هەواڵەکان
عەلی سەعدی وەهیب، وەزیری کارەبای عیراق بە رەسمی داوای لە دەستەی دەستپاکی عیراق کردووە بۆ وردبینیکردن لە سەروەت و سامانی ئەوانەی لە ساڵی 2005 تا 2026 پۆستیان لە وەزارەتی کارەبا هەبووە.
بەپێی بەڵگەنامەیەکی رەسمیی وەزارەتی کارەبا کە ئاڕاستەی سەرۆکی دەستەی دەستپاکی کراوە، لیستێک لە ناوی وەزیرەکان، وەکیلەکان، بەڕێوەبەرە گشتییەکان و خاوەن پلە تایبەتەکان کە لە نێوان ساڵانی 2005 تا 2026 لە وەزارەت و دامەزراوەکانیدا کاریان کردووە رەوانەکراوە، بە مەبەستی پشکنینی دارایی و وردبینیکردن لە سەروەت و سامانی خۆیان و کەسوکاریان.
ئەم رێکارە لە چوارچێوەی بەهێزکردنی شەفافیەت و پاراستنی سامانی گشتیدا ئەنجام دراوە، تا بەپێی ڕێنماییەکانی ژمارە 2ی ساڵی 2017ی تایبەت بە ئاشکراکردنی دارایی رێکاری یاسایی پێویست بگیرێتە بەر.
سەردانە مەیدانییەکانی خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد بۆ لای لێپرسراو و فەرماندە ئەمنییەکان بەردەوامە و هەر ئەمڕۆ فەرماندەیی هێزەکانی کۆماندۆی کوردستانی بەسەرکردەوە و لەلایەن فەرماندە دیار عومەرەوە پێشوازیکرا.
لەدیدارەکەدا بەئامادەبوونی هەڤاڵ رفعەت عەبدوڵا جێگری سەرۆکی یەکێتی، دوایین پێشهاتە ئەمنییەکانی هەرێمی کوردستان، عیراق و ناوچەکە تاوتوێ کران و جەخت لەسەر گرنگیی رۆڵی ئەم هێزانە کرایەوە وەکو هێزێکی کاریگەر بۆ چەسپاندنی ئارامی و ئاسایش.
لە چوارچێوەی گرنگیدان بە دۆخی ئەمنی و سەقامگیری ناوچەکە، خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، سەردانی ژمارەیەک فەرماندەیی و دەزگای سەربازی و ئەمنیی لەسلێمانی کرد.
لەیەکەم وێستگەشدا، فەرماندەیی گشتیی هێزەکانی ٧٠ی بەسەرکردەوە و لەلایەن فەریق روکن عومەر ساڵح حەسەن، فەرماندەی هێزەکانی حەفتا، و ژمارەیەک ئەفسەرانەوە پێشوازیکرا.
لەودیدارەدا تاوتوێی دوایین پێشهاتە ئەمنییەکان کرا بەتایبەت لەسایەی شەڕ و ململانێ هەرێمی و نێودەوڵەتیەکان کەپریشکی گەیشتۆتە هەرێمی کوردستان.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، رۆژی سێشەممە، سەردانی مەڵبەندی یەکی رێکخستنی سلێمانی (مەڵبەندی دایک)ی کرد و لەلایەن سەرکەوت زەکی، ئەندامی مەکتەبی سیاسی، ئاوات محەمەد، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق و ئەندامانی ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی مەڵبەندەوە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا.
لە دیدارەکەدا، شاناز ئیبراهیم ئەحمەد پیرۆزبایی لە ئەندامانی نوێی ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی مەڵبەند کرد و رایگەیاند: بە هەموو توانامەوە پاڵپشتی لە بەرنامەی کاری مەڵبەند دەکەم و لە نزیکەوە هاوکارتان دەبم بۆ سەرخستنی ئەرکەکانتان.
لە بەرانبەردا، سەرکەوت زەکی ئاماژەی بە گرنگیی سەردانەکە کرد و جەختی کردەوە: هاتنی خاتوو شاناز بۆ مەڵبەندی دایک نیشانەی پەرۆشی و دەرخەری گرنگیی پێگەی سلێمانییە بۆ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.
لایەنە كوردستانییەكانی كەركوك لە كۆبوونەوەدان و لە كۆبوونەوەكەشدا سەرجەم لایەنەكان جەخت لەسەر پێویستی یەكڕیزی حزبە كوردستانییەكان دەكەنەوە.
