موقتەدا سەدر لە پەیامێکدا کە لە تویتەر بڵاوکراوەتەوە رایگەیاندوە، ئەوەی جیھان چاوەڕێی دەکات لە وەرگرتنی پۆستی سەرۆک وەزیران لەلایەن رەوتەکەیەوە سەبارەت بە ئەمریکا و داگیرکەر چەند خاڵێکی گرنگیان ھەیە بۆ دەرکردنی عێراق لە پاشکۆیەتی.

سەدر رایگەیاندوە، پێویستە لەسەر ئەمریکا مامەڵەی ھاوئاستی دیبلۆماسی لەگەڵ عێراق بکات لە سەرجەم ئاستەکاندا بەواتای مامەڵەی دەوڵەت لەگەڵ دەوڵەتی خاوەن سەروەری. 

ھەروەھا دانوستانی جدی و کارا بکرێت سەبارەت بە مانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا و سەربازگەکان و فرۆکە جەنگییەکانی و دەستوەردانەکانی لە عێراق، لەگەڵ دوورخستنەوەی عێراق و گەلەکەی لە ململانێی ھەرێمی و جگەلەوە ھیچی تر قبوڵ ناکەن.

موقتەدا سەدر راشیگەیاندوە، ئەگەر ئەو خاڵانە بەدیھاتن لەسەر ئاستی ئابوری و ئاستەکانی تر مامەڵە لەگەڵ ئەمریکا دەکەن ، ئەگەرنا ملکەچی فشارو پاشکۆیەتی نابن و  دەوڵەتێکە دوژمنی عێراقە.

چوارچێوەی ھەماھەنگی ھێزەکانی شیعە کە پێکدێت لە ئیتیلافی دەوڵەتی یاسا و ھاوپەیمانی فەتح و چەند لایەنێکی تر لە راگەیەنراوێکدا تەواوی ئەنجامی ھەڵبژاردنی پێشوەختیان رەتکردەوەو ئاماژەیان بەوەکرد، ھیواخوازبوون کۆمسیۆن ئەو ھەڵە گەورانە راستبکاتەوە کە لە کاتی  بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردن و راگەیاندنی ئەنجامەکەی کردبوونی، بەڵام دوای سوربوونی لەسەر دروستی ئەنجامی تانەلێدراو، تەواوی ئەنجامی ھەڵبژاردن رەتدەکەنەوە.

جەختیشیانکردوەتەوە، کۆمسیۆن بەرپرسیارێتی تەواوەتی دەکەوێتە ئەستۆ لە شکستی دەستکەوتی ھەڵبژاردن و خراپی ئیدارەدانی کە رەنگدانەوەی خراپیان دەبێت لەسەر رێڕەوی دیموکراتی و ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی.

جەلیل عەدنان سەرۆکی ئەنجومەنی کۆمسیارانی کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنەکان لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، وردبینی بۆ ٣٦٨١ وێستگە کراوە و دەرکەوتووە ئەنجامەکەی ھاوشێوەی ژماردنی ئەلکترۆنی بووە و خراوەتە سەر ئەنجامی بەرایی.

راشیگەیاند، تەواوی ئەنجامی ھەڵبژاردن بەراییەو شایەنی تانە لێدانە.

سەرۆکی ئەنجومەنی کۆمسیاران جەختیشی کردەوە لەسەر بێلایەنی کۆمسیۆن و رایگەیاند، بە یەک ئاست لە بەرامبەر ھەموو ھێزە سیاسییەکان وەستاون.

وەزارەتی تەندروستیی عێراق رایگەیاند، کاروانی چوارەمی ڤاکسینی سینۆفارمی چینی گەیشتە بەغداد، کە بڕەکەی یەک ملیۆن دۆزە و بەسەر ھەموو پارێزگاکان دابەشدەکرێت.

لە چوارچێوەی گرێبەستی وەزارەتی تەندروستیی عێراق بۆ کڕینی ٣٦ ملیۆن دۆزی جیاوازی ڤاکسینی کۆرۆنا، چەند کاروانێکی ڤاکسینەکانی سینۆفارم و ئەسترازینیکا و فایزەر ھاوردەی عێراق و ھەرێمی کوردستان کراون. 

بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی تەندروستیش، تائێستا نزیکەی پێنج ملیۆن و ١٥٥ ھەزار کەس لە عێراق و ھەرێمی کوردستان ڤاکسینی کۆرۆنایان وەرگرتووە، ئامانجی وەزارەتی تەندروستیش زیادکردنی ئەو ژمارەیە بۆ پێنج ملیۆن کەس.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، بەکارھێنانی توندوتیژی و ھەڕەشەکردن، لە کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکانی عێراق ئیدانە دەکەن.

ھەرچەندە خودی کۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکان، ھەڕەشە لێکردنیان بەھۆی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردنەوە رەتکردەوە، بەڵام رۆژی دوو شەممە دوای راگەیاندنی ئەنجامی بەرایی ھەڵبژاردنی پێشوەخت، چەند سەرچاوەیەک باسیان لە بوونی ھەڕەشە و فشار لەسەر کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کرد، بە تایبەتی لە ناوچەی سەوز لە بەغداد.

د.بەرھەم ساڵح سەرۆک کۆماری عێراق و د.فائیق زیدان سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری لە راگەیەندراوە ھاوبەشەکەیاندا دەڵێن، جەخت لە پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری وڵات دەکەنەوە و ھەر ھەوڵێکیش رەتدەکەنەوە کە ئاسایشی گشتیی بخاتە مەترسییەوە.

لە راگەیەندراوەکەدا ھۆشداری بە لایەنەکان دراوە کە پێوستە تانە و ناڕەزاییەکانیان لە ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن لە چوارچێوەی یاسا و دەستوردا بێت و بە ھەموو توانایەکیشەوە پشتیوانی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان دەکەن.

لە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا داوا لە لایەنەکان کراوە زمانێکی ژیرانە بەکاربھێینن و مامەڵەی باش لەگەڵ یەکتر بکەن، چونکە ھەڵبژاردن مافی رەوای ھاوڵاتیانە بۆ دروستکردنی دیموکراسییەت و پێویستە رێز لە دەنگی دەنگدەران و ئیرادەیان بگیرێت.

دەقی راگەیەندراوەکە...

راگەیەندراوێکی ھاوبەش لە سەرۆک کۆمار و سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری
وەک بەرپرسیارێتییە نیشتمانی و دەستووری و یاساییەکان، ھەروەھا بۆ پاراستنی پرۆسەی دەستووری و دیموکراسی وڵات و پارێزگاری لە بەرژەوەندییەکانی گەلی عێراق، ھاوکات لەپێناو پاراستنی ئاسایش و ئارامی عێراق و کارکردن بۆ ئەوەی وڵات نەبرێت بە ئاڕاستەی کێشمەکێش و دۆخێکی نەخوازراو کە کاریگەری لەسەر ئاسایشی گشتی بکات.

لەو چوارچێوەیەدا جەختدەکەینەوە لە گەڕانەوە بۆ خەڵک لەسەر بنەمای دەستوور، چونکە خەڵک سەرچاوەی شەرعییەتی حوکمڕانییە و ھەڵبژاردنیش مافێکی نیشتمانی و رێگەچارەیەکی دێموکراسی و ئاشتیانەیە بۆ گەڕانەوە بۆ خەڵک و بژاردەکانی، بۆیە پێویستە متمانەی گەلی عێراق بە پرۆسەی ھەڵبژاردنەکان بگێڕینەوە، تاوەکو ھەڵبژاردنەکان ببێتە مایەیی ھێنانەئاراوەی خواستی راستەقینەی گەل.

ھەروەھا سەبارەت بەو ناڕەزاییانەی کە ھەیە لەسەر  بەڕێوەچوونی پرۆسەی ھەڵبژاردن جەخت لەسەر ئەوە دەکەینەوە کە لەچوارچێوەی یاسا جێی قبوڵکردنە، بۆیە مامەڵەکردن و یەکلایکردنەوەی پێویستە بەپێی دەستوور و یاسا دەبێت.

ھاوکات پشتیوانی خۆمان بۆ کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنەکان و دەسەڵاتی دادوەری تایبەت بەو بابەتە  دووپاتدەکەینەوە بۆ بەدواداچوون بۆ ئەو دۆسیەیە، ھەروەھا جەختدەکەینەوە لەگرنگی رەچاوکردنی ھەموو ئەو سکاڵا و تانانەی کە بەرزکراوەتەوە لەسەر  پرۆسەی ھەڵبژاردن بە پیشەیی و بەرپرسیارێتی و بێلایەنی تەواو.

