کۆمسیۆنی مافەکانی مرۆڤی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، لە ٢٤ی مانگی شوباتی رابردۆوە کە لەشکرکێشی روسیا بۆ سەر ئۆکراین دەستیپێکرد تا ٢ی ئەم مانگە، ھەزار و ٤١٧ مەدەنی کوژراون و ٢ ھەزار و ٣٨ کەسی تریش برینداربون، لە نێو کوژراوەکانیشدا، ٢٢٢ ژن و ٤٠ منداڵ ھەیە.

لەلایەکی ترەوە، لە بۆردومانێکی روسیاشدا بۆ سەر شوێنێکی نیشتەجێبون لە شاری "خارکیڤ" لە باکوری خۆرھەڵاتی ئۆکراین، ٧ کەس کوژران و ٣٤ی تریش برینداربوون. 

سەعید خەتیب زادە وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کۆنفڕانسی رۆژنامەوانی ھەفتانەیدا رایگەیاند، ھێشتا ئەمریکا لەبارەی پرسە ھەڵپەسێردراوەکانی ناو دانوستانەکانی ڤیەننا بڕیاری نەداوە و بەو ھۆیەشەوە دانوستانەکان راگیراون.

ئاماژەی بەوەشکرد، ھەرچەندە ئەوان گەلێکی پشوودرێژن، بەڵام ئەو پشوودرێژییە بەردەوام نابێت و ناتوانن بۆ ھەتا ھەتایە چاوەڕێ بکەن، بۆیە ئەگەر ئەمریکا دەیەوێت رێککەوتن بکات، دەبێت ھەرچی زووترە بڕیاری سیاسیی خۆی بدات.

پێشتریش حسێن ئەمیر عەبدوڵاھیان وەزیری دەرەوەی ئێران لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاندبوو، لە گەیشتن بە رێککەوتن لە دانوستانەکانی ڤییەننا نزیکبونەتەوە و ئێستا تۆپەکە لە گۆڕەپانی ئەمریکا دایە.

سەعید خەتیب زادە وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، باڵیۆزخانەکەیان لە بەغداد و لێپرسراوانیان لە تاران ھەوڵیانداوە خێرایی بە پڕۆسەی پێکھێنانی حکومەت لە عێراق بدەن، وتیشی، پشتیوانییان لە دەستاودەستکردنی دەسەڵات لە عێراق بەشێوەی دیموکراسی کردووە و دەبێت ھەوڵ بدەن ناوەندە یاساییەکان لەو وڵاتە بەھێز بکرێن.

ئاماژەی بەوەشکرد، پێکھێنانی حکومەتی عێراق پرسێکی ناوخۆییە و دەبێت بێ دەستوەردانی دەرەکی ئەنجام بدرێت، ئێرانیش ھەوڵدەدات وەک بێلایەن ئاسانکاری بۆ بەئەنجام گەیشتنی ئەو پرسە بکات، بۆ ئەو مەبەستەش گفتوگۆکانیان لەگەڵ سەرجەم لایەنە عێراقییەکان بەردەوامە.

"ھانا مالیار" جێگری وەزیری بەرگری ئۆکراین رایگەیاند، لە ٣٨ەمین رۆژی داگیرکاری روسیا بۆ سەر ئۆکراین، سەربازانی وڵاتەکەی توانیویانە تەواوی ناوچەکانی دەوربەری "کیێڤ" کۆنتڕۆڵ بکەنەوەو پاشەکشە بە ھێزەکانی روسیا لە چەندین ناوچە بکەن، بەڵام مۆسکۆ رایگەیاندووە کشانەوەیان بۆ نیەتپاکی و بەرەوپێشبردنی دانوستانەکانە لەپێناو گەیشتن بە رێککەوتن. 

دەستەی ئەرکانی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئۆکراین رایگەیاندووە، ھێرشە ئاسمانی و مووشەکییەکانی روسیا زۆر کەمیووەتەوەو چەندین یەکەشی لەڕێی باکوری وڵاتەکە کشاندۆتەوە. 

ھاوکات بەیانی ئەمڕۆ لە شاری "ئۆدێسا"ی ستراتیژی لە باشوری ئۆکراین دەنگی چەندین تەقینەوە بیستراوە و دوکەڵ لە شارەکە بەرزبۆتەوە، لایەنی ئۆکراینی دەڵێت روسیا ئەو شارەی بۆردوومان کردووە، بەڵام روسیا ھیچ روونکردنەوەیەکی نەداوە. 

بەیانی ئەمڕۆ و شەوی رابردوو، سوپای تورکیا  بۆردوومانی چڕی ریفی سەر بە ناحیەی "عەین عیسا"یان کردووە لە پارێزگای "رەققە"، بۆردوومانەکە گوندی سەیدا و کەمپی عیسا و رێگەی نێودەوڵەتی لە خۆرئاوای ناحیەکە گرتۆتەوە.

ھاوکات لەگەڵ بۆردوومانەکەدا فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی تورکیا بەسەر ناحیەی عەین عیسا و ریفەکەی دەسوڕانەوە. 

ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین، لە تۆمارێکی ڤیدیۆییدا لە کیێڤی پایتەختەوە رایگەیاند، سوپاکەیان بەردەوامە لە کۆنتڕۆڵکردنەوەی شار و شارۆچکەکان لە ناوچەکانی کیێڤ و چەرنیھیڤ و بەرگرییەکانیشیان لە خۆرھەڵاتی ئۆکراین و ھەرێمی دۆنباس بەھێز دەکەن . 

وتیشی، روسیا ھەوڵ دەدات خۆرھەڵات و باشووری ئۆکراین کۆنتڕۆڵ بکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەسۆشیەتد پرێس بڵاویكردەوە، بەرەبەیانی ئەمڕۆ لە یانەیەكی شەوانە لە "باكۆ"ی پایتەختی "ئازەربایجان"، تەقینەوەیەك روویداوە و بەهۆیەوە ئاگرێكی زۆر كەوتۆتەوە، لە ئەنجامیشدا كەسێك گیانی لەدەستداوە و 31 كەسی تریش برینداربوون و رەوانەی نەخۆشخانە كراون.

وتەبێژی وەزارەتی ناوخۆی ئازەربایجان رایگەیاند، پێدەچێت تەقینەوەكە بەهۆی لێچوونی غازەوە بوبێت و لێكۆڵینەوەكانیش بەردەوامە. 

 

وەزیری بەرگریی ئەمریکا لە وتارێکدا لە ویلایەتی فلۆریدا، رایگەیاند، وڵاتەکەی پابەندە بە رێگریکردن لەوەی کە ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی و بەبێ گوێدانە ئەنجامی دانوستانەکانی ڤیەنناش لەبارەی رێککەوتنی ئەتۆمی، بەردەوام دەبن لە روبەڕوبوونەوەی ھەڕەشەکانی ئێران، وتیشی، بەردەوام دەبن لە بەرگریکردن لە ھێز و ھاوپەیمان و ھاوبەشەکانی ئەمریکا بەرامبەر رەفتارەکانی ئێران.

وەزیری بەرگریی ئەمریکا، لەبارەی ھەڕەشەی گروپە تیرۆریستییەکانیشەوە رایگەیاند، ھەڕەشەکانی داعش لە ناوچەکەدا ماون و ئەمریکا بەردەوام دەبێت لە روبەڕوبوونەوەی گرووپە تیرۆریستییەکانی وەک داعش و قاعیدە.

ھەفتەی رابردوو، یەکەم کاروانی ھاوکارییە سەربازییەکانی ئەمریکا رەوانەی ئۆکراین کران، لەو بارەیەوە سەرچاوەیەک لە وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا، بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاند، یەکەم کاروانی ھاوکارییە سەربازییەکانیان، گەیشتووەتە ناوچەکە و چەند بارێک لە یەکەم کاروانەوە رەوانەی ئۆکراین کراون، کە بەھای ئەو ھاوکارییانە نزیکەی ٨٠٠ ملیۆن دۆلار بووە.

"ئەحمەد ئاڵتون" داواکاری گشتی کە داواکارینامەی دۆسیەی کۆبانێی بۆ داخستنی پارتی دیموکراتی گەلان "ھەدەپە" ئامادەکردووە، دۆسیەیەکی نوێی لە دژی "دەمیرتاش" کردۆتەوە، کە لەلایەن داواکاری گشتیی کۆماری ئەنقەرەوە پێشکەش بە ١٧ھەمین دادگای سزا قورسەکانی ئەنقەرە کراوە، لە دۆسیەکەدا دەمیرتاشی بە "پڕوپاگەندە بۆ رێکخراوی تیرۆر" تۆمەتبار کردووە.

لە راپۆرتەکەی کە پێشکەش بە دادگا کراوە بانگەشەی ئەوە کراوە دەمیرتاش لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ پەیامی "بژی سەرۆک ئاپۆ"ی بڵاوکردۆتەوە، ئەوەش پڕوپاگەندەیە بۆ رێکخراوی تیرۆر، داواش کراوە لە ١ تا ٥ ساڵ سزای زیندانی بەسەردا بسەپێنرێت، بەڵام تائێستا داواکارییەکە لەلایەن دادگای سزای قورسی ئەنقەرەوە قبوڵ نەکراوە.

جێن ساکی وتەبێژی کۆشکی سپی رایگەیاند، پلانی ڤلادیمیر پوتن سەرۆکی روسیا بۆ داگیرکردن و شکستھێنان بە ئۆکراین، شکستیھێناوە و ئەمریکا بە چەکی دژی ھێرشی کیمیایی ھاوکاری ئۆکراین دەکات، ئەوە لە کاتێکدایە ھەفتەی رابردوو جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، وەڵامی ھەر ھێرشێکی کیمیایی روسیا لە دژی ئۆکراین دەدەنەوە.

ھاوکات وەزارەتی بەرگریی روسیا رایگەیاند، ھێزەکانیان کۆگای سوتەمەنی و چەند فڕۆکەخانەیەکی ھێزەکانی ئۆکراینیان، بە موشەک کردوەتە ئامانج، راشیگەیاند، لە سەرەتای ھێرشەکەیانەوە کە ٣٨ رۆژە دەستیپێکردوە، ٣٨١ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و ھەزار و ٨٨٢ تانکی سوپای ئۆکراینیان لەناوبردووە.

