کوردستان
قایمقامیەتی قەزای مەڵبەندی سلێمانی ڕایگەیاند، بەھۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرما و کەمبوونەوەی کارەبای نیشتمانی، بەشێکی مۆلیدە ئەھلییەکان لەکار دەکەون، لیژنەی مۆلیدەی سەر بە لیژنە ھاوبەشەکانی قایمقامیەتیش پسوڵەی سەرپێچی بۆ ھەر مۆلیدەیەک دەکات کە لەکار کەوتبێت و پێویستە لە ماوەی یەک ڕۆژدا مۆلیدەی جێگرەوە ئامادە بکات، بە پێچەوانەشەوە بە پێی یاسا سزای ماددی دەدرێت تا دەگاتە لێسەندنەوەی مۆڵەتەکەی.
لە بەشێکی تری ڕاگەیەنراوەکەدا ھاتووە، نزیکەی ٧٠٠ مۆلیدەی ئەھلی لە سلێمانی ھەیە، دەبێت لە لای مۆلیدەکە ڤۆلتییەی سریفێس لە ٤٠٠ و ھێڵی ئاسایی لە ٢٠٠ کەمتر نەبێت، بەردەوام چاودێری کاری مۆلیدەکانیش دەکەن و ڕێگەش نادەن ھیچ گەڕەکێک بێ کارەبای مۆلیدە بێت.
بافڵ تاڵەبانی ھاوسەرۆکی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان ڕایگەیاند، پێشوازی لە بڕیاری ناساندنی ھەورامان وەک ناوچەیەکی کەلەپوریی جیھانی دەکات لەلایەن لیژنەی کەلەپور و شوێنەواری کلتوریی ڕێکخراوی یونسکۆ، خۆشحاڵیشە ئەو بەشە گرنگەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان وەک میراتییەکی کلتوریی جیھان دەستنیشانکرا.
ڕاشیگەیاندووە، ھەورامان ناوچەیەکی گرنگ و مێژوویی کوردستانە و ڕۆڵی پێشەنگی بینیووە لە پێشخستنی بوارەکانی فەرھەنگی و ڕۆشنبیری و ئەدەبی و کۆمەڵایەتی گەلەکەمان.
بافڵ تاڵەبانی دەڵێت، بۆ ئەم دەستکەوتە مێژووییەش یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پیرۆزبایی لە خەڵکی خۆشەویستی کوردستان و ناوچەی ھەورامان دەکات، ھیوادارە ھەمووان پێکەوە ھاوکاربن بۆ پێشخستنی زیاتری کایەکانی ڕۆشنبیری و کلتووری و پاراستنی شوێنەوارە دێرین و بە نرخەکانی کوردستان کە سەرمایەیەکی گرنگی نەتەوەیی و نیشتمانین.
لە پارکی ئازادی سلێمانی بە ئامادەبوونی کەسوکاری جوانڕۆی باڵەبان و ژمارەیەک لە ھونەرمەندان، ڕێوڕەسمی چلەی ماتەمینی ھونەرمەندی میللی جوانڕۆی باڵەبان بەڕێوەچوو، جەزای ساز سەرۆکی کۆمەڵەی ھونەری میللی ڕایگەیاند، کەیسی جوانڕۆی باڵەبان بەرەوپێشچوونی باشی بەخۆوە بینیوە، بەڵام بەھۆی ڕەوتی لێکۆڵینەوە لە ئێستادا ناتوانن قسەی زیاتر لەسەر کەیسەکە بکەن و چاوەڕێین بەم زووانە بکوژانی بە سزای یاسایی بگەیەندرێن.
چل ڕۆژ لەمەوبەر لە نزیک دێگەڵە تەرمی جوانڕۆی باڵەبان کە یەکێک بوو لە ھونەرمەندە میللییەکانی سلێمانی دۆزرایەوە و کەسوکارەکەشی داوای دەستگیرکردن و بە سزا گەیاندنی بکوژانی کوڕەکەیان دەکەن.
لە بەشێکی تری ڕاگەیەنراوەکەدا ھاتووە، لە چل و چوارەمین دانیشتنی کۆمیتەی میراتی جیھانی ڕێکخراوی جیھانی یونسکۆ لە شاری فوجوی وڵاتی چین و بە ئامادەبوونی نوێنەری ١٣٩ وڵات بەڕێوەچوو، ناوچەی ھەورامان وەکو ناوچەیەکی کەلتووری مێژوویی لە ئاستی جیھاندا تۆمار کرا و خرایە لیستی شوێنەوارەکانی جیھانەوە.
