عیراق
"عەبدولەتیف جەمال رەشید" لە دایکبووی ساڵی ١٩٤٤ە لە سلێمانی و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانکۆی "لیڤەرپوڵ" بەدەستھێناوە و لە زانکۆی "مانچستەر" لە ساڵی ١٩٧٦ ماستەر و دکتۆرای ھێناوە.
لە ساڵی ٢٠٠٣ تا ٢٠١٠ وەزیری سەرچاوەکانی ئاوی عێراق بووە، ھاوکات راوێژکاری پێشکەوتووی سەرۆک کۆماری عێراقە و ئەندامی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی کۆنگرەی نیشتمانی عێراقی بووە، ساڵی ١٩٨٦ لە بەریتانیا نوێنەری یەکێتی نیشتمانی کوردستان بووە.
دادگای فیدراڵی عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لەسەر ئەو سکاڵایەی لەلایەن ھەردوو پەرلەمانتار باسم خەشان و مەحمود مەشھەدانی لەسەر یەکەم دانیشتنی خولی پێنجەمی ئەنجومەنی نوێنەران تۆمارکراوە، بڕیاردراوە کاری دەستەی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران بە شێوەیەکی کاتی رابگیرێت.
بەپێی سکاڵاکەی ئەو دوو پەرلەمانتارە، یەکەمین کۆبونەوەی خولی پێنجەمی ئەنجومەنی نوێنەران کە تێیدا دەستەی سەرۆکایەتی ئەنجومەنەکە ھەڵبژێدرا، پێشێلکاری یاسایی و دەستوری تێدابوە.
موقتەدا سەدر ڕێبەری ڕەوتی سەدر ڕایگەیاند، ئەگەر بڕیاری ھەڵپەساردنی کاتیی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان لە ژێر فشاردا نەبووبێت ئەوا ئەو کارە یەکەمین ھەنگاوی دروستبوونی ئۆپۆزسیۆنە لە ناو پەرلەمان.
سەدر وتیشی، ئومێدیان بە ئۆپۆزسیۆنە لە بەرژەوەندی گشتی کار بکات و ویستی گەل بۆ خێرا پێکھێنانی حکومەت لە بەرچاو بگیرێت.
سەدر جەختیشیکردووەتەوە لەوەی، بەرژەوەندی گەل لە سەرووی بەرژەوەندی حزبی و تائیفی و سیاسیەوەیە و نابێت ئۆپۆزسیۆن لە پێناو دەستکەوتی خۆی کۆسپ بخاتە بەردەم پڕۆسەی سیاسی.
پەیامنێری کوردسات نیوز لە شاری بەغداد ڕایگەیاند، دوو مووشەک ئاڕاستەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ناوچەی سەوزی بەغداد کراون، بەڵام سیستمی بەرگریی باڵیۆزخانەکە وەڵامی ھێرشە مووشەکییەکەی داوەتەوە و مووشەکانی خستووەتە خوارەوە.
شانەی ڕاگەیاندنی ئەمنی لە بارەی ھێرشەکەوە ڕایگەیاندووە، ھاووڵاتیانی بێتاوان ڕووبەڕووی ھێرشی تیرۆریستی بوونەتەوە و یەکێک لە مووشەکەکان لە ناو قوتابخانەیەکی ناوچەی سەوز کەوتووەتە و خوارەوە و برینداری لێ کەوتووەتەوە و لێکۆڵینەوە لە زیانەکان دەکەن.
ھاوکات باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغداد ڕاگەیاندراوێکی لە بارەی ھێرشەکەوە بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، ھێرشەکەی ئەمشەو لە لایەن گرووپە تیرۆریستییەکانەوە ئەنجامدراوە، کە ھەوڵدەدەن ئاسایش و سەروەری و پەیوەندییە نێودەوڵەتیەکانی عێراق لاواز بکەن. وتیشی، ئەم ھێرشە تەنھا بۆ سەر نێردە دیپلۆماسیەکان نییە، بەڵکو بۆ سەر سەروەریی عێراقیشە.
نوری مالیکی سەرۆکی ھاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا و ئەیاد عەلاوی سەرۆکی ھاوپەیمانی نیشتمانیی کۆبوونەوە، بە پێی ڕاگەیەندراوی نووسینگەی مالیکیش ھەردوولا کۆک بوون لەسەر ئەوەی یەکەم دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و ھەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی نایاسایی و نادەستوری بووە.