بە پێی روانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ، روسیا ھێزێکی لە چەکدارانی سوریا ئامادە کردووە بە مەبەستی گواستنەوەیان بۆ ئۆکراین، ئاشکراشیکردوە، مانگی رابردوو بۆ ئەو مەبەستە وەفدێکی باڵای سەربازیی کە پێکھاتوو لە ئەفسەرانی فرقەی ٢٥ی سوپای سوریا و لیوای قودسی فەڵەستینی و کەتیبەکانی بەعس، سەردانی خۆرھەڵاتی ئۆکراینیان کردووە.

روانگەی سوری رونیشکردوە، تا ئێستا نزیکەی ٢٢ ھەزار چەکداری بەکرێگیراو ئامادە کراون بە مەبەستی گواستنەوەیان بۆ ئۆکراین.

رۆژنامەی شەرقولئەوسەتیش بڵاویکردوە، نزیکەی ١٠٠ چەکداری بیانی "بەرەی نوسرە و حوراسولدین" کە پێشتر داعش بوون، لە ریفی ئیدلبەوە گواستراونەتە بۆ ئۆکراین بەمەبەستی شەڕکردن لە دژی روسیا. 

ھانس گرۆندبێرگ نێردەی تایبەتی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری یەمەن ڕایگەیاند، دوای پێشنیازی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە یەمەن، لایەنەکانی شەڕ لەو وڵاتە ڕێککەوتوون بۆ ماوەی دوو مانگ ئاگربەست ئیمزا بکەن و لە ئەمڕۆشەوە ئاگربەستەکە دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. ئاماژەی بەوەشکرد، دوای کۆتاییھاتنی ئەو ماوەیە دەتوانرێت ماوەی ئاگربەستەکە درێژ بکرێتەوە.

جۆو بایدن سەرۆکی ئەمریکاش پشتیوانی لە ڕێککەوتنەکە کرد و ڕایگەیاند، ھەرچەندە ئەوە ھەنگاوێکی گرنگە، بەڵام تەنھا ئاگربەست بەس نییە و دەبێت کۆتایی بە شەڕ و پێکدادانەکانی یەمەن بھێنرێت.

سەعید خەتیب زادە وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ڕایگەیاند، پێشوازی لە بڕیاری لایەنەکان بۆ ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە یەمەن دەکەن و ھیواخوازن دەستپێکێک بێت بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی ئەو وڵاتە.

شی جین پینگ، سەرۆکی چین بە ڤیدیۆ کۆنفرانس لەگەڵ شارڵ میشێل، سەرۆکی ئەنجومەنی یەکێتی ئەوروپا و ئۆرسۆلا ڤۆن دێر لاین، سەرۆکی کۆمسیۆنی ئەوروپا و جۆزێپ بۆرێل، ڕێکخەری سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی یەکێتی ئەوروپا کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا سەرکردەکانی یەکێتی ئەوروپا ھەوڵیان داوە ھانی چین بدەن ڕۆڵێکی زیاتری ھەبێت بۆ کۆتاییھێنان بە جەنگی ئۆکراین.

لە دوای کۆبوونەوەکە "ڤۆن دێر لاین" ئاماژەی بەوە کرد بە ڕاشکاویی باسیان لە ناکۆکییەکانیان کردووە و بە ھیواشن چین پێگە بەھێزەکەی لە ئەنجومەنی ئاسایش و پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕووسیا بەکاربھێنێت بۆ ڕازیکردنی مۆسکۆ بە کشانەوە لە ئۆکراین.

زیلینسکی ڕایگەیاند، بە تاوانی ناپاکی سەرۆکی دەزگای ئاسایشی ناوخۆ و سەرۆکی دەزگای ئاسایشی ناوچەی خێرسۆنی وڵاتەکەی لە پۆستەکانیان دوورخستەوە. 

وتیشی، کاتی ئەوەی بە دەستەوە نییە مامەڵە لەگەڵ  ھەموو ناپاکەکان بکات، بەڵام لە داھاتوودا یەک بە یەک سزای خۆیان وەردەگرن.

روونیشیکردەوە، ئەو دوو لێپرسراوە ناپاکییان لە بەرگریکردن لە ئۆکراین کردووە، بێ ئەوەی ھیچ زانیارییەکی دیکە ئاشکرا بکات.

لە دوای ھێرشەکەی ڕوسیاوە بۆ سەر ئۆکراین، ئەوە یەکەمجارە زیلینسکی بە ئاشکرا دوورخستنەوەی دوو لێپرسراوی باڵای ئەمنی و بەرگری لە وڵاتەکەی ڕابگەیەنێت.

لەسەر ئاستی مەیدانیش، سەرۆکی ئۆکراین ئاشکرایکرد، ڕەوشی ناوچەی دونباس زۆر سەختە و ڕوسیا سەرلەنوێ ھێزەکانی کۆکردووەتەوە لە دەوروبەری شاری ماریۆپۆڵی گەمارۆ دراو.