کوردستان
بەگوێرەی نوسراوێک کە رۆژی ٥ـی نیسان بانکی ناوەندی عێراق ئاڕاستەی بانکی کوردستانی نێودەوڵەتی کردووە، بڕیاردراوە بانکی کوردستان بێبەش بکرێت لەدەرکردنی (خیتاب زەمان) لەڕێی سەکۆی ئەلکترۆنی و ئەو قەرزانەی بانکی ناوەندی دەیدات، ھەروەھا بانکەکە بێ بەشکرا لە ھەر کردەیەکی خەرج کردنی پارە کە لە یەک ملیار دینار زیاتر بێت تا ئەوکاتەی کرداری چارەسەر و دانانی سیستمی ئەلیکترۆنی بانکەکە تەواو دەکرێت.
لە بڕیارێکی دیکەی بانکی ناوەندیدا ھاتووە، لێکۆڵینەوە لەگەڵ بانکی کوردستان و کەسی بەرپرسیار لەسەر شاردنەوەی پارەیەکی کۆبۆوە لە ھالک بانکی تورکی دەست پێدەکات کەپێویستە لەماوەی مانگێکدا ئەنجامەکەی دەربچێت، بەھۆی پابەندنەبوون بە بڕیارو ڕێنماییەکانییش دوایین ھۆشداری دەدرێت بە بەڕێوەبەری ڕێپێدراوی بانکەکە و پابەندکراوە بەوەی لە شەش مانگدا ھەڵەکانی ڕاست بکاتەوە.
دەقی پرسەنامەکە...
بەڕێزان: خانەوادەو کەسوکاری مامۆستا مەلا تەیب بەحرکە
بەداخێکی زۆرەوە ھەواڵی کۆچی دوایی مامۆستای ئایینی و زانای ناودارو یەکێک لە کەسایەتییە ناودارەکانی ھەولێرو بەڕانەتی (مامۆستا مەلا تەیب بەحرکە)م بیست، دڵگران و خەمباری کردم، ھاوبەشی خەمتانم، پرسەو سەرەخۆشی و ھاوخەمی خۆمتان ئاراستە دەکەم.
مامۆستا مەلا تەیب بەحرکە یەکێک بوو لە زانا ناودارەکان و کەسایەتییە کاریگەرەکانی ناوچەکە، رۆڵێکی دیارو بەرچاوی ھەبوو لە بڵاوکردنەوەی ئایینی پیرۆزی ئیسلام و پێکەوەژیان لە ناوچەکەدا، گیان لەدەستدانی زیانێکی گەورە بوو، دڵگران و خەمبارین، خوای گەورە سەبووری ھەموو لایەک بدات و کۆچکردوو جێگای بەھەشتی بەرین بێت.
کۆسرەت رەسول عەلی
سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای سیاسی و بەرژەوەندی
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
ھەندرێن ھیوا، بەڕێوەبەری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەمڕۆ ھێڵی ئاسمانی کۆندۆری ئەڵمانی ئاگاداریکردونەتەوە کە گەشتی سبەی نێوان سلێمانی-دۆسڵدۆرف ھەڵوەشێنراوەتەوە، ھۆکارەکەشی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە گەشتەکە بە ئاسمانی تورکیادا ئەنجام دەدرێت و تورکیاش ئاسمانی وڵاتەکەی بەڕووی سلێمانیدا داخستووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، تائێستا نازانرێت راگرتنی گەشتەکانی سلێمانی-دۆسڵدۆرف بۆ رۆژانی داھاتووش بەردەوام دەبێت یاخود نا، چونکە کۆمپانیای کۆندۆری ئەڵمانی ناتوانێت بەسەر ئاسمانی تورکیادا گەشت بکات، لەم کاتەشدا ھیچ رێگایەکی جێگرەوەی بۆ گەشتەکەی نییە.
بەڕێوەبەری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی وتیشی، ھێڵی ئاسمانی کۆندۆر یەکێک بوو لە ھێڵە ئاسمانییە چالاکەکان بۆ فڕۆکەخانەی سلێمانی و ھەفتانە گەشتێکی ھەبوو، بڕیاریشبوو لە ھەفتەی داھاتوەوە بکرێن بە دوو گەشت کە ئەوانیش سلێمانی-دۆسڵدۆرف و سلێمانی-میوشن-ن.