لەو بەشەی تایبەتە بە ھەورامانەوە ڕێکخراوی یونسکۆ دەڵێت، ناوچە دوورە دەست و شاخاوییەکانی ھەورامان لانکە و گەواھیدەری کلتوری خەڵکی ھەورامانن. ھەورامییەکان وەک بەشێک لە کورد لە ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایینەوە لەو ناوچەیە دەژین، کاری باخداری کشتوکاڵ و ئاژەڵداری دەکەن. لەناو دڵی چیاکانی زاگرۆس، لە پارێزگاکانی سنە و کرماشان بە درێژایی سنوورەکانی ڕۆژئاوای ئێران، لە دوو بەشی سەرەکی پێکھاتووە: لە ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتەوە ژاوەرۆ و تەخت (لە پارێزگای سنە). لە ڕۆژئاواشەوە لھۆن لە پارێزگای کرماشان.
لە بەشێکی تری ڕاگەیەنراوەکەشدا ھاتووە، ئەو ١٢ گوندەی لە پڕۆژەکەدان، گەواھیدەر و سەلمێنەری ئەوەن، خەڵکی ھەورامان سەرەڕای نەبوونی خاکی بە پیت لە ناوچە شاخاوییەکانیان توانیوویانە وەڵامێکی باشی سروشت بدەنەوە و خۆیانی لەگەڵ بگونجێنن، ئەوەش دەرخەری ئەو ڕاستییەیە، ئەو ناوچەیە لە دێر زەمانەوە شوێنی ژیان و ژیار بووە و ڕەھەندێکی گرنگی شارستانییەتی مرۆڤایەتی لە خۆیدا ھەڵگرتووە و حەشارداوە.
دەزگای ئاسایشی ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، ئۆپراسیۆنی ئاسایشی سلێمانی بە ھاوکاری ئاسایشی شارەزوور دوو سەرکردەی داعش و تاقمێکی تیرۆریستییان لە سلێمانی و ھەڵەبجە دەستگیر کرد کە پیلانیان دانابوو خۆیان ڕێکبخەن بۆ چەند کردەوەیەکی تیرۆریستی لە سنوری پارێزگاکانی سلێمانی و ھەڵەبجە، بەڵام شەوی ٢٧ لەسەر ٢٨ی تەموز لە پارێزگای ھەڵەبجە لە چوار ئۆپراسیۆنی گەورە و ھاوکاتدا چوار تیرۆریست دەستگیرکران کە دوانیان سەرکردەی داعش بوون و بەشداری و سەرپەرشتی چەندین تاوانیان کردووە، لەلایەکی ترەوە لە ئۆپراسیۆنێکی تردا لە سلێمانی ھێزەکانی ئاسایشی سلێمانی تیرۆریستێکی تریان دەستگیر کرد.
دەزگای ئاسایشی ھەرێم ئاشکراشیکردووە، لێکۆڵینەوەی ورد کراوە و دەرکەوتووە تیرۆریستە دەستگیراوەکان بە پێی ماددەی چواری تیرۆر داواکراو بوون و چەکداری داعش بوون لە ویلایەتی باشوور.
بە پێی ڕاگەیەنراوێکی فەرمانگەی کۆچ و کۆچبەرانی کەرکوک، لە چوارچێوەی بڕیاری وەزارەتی کۆچ و کۆچبەرانی عێراق بۆ داخستنی کامپی ئاوارەکان، ھەموو ئەو کامپانەی بۆ ئاوارەکان تەرخان کرابوون داخراون، بەڵام تا ئێستا نزیکەی ٤٥ ھەزار ئاوارە لەناو شاری کەرکووک دەژین و نەگەڕاونەتەوە بۆ شوێنەکانی خۆیان.
ئەوەش لە کاتێکدایە وەزیری کۆچ و کۆچبەرانی عێراق لە مانگی شوباتی ٢٠٢١ ڕایگەیاند، بڕیاری داخستنی ھەموو کامپی تایبەت بە ئاوارەکانیان داوە، و سوورن لەسەر گەڕانەوەی ئاوارەکان بە شێوەیەکی ئارەزومەندانە، ئەوەشی بە ھەنگاوێکی گرنگە بە ئاڕاستەی داخستنی کامپی ئاوارەکان، لە عێراق دانا.
دوای دیدارەکەش شێخ ھەرکی جەوھەر ئاغا ڕایگەیاند، لەگەڵ بافڵ تاڵەبانی باسیان لە دۆخی ناوخۆی یەکێتی و ھەنگاوەکان بە ئاڕاستەی چارەسەر کرد، چونکە یەکخستن و ڕێکخستنەوە و بەھێزکردنی یەکێتی خواستی ھەمووانە.
وتیشی، زیاد لە ساڵێکە لەناو ڕیزەکانی یەکێتی کار دەکەن و بە پێویستیان زانی سەردانی بافڵ تاڵەبانی بکەن بۆ ئەوەی پشتیوانی خۆیان بۆ یەکێتی و کاندیدەکانی لە ھەڵبژاردنەکان دووپاتبکەنەوە، کە کار و خەباتیشیان لەناو یەکێتدا بەردەوام دەبێت.