داواش لە ھەموو لایەنەکان دەکەین بەرپرسیارێتی نیشتمانی و بەرژەوەندییە باڵاکانی وڵات لەبەرچاو بگرن، و پابەندبن بە پاراستنی ئارامی و زمانی عەقڵ و دوورکەوتنەوە لە ئاڵۆزکردنی دۆخەکە کە دوور نییە کاریگەری لەسەر ئاشتی و ئاسایشی گشتی بکات، ھەروەک دووپاتدەکەینەوە لەگرنگی یەکخستنی ھەوڵەکان بۆ ھێنانەدی داواکارییە نیشتمانییەکان کە چاوەرێ دەکرێت بۆ پێکھێنانی ئەنجومەنی نوێنەران کە گوزارشت بێت لە خواستی گەل و ھێنانەکایەوەی چاکسازی بنەڕەتی و گەشەپێدان، و کارکردن بۆ پێکھێنانی حکومەتێکی کارا کە کار بکات بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە باڵاکانی وڵات و چەسپاندنی دەوڵەتی توانادار کە داوا رەواکانی خەڵک رووەو و ئایندەی باشتر بھێنێتەدی.

د. بەرھەم ساڵح 
سەرۆک کۆمار

دادوەر د. فایەق زێدان 
سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری

میدیا رەسمییەکانی تورکیا بڵاویان کردووە، بەھۆی شکستی سیاسی بانکی ناوەندی تورکیا و جارێکی تر دابەزینی بەھای لیرە لەبەرامبەر دۆلار، رەجەب تەیب ئەردۆغان، سێ گەورە لێپرسراوی ئەو بانکەی لەکارەکانیان دورخستوەتەوە، چەند سەرچاوەیەکیش ئاماژەیان بۆ ئەوەکردووە، ھەنگاوەکەی ئەردۆغان لەبەرامبەر مەترسی زیاتر دابەزینی بەھای لیرە بووە.

دوای ئەوە رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆکی تورکیا ھەڕەشەی ھێرشکردنە باکوری سوریای کرد، بەھای لیرەی تورکی بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزی  و ھەر دۆلارێک نۆ لیرەی تێپەڕاند.

کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکانی عێراق رایگەیاند، بەپێی ماددەی ٢٠ لە یاسای ژمارە ٣١ی کۆمسیۆن بۆ ساڵی ٢٠١٩، ئەو لایەنانەی ئەنجامی دەنگدانی تایبەت و گشتی رەتدەکەنەوە یاخود گومانیان ھەیە، دەتوانن لە ماوەی سێ رۆژدا لە نوسینگەکانی کۆمسیۆن یاخود لە نوسینگەی نیشتمانیی و نوسینگەی دەستەی ھەرێم و دەستەی دادوەری ھەڵبژاردن، تانە لەسەر ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن تۆمار بکەن، ئەمڕۆش دوا وادەیە بۆ پێشکەشکردنی تانەکان.

کۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردن ئاماژەی بۆ ئەوەشکردوە، ئەنجومەنی کۆمسیارانیش لە ماوەی حەوت رۆژدا وەڵامی دەستەی دادوەریی دەداتەوە و دەستەی دادوەرییش لە ماوەی ١٠ رۆژدا دەست دەکات بە کارکردن و لێکۆڵینەوە لە تانەکان.

نوێنەری بەرنامەی خۆراکی لە عێراق رایگەیاند، پلانی ستراتیژی قەتەری بۆبەرنامەی خۆراکی جیھانی بۆ ساڵانی ٢٠٢٠ -٢٠٢٤ ھێڵەکانی پشتیوانی عێراقی دیاریکردووە کە گونجاوە لەگەڵ دیدگای ساڵی ٢٠٣٠.

رونیشیکردەوە، دیاردەی وشکە ساڵی کاریگەری لەسەر بەرھەمی کشتوکاڵ ھەبووەو بووەتە ھۆی دابەزینی ئاستی بەرھەمی دانەوێڵە بەرێژەی ٣٨٪. 

سەدر لە تویتێکدا نوسیویەتی، ئەوەی لە لای گرنگە تەنھا سەلامەتی عێراق و عێراقییەکانە، ھەربۆیە دەبێت ھەموو لایەنەکان دان بە خۆدا بگرن و بەرژوەندییە گشتییەکان پێش بەرژوەندییە تایبەتەکان بخەن .

