خۆپیشاندەران كە ناوی "خۆبەخشانی قورئان"یان لە خۆیان نابوو، لە رێگەی هەڵگرتی قورئان و وتنەوەی دروشمی دژ بە ئەمریكا و ئیسرائیل دژایەتی خۆیان بۆ سوتاندنی قورئانی پیرۆز راگەیاند و جەختیانكردەوە، سووكایەتیكردن بە پیرۆزییەكانی موسڵمانان سووكایەتیكردنە بە سەرجەم كتێبە پیرۆزەكان و رێگەدان بەو جۆرە كارە واتای هاوبەشی بوونە لەو بێڕێزییە.

رۆژی ٢٨ی حوزەیران لە ستۆكهۆڵمی پایتەختی سوید كەسێكی بە رەچەڵەك عێراقی بەناوی سەلوان مۆمیكا، لەبەردەم مزگەوتی ستۆكهۆڵم و لەژێر پارێزبەندیی پۆلیسدا قورئانی پیرۆزی سوتاند. ئەو كارەش ناڕەزایی فراوانی لە جیهانی ئیسلامیدا لێكەوتەوە.

عەبدولئەمیر ربیھاوی، راوێژکاری بازرگانی باڵیۆزخانەی ئێران لە عێراق رایگەیاند، فشارەکانی وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا رێگری لە عێراق دەکات لە بەکارھێنانی دراوە رەسمییەکەی بۆ ناردنی پارە بۆ ئێران، بۆیە ناچاردەبێت دراوی بازاڕی ئازاد بەکاربھێنێت، کە بەڕێژەی ١٠% جیاوازی ھەیە و ئەوەش زیان بە بازرگانانی ئێرانی دەگەیەنێت. 

وتیشی، بەغداد پێشنیازیکردووە سەرجەم مامەڵە داراییەکانیان لە عێراق بە دینار بێت، لەسەر ئەو بنەمایەش پێشنیاز دراوەتە بانکی ناوەندی ئێرانی کە بازرگانانی وڵاتەکە بە دینار مامەڵە بکەن لەبری دۆلار. 

پێشتریش مەجید تشکنی، جێگری وەزیری نەوتی ئێران جەختیکردەوە لەوەی، عێراق سەرجەم قەرزەکانی غازی ئێرانی داوەتەوە، سەرباری بوونی چەندین ریبَگری لە ناردنی پارە بۆ ئێران.

ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا لە میانەی کۆبوونەوەیەکیدا لەگەڵ وەزیرانی حکومەتەکەیدا رایگەیاندوە، گەنجان تۆڕەکانی تیکتۆک و سناپچاتیان بەکارھێناوە بۆ ھاندانی توندوتیژی و ئەنجامدانی گێرەشێوێنی، ماکرۆن پێشنیازی پچڕاندنی ھێڵەکانی ئینتەرنێتی لە کاتێکدا راگەیاندووە، کە لە کۆبوونەوەی وەزیرانیدا زیاتر لە ٢٠٠ سەرۆکی شارەوانی ئامادەبوون کە زیانی زۆر بەر سنورەکانیان کەوتبوو. 

سەرۆکی فەرەنسا ئەوەشی راگەیاندووە، کە دەیانەوێت لەگەڵ ھێزە سیاسییەکان کاری ھاوبەش بکەن لە بارەی گۆرانکاریی لە پرۆژەی یاسای پەیوەست بە ئاسایشی تۆڕەکانی پەیوەندیکردنەوە، کە لە چەند ھەفتەی داھاتوودا بەرز دەکرێتەوە بۆ ئەنجومەنی وەزیران.

نووسینگەی بنیامین ناتنیاھۆ سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ئیلیزابێز تسورکوفم کە توێژەرێکی ئیسرائیلی-روسییە ماوەی چەند مانگێکە لەلایەن گروپە چەکدارەکانی شیعەی عێراقەوە ڕفێندراوە و بێسەروشوێنە.

