جیهان
بەپێی دەستوری تورکیا کەسێک بۆ ئەوەی مافی خۆکاندیدکردن بۆ پۆستی سەرۆککۆمار بەدەستبھێنێت، یان دەبێت پارتەکەی لە ھەڵبژاردنی پێشتر ٥٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنابێت یان ١٠٠ ھەزار ئیمزا کۆبکاتەوە، لەئێستادا کە کاتی کۆکردنەوەی ئیمزا تەواوبووە، تەنھا موحەرەم ئینجە سەرۆکی پارتی مەملەکەت و سینان ئۆغان کاندیدی ھاوپەیمانی ئاتا توانیویانە ١٠٠ ھەزار ئیمزا کۆبکەنەوە، بەم جۆرەش بۆ ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکەی ١٤ی ئایاری تورکیا، ھەریەک لە رەجەب تەیب ئەردۆغان، کاندیدی ھاوپەیمانی جمھور و کەمال کڵچدارئۆغڵو کاندیدی ھاوپەیمانی میللەت و موحەرەم ئینجە و سینان ئۆغان دەتوانن رکابەری بۆ بردنەوەی پۆستی سەرۆک کۆمار بکەن.
لەگەڵ ئەوەی بەپێی زۆربەی راپرسییەکان، کەمال کڵچدارئۆغڵو دەتوانێت لە رەجەب تەیب ئەردۆغان بباتەوە، بەڵام ئاکپارتی جەختدەکاتەوە بەپێی ئەو راپرسییانەی ئەنجامیانداوە ئەردۆغان دەتوانێت بۆ جارێکی دیکە متمانەی ھاووڵاتیانی وڵاتەکەی بەدەستبھێنێت.
لە کاردانەوەی بڕیارەکەدا، بینی گانتس سوپاسالاری ئیسرائیل پێشوازی لەو بریارەکرد و داوایکرد وەزیری بەرگری لە پۆستەکەیدا بمێنێتەوە.
بەپێی راگەیەنراوێکی پارتی ھێزی یەھودی، ناتانیاھۆ و ئیتمار بن غەفیر رێککەوتوون لەسەر دواخستنی چاکسازییەکانی بواری دادوەری بۆ مانگی داھاتوو.
ھاوکات سەڕەڕای دواخستنی ئەو رێکارە دادوەرییەی کە لە سەرانسەری ئیسرائیل ناڕەزایەتی و مانگرتنی جەماوەری لێکەوتەوە، خۆپیشاندانەکان تائێستا لە ناوچەی خۆرێڤی شاری حەیفا بەردەوامن.
مومتاز ئەرسەلان، کەماوەی ٢٠ ساڵە کاری سەرتاشی دەکات لە پەرلەمانی تورکیا رایگەیاند، لەبەرئەوەی سەرتاشە لە پەرلەمان لە دڵی سیاسەتدایە و پێویستە کەس گومانی نەبێت لەوەی بە باشترین شێوە نوێنەرایەتی حزبەکەی و سەرۆکەکەیان رەجەب تەیب ئەردۆغان دەکات و سودبەخش دەبێت.
وتیشی، لە ساڵی ١٩٨٤وە دەستی بەکاری سیاسی کردووە لە حزبی (رەفاە) و لەگەڵ رای نەتەوەیی گەورە بووە، لەبەرئەوەی سەرتاشە سیاسەت کۆتایی نایەت و دەتوانێت بە باشی مامەڵە لەگەڵ کێشەکانی خەڵک بکات.
سەرۆکی سەرتاشەکانی پەرلەمانی تورکیا، بەڵێنیدا لەکاتی بوونی بە پەرلەمانتار کێشەی سەرتاشەکان چارەسەر بکات کە بەوتەی خۆی رووبەرووی کێشەی زۆر بوونەتەوە.
مومتاز ئەرسەلان، سەبارەت بە پیشەیی سەرتاشی باسی لەوەکردوە، لە ١٢ ساڵییەوە کاری سەرتاشی دەکات و لە ٢٠٠٣وە سەرتاشە لە پەرلەمان و سەری بۆ ژمارەیەکی زۆر لە سیاسییە گەورەکان چاککردووە لەوانە سلێمان دیمیرێل، بوڵند ئەجەوید و نەجمەدین ئەربەکان و زۆر سیاسی تر.