لە رۆژی ٣ـی ئەم مانگەوە کۆمپانیای تورکیش ئێرلاین بە ئیمێڵێک فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی ئاگادار کردەوە کە گەشتەکانیان لەگەڵ فڕۆکەخانەکە رادەگرن، دوێنێش وەزارەتی دەرەوەی تورکیا رایگەیاند، "بەھۆی زیادبوونی چالاکییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان - پەکەکە لە سلێمانی" تاوەکو ٣ی تەممووزی داھاتوو، ئاسمانی وڵاتەکەی بە رووی فڕۆکەخانەی سلێمانیدا دادەخات.
د.ھەڤاڵ ئەبوبەکر پارێزگاری سلێمانی رایگەیاند، "ئەمڕۆ بە فەرمیی نیگەرانییەکانی پارێزگای سلێمانیمان؛ لە بەرامبەر داخستنی ئاسمانی تورکیا بەڕووی گەشتە ئاسمانییەکانی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانیدا؛ گەیاندە بەڕێز مەمەت مەولوود یاکوت، کونسوڵی گشتیی تورکیا لە هەرێمی کوردستان".
پارێزگاری سلێمانی دەشڵێت، "دڵنیاییمان لە دۆخی ئارامیی و ئاسایشی سنوری پارێزگای سلێمانی و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی؛ داو، داوامانکرد ڕێڕەوی ئاسمانیی بکرێتەوەو دەست بە گەشتە ئاسمانییەکانمان بکرێتەوە."
لە رۆژی ٣ـی ئەم مانگەوە کۆمپانیای تورکیش ئێرلاین بە ئیمێڵێک فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی ئاگادار کردەوە کە گەشتەکانیان لەگەڵ فڕۆکەخانەکە رادەگرن، دوێنێش وەزارەتی دەرەوەی تورکیا رایگەیاند، "بەھۆی زیادبوونی چالاکییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان - پەکەکە لە سلێمانی" تاوەکو ٣ی تەممووزی داھاتوو، ئاسمانی وڵاتەکەی بە رووی فڕۆکەخانەی سلێمانیدا دادەخات.
سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی لە روونکردنەوەیەکەیدا دەڵێت، لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانییدا کۆمەڵێک زانیاریی ناڕاست لەبارەی پەناگەی ئاژەڵانی بێلانە لە سلێمانی بڵاوکراونەتەوە.
راشیگەیاند، رووبەری ئەو پەناگەیەی بۆ سەگی بێلانە تەرخانکراوە، پێنج دۆنمە و دەبوو لەلایەن فەرمانگە پەیوەندیدارەکانەوە بە ھەماھەنگی بەڕێوەببرێت، پەناگەکە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٢ کراوەتەوە و نزیکەی ھەزار و ٥٠٠ سەگی بۆ ھاتووە، کە ٤٠٠ سەگیان بەھۆی نەخۆشی و گەڕییەوە مرداربوونەتەوە، ٢٠٠ سەگیش نەزۆککراون و گەڕێندراونەتەوە ناو سروشت، لەئێستاشدا نزیکەی ٦٠٠ سەگ لە پەناگەکەدان.
سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی دەشڵێت، بەپێی یاسا دەبێت یەکەی کارگێڕی و لایەنە پەیوەندیدارەکان ئەو پەناگەیە بەڕێوەببەن، ھەروەھا ئەرکی کۆکردنەوەی سەگەکانیش بە ھەردوو فەرمانگەی ڤێتێرنەری و بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیس دراوە نەک شارەوانی.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، کاتژمێر ١١ی پێشنوەڕۆی ئەمڕۆ، دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی و بەشی ھەڵبژاردنی پارتی لە ھەولێر کۆدەبنەوە و تاوتوێی ھەمواری یاسای ھەڵبژاردن و کاراکردنەوەی کۆمیسیۆن دەکەن.
پێشتریش زیاد جەبار، سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی لە پەرلەمانی کوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاندبوو، ھێشتا خاڵی جیاواز ماوە و کۆبوونەوەکان بەردەوام دەبن بۆ گەیشتن بە رێککەوتن.
ئاماژەی بەوەشکرد، لەکۆبوونەوەکانی پێشوودا لێکتێگەیشتن ھەبووە لەسەر پرسەکانی چوار بازنەیی و پشتبەستن بە بایۆمەتری عێراق بەھەموو پێداویستییەکانییەوە، لەگەڵ ئاماری وەزارەتی پلاندانانی عێراق بۆ ھەڵبژاردنەکانی ھەرێمی کوردستان.
بەپێی راپۆرتێکی رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ، دادگای تایبەت بە مامۆستایانی ئایینی لە ھەمەدان، بەتۆمەتی بەلاڕێدابردنی رای گشتی، سزای دوو ساڵ زیندانیی بەسەر مامۆستا حسێن عەلیمورادی، بەڕێوەبەری خوێندنگای زانستی ئایینی ئیبراھیم خەلیلوڵای شاری سنەدا سەپاندووە.
