هەواڵەکان
دۆناڵد ڕامسفێڵد، لە نێوان ساڵانی ٢٠٠١ تاکو ٢٠٠٦ لە سەردەمی ئیدارەکەی جۆرج بوشی کوڕدا وەزیری بەرگری ئەمریکا بووە و لە سەردەمی سەرۆکایەتی جیراڵد فۆردیشدا لە نێوان ساڵانی ١٩٧٥ تا ١٩٧٧ وەزیری بەرگری بووە.
ڕامسفێڵد، لە ساڵی ١٩٦٣ تا ١٩٦٩ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا بووە و ساڵی ١٩٧٥یش سەرۆکی کارمەندانی کۆشکی سپی بووە.
سەردانەکەی سەرۆکی ھەرێم لە ئەمڕۆوە دەستپێدەکات و لەگەڵ لایەنەکان تاوتوێی دواین پێشھات و گۆڕانکارییە سیاسیەکانی ھەرێمی کوردستان و عێراق دەکەن، پرسی نوسینەوەی دەستووریش، یەکێکی تر دەبێت لە تەوەری گفتوگۆکان، تەوەرێکی تر نزیکبوونەوەی وادەی بەرێوەچوونی ھەڵبژادنی پێشوەختی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەبێت.
ئازاد محەمەد سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی ڕایگەیاند، بە قەزاکردنی بازیان و حاجیاوا بە پێی یاسای ئەنجومەنی پارێزگاکان دەکرێت و ژمارەی دانیشتوانی بازیان گەیشتووەتە ٦٧ ھەزار کەس و دانیشتوانی حاجی ئاواش ٦٥ ھەزار کەسە و لە ڕووی جوگرافیشەوە ڕووبەرێکی فراوانیان ھەیە، بەو جۆرەش ھەردوو ناحیەکە گونجاون بۆ ئەوەی بکرێن بە قەزا.
سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی ڕاشیگەیاند، دوای پەسەندکردنیان لە ئەنجومەنی پارێزگا، پێشنیازەکە ڕەوانەی وەزارەتی ناوخۆ دەکرێت و بۆ بڕیاری کۆتاییش ئاڕاستەی ئەنجومەنی وەزیران دەکرێت.
ڕوانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، چەند موشەکێک لە کێلگەی نەوتی عومەر لە دێرەزوور کەوتوونەتە خوارەوە و بەھۆیەوە چەند ئۆتۆمبێلێک سوتاون، لای خۆشییەوە وتەبێژی سوپای ئەمریکا ڕایگەیاند، ھێرشەکە ھیچ زیانێکی گیانی نەبووە.
بە وتەی سەرچاوەکان، گروپەکانی سەر بە ئێران لە ناوچەی خۆرئاوای ڕووباری فورات ھێزەکانی ئەمریکایان کردووەتە ئامانج، دوای ھێرشەکەش فڕۆکەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانان لە ئاسمانی ناوچەکەدا سوڕاونەتەوە و بە تۆپھاوێژ شاری مەیادینیان تۆپباران کردووە کە لە ژێر دەستی گروپەکانی سەر بە ئێراندایە.
ئەوەش لە کاتێکدایە بەرەبەیانی ڕۆژی دوو شەممە فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا ھێزەکانی حەشدی شەعبیان لەسەر سنوری عێراق و سوریا بۆردومانکرد و بەھۆیەوە چوار چەکدار کوژران، ھێرشەکەش کاردانەوەی فراوانی بەدوای خۆیدا ھێنا.
بە پێی بەرنامەی کاری کۆبوونەوەکە دەنگدان و خوێندنەوەی یەکەم بۆ چەند پڕۆژە یاسایەک دەکرێت کە لە نێویاندا، ھەڵبژاردنی ئەندامانی دادگای پێداچوونەوەی فیدڕاڵی و یاسای (ئامار و سیستمی زانیاری جوگرافی) ھەیە.
ھاوکات ڕێککەوتنی حکومەتی عێراق لەگەڵ سعودیە لە بواری گواستنەوەی ئاسمانی پەسەند دەکرێت، کە لەلایەن لیژنەی پەیوەندییەکانەوەی ڕەشنووسەکەی بۆ ئامادەکراوە.
وەزیرانی دەرەوەی ١٩ وڵاتی ئەندام، لە ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش کۆبوونەوە و ڕاگەیاندراوێکیان لە بارەی ڕەوشی سوریا بڵاوکردەوە و جەختیانکردەوە لە سەر گرنگی دابینکردنی پێویستییە مرۆییەکان و دابینکردنی ھاوکاری بۆ بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا بۆ ھەموو ھاوڵاتیانی سوریا. ھەروەھا گرنگی بەردەوامبوونی ھاوکارییەکان ئاوارە و پەنابەرەکان دووپاتکرایەوە لە پێناو گەڕانەوەی ئارەزوومەندانە بۆ ناوچەکانی خۆیان. ھەروەک بە پێویستیان زانی چارەسەرێکی سیاسی دروست بۆ قەیرانی ١٠ ساڵەی سوریا بدۆزرێتەوە.