وەزارەتی دەرەوەی تورکیا لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا راپۆرتێکی بێبنەما و دوور لە راستی بەبێ بەڵگەی باوەڕپێکراو و رەسمی بڵاوکردووەتەوە کە سوپا و ھێزە ئەمنییەکانی تورکیا لە ناو خاکی سوریا و چەند شارێکی وڵاتەکەیان پێشێلکارییان بەرامبەر مافەکانی مرۆڤ ئەنجامداوە و بەبێ بڕیاری دادەر خەڵکیان رفاندوە یان دەستگیرکردوە، کەھەموو ئەوانە دوورن لە راستییەوە.
راشیگەیاندووە، ئەمریکا ھەر وڵاتێک لە ژێر کۆنترۆڵیدا نەبێت بە چەندین جۆر دۆسێی دوور لە راستی بۆ دروست دەکات بۆئەوەی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی پێگەی لاواز و ناشرین بکات، ئەو راپۆرتەشی بڵاویکردووەتەوە لەسەر پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە، پشتی بە ھیچ بەڵگەیەکی رەسمی نەبەستووە و دوورە لەراستییەوە.
لە مانگی رەمەزاندا خواست لەسەر ئەنجامدانی رێورەسمی عەمرە زیاد دەکات، وەزارەتی حەج و عەمرەی سعودیەش بۆ بەشداریکردنی زۆرترین موسوڵمان بڕیاریدا تەنھا یەکجار رێگە بدات بە ئەنجامدانی عەمرە لە رەمەزاندا.
وەزارەتی حەج و عەمرەی سعودیە رایگەیاندووە، پەیوەستبوون بە ئەنجامدانی یەک عەمرە لە رەمەزاندا دەرفەت دەرەخسێنێت زۆرترین کەس رێورەسمەکە ئەنجامبدەن بە شێوەیەکی باش و دڵنیایی.
ئاماژەی بۆئەوەشکرد، وەرگرتنی رەزامەندی لە رێگەی ئەپڵیکەیشنی ( نسک) و پابەندبوون بە کاتی دیاریکراو بۆ ئەنجامدانی عەمرە بە پێویست دەزانێت.
رونیشیکردووەتەوە، ھیچ تایبەتمەندییەک نیە بۆ گۆڕینی وادەی ئەنجامدانی عەمرە، بەڵام وادەکە لە رێگەی ئەپڵیکەیشنەکەوە دەتواندرێت ھەڵبوەشێنرێتەوە بەر لە کاتی دەرچوونی رێگەپێدان.
فەرماندەیی ئاسایشی کەناراوەکانی تورکیاوە بڵاویکردووەتەوە، ئەو کۆچبەرانە بە بەلەمی چوپ لە کەناراوەکانی ھەردوو ناوچەی دیکیلی و چەشمە رزگار کراون.
بەپێی زانیارییەکان کۆچبەرەکان پێشتر لە لایەن پۆلیسی یۆنانەوە دەستگیر کراون و رەوانەوەی تورکیا کراونەتەوە.
رێکخراوی پزیشکانی بێسنوور رایگەیاندووە، کەشتی لویز میشێل تایبەت بە رێکخراوەکە لەکاتی گەشتێکدا لەناو دەریای ناوەڕاست، لەدرەنگانی شەوی رابردوودا بەلەمێکی لە تەختە دروستکراوی دۆزیوەتەوە کە ١٩٠ کۆچبەری تێدا بووە و لەرەوشێکی مەترسیداردا بوون، بەڵام لە لایەن تیمەکانی کەشتییەکەوە رزگاکراون کە ژمارەیەکیان منداڵی خوار تەمەن ھەژدە ساڵن و دایکو باوکیشیان لەگەڵدا نەبووە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، دواتر سەرجەم کۆچبەرەکان گوازراونەتەوە بۆ ناو کەشتی (جیۆ بارینتس) کە ئاڵای نەرویجی لەسەرە بۆئەوەی بیانگەیەنێتە شوێنێکی ئارام و دوور لە مەترسی.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، لەبارەی دۆسێیەکەی کە ئێستا لە دادگای شاری مانھاتنی سەر بەویلایەتی نیویۆرکە راگەیاند، ئەگەر تۆمەتی پێدانی پارە بە ژنە ئەکتەرێکی فیلمە پۆرنەکان لە بەرامبەر بێدەنگبوونی لەبارەی پەیوەندییەکی نێوانیان لە ساڵی ٢٠٠٦ بدرێتە پاڵی و ھەوڵبدرێت ئەو تۆمەتە بەسەریدا ساغبکرێتەوە، قۆناغی کوشتن و لەناوبردن لە ئەمریکا دەستپێدەکات.