ئەوەشی خستەڕوو، ئەو توێژەرە ئیسرائیلییە لە ژیاندا ماوە و دەستبەسەرە و عێراق بەرپرسە لە سەلامەتی گیانی.

سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل ئاماژەی بەوەشدا، ئەو توێژەرە کۆمەڵایەتییە بە پاسپۆڕتی روسیاوە بۆ خوێندن چووەتە عێراق و ھیچ پەیوەندییەکی بە ناکۆکییەکانی ئیسرائیل لەگەڵ شیعە نەبووە.

ئەو راگەیاندنەی وەزارەتی بەرگری دوای ئەوە دێت، کە ھێزی دەریایی ئەمریکا ئاشکرای کرد، ئێران لە کەنداوی عومان و لە نزیک گەرووی ھورمز ھەوڵیداوە دەستبەسەر دوو کەشتی نەوتھەڵگردا بگرێت، بەڵام لە لایەن ھێزەکانیانەوە وەڵامدراوەتەوە و کەشتییەکان دەرباز کراون، ھاوکات دەستەی کاروباری بازرگانی دەریایی بەریتانی رایگەیاند، لە لایەن ئێرانەوە تەقە لە کەشتییەکان کراوە. 

ھەر بە پێی زانیارییەکانی ھێزی دەریایی ئەمریکا ھێرشەکەی ئێران بۆسەر کەشتییە نەوتھەڵگرەکان ھیچ زیانێکی نەبوە، ئەوەشی ئاشکرا کردوە کە لە دوو ساڵی رابردوودا، ئێران دەستی گرتوە بەسەر پێنج کەشتی بازرگانییدا و ھەوڵیداوە چەند کەشتییەکی تریش کۆنترۆڵ بکات بەڵام سەرکەوتوو نەبووە، ئەوەشی خستوەتەروو کە زۆرینەی رووداوەکان لە گەرووی ھورمزدا بوە.

ژمارەیەک لە میدیا عەرەبییەکان بڵاویانکردووەتەوە، حکومەتی سعودیە رایگەیاندووە، ئەو ناوچە دەریاییەی کە کێڵگەی غازی دوڕەی تێدەکەوێت بە تەواوی موڵکی سعودیە و کوەیتە و ھیچ پەیوەندییەکی بە ئێرانەوە نییە، چونکە خودی ناوچە دەریاییەکەش ھاوبەشە لە نێوان ریاز و کوەیت و تەنھا ھەردوو وڵاتیش مافی تەواویان بەسەر ئەو کێڵگە غازییەوە ھەیە نەک ھیچ وڵاتێکی تر.

ئاماژە بەوەشکراوە، حکومەتی سعودیە نامەیەکی ئاراستەی ئێران کردووە و تیایدا داوای کردووە کە دەیانەوێت سعودیە و کوەیت وەک لایەنێک، ئێرانیش وەک لەلایەنێکی تر کۆببنەوە بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشە و ناکۆکییەکانیان لەسەر کێڵگەی غازی دوڕە، بەڵام تائێستا ئێران وەڵامی نەداوەتەوە.

رۆژی دوو شەممەش وەزارەتی دەرەوەی کوەیت رایگەیاند، ئەو ناوچەی دەریاییەی کێڵگەی غازی دوڕەی تێدایە ناوچەیەکی ھاوبەشە لە نێوان وڵاتەکەی سعودیە و ھیچ مافێکی ئێرانی تێدا نییە.

کەنەدا، سوید، ئۆکراین و بەریتانیا لە دادگای دادی نێودەوڵەتی لەسەر رووداوی خستنە خوارەوەی فڕۆکە ئۆکراینییەکە لەساڵی ٢٠٢٠ سکاڵایان لەسەر ئێران تۆمارکرد و رایانگەیاندوە، ئێران سەرکەوتوو نەبووە لە رێگریکردن لە خستنە خوارەوەی فڕۆکەی نەفەرھەڵگری (بی ئێس ٧٥٢) سەربە ھێڵی ئاسمانی نێودەوڵەتی ئۆکراین و دواتریش شکتیھێناوە لە لێکۆڵینەوە لەبارەی دەرخستنی راستییەکانی تایبەت بە خستنە خوارەوەی فڕۆکە ئۆکراینییەکە.

