کوردستان
سەعدی ئەحمەد پیرە ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشمانی کوردستان رایگەیاند، باسیان لە بارودۆخی ئەمنی و سیاسی و رەوشی خەڵکی موسڵ کردووە.
ئاماژەی بەوەشدا، سەرۆک مام جەلال گرنگی زۆری بە پارێزگای موسڵ داوە و وەکو یەکێتیش بەردەوام دەبن لەسەر ئەو سیاسەتە.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، لە گوندی یارمجەی ھەرکیان سەر بە ناحەی گوێر بە ھۆی کێشەیەکی کۆمەڵایەتیەوە شەر لە نێوان دوو خێزان روویداوە کە دراوسێی یەکترن بەھۆیەوە ژنێکی تەمەن ٧٠ ساڵان بە ناوی خەدیجە رەشید کە دایکە شەھیدە بە سەختی بریندار بووە.
وتیشی بە ووتەی کەس و کاری ژنەکە درەنگانی شەوی رابردوو کەسێک کە دراوسێی خۆیانە بە چەک ھێرشی کردووەتە سەریان تەقەی بە ناو ماڵ و منداڵدا کردوە لە ئەنجامدان ژنێکی ٧٠ ساڵان بریندار بووە , ئەو کەسەی تەقەی کردوە پێشتر چەندین تاوانی ئەنجام داوە.
دەقی پەیامەکە...
ئەمڕۆ ١٩ ساڵ تێپەڕیووە، بەسەر کردەوە تاوانکاریە تیرۆریستیەکەی ، ناو ھەردوو بارەگای مەلبەندی سێی ھەولێری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و لقی دووی پارتی دیموکراتی کوردستان ، لە ڕۆژی ٢٠٠٤/٢/١ دا ، تاریکپەرستان لە رێگای دوو تیرۆریستی سەر لێشێواودا ، لەیەکەم رۆژی جەژنی قوربانی پیرۆز ، لەکردەوەیەکی خۆکوژیدا ، لەناو ھەردوو بارەگای مەلبەندی سێی ھەولێری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و لقی دووی پارتی دیموکراتی کوردستاندا خۆیان تەقاندەوە.
لەم ھێرشە دڕندانەیەدا ١٠٥ کەس لەھاوڵاتیان و سەرکردە و ئەندامانی ھەردوو حزب شەھیدبوون و ژمارەکی زۆریش برینداربوون.
لەو یادە خەمناکەدا ، سەری رێز بۆ گیانی پاکی شەھیدان دادەنوێنین و وەک سەروەری و شانازیش ڕێزی بریندارانی کارەساتەکە و بنەماڵەی شەھیدان دەگرین و پێکەوە درێژە بەڕێبازی شەھیدان دەدەین و ئەم بۆنە خەمناکەش دەکەینە ھەوێنی تەبایی و یەکریزی گەلەکەمان.
لەم کۆستە گەورەیەی نەتەوەکەماندا ، وەبیر ھەمووان دێنینەوە ، کەتیرۆریستان بەم تاوانی کۆمەڵکوژیەیان ، کە ھەولێریان خەڵتانی خوێنکرد و تاوانێکی گەورەشیان بەرامبەر بەمرۆڤایەتیش ئەنجامدا ، نابێ بیریشمان بچێت کەدوژمنانی کوردستان ، بۆ پەلامارەکانیان، ھیچ جیاوازیەک لەنێوان ڕەنگ و دەنگە جیاوازەکانمان ناکەن.
بێگومان تیرۆریستان لەم تاوانەشیاندا مەبەستیان بوو ئاشتی وتەبایی و گیانی لێبوردەیی جەژن ، لە ھەولێری و ھەولێریەکان تاڵ بکەن و درزیش بخەنە نێوان ڕیزەکانی ھێزە سیاسیەکانی کوردستان ، بەلام ئەو ئاواتەیان نەھاتەدی و ئەم کارەساتەش بووە ھەوێنی زیاتر بەھێزکردنی گیانی پێکەوەیی و تەبایی و پتەوکردنی یەکێتی ریزەکانی گەلی کوردستان.
ئەم کردوەوە تیرۆریستیە ، ئیرادەی گەلەکەمان و گیانی بەرگری و قارەمانانەی ھێزی پێشمەرگەی کوردستانیشی بەھێزتر کرد ، لەڕووبەڕوو بوونەوەی بیری توندڕەوی بەناو جیھادی ئیسلامی و لەناوبردنیان ، بەتایبەت لەڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) بەھاوکاری ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی و دۆستەکانی گەلی کوردستان.
