هەواڵەکان
ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق چارەسەرێکی نوێی بۆ دابەشکردنی موچەی مانگی ١٠ خستەڕوو و دەڵێت، ئەگەر حكومەتی عیراق كورتهێنانی موچەی هەرێم پڕنەكاتەو دەبێت هەرێم لە داهاتی ناوخۆ پڕی بكاتەوە.
سروە محەمەد ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە كوردسات نیوزی راگەیاند، ئەگەر حكومەتی عیراق لە دوو رۆژی داهاتوودا گوژمەیەكی دیکەی پارە رەوانەی هەرێم نەكات، ئەوا لەسەر حكومەتی هەرێم پێویستە بە زووترین كات بەو پارەیەی لەبەردەستیدایە كە ٧٦١ ملیار دینارە، مووچەی مانگی ١٠ دابەش بكات.
وتیشی، پابەند نەبوون بە بڕیارەكان دوو لایەنەیە، نەحكومەتی عیراق پابەندی بڕیارەكانی دادگای فیدراڵی دەبێت، نە حكومەتی هەرێمیش پابەندی كۆبونەوەكان و ئەو گفتوگۆیانە دەبێت كە لە نێوان عیراق و هەرێم دەكرێن بۆ چارەسەركردنی پرسی موچە.
هەفتەی رابردوو عیراق ٧٦١ ملیار دیناری بۆ دابەشکردنی موچەی مانگی ١٠ی موچەخۆرانی هەرێم خستە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی هەرێم، بەڵام هێشتا وەزارەتی دارایی هەرێم بڕیاری دابەشکردنی موچەی نەداوە و دەڵێت، پێویستە ئەو کورتهێنانەی بۆ موچە هەیە حکومەتی عیراق پڕی بکاتەوە.
سەعاتی دەستی سەرۆكی پێشووتری میسر لە زیادكردنێكی ئاشكرادا لە ویلایەتی نیویۆركی ئەمریكا بە ٨٤٠ هەزار دۆلار دەفرۆشرێت.
خانەی سۆت بیس تایبەت بە زیادكردنە ئاشكراكان لە ئەمریكا بڵاویكردووە، لە شاری نیویۆرك سەعاتەكەی دەستی جەمال عەبدولناسر سەرۆكی پێشووتری كۆچكردووی میسر كە لە جۆری رۆلێكس بووە، خراوەتە زیادكردنێكی ئاشكرا كەسەرەتا نرخەكەی لەنێوان ٣٠ هەزار بۆ ٦٠ هەزار دۆلار دیاریكراوە و لە كۆتاییشدا بە ٨٤٠ هەزار دۆلار فرۆشراوە.
ئاماژەی بەوەشكراوە، سەعاتەكە لە زێڕی عەیارە ١٨ دروستكراوە و لە پشتی سەعاتەكەش بە زمانی عەرەبی ناوی جەمال عەبدولناسر و رێكەوتی ٢٦/٩/١٩٦٣ نووسراوە.
تیمی ترەمپ هاوكاری ئیدارەی ئێستای ئەمریكا بە سەرۆكایەتی بایدن دەكات بە مەبەستی گەیشتن بە ئاگربەست لە كەرتی غەززە و ئازادكردنی بارمتەكان.
كارین جان پییەر وتەبێژی كۆشكی سپی ئەمریكا رایگەیاند، لەئێستاوە پەیوەندی و هەماهەنگی لە نێوان ئیدارەی ئێستای كۆشكی سپی و تیمی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئەمریكا دروستبووە لە هەموو بوارەكاندا و پرس و راوێژ لە نێوانیاندا هەیە بە بابەت و پرسە ناوخۆیی و دەرەكییەكانیشەوە.
وتیشی، یەكێك لەو بابەتە سەرەكییانەی زۆرترین گفتوگۆی لەسەر دەكرێت لە نێوان كۆشكی سپی و تیمی ترەمپ، شەڕ و ئاڵۆزییەكانی نێوان بزوتنەوەی حەماس و سوپای ئیسرائیلە لە كەرتی غەززە، تیمی ترەمپیش ئامادەیە بەهەموو شێوەیەك هاوكاری ئیدارەی ئێستای ئەمریكا بە سەرۆكایەتی جۆ بایدن بكات بە مەبەستی گەیشتن بە ئاگربەست لە كەرتی غەززە و ئازادكردنی بارمتەكان.
لە مەراسیمێكدا بەبەشداری ٥٠ سەرۆك و لێپرسراوی باڵای وڵاتان، كڵێسای نۆتەردام لە پاریسی پایتەختی فەڕەنسا دوای پێنج ساڵ لە سوتانی جارێكی تر دەكرێتەوە.