لە چەند رۆژی رابردووشدا میلانی جولی وەزیری دەرەوەی کەنەدا رایگەیاند، چیتر چاوەڕوانی ئێران ناکەن و رێکاری یاسایی لە دژی دەگرنەبەر، چونکە ھەوڵ دەدات راستییەکان بشارێتەوە.

لە رۆژی ھەشتی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ فڕۆکەیەکی نەفەرھەڵگری ئۆکراینی دوای ماوەیەکی کەم لە دەستپێکردنی گەشتەکەی لە تارانەوە بۆ کیێڤ، کەوتە خوارەوە و بەھۆیەوە ١٧٦ سەرنشین گیانیانلەدەستدا و دوای سێ رۆژیش لە رووداوەکە ئێران دانی بەوەدا نا کە ھێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەی بە ھەڵە فڕۆکەکەیان خستووەتە خوارەوە.

ئەردۆغان لە وتەیەکیدا لەدوای کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران رایگەیاند، تورکیا رازی نابێت لەسەر بەئەندامبوونی سوید لە ھاوپەیمانی باکوری ئەتڵەسی "ناتۆ"، تا ئەو کاتەی دەست لە داڵدەدانی داواکراوان ھەڵدەگرێت.

"ئەردۆغان" وتیشی، ھەڵوێستیان روونە و پابەندن بە بەڵێنەکانیان، لە ھەموو کاتێکیشدا بەرگری لە بنەما و بیروباوەڕەکانیان دەکەن. 

لە دوای دەستپێکردنی جەنگی روسیا لە ئۆکراین، سوید داوای بەئەندامبوونی لە ناتۆ کردووە، بەڵام تائێستا تورکیا و ھەنگاریا رەزامەندییان نەداوە، چونکە بە ئەندامبوونەکە پێویستی بە رەزامەندی تەواوی ئەندامانی ھاوپەیمانییەکە ھەیە. 

سویدیش دەڵێت، پابەندی ئەو رێککەوتنەن کە ساڵی رابردوو لەگەڵ تورکیا لە مەدرید ئیمزایان کرد، بەمەبەستی چارەسەرکردن و رەوینەوەی مەترسییە ئەمنییەکانی تورکیا.

مانگی سووری فەڵەستینی بڵاویکردەوە، تەرمێکیان لە شەقامی حەیفا لە جنین دۆزیووەتەوە، بەوەش ژمارەی کوژراوەکان بۆ ١٠ کەس بەرزبووەتەوە، ھاوکات وەزارەتی تەندروستیی فەڵەستین، کوژرانی ١٠ کەسی پشتڕاستکردەوە و رایگەیاند، ١٠٠ کەس بەھۆی گرژییەکانەوە برینداربوون، کە برینی ٢٠ کەسیان سەختە.

ھاوکات سوپای ئیسرائیل بۆ رۆژی دووەم بەردەوامە لە ھەڵمەتەکانی لە کەمپی جنین و ھێزی سەربازیی زیاتری رەوانەی کەمپەکە کردووە، ئاماژەی بەوەشکرد، ھەڵمەتەکانیان لە کەمپی جنین بەردەوام دەبن، تاکو ئەو ئامانجەی ھەیانە بەدەستی دەھێنن،

سوپای ئیسرائیل دەشڵێت، لە کەمپی جنین پێنج تاقیگەی دروستکردنی بۆمبی چێندراویان ئاشکراکردووە، ئێستاش بۆ ٣٥٠ چەکداری فەڵەستینی دەگەڕێن، کە ١٦٠ کەسیان لەناو کەمپی جنیندان.