وتیشی، ئەوانەی دەستیان لە دروستکردنی ئەو تۆمەتەدا ھەیە بە تەواوی مێشکیان لەدەستداوە، چونکە ھەموو ئەمریکا دەزانێت کە ترەمپ ھیچ جۆرە تاوان و کارێکی نایاسایی نەکردووە و یەکێک بووە لە کاریگەرترین سەرۆکەکانی ئەمریکاش، بۆیە خستنەپاڵآ تۆمەتێکی لەو جۆرە کارەساتێکی گەورە لە ئەمریکا دروست دەکات و دەبێت ئەوانەش باجەکەی بدەن کە ئەو دۆسێ ساختەیەیان دروستکردووە.
بەرپرسێک لە وەزارەتی ناوخۆی تورکیا، بە میدیای وڵاتەکەی ئاشکرای کرد، ١٧٠ تیم و ٤٦١ کەس لە ناوچە بوومەلەرزەلێدراوەکان کار بۆ ئاشکراکردنی ناسنامەی قوربانییەکانی بوومەلەرزەکەی شەشی شووبات دەکەن.
ئاماژەی بەوەشکرد، سێ ھەزار و ٧٥٥ کەس لە رێگەی پەنجەمۆر و ٢٧٥ کەسی تریش لە رێگەی وێنەوە ناسنامەیان ئاشکراکراوە، بەڵام تەرمی ھەزار و ٢٩٧ کەسیان لەلایە، کە پەنجەمۆر و نموونەی (دی ئێن ئەی)یان لێوەرگیراوە، بەڵام ھێشتا نەتوانراوە ناسنامەیان ئاشکرا بکرێت.
شەش شووباتی ئەمساڵ دوو بوومەلەرزەی بەھێز تورکیایان ھەژاند و بەھۆیەوە زیاتر لە ٥٠ ھەزار کەس گیانیان لەدەستدا.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ھەروەھا بوولەمەرزەیەکی تر بە گوڕی ٤.٩ پلە بە پێوەری رێختەر شاری مەرەشی لە باشوری خۆرھەڵاتی لە تورکیا ھەژاندووە.
بەپێی میدیاکانی تورکیا، ھێزەکانی پاسەوانی کەناراوەکانی تورکیا ٤٥ کۆچبەری نایاساییان لە کەناراوەکانی پارێزگای ئیزمیر لە رۆژئاوای تورکیا رزگارکردووە، کە لەلایەن یۆنانەوە رەوانەی تورکیا کراونەتەوە، دوای رێکارە کارگێڕی و یاساییەکان کۆچبەرەکان رەوانەی فەرمانگەی کۆچی ئیزمیرکران.
لەلایەکی ترەوە لەچوارچێوەی ھەڵمەتی رێگریکردن لە کۆچی نایاسایی لە ناوچەی کۆجا عەلی لە باکووری ڕۆژئاوای تورکیا، ١١ کۆچبەری نایاسایی رەوانەی وڵاتەکانی خۆیان کرانەوە، تائێستا تورکیا ناسنامەی کۆچبەرەکانی ئاشکرا نەکردووە.
بەپێی زانیارییەکانی رێکخراوەکە، ئەو دوو ھاوڵاییە بە تۆمەتی بەڕێوەبردنی رێوڕەسمی نەورۆزی جەژنی سەری ساڵی کوردی لە شاری مەریوان دەستگیرکراون.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە سەروبەندی بەڕێوەچوونی ئاھەنگەکانی رێوڕەسمی نەورۆز لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان زیاتر لە ٤٠ ھاووڵاتی بە تەقەی راستەوخۆی ھێزەکانی حکومەت برینداربوون.