پێشتر مەزڵوم کۆبانێ فەرماندەی گشتی ھێزەکانی سوریای دیموکرات، داوای لە ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی کرد، چارەنووسی ھاوڵاتییەکانیان یەکلابکەنەوە و لە وڵاتەکانیان وەریانبگرنەوە، چونکە دەیان ھەزار کەس لە تیرۆرستانی داعش و ژن و منداڵەکانیان، لە کەمپەکانی ھەسەدە ڕاگیراون.
"جاسب حەجامی" بەڕێوەبەری تەندروستی کەرخ ڕایگەیاند، پێدەچێت کۆرۆنای گۆڕاو لە جۆری دەلتا ھاتبێتە عێراقەوە، چونکە ژمارەی تووشبووان لە نێو گەنجان زۆر زیادی کردووە و ئەو کەسانەشی لە نەخۆشخانە دەخەوێندرێن لە ٣٠٠ کەسەوە بۆ ٥٠٠ بەرزبووەتەوە.
وتیشی، بەرزبوونەوەی ژمارەی تووشبووان و نیشانەکان ئاماژەن بۆ ئەوەی کە دەلتا ھاتووەتە عێراق، بەڵام تا ئێستا لە ڕێی تاقیگەوە تەئکیدی لێنەکراوەتەوە.
بە وتەی بەڕێوەبەری تەندروستی کەرخ، لە چەند ڕۆژی داھاتوودا کاروانێکی نوێ لە ڤاکسینی فایزەر کە بڕەکەی ١١ ھەزار و ٧٠٠ دۆزە دەگاتە عێراق و ھەڵمەتەکانی کوتان فراوانتر دەکەن.
.jpg&w=2048&q=75)
وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی ئەندام لەو کۆبوونەوەیە جەخت لە بابەتەکانی برسیەتی و گۆڕانکارییەکانی کەش و ھەوا و ھاوکاری مرۆیی لە جیھان دەکەنەوە، ھەروەھا پرسی کۆرۆنا و بوژانەوەی ئابوری وڵاتانیش تەوەرێکی تر گفتوگۆکان دەبن.
بەر لە دەستپێکردنی کۆبوونەوەکەش، وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا لە شاری "باری" پێشوازی لە وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی تر کردووە.
کۆبوونەوەی وڵاتانی گروپی جی ٢٠ ڕۆژێک لە دوای کۆبوونەوەی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعشە، کە دوێنی لە "ڕۆما"ی پایتەختی "ئیتاڵیا" ڕێکخرابوو.
جۆو بایدن سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی، لەگەڵ ڕیئوفین ڕیفیلین سەرۆکی ئیسڕائیل کۆبووەوە و ئامادەیی دەربڕی بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ نافتالی بێنیت سەرۆک وەزیرانی نوێی ئیسڕائیل و ڕاشیگەیاند، گفتوگۆیان لە بارەی چەندین ئاڵنگاریکردووە لەوانە ئێران و بەڵێنیش بە ئیسڕائیل دەدات، لە ماوەی سەرۆکایەتیەکەیدا ڕێگە نادات ئێران ببێت بە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
بەر لە دەستپێکردنی ئەو خۆپیشاندانەش، ڕێوڕەسمێکی ڕەمزی بۆ ناشتنی ئەو چەکدارانەی حەشدی شەعبی ڕێکخرا کە لە بۆردوومانێکی ئەمریکا لە "ئەلبوکەمال" کرانە ئامانج.
لەو ڕێوڕەسمەدا "فالح فەیاز" سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبی و "قاسم ئەعرەجی" ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی و "ھادی عامری" سەرۆکی ھاوپەیمانی فەتح ئامادەی بوون. عەسائیب ئەھللحەقیش بڵاویکردەوە، ئەمریکا جەنگێکی کراوە و کۆتایی نەھاتووی بەرپا کردووە.
دوای تێپەڕبوونی ٢٤ سەعات بەسەر ئەو مۆڵەتەی بۆ فەلەستینییەکانی دیاریکردبوو تا خانووەکانی گەڕەکی بوستانی شارۆچکەی سەلوانی قودس چۆڵبکەن، ھێزێکی ئیسڕائیلی بە چەندین کەلوپەلی سەربازی و شۆفڵ گەیشتنە شارۆچکەکە و دەستیان کردووە بە ڕووخاندنی ١٧ خانووی گەرەکی بوستان.
ئەوەش شەر و پێکدادانی لە نێوان دانیشتوانی ناوچەکە و سەربازانی ئیسڕائیلدا لێکەوتەوە، لێپرسراوێکی بزوتنەوەی فەتحی فەلەستینیش ڕایگەیاندووە، ئەو ھەنگاوەی ئیسڕائیل پێشھاتێکی مەترسیدارە و دەبێتە ھۆکاری دوبارە دەستپێکردنەوەی شەڕو ئالۆزییەکان. دووپاتیشیکردووەتەوە، کە پێویستە کۆمەڵی نێودەوڵەتی لەو تاوان و داگیرکارییە بێدەنگ نەبێت.