پەیامنێری کوردسات نیوز ڕایگەیاند، نەخۆشخانەی شیفای ١٤ ئۆکسجینی لێبڕاوە و نیوەی نەخۆشەکان گوازراونەتەوە بۆ نەخۆشخانەی ئازادی و کۆماری لە کەرکوک.
شانەی قەیرانەکان و تەندروستی کەرکوکیش ڕایانگەیاندووە لە ھەوڵدان بۆ دابین کردنی ئۆکسجین بۆ نەخۆشخانەکانی کەرکوک و حەویجە.
"شەوکەت محەمەد" بەڕێوەبەری بازرگانی خۆراک لە سلێمانی بە کوردسات نیوزی ڕایگەیاند، ٧ ماددەی خۆراکی لە بریکارەکانی خۆراک دابەشدەکرێن و سەرەتا پڕۆسەکە لە ناو شاری سلێمانییەوە دەست پێدەکات.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، لە سنووری پارێزگاکانی سلێمانی و ھەڵەبجە و ئیدارەکانی ڕاپەڕین و گەرمیان ٢ ملیۆن و ٨ کەس بەشەخۆراکی مانگانە وەردەگرن.
بەرپرسانی تەندروستی داوا لە ھاوڵاتیان دەکەن، بۆ وەرگرتنی ڤاکسین لە سیستمی ئەلکترۆنی خۆیان تۆماربکەن و دوای ئاگادارکردنەوەیان سەردانی ناوەندەکان بکەن.
ھەروەھا داوا دەکەن، ھاوڵاتیان بەر لە وەرگرتنی ڤاکسین پشکنین بکەن و لە ناوەندەکانیشدا ڕەچاوی ڕێکارەکانی خۆپارێزی بکەن و دووری کۆمەڵایەتی ڕەچاو بکەن.
بە پێی ئامارەکانی وەزارەتی تەندروستی ٢٨٠ ھەزار کەس ڤاکسینیان وەرگرتووە کە ١٦٠ ھەزار کەس ژەمی یەکەم و ١٢٠ ھەزار کەس ھەردوو ژەمی ڤاکسینیان وەرگرتووە.
"د. ڕەھێڵ فەرەیدون" بریکاری وەزارەتی تەندروستی بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی کۆرۆنا چەند پێشنیارێکیان ئامادەکردووە.
جەخت لەوەدەکەنەوە، قەدەغەی ھاتووچۆی گشتی یاخود قەدەغەی ھاتووچۆی نیمچەیی ڕابگەیەنرێت، چێشتخانە و کافتریاکان تەنیا بە شێوەی دیلیڤەری کار بکەن، دەوامی فەرمانگەکانیش کەمبکرێتەوە بە شێوەیەک کاروباری ھاووڵاتیان ڕانەگیرێت.
یەکێتی مامۆستایانی کوردستان لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، بڕیاری لێبڕینی مووچە بە ڕێژەی ٢١٪ بەھۆی ئەو پاساوانەی لە کاتی خۆیدا حکومەتی ھەرێم ڕایگەیاند، کاریگەری زۆر خراپی کردە سەر ژیانی مامۆستایان و فەرمانبەران دواجاریش کۆی کۆمەڵگە.
بڕیارەکەی حکومەتی ھەرێمیش بۆ کۆتایھێنان بە لێبڕینی مووچە بڕیارێکی دروست و گونجاو و شایستە بە پشوو درێژی و خۆڕاگری مامۆستایان و فەرمانبەران بوو، بۆ ئەو مەبەستە بە پێویستی دەزانن ئەو بڕیارە ھەتا سەر بێت و چیتر لێبڕین دووبارە و سێ بارە نەبێتەوە و ھەر سی ڕۆژ جارێکیش مووچەکان بدرێت.
ھەروەھا یەکێتی مامۆستایان سوپاسی تیمی حکومەتی ھەرێم دەکات لە بەرامبەر سەرکەوتنیان لە گفتوگۆکانیان لەگەڵ حکومەتی ناوەندی و داواش لە حکومەت ناوەند دەکات پابەندی ڕێککەوتنەکان و یاسای بودجە بێت.
ئاماژەی بەوەکردووە، پێویستە ھاوبەشانی کارەبا بۆ دانەوەی قەرزەکانیان پابەندی ڕێنماییەکانی وەزارەت بن، بۆیە ئاگاداری سەرجەم ھاوبەشانی کارەبا دەکەنەوە کە قەرزەکانیان بدەنەوە، بۆ ئەو مەبەستەش فەرمانگەکانی کارەبا کارئاسانی بۆ ھاوبەشان دەکەن بە شێوەیەک کە بارگرانی داراییان لەسەر دروست نەبێت.