لە شاری مھابادیش، دوو فەقێی خەڵکی رەبەت بە ناوەکانی فاروق ئەحمەدی و عەبدولقادر قادری لەلایەن ھێزەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتەوە رفێندراون.
تائێستا ھیچ زانیارییەک لەسەر ئەو تۆمەتانەی خراونەتەپاڵ ئەو دوو کەسە لەبەردەستدا نییە و چارەنووس و شوێنی راگیرانیان نادیارە.
دوای سەرھەڵدانی خۆپیشاندانەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران دژی گیانلەدەستدانی ژینا ئەمینی و رەوشی وڵاتەکە، زیاتر لە ٢٠ مامۆستای ئایینی کورد دەستبەسەرکراون کە تائێستاش بەشێکیان ئازاد نەکراون.
بە کۆتاییھاتنی پشووەکانی نەورۆز و کردنەوەی دەرگای خوێندنگاکان، لە رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران دیاردەی ژەھراویبوونی خوێندکاران کە چەند مانگێکە لەو وڵاتە سەریھەڵداوە، دەستیپێکردەوە و لە دوو رۆژی رابردوودا ژمارەیەک خوێندکاری کچ لە شارەکانی ورمێ و نەغەدە و تەبریز و ئەسفەھان ژەھراویبوون و رەوانەی نەخۆشخانە کران.
میدیای ئێران بڵاویکردووەتەوە، ئەو خوێندکارانە تووشی حاڵەتی تەنگەنەفەسی و رشانەوە بوون و لەئێستاشدا باری تەندروستی زۆربەیان جێگیرە و رەوانەی ماڵەوە کراونەتەوە.
دیاردەی ژەھراویبوونی خوێندکارانی کچ لە ئێران نزیکەی چوار مانگ لەمەوبەر و لە کۆتایی پاییزی رابردوو لە شاری قومەوە سەریھەڵدا و دواتر زۆربەی شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێرانی گرتەوە، لێپرسراوانی ئەو وڵاتە دانیان بەوەداناوە کە رووداوەکان بە ئەنقەستەن و بەتۆمەتی ئەنجامدانیان چەند کەسێک دەستگیر کراون.
تانژو بیلگیچ وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی تورکیا رایگەیاند: 'لە سێی نیسانەوە، ئاسمانیی وڵاتەکەی بە ڕووی ئەو فڕۆکانەدا داخراوە کە لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی دەنیشنەوە یاخود گەشت دەکەن.
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی تورکیا راشیگەیاند، چڕبوونەوەی چالاکییەکانی پەکەکە لە سنوری پارێزگای سلێمانی ھۆکاری راگرتنی گەشتەکان بووە.
وتیشی، لە قۆناغی یەکەمدا بڕیارەکە ھەتا سێی تەمموزی ٢٠٢٣ کاری پێدەکرێت، تا ئەو رێککەوتە لە نزیکەوە چاودێری پێشھاتەکان دەکەن و لەژێر رۆشنایی پێشھاتەکاندا چاو بە بڕیارەکەدا دەخشێننەوە.
راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە
حەسەن عەکیلی، بەڕێوەبەری گشتی دەستەی گومرگی عێراق لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، سەرەڕای بەردەوامی ھەوڵەکانی ھەردوو حکومەتی عێراق و ھەرێمی کوردستان بە مەبەستی یەکخستن و بەستنەوەی دەروازە سنورییەکان و خاڵە گومرگییەکانی عێراق و ھەرێم بە یەکترەوە، بەڵام تائێستا رێککەوتنی کۆتایی بۆ ئەو مەبەستە نەکراوە.
وتیشی، جگە لە گومرگ و خاڵە سنورییەکانی ھەرێمی کوردستان، داھاتی دەستەی گومرگی عێراق بۆ ساڵەکانی ٢٠١٩ و ٢٠٢٠ و ٢٠٢١ زیاتر لە ١٤ ملیار دۆلار بووە کە گەڕێنراوەتەوە بۆ حکومەتی عێراق.
کاروان یاروەیس، ئەندامی لیژنەی گواستنەوەو پەیوەندییکردن لە ئەنجومەنی نوێنەران بە کوردسات نیوزی راگەیاند، سەبارەت بە کێشەی فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی و بڕیارەکەی تورکیا بۆ قەدەغەکردنی گەشتەکان و داخستنی ئاسمانی وڵاتەکەی بەرووی سلێمانیدا، لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ"رەزاق محێبس"وەزیری گواستنەوەی عێراق قسەی کردووە.