لەم یادەدا ، وێرای تەئکید کردنەوەو پەرۆشیمان لەسەر پتەوکردنی یەکریزی و تەبایی و ھاوھەڵوێستی ھێزە سیاسیەکانی کوردستان و سوور بوونی خۆمان دووپات دەکەینەوە ، لەسەر بەرەنگاربوونەوەی تێرۆریستان و پاراستن و گەشەپێدانی دەستکەوتەکانی گەلەکەمان و خزمەتکردنی ھاوڵاتیان بەگشتی و کەسوکاری شەھیدان بەتایبەت بەبێ جیاوازی.
گەلەکەمان دڵنیا دەکەینەوە ، ئەم ڕۆژی ماتەمینیەی ھەولێریەکان ، دەکەینە ھاندەرێک بۆ کارکردن لەسەر بنبڕکردنی فیکرو کلتوری تیرۆرو تیرۆریستان ، لەسەرتاسەری عیراق و ھەرێمی کوردستان ، بەھاوکاری ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی و ئازادیخوازانی دنیا.
لەم رۆژەدا ، دووپاتی دەکەینەوە ، کردەوە تیرۆریستیەکان ناتوانن ڕێگە لەبەرەوپێشبردنی گەل و وڵاتەکەمان بگرن، بەڵکو خوێنی شەھیدەکانمان ھاندەرمان دەبێت بۆ زیاتر خزمەت کردنی خەڵکی خۆشەویستی ھەولێر.
درود بۆ گیانی پاکی شەھیدان و ڕێزو وەفاداریشمان بۆ کەسوکاری شەھیدان و بریندارو کەمئەندامانی مەرگەساتی یەکی شوبات دووپات دەکەینەوە.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
مەڵبەندی سێی ڕێکخستنی ھەولێر
٣١–١–٢٠٢٣
بەپێی نوێترین ریزبەندی پێگەی (وێبۆمیتریکیس) بۆ ساڵی ٢٠٢٣، بۆ جارێکی تر زانکۆی سلێمانی لەسەر ئاستی ھەرێمی کوردستان پلەی یەکەمی بەدەستھێناوەتەوە و لەسەر ئاستی زانکۆکانی عیراقیش لە پلەی پێنجەمدایە و لەسەر ئاستی جیھانیش چەندین پلە چۆتە پێشەوە، کە بەراورد لەگەڵ ساڵی رابردوو بەشێوەیەکی بەرچاو ئاستی بەرزبووەتەوە.
ئەم لیستە نوێیەی پێگەکە پشتی بە زۆری سایتەیشتنی مامۆستایانی زانکۆکان بەستووە و تێیدا ھاتووە، لە ٢٠٢٣ دا مامۆستایانی زانکۆی سلێمانی ٤٥ ھەزار و ٢٣١ سایتەیشتنیان ھەبووە.
سایتەیشن واتە مامۆستایانی ئەو زانکۆیە توێژینەوەکانیان لەو ساڵەدا زۆرترین گەڕانی بۆ کراوە و توێژەرانی تر وەکو سەرچاوە بەکاریانھێناوە.
ریزبەندی وێبۆمیتریکیس لەلایەن ئەنجوومەنی باڵای توێژینەوەی زانستی کە سەر بە وەزارەتی خوێندن و توێژینەوەی ئیسپانیایە لە رێگەی تیمێکی پسپۆرەوە ئەنجام دەدرێت.
بەپێی بەرنامەی کاری دادگای فیدراڵی، رۆژی سێشەممە دادگای فیدراڵی بۆ بڕیاردان لەسەر سێ سکاڵای تۆمارکراو کۆدەبێتەوە، یەکێک لە سکاڵاکانیش لە دژی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان تۆمارکراوە و داواکراوە یاسای درێژکردنەوەی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان پوچەڵبکرێتەوە کە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ دەرچووە و ماوەی کاری پەرلەمانی بۆ ساڵێک درێژکردووەتەوە.
بە پاساوی ئەوەی یاساکە دژی ماددەکانی (پێنج و ٢٠)ی دەستورە و زەوتکردنی مافێکی دەستورییە کە لە ماددەی ٥١ لە یاسای ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان ساڵی ١٩٩٢ داھاتووە.