بە ئامادەبوونی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئەمریكا و نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و ژمارەیەكی زۆر لە سەرۆك و سەرۆك وەزیرانی وڵاتان كڵێسای نۆتەردام لە فەڕەنسا دەكرێتەوە كە پێنج ساڵ لەمەوبەر سوتا.
لە مەراسیمی كردنەوەی كڵێسای نۆرتەردام نزیكەی ٥٠ سەرۆك و بەرپرسی وڵاتان بەشدار دەبن و لەلایەن ئیمانوێل ماكرۆنی سەرۆكی فەڕەنساوە پێشوازیان لێدەكرێت.
كڵێسای نۆتەر دام كە لەلایەن یونسكۆوە خراوەتە لیستی شوێنەوارە دێرینەكان، لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٩ سوتا.
روانگەی سوری رایگەیاند، تەحریر شام ٢٠ کیلۆمەتر لە دیمەشقەوە دوورە و چەند گوندێكی دوورەدەستی دیمەشقیان كۆنتڕۆڵ کردووە.
نوێدەکرێتەوە
شەڕڤانانی هەسەدە پارێزگای دێرەزور و چوارگۆشەی ئەمنی قامیشلۆ و حەسەكەیان كۆنتڕۆڵ كرد.
پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، شەڕڤانانی هەسەدە پارێزگای دێرەزوریان كۆنترۆڵكردووە.
وتیشی سوپای سوریا رێككەوتنی لەگەڵ هەسەدە كردووە كە چەندە ناوچەیەك رادەست بكات، لە چوارچێوەی رێككەوتنەكە چوارگۆشەی ئەمنی قامیشلۆ و حەسەكەی لە رۆژئاوای چۆڵ كردووە و رادەستی هەسەدەی كردووە.
دەشڵێت، فەرمانگەكانی حكومەت لە دەرعا و بەشێكی زۆری حومس زۆربەی چۆڵ كردووە.
وتەبێژی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رایدەگەیەنێت، "یەکێتی و پارتی کۆدەبنەوە و پێویستیشە راستییەکان لەبارەی دواکەوتنی موچە ئاشکرابکرێت".
سەعدی ئەحمەد پیرە وتەبێژی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا راگەیاند، ئەم هەفتەیە یەکێتی و پارتی کۆدەبنەوە، هەروەها بارودۆخ و روداوەكانی ئێستا وا دەخوازێت بەزویی حكومەتێكی كارا پێكبهێنرێت.
وتەبێژی یەکێتی ئاماژەی بەوەشدا، پێویستە راستییەكان لەبارەی هۆكاری دواكەوتنی موچە بۆ فەرمانبەران ئاشكرا بكرێن.
وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، چارەنوسی بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا نازانرێت.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا رایگەیاند، چارەنوسی بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا نازانرێت، بەڵام مقاوەمە بەردەوام دەبێت لە كارەكانی و هەڕەشەكانی سوریا بۆ ناوچەكە درێژە دەكێشێت.
وتیشی، لە ساڵی ٢٠١١ زۆرینەی بیروڕاكان بەو شێوەیە بوو كە حكومەتی ئەسەد دەكەوێت، بەڵام رووداوەكە سەلماندی كە بۆچونەكان بەشێوەیەكی تر بوون.
عراقچی دەشڵێت، سوریا دووچاری چەند سیناریۆیەك دەبێتەوە لەوانەش، شەڕی ناوخۆ و دابەشبوونی وڵاتەكە و گروپە چەكدارەكان دەست بەسەر تەواوی سوریادا بگرن.
راشیگەیاند، سەرجەم وڵاتانی ناوچەكە هاوڕان كە پاڵپشتی یەكپارچەیی و سەروەری سوریا بكەن.
دوو وڵاتی ناوچەكە داوا لە بەشار ئەسەد دەكەن سوریا بە جێبهێڵێت و لە دەرەوەی وڵاتەكەی حكومەتێك پێكبهێنێت، ئوردنیش ئەو هەواڵە رەتدەكاتەوە.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرنال لە زاری ژمارەیەك لە لێپرسراوانی ئەمنی میسر و ئوردنەوە بڵاویكردووەتەوە، دەسەڵاتدارانی میسر و ئوردن داوایان لە توركیا كردووە دەستوەردان بكات بۆ راگرتنی گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆن لە هێرش و پێشڕەوییەكانیان و داوایان لە بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریاش كردووە وڵاتەكەی بە جێبهێڵێت و لە دەرەوەی وڵاتەكەی حكومەتێك بۆ سەرپەرشتیكردنی سوریا پێكبیهێنێت.