وتیشی، وەزیری گواستنەوەی عێراق لەھەوڵدایە کێشەکە چارەسەر بکات، بۆ ئەو مەبەستەش سەردانی کۆماری ئیسلامی ئێرانی کردووە، بڕیارە لەگەڵ وەزیری گواستنەوەی تورکیاش بۆ ھەمان مەبەست گفتوگۆ بکات.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، لە ئەگەری نەکردنەوەی ئاسمانی تورکیا بە رووی گەشتەکانی سلێمانیدا، لە ھەوڵدان ئاسمانی ئێران یاخود سوریا وەک جێگرەوەی ئاسمانی تورکیا بەکار بھێنن، بەڵام ھێشتا ھەوڵەکان بۆ کردنەوەی ئاسمانی تورکیا بە رووی گەشتەکانی فڕۆکەخانەی سلێمانی بەردەوامە.
بە پێی پڕۆژەیاسای بودجە کە ئێستا لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە و بڕیارە سبەینێ خوێندنەوەی یەکەمی بۆ بکرێت، پشکی ھەرێمی کوردستان بە ١٢.٦٧% جێگیرکراوە، کە بۆ ساڵێک دەکاتە ١٦ ترلیۆن و ٦٠٩ ملیار و ٦٣٩ ملیۆن دینار، مانگانەش دەکاتە ترلیۆنێک و ٣٨٤ ملیار دینار.
بە پێی داتا رەسمییەکان حکومەتی ھەرێم بۆ دابەشکردنی موچەی مانگانەی فەرمانبەران پێویستی بە ٩١٠ ملیار دینار ھەیە، لەکاتێکدا حکومەتی عێراق پشکی ھەرێم رەوانە بکات، سەرەڕای دابینکردنی موچە، ٤٧٤ ملیار دیناریش بۆ وەبەرھێنان و پڕۆژە خزمەتگوزارییەکانی دیکە تەرخاندەکرێت.
ھاوکات بەپێی رێککەوتنی نێوان ھەولێر و بەغدا، حکومەتی ھەرێم نیوەی داھاتە فیدڕاڵییەکان و کۆی داھاتە نا فیدڕاڵیەکانیشی بۆ دەمێنێتەوە کە ساڵانە زیاترە لە (یەک ترلیۆن) دینارە، ھەروەھا بەغدا کۆی خەرجی دەرھێنانی نەوتی ھەرێم لەئەستۆدەگرێت و چاودێری فرۆشتنی نەوتەکەش دەکات لەرێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە.
ئەو پارەیەی بۆ ھەرێمی کوردستان تەرخانکراوە نزیکەی دوو ھێندەو نیوی ئەو پارەیەیە کە حکومەتی ھەرێم لە داھاتی نەوت دەستی دەکەوێت، لەلایەکی دیکەشەوە ھەرێم پشکی لە خەرجیی حاکیمەدا دەبێت و بەپێی پرۆژە یاسەکە، بڕەکەی بریتییە لە ترلیۆنێک و ٢٥٦ ملیار و ٦١١ ملیۆن دینار.
پەیامی جێگری سەرۆک لە ساڵیادی جینۆسایدی کوردانی فەیلیدا…
لە (٤٣)ھەمین ساڵیادی جینۆسایدکردنی کوردانی فەیلیدا بە شکۆوە یادی قوربانییانی ئەم تاوانە دژ بە مرۆڤایەتییە دەکەینەوە، کە لەسەدەی بیستەمدا لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئەوکاتی عێراقەوە دووچاری کۆمەڵکوژی و ڕاگواستن و پاکتاوی ڕەگەزی ھاتن.
کوردانی فەیلی مێژوویەکی دێرینیان ھەیە و پێکھاتەیەکی گرنگی عێراق و کوردستانن، ھەر لەسەرەتای دروستبوونی دەوڵەتی عێراقەوە ستەمی زۆریان بەرامبەر کراوە، بە چەندین قۆناغی جیاواز دووچاری (دەربەدەری و ڕاگواستن و بێسەروشوێنکردن) بوونەتەوە و بێبەشکراون لە ھەبوونی ناسنامە و مافە سەرەتاییەکانی ژیان.