بە پێی ڕاگەیەندراوەکە، مالیکی لە کۆبوونەوەکەدا باسی لەوە کردووە، لە بارەی ئەو کارە نایاساییانەی لە کاتی ھەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی ئەنجام دراون سکاڵایان بۆ دادگای فیدراڵی بەرزکردووەتەوە و بە ھیوان دادگاکە وەڵامی سکاڵاکان بداتەوە.
چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان بە سەرۆکایەتی مالیکی ناڕازی بوون لە چۆنیەتی ھەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران و بایکۆتی دانیشتنەکەیان کردبوو.
زاملی لە کۆبوونەوەی لەگەڵ ئەندامە نوێیەکانی ئەنجومەنی نوێنەران ئاماژەی بەوە کردووە، ڕێگە نادەن وەک خولەکانی پێشوو پەرلەمانتاران ئامادەی دانیشتنەکان نەبن و سنورێک بۆ نائامادەیی پەرلەمانتاران دادەنێن.
وتیشی، ئامانجیان ئەوەیە ئەم خولە لە سەرجەم خولەکانی تر چالاکتر بێت و بە باشی چاودێری حکومەت دەکەن.
لە خولی پێشوودا ڕەخنە لە ئامادەنەبوونی پەرلەمانتاران لە دانیشتنەکانی ئەنجومەنی نوێنەران گیرا و بە پێی ھەندێک ڕاپۆرتیش بەشێک لە پەرلەمانتاران بە درێژایی چوار ساڵەکە یان ھیچ قسەیەکیان نەکردووە یان کەمترین قسەیان کردووە.
حکومەتی ئەڵمانیا ڕایگەیاندووە، ئەنجومەنی وەزیران ماوەی ئەرکی سەربازانی وڵاتەکەی لە عێراق لە چوارچێوەی بەرەنگاربوونەوەی داعش بۆ ٩ مانگی تر، تا ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ درێژدەکاتەوە، کە ژمارەی سەربازەکانی لە عێراق ٥٠٠ سەربازە و ئەرکەکانیان تایبەتە بەمەشق و ڕاھێنان و پێدانی ڕاوێژی سەربازیی بە سوپای عێراق و ھێزەکانی پێشمەرگە.
ڕاشیگەیاندووە، ڕۆژی ھەینی ئەو بڕیارە لە ئەنجومەنی یاسادادانی فیدراڵی ئەڵمانیا پەسەند دەکرێت و بە ڕەسمی بڕیاری مانەوەی ھێزەکانی لە عێراق ڕادەگەیەنێت.
"سەعد کامیل لامی" بەڕێوەبەری تەندروستی کەرخ لە بەغداد ڕایگەیاند، دوو تووشبووەکە لە نێو وەفدە دیپلۆماسیەکاندا بوون و دوای ئەنجامدانی پشکنین دەرکەوتووە ھەڵگری کۆرۆنای ئۆمیکرۆنن.
ئەوە لە کاتێکدایە لە ھەرێمی کوردستانیش پێنج حاڵەتی تووشبوون بە ئۆمیکرۆن تۆمارکراوە کە سەرجەمیان لە پارێزگای دھۆکن.
لەلایەکی تریشەوە بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای فایزەر ڕایگەیاندووە، ئەگەر پێویست بکات و بڵاوبوونەوەی ئۆمیکرۆن بەمشێوەیەی ئێستا بەردەوام بێت، ئەوا لە مانگی ئاداردا ڤاکسینی تایبەت بە ڕووبەڕووبوونەوەی ئۆمیکرۆن بەردەست دەبێت.
کۆمپانیای مۆدێرناش ڕایگەیاندووە، لە پایزی داھاتوودا ڤاکسینی تایبەت دژ بە ئۆمیکرۆن بەرھەم دەھێنن و بەمنزیکانە تاقیکردنەوەکان دەست پێدەکەن.
پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد ڕایگەیاند، چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان و مەحمود مەشھەدانی سەرۆکی یەکەم دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەران و پەرلەمانتارێکی تریش لە دادگای فیدراڵی سکاڵایان تۆمارکردووە و دانیشتنەکەیان بە پێچەوانەی دەستور و پەیڕەوی ناوخۆ ناوبردووە.
ڕوونیشیکردەوە، چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان چاوەڕێی بڕیاری دادگای فیدراڵییە بۆ پیشاندانی ھەڵوێستی نوێ.