ئاماژە بەوەشكراوە، ئەو داوایەی میسر و ئوردن دوای ئەوە دێت كە هەوڵێكی بەشار ئەسەد بۆ بەدەستهێنانی چەك و زانیاری هەواڵگری لە وڵاتانی ناوچەكە شكستی هێناوە.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرنال ئاماژەی بەوەشكردووە، دوای بڵاوكردنەوەی ئەو زانیارییانە، باڵیۆزخانەی ئوردن لە واشنتۆن پەیوەندییان پێوەكردوون و رەتیانكردووەتەوە داوایان لە بەشار ئەسەد كردبێت سوریا بە جێبهێڵێت.
گروپە چەكدارەكانی سوریا كۆنترۆڵكردنی دەرعای و بەشێكی حومسی راگەیاند و چاوی لە دیمەشقە، هەسەدەش فرۆكەخانە و دەزگا ئەمنیەكانی حەسەكە و قامیشلۆی كۆنتڕۆڵ كرد.
گروپی تەحریر شام رایگەیاند، سوپای سوریا لە دەرعا پاشەكشەی كردووە و شارەكە كەوتووەتە ژێر دەستی هێزەكانیان، بەشێكی زۆر شاری حومسیشیان كۆنتڕۆڵ كردووە و لە پێشڕەوی بەردەوام و ئامانجی داهاتوویان دیمەشقە.
هاوكات رۆژنامەی نیۆیۆرك تایمزی ئەمریكی لەزاری لچەند لێپرسراوێكی ئەمریكاوە گواستییەوە، دیمەشق بەم نزیكانە دەكەوێتە ژێر هێرشی گروپەكدارەكان.
هاوكات، پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، لە قامیشلۆ و حەسەكەی رۆژئاوای كوردستان چوارگۆشەی ئەمنی كە لە فرۆكەخانە و دەزگا ئەمنی و فەرمانگە حكومیەكان پێكهاتوون لەدەست سوپا و هێزە ئەمنییەكانی سوریا نەماون و لەلایەن هەسەدەوە كۆنتڕۆڵكراون.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا داوا لە هاووڵاتیانی لە سوریا دەكات بە زووترین كات ئەو وڵاتە بەجێبهێڵن.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، رەوشی سوریا بەرەو ئاڵۆزی زیاتر دەچێت بەهۆی شەڕی گروپە چەكدارەكانەوە. داواش لە هاووڵاتیانی ئەمریكا دەكات بە زووترین كات سوریا بەجێبهێڵن و لە دیمەشقیش چەند شوێنێك دانراوە بۆ مانەوە.
دەشڵێت، ئەوانەشی كە نایانەوێت سوریا بەجێبهڵێن پێویستە خۆیان بۆ حاڵەتی نەخوازراو ئامادەبكەن و لەو شوێنانە بمێننەوە كە شەڕی تێدا نییە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا وتیشی، ئەوانەشی بە ئاسانی ناتوانن گەشتی گەڕانەوە بكەن، دەتوانن پەیوەندی بە باڵیۆزخانە چیكەوە بكەن لە دیمەشق یاخود باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە ئوردن.
نەتەوە یەكگرتووەكان رایگەیاند، بەهۆی ململانێكانی سوریاوە نزیكەی ٤٠٠ هەزار كەس لە سوریا ئاوارەبوون كە زۆربەیان ژن و منداڵن.
سامر عەبدلوجەبار بەڕێوەبەری هەماهەنگی فریاگوزاری لە پرۆگرامی خۆراكی جیهانی رایگەیاند، لە ماوەی ١٠ رۆژی شەڕ و پێكدادانەكانی سوریا لانیكەم ٣٧٠ هەزار كەس لە سوریا ئاوارەبوون.
ئاماژەی بەوەشكردووە، زۆربەی ئەوانەی ئاوارەبوون ژن و منداڵ بوون و ژمارەشیان بە بەردەوامی روو لە زیادبوونە.
نەتەوە یەكگرتوەكان هۆشداریی داوە لەوەی ئەگەر ئاڵۆزییەكان لە سوریا بەردەوامیان هەبێت، ئەوا ژمارەی ئاوارەكانی وڵاتەكە دەگاتە زیاتر لە یەك ملیۆن و ٥٠٠ هەزار كەس.
وەزارەتی دەرەوەی عیراق لە راگەیەندراوێکدا دەڵێت، "ئاسانکاری بۆ ئەو کەسانە دەکەین کە دەیانەوێت بگەڕێنەوە"
ئەمە لەکاتێکدایە کە ماوەی ١٠ رۆژە گرژی و ئاڵۆزی لە سوریا بەردەوامە، وتەبێژی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکانیش دەڵێت، "بەهۆی ئاڵۆزییەکانەوە لە ماوەی ١٠ رۆژدا، ٣٧٠ هەزار کەس ئاوارەبوون کە زۆربەیان ژن و منداڵن.
وەزیرانی دەرەوەی عیراق و سوریا و ئێران رایانگەیاند، هەوڵە دیبلۆماسیەكان بۆ چارەسەركردنی دۆخی سوریا بەردەوامە.