ئەرک و بەرپرسیاریەتییە لەسەر حکوومەتی عێراق، کە قەرەبووی ماددی و مەعنەوی کەسوکاری قوربانییانی ئەم تاوانە بکاتەوە، ھەروەھا گرنگە بەدواداچوونێکی زانستی و ئەکادیمیانە لەسەر ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەوە بکرێت بۆ بە دۆکیۆمێنتکردن و نووسینەوەی مێژووی کوردانی فەیلی و ئەو قوربانییانەی کە لەپێناو بوونیان بەخشیوویانە.
سڵاو لە گیانی پاکی شەھیدانی کوردانی فەیلی و سەربەرزی بۆ کەسوکارەکانیان.
شێخ جەعفەر شێخ مستەفا
جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان
٢٠٢٣/٤/٤
نێچیرڤان بارزانی لە میانەی دەستبەکاربوونی دوو فیرقەی پیادەی پێشمەرگە رایگەیاند، ئێستا گفتوگۆکانی نێوان ھەولێر و بەغداد لەسەر رێگەیەکی راستن و گەشبینە بە گەیشتن بە رێککەوتن، ئامادەییشی دەربڕی بۆ ھەموو لێکتێگەیشتنێک لەسەر بنەمای دەستوری عێراق.
ھاوکات سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، "ئێستا ئێمە بەشێکی سەرەکین لە عێراق و پاڵپشتی تەواوی سەرۆکوەزیرانی عێراق محەمەد شیاع سودانی دەکەین."
ھەرێمی کوردستان و بەغداد لەسەر پرسی نەوت و دەستپێکردنەوەی ھەناردەی نەوتی ھەرێمی کوردستان لە رێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە گەیشتوون بە رێککەوتن و ئەمڕۆش رێککەوتنەکە لە بەغداد ئیمزا دەکرێت.
نزیکەی دوو ھەفتەیە ھەناردەکردنی نەوتی ھەرێمی کوردستان لە رێگەی بەندەری جەیھانی تورکیاوە راگیراوە، ئەوەش دوای بڕیارێکی دادگای ناوبژیوانیی نێودەوڵەتی لە بەرژەوەندیی حکومەتی عێراق، بەڵام بڕیاروایە دوای ئیمزاکردنی ئەو رێککەوتنەی ھەرێم و بەغداد، ھەناردەی نەوتی ھەرێم لە رێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە دەستپێبکاتەوە.
لە مەراسیمێکدا دەستبەکاربوونی ھەردوو فیرقەی یەک و دووی پیادەی پێشمەرگە راگەیاندرا، نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی ھەرێمی کوردستانیش لەبارەی پێکھێنانی ئەو دوو فیرقەیەوە رایگەیاند، ھەریەکە لەو دوو فیرقەیە لە چوار لیوا و ھەزار و ٢٠٠ پێشمەرگە پێکھاتوون.
وتیشی، دوو لیوای ھاوبەش لەنێوان وەزارەتی پێشمەرگە و سوپای عێراق بۆ ناوچە جێناکۆکەکان پێکھێندراون، کە لە بودجەی عێراقدا پارەیان بۆ تەرخانکراوە و دوای پەسەندکردنی بودجە ئەوانیش دەستبەکار دەبن.
ھەروەھا لیوا بەختیار محەمەد ئەمینداری گشتیی وەزارەتی پێشمەرگە رایگەیاند، ھەوڵ دەدەن بودجەیەکی سیادی بۆ وەزارەتی پێشمەرگە دابنێن و بەردەوامیش دەبن لە ھەماھەنگی لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکانی عێراق.
ئەمڕۆ لە بەغداد رێککەوتنی ھەرێمی کوردستان و بەغداد لەسەر پرسی ھەناردەکردنی نەوت و دەستپێکردنەوەی ھەناردەی نەوتی ھەرێمی کوردستان لە رێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە ئیمزا کرا.
دواتر محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق لەبارەی رێککەوتنەکەوە رایگەیاند، دەبوو ھەردوولا بگەن بە رێککەوتن و رێککەوتنەکەش لە بەرژەوەندی ھەرێم و بەغدادایە، وتیشی، ئەو رێککەوتنە گوزارشت لە خواستی ھەردوولا دەکات بۆ چارەسەرکردنی کێشە کەڵەکەبووەکان.
ھەروەھا سەرۆکی حکومەتی ھەرێم وتی، حکومەتی ھەرێم ھەر لەسەرەتاوە نیازی رێککەوتنی ھەبووە و ئەو رێککەوتنەشیان کردووە، بەبێ دەستبەرداربوون لە مافە دەستوورییەکانی ھەرێمی کوردستان و رێککەوتنەکە کاتییە و دەبێتە بنەما بۆ یاسای نەوت و غاز.