ئەوەش لە کاتێکدایە سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەرگای خۆکاندیدکردنی بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار کردووەتەوە و داوایکردووە ھەر کەسێک مەرجە کەسییەکانی تێدایە لە ماوەی سێ ڕۆژدا داواکاری پێشکەش بکات.
نوسینگەی یاسایی دەستەی دەستپاکی عێراق لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لە ساڵی ڕابردوودا و بە بڕیاری دادگا توانراوە بڕی ٢٦ ملیۆن و ٢١٥ ھەزار دۆلار بە شێوەی گواستراوە و نەگواستراوە بگەڕێندرێنەوە کە بە شێوەی نایاسایی لەلایەن تۆمەتبارانەوە بەدەستھاتووە.
ڕاشیگەیاند چەندین لایەن ھاوکار بوون لە گەڕانەوەی ئەو پارەیە بە تایبەت نوسینگەی لێکۆڵینەوە و چاودێری.
لیژنەی ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵیش ڕایگەیاندووە، لە عێراق بڕی ٣٦٠ ملیار دۆلار بە تاڵان براون، گەڕانەوەشیان لە ڕێی نوسینگەی گەڕانەوەی پارە لە دەستەی دەستپاکی و سندوقی گەڕانەوەی پارەکان بەڕێوەدەبرێت.
بە پێی مەرسومێکی سەرۆک کۆماری عێراق، کە لە ڕۆژنامەی وەقائیعی عێراقدا بڵاوکراوەتەوە، ٣٢٤ ئەندامی خولی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەران خانەنشین کران، وێنەیەکی نوسراوەکە ئاڕاستەی وەزارەتی دارایی و ئابووری عێراق کراوە بۆ جێبەجێکردن و لە رۆژی ١٠ی ئەم مانگەوە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە و ھەر پەرلەمانتارێکی خانەنشینیش ٧ بۆ ٨ ملیۆن دینار وەردەگرێت.
ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی ڕابردوو، خولی چوارەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ھەڵوەشایەوە و ڕۆژی یەکشەممەی ڕابردووش خولی نوێی ئەنجومەنی نوێنەران یەکەم کۆبوونەوەی ئەنجامدا.
"ئەبو عەلی عەسکەری" لێپرسراوی ئەمنی کەتائیبی حزبوڵا لە عێراق لە ڕاگەیەندراوێکدا دەڵێت، چەندین جار ھۆشداریانداوە لە مەترسییەکانی کەوتنە ژێر کاریگەری وڵاتانی دەرەکی، بە تایبەت بەریتانیا و ئیماڕات.
ئاماژەی بەوەشداوە، بە پێی ھەڵسەنگاندنە مەیدانییەکان و ئەمنییەکان، ڕۆژانی سەخت لە چاوەڕوانی عێراقدایە کە ھەمووان تێیدا دەدۆڕێن، بەڵام ھیچ ئاماژەیەکی بەو مەترسییانە نەکردووە کە بەرۆکی وڵاتەکە دەگرێت.
ئەو جوتیارانە وەک خۆیان باسی دەکەن، کێشەکەیان بە سیاسی کراوە و سەرەڕای ئەوەی دۆسێیەکیان لە دادگا بردووەتەوە، بەڵام ھێشتا ٣٠٧ ملیار دیناری پارەی گەنمی ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٥ و ٢٠١٦یان وەرنەگرتووە.
عەلی حسێن بەڕێوەبەری پەروەردەی خانەقین، رایگەیاند، نۆ خوێندنگەی نوێ لە سنوری پەورەدەكەیان دروستكردووە و لە ئێستادا پڕۆژەی چوار خوێندنگەی تر چووەتە بواری جێبەجێكردنەوە، بە پێی ئامارێكیش لە سنوری پەروەردەی خانەقین، زیاتر لە 250 خوێندنگە هەیە.
سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، بەھۆی پێشێلکردنی دەستور و پەیڕەوی ناوخۆی ئەنجومەنی نوێنەران، مەحمود مەشھەدانی رەوانەی لیژنەی رەفتاری پەرلەمانتاریی دەکەن.
بەر لە ھەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان مەحمود مەشھەدانی کە بە کاتی سەرۆکایەتی یەکەم دانیشتنی دەکرد، باری تەندروستی تێکچوو، بەشێک لە پەرلەمانتارانی چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکانیش رایانگەیاند، مەشھەدانی لێی دراوە. دواتریش مەشھەدانی رەخنەی لە شێوازی ھەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی و دانیشتنەکە گرت.