نوسینگەی کەشناسی بەریتانیا بڵاویکردەوە، ناوەندی پلەی گەرما لە مانگی حوزەیراندا لە بەریتانیا ١٥.٨ پلەی سیلیزی بووە و ٠.٩ پلە بەرزبووەتەوە، ھۆشداریش دەدەن لەوەی، کاریگەرییەکانی گۆڕانکاری کەشوھەوا بەھۆی مرۆڤەوە، لەچەند دەیەی داھاتوودا زیاتر دەبێت. 

بە پێی داتا تۆمارکراوەکانی بەریتانیا، بەرزترین پلەی گەرما لەو مانگەدا ١٤.٩ بووە لە ساڵانی ١٩٤٠ و ١٩٧٦دا. 

پسپۆڕانی کەشناسیش دەڵێن، بەھۆی گەرمبوونی بەرگەھەوای زەوی بەھۆی گۆڕانکارییەکانی کەشوھەواوە، رەنگە تێپەڕاندنی ئەو پلەیە بەڕێژەی نزیکەی ٥٠% لە ماوەی دوو ساڵدا، زیاتر ببێت.

بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی دەست رێکخراوی ھەنگاو کەوتووە، چوار لەو بەندکراوانەی گیانیانلەدەستداوە بلوچ بوون و لە زیندانییەکانی زاھیدان و زابۆل و گوڵستاندا، گیانیانلەدەستداوە، سێ بەندکراویشیان خەڵکی گەچساران و کۆیەشت و تەورێز بوون.

بەپێی ئاماری رێکخراوەکە، لە کۆی گشتیی ئەو ٢٠ بەندکراوە لانی کەم چوار بەندکراویان لەژێر ئەشکەنجەدا گیانیانلەدەستداوە و حەوت بەندکراویان بەھۆی نەخۆشی و دواکەوتنی گواستنەوە بۆ نەخۆشخانەکان گیانیانلەدەستداوە. 

سێ بەندکراوی دیکەش بە ھۆکاری گوماناوی وەک ژەھراویبوون گیانیانلەدەستداوە، ھەروەھا لە شەڕ و تێکھەڵچوونی نێوان بەندکراوانی بەندیخانەکان چوار بەندکراو کوژراون.

پاپا فرانسیس، پاپای ڤاتیکان بە رۆژنامەی "ئیتحاد ئیماراتی" راگەیاند، رێگەدان بە سوتاندنی قورئان کارێکی رەتکراوە و ئیدانەکراوە.

پاپای ڤاتیکان ھەروەھا نیگەرانی و توڕەیی خۆی دەربڕی بەرامبەر ھەر کەس و لایەنێک کە ھانی ئەو جۆرە کردەوانە دەدەن.

وتیشی، ھەر کتێبێک کە بە پیرۆز دابنرێت دەبێت رێزی لێبگیرێت و رێز لە پەیڕەوانیشی بگیرێت، نابێت ھیچ کات ئازادی رادەربڕین بقۆزرێتەوە و بێڕێزی بکرێت.

دەزگای لوتکە بۆ کاروباری ئاوارە و پەنابەران رایگەیاند، بەپێی ئەو زانیارییانەی لە پۆلیسی ئیتاڵیاوە دەستیان کەوتووە، قاچاخچییەکان لەکاتی گواستنەوەی کۆچبەرەکاندا حەبی خەو دەدەن بە منداڵانی کۆچبەر بۆ ئەوەی نەتوانن دەنگە دەنگ دروستبکەن و سەرنجی پۆلیسی دەروازە سنوورییەکان رانەکێشێت، لەکاتێکدا شەوانە بەسەر سنوری کرواتیا و سلۆڤینیادا دەگوازرێنەوە، گەورەکانیش خواردنەوە وزەبەخشەکانیان پێدەدرێت بۆ ئەوەی ئەو گەشتەی بەسەر ناوچە شاخاوییەکاندا ئەنجامی دەدەن ھەست بە ماندوبوون نەکەن.