ھەرچەندە بڕیاربوو ئەمڕۆ دادگای فیدراڵی، بڕیار لەسەر سکاڵای بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای گشتی بازرگانی خۆراک بدات کە لە دژی وەزیری بازرگانی ھەرێم و بەڕێوەبەری گشتی بەڕێوەبەرایەتی گشتی بازرگانی ھەولێری تۆماری کردووە و داوایکردووە دادگا سکاڵا لەسەرکراوان ناچاربکات بە دانی ئەو بڕە پارەیەی لەسەریانە لە فرۆشتنی ماددەکانی کۆبوونی خۆراک لە ١/١/٢٠٠٤ تا ٣٠/٩/٢٠٢١، بەڵام تائێستا دادگا ھیچ بڕیارێکی نەداوە.
قوباد تاڵەبانی: یەکەم و کۆتا بژاردەی بەردەم ھەرێم و بەغداد رێککەوتنێکی گشتگیرە
قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، یەکەم بژاردە و کۆتا بژاردەی بەردەم ھەردوو حکومەتی ھەرێم و حکومەتی فیدراڵ رێککەوتنێکی گشتگیر و درێژخایەنە کە بەپێی دەستور و لە بەرژەوەندی ھەموو ھاوڵاتیانی عێراق و کوردستاندابێت.
دەشڵێت، "لە کۆبوونەوەکانم لە بەغدا لەگەڵ ھەر یەکە لە دکتۆر لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عێراق، محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیران، محەمەد حەلبوسی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، عەمار حەکیم سەرۆکی رەوتی حیکمە و ئەحمەد ئەسەدی وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتیی عێراق جەختمان کردەوە دەبێت گفتوگۆکانمان چڕبکەینەوە بۆ ئەوەی لەماوەیەکی نزیکدا بە تایبەت لەسەر ھەردوو پرسی بودجە و یاسای نەوت و گاز رێک بکەوین. چیتر دواکەوتنی رێککەوتن لەبەرژەوەندی ھیچ لایەکدا نییە. "
وتیشی، ھەموو خەڵکی عێراق بە ھەرێمی کوردستانیشەوە داوای خزمەتگوزاریی و خۆشگوزەرانیی دەکەن، رێککەوتنی نێوان ھەرێم و بەغداد زەمینەیەکی لەبار دروست دەکات تا ھەردوولا پێکەوە کاربکەین بۆ جێبەجێکردنی داواکارییەکانی خەڵک و باشترکردنی دۆخی خزمەتگوزارییەکان.
قوباد تاڵەبانی راشیگەیاند، ھیوادارە پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و بەغداد بگەنە ئاستێکی زۆر باش و گەشبینە لەگەڵ ئەم کابینەیەی حکومەتی عێراق بە سەرۆکایەتی محەمەد شیاع سودانی بەشێکی زۆری کێشەکان چارەسەر بکەن.
پەیامنێرانی کوردسات نیوز رایانگەیاند، لە سەنتەری قەزاکانی سۆران و چۆمان و ئامێدی و چەند ناوچەیەکی شاخاوی دیکەی ھەولێر و دھۆک لەگەڵ قەزای پشدەر لە ئیدارەی راپەڕین، رێژەیی زۆر بەفرباریووە و بەھۆیەوە ئاستەنگی ھاتوچۆ بۆ شۆفێران دروست بووە. ھەروەھا رێگای نێوان چۆمان-حاجی ئۆمەران داخراوە، ئەو رێگایەش تاکە دەروازەی بازرگانی و گەشتیارییە کە ھەولێر بە ئێرانەوە دەبەستێتەوە.
لای خۆیەوە، سەرپەرشتیاری ئیدارەی سۆران لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاند، بەھۆی پەککەوتنی ھاتوچۆ و دۆخی کەش و ھەوا، لە سەرجەم خوێندنگەکانی سنوری ئیدارەی سۆران ئەمڕۆ کراوەتە پشووی رەسمی.
بەپێی پێشبینییەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی ھەرێم، ئەو شەپۆلی بەفربارینە سەنتەری شاری سلێمانیش دەگرێتەوە.
بەپێی نوسراوێکی وەزارەتی نەوتی عێراق کە دەست "کوردسات نیوز" کەوتووە، بەفەرمانی سەرۆک وەزیران چوار کەس بۆ بریکاری وەزارەتی نەوت بە وەکالەت دیاریکراون.
بەپێی نوسراوەکە، د.عیزەت سابیر بۆ پۆستی بریکاری وەزارەتی نەوت بۆ کاروباری غاز، د.حامد یونس بۆ پۆستی بریکاری وەزیر بۆ کاروباری پاڵاوتن، باسم محەمەد بۆ پۆستی بریکاری وەزارەت بۆ کاروباری دەرھێنانی نەوت، لەیس عەبدولحسێن بۆ پۆستی بریکاری وەزارەت بۆ کاروباری دابەشکردن دیاریکراون.