پێش نیوەڕۆی ئەمڕۆ یائیر لاپید وەزیری دەرەوەی ئیسڕائیل، گەیشتە ئیماڕات و تاوتوێی پەیوەندییەکانی ھەردوو وڵات لەگەڵ لێپرسراوانی ئەبو زەبی دەکات، تەوەرێکی سەردانەکەی کارکردنە بۆ باڵیۆزخانە و کونسوڵخانەی وڵاتەکەی لە ھەر دوو شاری ئەبوزەبی و دوبەی.
یائیر لاپید ١٣ی ئەم مانگە دوای پێکھێنانی حکومەتی نوێ، وەک وەزیری دەرەوەی ئیسڕائیل دەستبەکار بوو، بڕیاریشە دوای دوو ساڵی تر پۆستی سەرۆک وەزیرانی ئیسڕائیل وەربگرێت، ئەوەش لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی پێکھێنانی حکومەت، لەگەڵ نافتالی بێنیت سەرۆک وەزیرانی ئیستای ئیسڕائیل.
مانگی ئەیلولی ساڵی ڕابردوو، چەند وڵاتێکی عەرەبی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئیسڕائیل ئاساییکردەوە، بڕیاریش بوو مانگی ئاداری ئەمساڵ بنیامین ناتانیاھۆ سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئیسڕائیل، وەک یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئیسڕائیل سەردانی ئیماڕات بکات، بەڵام ھێڵی ئاسمانی ئوردن ڕێگەی نەدا ناتانیاھۆ ئاسمانی وڵاتەکەی بۆ چوونە ئیماڕات بەکاربھێنێت، ھەر بۆیە سەردانەکە ھەڵوەشایەوە.
ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی، بە زۆرینەی دەنگ، پێشنیازی بە قەزاکردنی ھەر یەک لە ناحیەکانی بازیان و حاجیاوای پەسەندکرد و ئاڕاستەی حکومەتی کرد بۆ تەواوکردنی ڕێکارەکان.
ئازاد محەمەد سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕاگەیاند، ھەموو ڕێکارە یاساییەکان بۆ بەقەزاکردنی ئەو دوو ناحیەیە کراون، ھیواشی خواست ئەو ھەنگاوە ببێتە مایەی گەشەکردن و ڕەخساندنی ھەلی کار بۆ دانیشتوانی ھەردوو ناحیەکە.
لە دەستپێکی سەردانەکانی بۆ لای لایەنە سیاسییەکان سەرۆکی ھەرێمی کوردستان سەردانی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کرد.
سەرۆکی ھەرێم لەگەڵ لایەنەکان تاوتوێی دواین پێشھات و گۆڕانکارییە سیاسیەکانی ھەرێمی کوردستان و عێراق دەکات، پرسی نوسینەوەی دەستووریش، یەکێکی تر دەبێت لە تەوەری گفتوگۆکان.
"مەعروف مەجید" ھاوسەرۆکی بۆردەکە لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لە مانگی شەشەوە سەرۆکی حکومەتی ھەرێم بڕیاریدا بە خەرجکردنی زیاتر لە ٥ ملیار دینار بۆ ئاودانی باخچەکانی سلێمانی، بەڵام تا ئێستا پارەکە تەرخان نەکراوە و ٥ ساڵە شاری سلێمانی لەم وەرزەدا ڕووبەڕووی کەمی ئاو بۆ باخچە و پارکەکان دەبێتەوە. وتیشی، تەنھا ئاودانی باخچە و بلوارەکانی سلێمانی ڕۆژانە پێویستیان بە یەک ملیار لیتر ئاو ھەیە.
قاسم ئەعرەجی ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە، عێراق لەم قۆناغەدا پێویستی بە ھێزی بیانی نیە و ھێزێکی ئەمنی باشی ھەیە کە دەتوانێت پشتی پێ ببەستێت، ھەر بۆیە بەمنزیکانە کازمی سەردانی واشنتۆن دەکات و لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە خشتەی کشانەوەی ھێزە ئەمریکییەکان لە عێراق دادەنێن.
ئەوە لە کاتێکدایە "کێنێس ماکێنزی" فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی ھێزەکانی ئەمریکا ڕایگەیاندووە، لەلایەن گروپە چەکدارەکانەوە ڕووبەڕووی فشارێکی زۆر دەبنەوە بۆ کشانەوە لە عێراق، بەڵام ھێزەکانیان لەسەر داوای حکومەتی عێراق لەو وڵاتەن و بڕیاری کشانەوەشیان تەنھا لە دەستی حکومەتی عێراقدایە.