راشیگەیاندووە، ئەو دەرمانانەی دەدرێن بە منداڵی کۆچبەرەکان، دەرمانی تایبەت بە منداڵ نەبووە.

عومەر فاروق گەرگەری ئۆغلۆ، پەرلەمانتاری پارتی چەپی سەوز لە پارێزگای کۆجائەلی رایگەیاند، لە شەش مانگی سەرەتای ئەمساڵدا، ٢٦ زیندانی سیاسی لە زیندانەکانی تورکیا گیانیان لەدەستداوە کە ١١ کەسیان پێشتر زانراوە نەخۆشی مەترسیداریان ھەیە.

ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، لێپرسراوانی حکومەت باسیان لەوەکردووە، ژمارەیەک لەو زیندانیانە خۆیان کوشتووە، بەڵام ئەوە نیشانەیەکی پرسیارە لای ئەوان، چونکە لە رەوشی زیندانەکاندا زەحمەتە کەس خۆکوژی بکات.

جەختی لەوەشکردووەتەوە، بەشێک لە زیندانیان نازانرێت بەچی شێوازێک گیانیان لەدەستداوە، لەکاتێکدا کە کامێرای چاودێری لە ناو زیندانەکاندا ھەیە.

سێرگی شویگو وەزیری بەرگری روسیا لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، یاخیبوونی گروپی ڤاگنەر و ھێرشکردنە سەر چەند ناوچەیەکی روسیا، ھیچ کاریگەرییەکی لەسەر سیستمی سەربازی روسیا نەبووە.

ئەوەشی خستەڕوو، پلانی یاخیبوونی گروپی فاگنەر، ھەر لە سەرەتاوە پلانێکی شکستخواردوو بووە، چونکە سەربازانی سوپای روسیا ھیچکات خیانەت لە ئەرک و سەرۆکیان ناکەن.

وەزیری بەرگری روسیا وتیشی، سەربازانی سوپای روسیا بەردەوامدەبن لە ئەرکەکانیان و روبەڕوی ھەر ھێز و گروپێکیش دەبنەوە، کە ھەوڵی تێکدانی ئاسایش و سەقامگیری وڵات بدەن.

رۆژی ٢٣ی حوزەیرانی رابردوو، گروپی ڤاگنەر بە سەرۆکایەتی یڤگینی بریگوژین یاخیبوونی لە سوپای روسیا راگەیاند، لە شاری رۆستۆڤ لە باشوری خۆرئاوای روسیاش دەستی بەسەر بارەگای فەرماندەی سوپای ئەو ناوچەیەدا گرت، بەڵام دوای رۆژێک بە نێوەندگیری سەرۆکی بیلاڕوس رێککەوتن لەنێوان سوپای روسیا و گرووپی ڤاگنەر کراو یاخیبوونەکە کۆتاییھات.

عەلی خامنەیی، لە وتارێکدا رایگەیاند، بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لە ناوەوە و دەرەوەی دەسەڵاتی دادوەریی، ئەرکی دەسەڵاتی دادوەرییە و کەمینەیەکی دادوەران و کادرانی دەسەڵاتەکانی دادوەری، وێنەی دەسەڵاتی دادوەری دەشێوێنن.

وتیشی، چاکسازیی چاوەڕوانکراو لە سیستمی دادوەریی ئێراندا بە رێگەوەیە.

ئەو لێدوانەی عەلی خامنەیی لەکاتێکدایە، بەردەوام رێکخراوەکانی بواری مافی مرۆڤ رەخنە لەدەسەڵاتی دادوەریی ئێران دەگرن، بەتایبەت کە ئێران دوای چین دووەم وڵاتە بۆ زۆری ژمارەی لەسێدارەدان و لە شەش مانگی یەکەمی ئەمساڵدا نزیکەی ٣٦٠ کەس لەسێدارەدراون.