لەدوای گەڕانەوەی هەردوو ئەندامەكەی پارتی بۆ ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك، بۆ یەكەمجار ئەمڕۆ 15 لایەنی كوردستانیی لە كەركوك كۆبوونەوە.
بەپێی زانیارییەكانی كوردسات نیوز، تەوەری سەرەكی كۆبوونەوەكە باسكردن دەبێت لە گرنگیی یەكڕیزی لایەنە سیاسییە كوردییەكان و نزیكردنەوەی دیدگا و بۆچوونەكانیان لە یەكتر.
هاوكات، سەرجەم لایەنەكان جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە، دەبێت لە كەركوك جیاواز بن و كوردایەتی بكرێت، هەروەها پۆستە گرنگەكان لەلای كورد بێت.
كەشناسی پێشبینی دەكات پلەكانی گەرما لە هەرێم دوو پلە روو لە دابەزین بكات و شەپۆلی گەرمای ناوەڕاست و باشوری عیراقیش بەردەوام بێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی كوردستان رایگەیاند: بەپێی پێشبینییەكانیان ئەمڕۆ و سبەی لە شارەكانی هەرێم بەراورد بە رۆژانی رابردوو پلەكانی گەرما دوو پلە دادەبەزن، بەشێوەیەك سبەی پێنج شەممە پلەی گەرما لە سلێمانی و دهۆك بۆ 40 پلە و لە هەولێر بۆ 42 پلە و لە گەرمیانیش بۆ 45 پلەی سیلیزی دادەبەزێت.
هاوكات، دەستەی گشتی كەشناسی عیراقیش بڵاویكردەوە، پێچەوانەی پارێزگاكانی هەرێم، لە ناوچەكانی ناوەڕاست و باشووری عیراق شەپۆلی گەرمای بەهێز بەردەوام دەبێت و پلەكانی گەرما لە بەغداد دەگەنە 48 پلە و لە بەسڕەش لە 50 پلەی سیلیزیدا دەمێنێتەوە.
وتیشی، چالاكبوونی خێرایی با كە لە هەندێك ناوچە دەگاتە 40 كیلۆمەتر لە سەعاتێكدا، دەبێتە هۆی زۆڵبارینێكی كەم و كەمبوونەوەی مەودای بینین.
وتەبێژێكی هەسەدە رەتیدەكاتەوە هیچ خشتەیەكی كاتیی بۆ تێكەڵبوونیان لەگەڵ سوپای سوریا دیاریكرابێت و هۆكاری دواكەوتنی پڕۆسەكەش ئاشكرادەكات.
مەحمود حەبیب، وتەبێژی هێزەكانی باكووری هێزەكانی سوریای دیموكرات-هەسەدە- رایگەیاند: تێكەڵكردنی هەسەدە لەگەڵ سوپای سوریا بەپێی قۆناغە دیاریكراوەكان بەڕێوەدەچێت، لە چوارچێوەی پرۆسەی تێكەڵكردنەكەشدا ژمارەیەك لە فەرماندە سەربازییەكان دەستنیشانكراون.
رونیشیكردەوە، هۆكاری دواكەوتنی جێبەجێكردنی پرۆسەی تێكەڵكردنەكە دەگەڕێتەوە بۆ رێكارە كارگێرییەكان، تا ئێستاش هیچ خشتەیەكی كاتیی دیاریكراو بۆ تەواوكردنی سەرجەم قۆناغەكانی پرۆسەكە یەكلا نەكراوەتەوە.
جەختیشیكردەوە، هەر یەك لە مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتی هەسەدە و ئەحمەد شەرع، سەرۆكی سوریا، پێداگرن لەسەر ئەوەی پرۆسەی تێكەڵكردنەكە لە خێراترین كاتدا كۆتایی بێت.
پێشبینی دەکرێت لە 12ی ئابدا خۆرگیرانێکی تەواوەتیی دەگمەن لە ئاسمانی وڵاتانی ئیسپانیا، گرینلاند و ئایسلاند روبدات، کە سەرنجی ئارەزوومەندانی دیاردە فەلەکییەکانی بۆ لای خۆی راکێشاوە
خۆرگیرانی تەواوەتی کاتێک رودەدات کە مانگ بە تەواوەتی دەکەوێتە نێوان زەوی و خۆر، هەرچەندە ئەم دیاردەیە تەنها چەند خولەکێک دەخایەنێت، بەڵام رۆژ دەکاتە شەو، پلەی گەرما دادەبەزێنێت و دیمەنێکی بێوێنە لە ئاسمانی ناوچەکەدا دروست دەکات.