وەزیرانی دەرەوەی عیراق و سوریا و ئێران لە راگەیەنراوێكی هاوبەشدا ئاماژەیان بەوەكردووە، لە بەغداد كۆبونەوە كرا لەسەر ئاڵنگارییەكانی رەوشی ئەمنی سوریا و ئەوەی ئێستا دەگوزەرێت هەڕەشەیەكە بۆ سەر وڵاتانی ناوچەكە و لەسەر چەند خاڵێك رێككەوتوون.
بەپێی راگەیەنراوەكە، هەر سێ وڵاتەكە ئیدانەی كارەكانی ئیسرائیلیان لە سوریا كردووە و رێككەوتوون لەسەر راوێژ و هەماهەنگی زیاتر لەگەڵ رێزگرتن لە سەروەری خاك و سەربەخۆیی سوریا.
هاوكات هەر سێ لایەن، جەخت لە كۆبونەوەی وڵاتانی عەرەبی و هەرێمی و نێودەوڵەتی دەكەن ئەوەش بە ئامانجی گەیشتن بە چارەسەری ئەو دۆخەی ئێستا لە سوریا دەگوزەرێت.
لە راگەیەندراوێکدا، ئەنجومەنی مامۆستایانی پشدەر رۆژی یەکشەممەیان وەک کاتی بایکۆت دیاریکردوە و چەند داواکارییەکیشیان هەیە.
ئەنجومەنی مامۆستایانی پشدەر ئەمڕۆ هەینی ٦ـی ١٢ـی ٢٠٢٤، راگەیەندراوێکیان بڵاوکردووەتەوە و رایانگەیاندووە: لەسەرەتا و دەستپێکی ساڵی خوێندن بەڕوونی هۆشداریماندا کە لەئەگەری جێبەجێنەکردنی داواکارییە ڕەواکانی مامۆستایان و فەرمانبەران دووبارە و وەک ساڵانی پێشتر و بەگڕوتینێکی زیاترەوە دێینەوە مەیدانی خەباتی مەدەنی و بێ ماندوو بوون و سڵەمینەوە هەر ڕێگایەکی مەدەنی و یاسایی پێویست بێت دەیگرینەبەر.
لە راگەیەندراوەکەشدا هاتووە، "پێشوازی دەکەین لەو بایکۆتە ناچارییەی مامۆستایان دەستیان پێکردوە و لەیەک شەممەی داهاتووشەوە بایکۆتی سەرجەم هۆڵ و ناوەندەکانی خوێندن دەگرێتەوە".
ئەنجومەنی مامۆستایانی پشدەر چەند داواکارییەکیان خستووەتەڕوو کە بریتییە لە؛
١- دەست پێکردنەوەی پلە بەرزکردنەوەی مامۆستایان و فەرمانبەرانی مەدەنی
٢- پێدانی مووچەکانی مانگەکانی دە و یانزە لە نزیکترین کاتدا، هەروەها پێدانی موچەی مانگی دوانزە لەکاتی خۆیدا
٣- بەخێرای جێبەجێکردنی هەنگاوەکانی تەوتین کردنی مووچە لەلایەن بانکەکانی سەر بە حکومەتی فیدڕاڵی.
کەمێک پێش ئێستا لە بەغداد، کۆنگرەی رپژنامەوانی وەزیرانی دەرەوەی عیراق و ئێران و سوریا بەڕێوەچوو.
فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی عیراق رایگەیاند: رووداوەكانی سوریا كاریگەری لەسەر ئاسایشی ناوچەكە دەبێت.
ئاماژەی بەوەشدا: " ئیدانەی هێرشەكان لە سوریا دەكەین و هەوڵە دیبلۆماسیەكان بەردەوام دەبین بۆ چارەسەری دۆخی سوریا"
لە کۆنگرە رۆژنامەوانییەکەدا بەسام سەباغ وەزیری دەرەوەی سوریا ئاماژەی بەوەدا: بەرەی نوسرە و تەحریر شام لە ٢٧ی ١١ەوە هێرشەكانیان دەستپێكردووە و بەهۆی هێرشەكانەوە سەدان هاووڵاتی كوژراون
وتیشی، ئەو هەوڵەی ئێستا هەیە بۆ داڕشتنەوەی نەخشەی ناوچەكەیە، هەروەها ئەو لایەنانەی پەیوەندیان بە هێرشەكانەوە هەیە پێشێلی مافەكانی مرۆڤیان كردووە
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە وتەکانیدا رایگەیاند، "ئەمڕۆ رێككەوتین لەسەر ئەوەی هەوڵەكانی چڕتر بكەینەوە بۆ دۆخی سوریا".
وتیشی، "ئەمریكا لە پشت هێرشەكانی تەحریر شامەوەیە".
نوێدەکرێتەوە