دوپاتیشیکردوەتەوە، بەردەوام دەبن لە بەرەنگاربونەوەی داگیرکەران و تیرۆر و ھەرگیز دژایەتی ھیچ عێراقییەک ناکەن.

ھەر لەو تویتەدا سەدر نوسیویەتی، بە یاسا بەرەنگاری گەندەڵی دەبنەوە، پۆستی سەرۆک وەزیرانیش نە بۆ خۆرئاوا و نە بۆ خۆرھەڵاتە، بەڵکو بۆ عێراقییەکانە و دەبێت شکۆ و ھێز بۆ عێراق بگەرێندرێتەوە.

لە دوای راگەیاندنی ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، بۆ جاری دوەمە سەدر داوا لە لایەنەکان دەکات دان بە خۆدا بگرن.

عەبادی لە پەیامەکەیدا رایگەیاندوە، گرنگتر لە سەرکەوتن و شکستی ھەڵبژاردن پاراستنی ئاشتی کۆمەڵایەتی و یەکریزی نیشتمانیی و چاکسازی سیستمی سیاسییە، ھەر جۆرە پۆلێنکارییەکی سیاسی کە ببێتە مایەی ھەڕەشە لەسەر یەکریزی گەل و سەلامەتی سیستمی گشتی رەتیدەکەنەوە.

عەبادی رونیشیکردوتەوە، ھەڵوێستیان بەرامبەر ھەڵبژاردن روون و راشکاوانەیە کە نابێت بخرێتە ژێر بەرژەوەندی تایبەت و بەرژەوەندی بەرەیی، لە سەرەتای سەرھەڵدانی خۆپیشاندانەکانی تشرینی ساڵی ٢٠١٩ش داوای ھەڵبژاردنێکی پێشوەختی پاکیان کردوە کە دادپەروەری بەدیبھێنێت و متمانە بگەڕێنێتەوە بۆ سیستمی سیاسی، لەگەڵ پیرۆزبایشیان لە بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردن رەخنەیان لە پشێوی رێکارەکانی کۆمسیۆن ھەیە کە بوونەتە مایەی دروستکردنی ئاڵۆزی.

سەرۆکی ھاوپەیمانی نەسر راشیگەیاندوە، پشتیوانی ھەموو بانگەوازەکانی ھێورکردنەوە دەکەن و کاردەکەن بۆ رەخساندنی زەمینەی گونجاو بۆ دڵنیاکردنەوەی ھەموان، داواشی لە کۆمسیۆن کردووە ئەو کێشانە یەکلا بکاتەوە کەلە پرۆسەی ھەڵبژاردندا دەرکەوتوون و بوونەتە مایەی ئاڵۆزکردنی رەوشی گشتی.

عالیە نسەیف سەرکردەی ئیتیلافی دەوڵەتی یاسا ڕایگەیاند، ھاوپەیمانە نوێکە ھەر یەکە لە دەوڵەتی یاسا و ھاوپەیمانی فەتح و چەند گروپێکی تر لە خۆدەگرێت، ئەوەش دەیانباتە گۆڕەپانی دانوستانەکانی پێکھێنانی حکومەتی نوێ.

وتیشی، پێکھێنانی حکومەتی نوێ بە پێی دانوستانی سیاسی دەبێت ھاوشێوەی حکومەتەکانی پێشوو، بە بێ ڕێککەوتنیش ئەستەمە بتوانرێت حکومەت پێکبھێنرێت.

موقتەدا سەدر لە نوسراوێکدا ھەموو لایەنە سیاسییەکان ئاگادار دەکاتەوە کە لیژنەیەکی چوار کەسی لە (حەسەن عەزاری و نەسار ڕوبەیعی و نەبیل تەرەفی و حاکم زاملی) بۆ دانوستان لەگەڵ لایەنەکان پێکھێناوە و ھیچ کەسێکیش مافی ئەوەی نیە دەستوەردان لە کارەکانیان بکات.

سەدر ڕاشیگەیاندووە، لیژنەکە بۆ ئەم قۆناغە تەواوی دەسەڵاتی ھەیە بۆ پێکھێنانی ھاوپەیمانی پەرلەمانی و سیاسی.