"ئومێد ئەحمەد" وتەبێژی وەزارەتی کارەبا بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، ھاوبەشانی کارەبا لە سەرتاسەری ھەرێم یەک ترلیۆن و ٣٢٤ ملیار دینار پارەی کارەبا قەرزارن و ئاگاداری سەرجەمیان دەکەنەوە کە قەرزەکانیان بدەنەوە.
لە بارەی بەردەوامی گرفتی کەمی کارەبا، "کامیل قەزاز" بریکاری وەزارەتی کارەبا ڕایگەیاند، ئەگەر سوتەمەنی پێویست بۆ وێستگەکانی بەرھەمھێنانی کارەبا دابین بکرێت، دەتوانن ڕۆژانە ٥٠٠٠ بۆ ٥٥٠٠ مێگاوات کارەبا بەرھەم بھێنن، بەڵام گرفتی سەرەکی نەبوونی سوتەمەنییە و حکومەت ھەوڵ دەدات لە ڕێگەی بەکارھێنانی گازی سروشتی بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا گرفتەکان چارەسەر بکات.
دکتۆر سامان بەرزنجی وەزیری تەندروستیی ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، ١٣١ سەنتەری دابەشکردنی ڤاکسین لە ھەرێمی کوردستان ھەیە و بۆ ڕێگری لە دروستبوونی قەرەباڵغیش ناوەندەکانی دابەشکردنی ڤاکسین زیادکراون.
وتیشی، لە چەند ڕۆژی داھاتوو ١٠٠ ھەزار دۆزی ڤاکسینی کۆرۆنا دەگاتە ھەرێمی کوردستان و تا ئێستاش ٢٨٥ ھەزار دۆزی ڤاکسین دابەشکراوە.
بە پێی ئامارەکانی وەزارەتی تەندروستی ٢٨٠ ھەزار کەس ڤاکسینیان وەرگرتووە کە ١٦٠ ھەزار کەس ژەمی یەکەم و ١٢٠ ھەزار کەس ھەردوو ژەمی ڤاکسینیان وەرگرتووە، بەرپرسانی تەندروستیش لە پارێزگاکانی ھەرێم داوا لە ھاوڵاتیان دەکەن، بۆ وەرگرتنی ڤاکسین لە سیستمی ئەلکترۆنی خۆیان تۆمار بکەن و دوای ئاگادارکردنەوەیان سەردانی ناوەندەکان بکەن و دەشڵێن، جۆرەکانی ڤاکسینی ھیچ جیاوازییەکیان نیە و سەرجەمیان وەک یەک کاریگەرن، داواش لە ھاوڵاتیان دەکەن پێشوازییەکی باشتر لە وەرگرتنی ڤاکسین بکەن.
"مقەدەم سامر ستار" لێپرسراوی مەفرەزەکانی پۆلیسی ھاتوچۆی سلێمانی بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، دوای بڕیارەکەی "قوباد تاڵەبانی" جێگری سەرۆکی حکومەتی ھەرێم بۆ گرتنەبەری ڕێکاری یاسایی بەرامبەر بە ئۆتۆمبێلی بێسەرەتا و جام ڕەش و تابلۆ گۆڕاو و خاوەنی چەکی بێ مۆڵەت، ژمارەیەکی زۆر لە ھاوڵاتیان پابەندی بڕیارەکەبوون، ئەوەش جێگای دەستخۆشیە و سوپاسیان دەکەن.
داواشی لە خاوەنی ئۆتۆمبێلە بێسەرەتاکان کرد ئۆتۆمبێلەکانیان لە ماڵەوە ڕاگرن تاوەکو بڕیار لە چارەنوسیان دەدرێت.
ھەروەھا لەسەر ئاستی جیھان مانگی کانوونی دووەمی ئەمساڵ زانکۆی ھەڵەبجە لە ڕیزبەندی ٢٢ ھەزار و ٦٤٢ دا بووە، بەڵام لە مانگی حوزەیراندا زانکۆکە لەو ڕیزبەندیەدا زۆر ھاتووەتە پێشەوە و لە ڕیزبەندی ١٥ ھەزار و ٦٨٢دا بووە، ئەمەش یەکێکە لەو کۆمەڵە دەستکەوتەی کە لە ماوەی زۆر کەمی دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجە بەدەستھێنراوە.
ھەر بە پێی ئەو ڕیزبەندیە، لە ڕیزبەندی زانکۆ حکومییەکانی ھەرێم زانکۆی سلێمانی یەکەمی ھەرێمی کوردستان و پێنجەمی عێراقە، لەسەر ئاستی جیھانیش، زانکۆی سلێمانی لە پلەی ٣ ھەزار و ١٣٩ی زانکۆکانی جیھاندایە.