وەزارەتی دەرەوەی سعودیە لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، لە چوارچێوەی ھەوڵەکان بە مەبەستی گەڕانەوەی سوریا بۆ ناو وڵاتانی عەرەبی و ئاسایی کردنەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەو وڵاتانە کە زیاتر لە ١٠ ساڵە راگیراوە، گفتوگۆ و دانوستانەکانی نێوان سعودیە و سوریا بە ئامانجی گەیشتنە رێککەوتن بۆ ئاسایی کردنەوەی پەیوەندییەکانیان بەردەوامە و لەسەرەتاشدا کونسوڵخانەی یەکتر لە وڵاتەکانیان دەکەنەوە.
بەپێی ئاژانسی رۆیتەرز، سعودیە و سوریا لەسەر کردنەوەی باڵیۆزخانەکانیان لە ریاز و دیمەشق گەیشتوونەتە رێککەوتن و تەنھا رێکارە کارگێڕی و یاساییەکانی ماوە
جیرالد دارمانان وەزیری ناوخۆی فەرەنسا، بە میدیاکانی وڵاتەکەی راگەیاند، لە خۆپیشاندانەکاندا ٩٠٣ رووداوی ئاگرکردنەوە و سوتاندنی شوێن تۆمارکراون و بەشێک لە خۆپیشاندانەکان گۆڕاون بۆ کاری توندوتیژی بەتایبەتی لە پاریس.
وتیشی پۆلیس پارێزگاری لە زیاتر لە ملیۆنێک کەس کردووە کە لەسەرتاسەری فەرەنسا بەشداری خۆپیشاندانەکانیان کردووە.
وەزیری ناوخۆی فەرەنسا، داواکاری خۆپیشاندەرانی رەتکردەوە بۆ دەستبەرداربوونی حکومەت لە سیستەمی نوێی خانەنشینی کە پەرلەمانی ئەو وڵاتە ھەفتەی رابردوو پەسەندیکرد.
لە یاسای نوێی خانەنشینی فەرەنسادا، تەمەنی خانەنشینی لە ٦٢ ساڵەوە بۆ ٦٤ ساڵ بەرزکراوەتەوە، ئەوەش شەپۆلێکی فراوانی خۆپیشاندان و ناڕەزایی سەندیکاکان و فەرمانبەرانی لەو وڵاتە بەدوای خۆیدا ھێناوە و بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی رەتدەکەنەوە.
روانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، لە ناوچەکانی رۆژھەڵاتی سنووری پارێزگای حەمای سوریا، حەوت ھاووڵاتیی مەدەنی و ھەشت چەکداری گرووپەکانی سەر بە حکومەتی سوریا، لەکاتی گەڕان بۆ کۆکردنەوەی دوومەڵان، کەوتنە بۆسەیەکی داعشەوە و سەرجەمیان کوژران، ھەروھا ٤٠ کەسیش تریش کە بەھەمان شێوە سەرقاڵی کۆکردنەوەی دوومەڵان بوون، لەلایەن داعشەوە رفێندراون و چارەنووسیان نادیارە.
بە پێی ئامارەکانی روانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ، لە ناوەڕاستی مانگی شووباتی ئەمساڵ، ٦٨ کەس لەکاتی کۆکردنەوەی دوومەڵان لە سنوورەکانی رۆژھەڵاتی شاری حەمس، کەوتوونەتە بۆسەی داعشەوە کوژراون، ژمارەیەکی تریش بەھۆی تەقینەوەی مینەوە گیانیان لەدەستداوە.
ماتێلدا بوگنەر، سەرۆکی نوێنەرایەتیی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ چاودێریکردنی مافەکانی مرۆڤ لە ئۆکراین، ئاماری پێشلێکارییەکانی مافی مرۆڤی لە جەنگی روسیا و ئۆکراین خستەڕوو و رایگەیاند، ٢٥ سەربازی بەدیلگیراوی روسیا لەلایەن سوپای ئۆکراینەوە لەسێدارەدراون، لە بەرامبەریشدا ١٥ سەربازی ئۆکراینی لەلایەن ھێزە سەربازییەکانی روسیاوە لەسێدارەدراون.
وتیشی، لە ٢٤ی شوباتی ساڵی رابردووەوە، ٦٢١ حاڵەتی رفاندنی ھاووڵاتیانی مەدەنیی ئۆکراینیان لەلایەن ھێزە سەربازییەکانی روسیاوە تۆمارکردووە، کە بەشێکی زۆریان رووبەڕووی ئەشکەنجەدان و توندوتیژی سێکسی بوونەتەوە.