گرنگترین ئەو شوێنانەی کە بۆ بینینی ئەم روداوە دەستنیشانکراون بریتین لە: ناوچەکانی قەشتالە و لیۆن، دەلتای ئیبرۆ لە کاتالۆنیا، و شاتی سارینال لە مايۆرکا لە ئیسپانیا کە تێیاندا دیاردەکە بۆ ماوەی خولەکێک تا خولەکێک و نیو بەردەوام دەبێت، هەروەها گرینلاند: لە ناوچەی "سکۆرس بی ساند"لە گرینلاند کە زیاتر لە دوو خولەک دەخایەنێت و بەهۆی سروشتە بەستەڵەکەکەیەوە سێری گەشتیاریی بۆ رێکخراوە، هەروەها لە رێیکیاڤیکی پایتەختی ئایسلاند بۆ ماوەی 57 چڕکە دەبینرێت.
شارەزایان ئامۆژگاریی هاوڵاتیان دەکەن کە چاویلکەی تایبەت بەکاربهێنن و سوود لە ئەپڵیکەیشنە فەلەکییەکان وەربگرن بۆ دیاریکردنی باشترین شوێنی بینین.
شایانی باسە، دوای ساڵێک و لە 2ی ئابی 2027دا، جیهان رووبەڕووی درێژترین خۆرگیرانی تەواوەتی دەبێتەوە لە سەدەی بیست و یەکەمدا کە چەندین وڵاتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقاش دەگرێتەوە.
ئاژانسی نۆڤۆستی، دوای شیکردنەوەی دواین راپۆرتەکانی پنتاگۆن گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە کۆی ژمارەی بریندارەکانی سوپای ئەمریکا لە جەنگی ئەو وڵاتە لەگەڵ ئێران بەرزبووەتەوە بۆ 687 کەس.
بەپێی ئامارە ناوخۆییەکانی پنتاگۆن تا 4ی ئاب، 417 سەرباز لە میانی ئۆپەراسیونی "ئیپیک فیوری" بریندار بوون، کە ئیدارەی ترەمپ لە ٥ی ئایار کۆتاییهاتنی راگەیاندبوو.
هەروەها 270 سەربازی تر لە زنجیرە ئۆپەراسیونە نوێیەکانی دژی ئێران کە لە 7ی تەمووزەوە دەستیان پێکردووە بریندار بوون، بەمەش کۆی ژمارەی بریندارەکان گەیشتووەتە 687 کەس.
لە لایەکی ترەوە، ژمارەی راگەیەندراوی کوژراوانی سوپای ئەمریکا گەیشتە 18 سەرباز.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە لێدوانێکدا بۆ "فۆکس نیوز" رایگەیاند: کە وڵاتەکەی خەریکی دانوستانی زۆر باشە لەگەڵ ئێران، جەختیشی کردەوە کە تاران بە درێژایی رۆژ سەرقاڵی دانوستان بووە و ئێرانییەکان دەیانەوێت بگەنە رێککەوتن.
ترەمپ ئاماژەی بەوەدا کە کاتی پێویستی لەبەرجەستەدایە سەبارەت بە پرسی ئێران، بەڵام جەختی کردەوە: ئێران بە هیچ شێوەیەک ناوەستێت تا ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، چونکە ئەگەر ئێران دەستی بە چەکی ئەتۆمی بگات، جیهان دەبێتە شوێنێکی تەواو جیاواز.
سەبارەت بە ئاڵۆزییە سەربازییەکان و گەروی هورمز، سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرای کرد کە وڵاتەکەی نزیک بووەوە لە ئەنجامدانی هێرشێک بۆ سەر ئێران کە بە گەورەترین هێرشی سەربازی دادەنرا لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە. وتیشی: گەروی هورمز بەم زووانە زۆر بە کراوەیی دەمێنێتەوە، یانیش ئێران بەر زەبرێکی زۆر توند و سەخت دەکەوێت.
هێزە ئەمنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پیاوێکی چەکداریان دەستگیرکرد کە گومانی لێدەکرێت چاودێری رێکارە ئەمنییەکانی یاریگای گۆڵفی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکای کردبێت لە نزیک شاری لۆس ئانجلوس، ئەوەش بەر لە سەردانە بەرنامە بۆ داڕێژراوەکەی ترەمپ بۆ یانەکە.
بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای لۆس ئانجلوس رایگەیاند: تۆمەتبارەکە تەمەنی 38 ساڵە و سەرقاڵی گرتنی وێنە و ڤیدیۆ بووە لە دەوروبەری شوێنەکەدا، لە کاتی پشکنیندا مەخزەنێکی فیشەک بە توانای گرتنی 16 فیشەک و بڕێک تەقەمەنی پێبووە، هەروەها پۆلیس لە ناو ئۆتۆمبێلەکەیدا دەمانچەیەکی دۆزیوەتەوە.
پۆلیس ئاماژەی بەوەش کردووە، دەستگیرکردنی ئەو کەسە هاوکات بووە لەگەڵ ئامادەکارییەکانی سەرۆک ترەمپ بۆ گەیشتن بە یانەی گۆڵفەکەی لە دەرەوەی شاری لۆس ئانجلەس، بە مەبەستی بەشداری کردن لە ئاهەنگێکی شێوانە بۆ کۆکردنەوەی هاوکاری دارایی.
سێنتکۆم جێبەجێکردنی زنجیرەیەک ئۆپراسیۆنی لە گەروی هورمز راگەیاند، کە تێیدا 45 کەشتیی بازرگانی ناچار بە گۆڕینی رێڕەو کراون و چەند کەشتییەکی تریش پەکخراون.
فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' ئاشکرایکرد، لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی گەمارۆ دەریاییەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران، تا 4ـی ئاب هێزەکانیان 45 کەشتیی بازرگانییان ناچارکردووە رێڕەوییەکانیان بگۆڕن.
سێنتکۆم لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەشکردووە، جگە لە گۆڕینی رێڕەوی ئەو 45 کەشتییە، دوو کەشتیی دیکەیان پەکخستووە و چونەتە سەر دوو کەشتیی تریش بۆ پشکنین، بە مەبەستی دڵنیاوبوونەوە لە پابەندبوونیان بە بڕیاری گەمارۆکانەوە.
پێشتر و لە 14ی تەمموزی رابردوودا، ئەمریکا بەهۆی داخستنی گەرووی هورمز لەلایەن تارانەوە، گەمارۆی دەریایی بۆ سەر ئێران سەپاندەوە.
لە سەروبەندی نزیكبوونەوەی رێككەوتن لەگەڵ ئەمریكا لەسەر گەروی هورمز، ئێران تاوتوێی پێدانی ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز بە وڵاتانی ئەوروپا دەكات.
ئاژانسی " بلومبێرگ" لە گەورە لێپرسراوێكی ئێرانەوە ئاشكرایكردووە، دەسەڵاتدارانی ئێران تاوتوێی پێشنیازێك دەكەن بۆ سپاردنی ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز بە وڵاتانی ئەوروپا.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، لە ئەگەری پەسەندكردنی ئەو پێشنیازە لەلایەن ئێرانەوە، پێویستە ئەو وڵاتە گرەنتی سەلامەتی بۆ هەر كەشتییەكی ئەوروپی بكات كە لە گەروی هورمز ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكان دەبێت.
ئەوەش لەكاتێكدایە، تائێستا تەنها بەریتانیا ئامادەیی نیشانداوە لە وڵاتانی ئەوروپا بۆ هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز، ئەویش بەو مەرجەی ئێران لەكاتی هەڵگرتنەوەی مینەكان گرەنتی ئاسایشی كەشتییەكانی لەو گەروەدا بكات.
سوریا سوپای وڵاتەكەی خستە حاڵەتی ئامادەباشی سەربازییەوە و بە درێژایی سنوری عیراق هێزێكی زۆری ئەمنیی بڵاوەپێكرد، پاسەوانی سنوری عیراقیش دەڵێت، رەوشی سەر سنوور لەگەڵ سوریا ئارامە.
پەیامنێری كوردسات نیوز لە سوریا رایگەیاند، سوپای سوریا خراوەتە حاڵەتی ئامادەباشییەوە و بە درێژای سنووری عیراقیش هێزێكی زۆری ئەمنی لە دیوی سوریاوە بڵاوەی پێكراوە، وتیشی، تائێستا حكومەتی سوریا هیچ روونكردنەوەیەكی لەوبارەیەوە بڵاونەكردووەتەوە.