بەشدار حەسەن سەرۆکی تیمی پارێزەرانی بەرگری لە دەستگیرکراوانی بادینان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، رۆژی ١ی شوباتی ٢٠٢٣ لە واشنتۆن، خەڵاتی جیھانی مافەکانی مرۆڤ بۆ ساڵی ٢٠٢٢ لە باڵەخانەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا وەردەگرێت.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، ساڵانە ئەو خەڵاتە لە ١ی شوبات دەدرێت بە بەرگیرکارانی مافی مرۆڤ، ھۆکاری کاندیدکردنیشی بۆ داکۆکیکردن بووە لە دەستگیرکراوانی بادینان بەشێوەیەکی خۆبەخش.
٦٠٠ کەس لە داکۆکیکارەکانی مافی مرۆڤ لە جیھان سیڤی خۆیان لە رێگەی باڵیۆزخانە و کونسولگەرییەکان و نێردە دیپلۆماتیەکانی ئەمریکا لەسەرتاسەری جیھان ناردووە بۆ وەزارەتی دەرەوە، لە نێویاندا دوو کەس کاندیدکراون بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە، کە بەشدار حەسەن و کەسێکی ترە لە ئەفریقا.
ئەوەش دوای ئەوە دێت، لە پەراوێزی کۆڕبەندی داڤۆس، نوێنەرانی کۆمپانیای ترافیگۆرا بەنیازبوون کۆبوونەوە لەگەڵ سەرۆکی حکومەتی ھەرێم بکەن و دانوستان لەسەر ئەوە بابەتە بکەن، بەڵام کۆبوونەوەکە لە دوایین ساتەکاندا لەلایەن سەرۆکی حکومەتی ھەرێم بەبێ ھیچ روونکردنەوەیەک ھەڵوەشاوەتەوە.
گروپی کۆمپانیاکانی ترافیگۆرا یەکێکە لەو کۆمپانیا گەورانەی کە لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٥ چەندین ملیار دۆلاری لەپێناو کرینی نەوتی ھەرێم داوەتە حکومەتی ھەرێم، تا ھەفتەی رابردووش حکومەتی ھەرێم ٢٧٣ ملیۆن دۆلار قەرزاری کۆمپانیاکە بووە، دوای ھەڵوەشاندنەوەی کۆبوونەوەکەی داڤۆسیش، ترافیگۆرا ویستوویەتی ھۆشداری بداتە حکومەتی ھەرێم بۆ گەڕاندنەوەی ئەو بڕە پارەیە.
عەلی حسێن بەرپرسی مەکتەبی رێکخستنی سلێمانی - ھەڵەبجەی پارتی و ئەندامی وەفدی پارتی بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ یەکێتی لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، قۆناغی ئێستای ھەرێمی کوردستان و ناوچەکە دەخوازێت کە پارتی و یەکێتی کۆببنەوە و کێشەکانی نێوانیان بە گفتوگۆ چارەسەر بکەن.
وتیشی، یەکێتی و پارتی دوو حزبی بەرپرسیاری سەرەکین کە ئەرکی پاراستنی ھەرێمی کوردستانیان لە ئەستۆدایە، ئەگەر ناکۆکیشیان ھەبێت، خاڵی ھاوبەشیان زۆرە و دەبێت ناکۆکییەکانیان چارەسەر بکەن.
ھەروەھا رۆژی پێنجشەممەش، د. سۆران جەمال تاھیر وتەبێژی یەکێتی رایگەیاند، رۆژی شەممە وەفدی یەکێتی و پارتی لە سلێمانی کۆدەبنەوە بۆ ئەوەی ھەنگاو بە ھەنگاو کێشەکانی نێوانیان لەسەر مێزی گفتوگۆ چارەسەر بکەن.
رێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران لە نوێترین راپۆرتی خۆیدا بڵاویکردەوە، لە میانی خۆپیشاندانەکانی چوار مانگی رابردوودا ٤٨٨ کەس کوژراون کە لانیکەم ٦٤یان منداڵ و مێردمنداڵی ژێر ١٨ ساڵن، زۆربەشیان لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان و پارێزگای سیستان و بەلوچستان بوون.
ئاماژە بەوەشکراوە، ١٠٧ خۆپیشاندەر مەترسی لەسێدارەدانیان لەسەرە و ١٩یان سزاکەیان بەسەردا سەپێنراوە، تا ئێستاش چوار خۆپیشاندەر لەسێدارەدراون.
رێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران راشیگەیاندووە، لە ٢٦ رۆژی رابردوودا لانیکەم ٥٥ کەس لە ئێران بە تۆمەتی جۆاروجۆر لەسێدارەدراون کە ٣٧یان لە پەیوەندی بە ماددە ھۆشبەرەکان لەسێدارەدروان، ئامانج لە جێبەجێکردنی ئەو سزایانەیەش ترساندنی خۆپیشاندەرانە.
بەرێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، ئەمڕۆ شەممە ئاسمان ھەوری تەواو دەبێت لەگەڵ بارینی نمەباران لە ھەندێ شوێن، لە کاتەکانی شەودا رێژەی دابارین زیاتر دەبێت و لە ناوچە شاخاوییەکان بەفری لەگەڵدایە، ئەگەری ھەیە بەفربارین سەنتەری پارێزگاکانی سلێمانی و ھەڵەبجە بگرێتەوە .
ئاماژەی بەوەشکردووە، پلەکانی گەرما یەک تا دوو پلە بەراورد بە تۆمارکراوی رۆژی پێشوو دادەبەزن.
ئاشکراشیکرد، سبەی یەک شەممە ئاسمان ھەوری تەواو دەبێت لەگەڵ بارینی نمەباران لە ھەندێ شوێن، لە ناوچە شاخاوییەکان بەفر و باران دەبێت وە لەکاتەکانی شەودا ئەگەر ھەیە بەفربارین سەنتەری شاری سلێمانی بگرێتەوە.
وەفدێکی پارتی دیموکراتی کوردستان کە پێکھاتوو لە ( جەعفەر ئیمینکی، مەحمود محەمەد، ھێمن ھەورامی، عەلی حسێن، پشتیوان سادق، ئومێد سەباح) سەردانی مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە سلێمانی کردو لەلایەن ( قوباد تاڵەبانی، دەرباز کۆسرەت رەسوڵ و ئاسۆ مامەند و دارا رەشید و ئەمین بابەشێخ و ئەحمەد عەسکەری و د.میران محەمەد) پێشوازی کران و لە ئێستاشدا لە کۆبوونەوەدان.
بە پێی زانیارییەکان لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ لە بارەی ئەو کێشەو ناکۆکییانە دەکرێت کەلەنێوان ھەردوولادا لەسەر رەوشی سیاسی و ئەمنی و پرۆسەی حکومڕانی ھەرێمی کوردستان دروستبووەو کار بۆ چارەسەرکردنیان دەکرێت.
پەیامنێری کوردسات نیوز لە کەرکوک رایگەیاند، نیوەڕۆی ئەمڕۆ نەوتەکە لە کەرکوکەوە رەوانەی ھەولێر و سلێمانی کراوە و لەو بڕە نەوتە ٣٠ تەنکەر بۆ پارێزگاکانی ھەولێر و دھۆک و ئیدارەکانی سۆران و زاخۆ دابین دەکرێت، ٣٠ تەنکەریش بۆ پارێزگاکانی سلێمانی و ھەڵەبجە و ئیدارەکانی گەرمیان و راپەرین.
رۆژی ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، حکومەتی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، ئەو ٦٠ تەنکەر نەوتە بێ بەرامبەر بەسەر ھاووڵاتیاندا دابەش دەکرێت، بەڵام تا ئێستا روون نییە کە نەوتەکە تەنھا بۆ ھاووڵاتیانی کەم دەرامەت دەبێت یان لەو شوێنانە دابەش دەکرێت کە سەرەی وەرگرتنی نەوتیانە.
وەفدێکی حکومەت و ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە بینای پارێزگای سلێمانی لەگەڵ پارێزگارو قائیمقام و ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان کۆبوونەوەو گفتوگۆکرا لەبارەی رووفاتی ئەنفالکراوان و پشکنینی ( دی ئێن ئەی).
سروە محەمەد ئەندامی فراکسیۆنی یەکێتی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، لە مانگی چواری ساڵی ڕابردووەوە کار بۆ گەڕاندنەوەی رووفاتی ئەنفالکراوان دەکەن و نمونەی (دی ئێن ئەی)یان وەرگرتووە و لە ئێستادا ١٧٢ ڕووفات ئامادەیە و وەکو یەکێتی نیشتیمانی کوردستان ئەرکەیان گرتۆتە ئەستۆ.
وتیشی، لیژنەیەک لە گۆڕە بە کۆمەڵەکانی بەغداد و پزیشکی دادی بەغداد و ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتی سەرپەرشتی (دی ئێن ئەی) دەکات لە ھەموو عێراقدا.