هاوكات، فەریق محەمەد عەبدولوەهاب فەرماندەی پاسەوانی سنوری عیراق رایگەیاند، رەوشی سەر سنوری عیراق و سوریا ئارامە، رێوشوێنە سەربازییەكانیش لە دیوی سوریاوە بە هەماهەنگی لەگەڵ عیراق ئەنجامدراون.
ئەوەشی خستەڕوو، هیچ هەڕەشەیەك لەسەر سنوری عیراق و سوریا نییە، بەردەوامیش لە گفتوگۆدان لەگەڵ هاوتا سوریەكانیان بۆ پاراستنی ئاسایشی سنووری نێوان هەردوو وڵات.
سنوری نێوان عیراق و سوریا نزیكەی 600 كیلۆمەتر درێژە و سێ دەروازەی سەرەكی لەخۆگرتووە، ئەوانیش دەروازەكانی ئەلیەعروبیە – رەبیعە، قائیم- ئەلبوكەمال- وەلید- تەنەف.
وپای سوریا بەبێ ئاشکراکردنی هیچ هۆکارێکی رەسمی، هێزی زیاتری رەوانەی سنوورەکانی رۆژهەڵاتی وڵاتەکەی لەگەڵ عیراق کرد و ئاستی ئامادەباشیی سەربازیی هێزەکانی بەرزکردەوە.
سەرچاوە سورییەکان، ئەمڕۆ سێشەممە، ئاشکرایان کرد کە سوپای سوریا کەوتووەتە باری ئامادەباشیی سەربازییەوە، هاوکات جوڵەی سەربازی و رەوانەکردنی هێزی بەهێزکەر بەرەو سنوورەکانی نێوان عیراق و سوریا دەستی پێکردووە، بەبێ ئەوەی هیچ روونکردنەوەیەکی رەسمی سەبارەت بە هۆکاری ئەم رێکارانە بڵاو بكرێتەوە.
بەپێی ئەو سەرچاوانەی قسەیان بۆ کەناڵی "العربیة" کردووە، فیرقەی ۸86ی سوپای سوریا هێزی زیاتری رەوانەی ناوچە سنوورییەکان کردووە، لە کاتێکدا لایەنە رەسمییەکانی سوریا تاوەکو ئێستا هیچ زانیارییەکیان لەسەر سروشت یان ئامانجی ئەو جوڵانە رانەگەیاندووە.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی کوردستان رایگەیاند کە بابەت و شایستەی دامەزراندنی سەرجەم خاوەن بڕوانامە باڵاکان و سێیەکەمەکانی سەر ئاستی زانکۆکان ئەوانەی تاوەکو ئێستا دانەمەزراون لە پرۆژەبودجەی پێشنیازکراوی هەرێم و لەسەر میلاکی وەزارەت چەسپێنراون.
ئەم بڕیارە لە کۆبوونەوەیەکی تایبەتدا هات کە بە سەرپەرشتی د. توانا نەجەف محەمەدخان، بەڕێوەبەری گشتیی کارگێڕی و دارایی لە دیوانی وەزارەت، و بە ئامادەبوونی بەڕێوەبەرانی ژمێریاری و میلاکاتی سەرجەم زانکۆکانی کوردستان بەڕێوەچوو.
لە وتەیەکدا، بەڕێوەبەری گشتیی کارگێڕی و دارایی جەختی لە گرنگیی بوونی بودجەیەکی گونجاو کردەوە بۆ داڕشتنی نەخشەڕێی کارکردنی وەزارەت و بووژاندنەوەی ژێرخانی زانکۆکان.
هەروەها ئاماژەی بەوە دا کە تەرخانکردنی بودجەی پێویست بۆ دامەزراندنی سێیەکەمەکان و هەڵگرانی بڕوانامەی باڵا لە ئەولەویەتی کارەکانیاندایە.
لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا، بە داتا و ژمارە تیشک خرایە سەر چۆنیەتیی داڕشتنی پێشنیازی بودجە، شایستە داراییەکانی مامۆستایان و فەرمانبەران، میلاکات و ئاستی داهات و خەرجییەکانی زانکۆ و دامەزراوە زانستییەکان.
لە کۆتاییشدا ئامادەبووان سەرنج و پێشنیازەکانی خۆیان بۆ رێکخستنەوەی میلاکات و باشترکردنی رەوشی دارایی زانکۆکان خستەڕوو.