عیراق
سەرچاوەیەک بە میدیاکانی عێراقی وتووە، کۆبوونەکە بۆ گفتوگۆکردنە لەسەر یەکلاییکردنەوەی کێشەی گەورەترین کوتلەی پەرلەمانی و چۆنێتی پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق.
لەلایەکی دیکەوە محەمەد زەیادی پەرلەمانتاری ھاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا ڕایگەیاند، کۆبوونەوەکە لە پێناو کارکردنە بۆ دروستکردنی حکومەتێکی تەوافوقی، کە ھەموو لایەک تیادا بەشداربن.
زەیادی جەختیشیکردەوە، تا حەوتی مانگ زۆر شت ڕوو دەدات، بەڵام ئەگەر ڕەوتی سەدر ڕێککەوتن لەگەڵ چوارچێوەی ھەماھەنگی رەتبکاتەوە، یان دەبنە ئۆپۆزسیۆن یان بەشداری پرۆسەی سیاسی ناکەن.
بەڕێوەبەراتی پۆلیسی وزەی عێراق ڕایگەیاند، ھەرچەندە لە ٨٠%ی کاری بردنی نەوت لەو شوێنانە تا ڕادەیەک ڕاگیراوە، بەڵام لە ساڵی رابردوودا توانیوویانە زیاتر لە ھەزار تانکەر نەوتی خاو دەستبەسەرا بگرین، کە ویستراوە بە قاچاغ ببرێت.
ڕوونیشیکردەوە، لە پانتایی شەش ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە، توانراوە دەیان کەس بە نەوتی دزییەوە دەستگیر بکەن.
ئاماژەی بەوەشکرد جگە لە ھەرێمی کوردستان، لە سەرانسەری عێراقدا زیاتر لە ١٠٠ خاڵی پشکنینی تایبەت بە چاودێری و دەستبەسەراگرتنی نەوت و سوتەمەنی قاچاغ دانراوە، بۆ ئەوەی ڕێگری بکات، لە بە چاغ بردنی نەوت لە نێوان پارێزگاکاندا.
سەندیکاکە ئاماژەی بەوەشکردووە، کار لەسەر داڕشتنەوەی پەیکەری پیشەکە دەکەن، بە تایبەت دوای ئەوەی ئاشکرا بووە ٤٠٠ سەنتەری جوانکاریی بێ مۆڵەت لە بەغداد بوونیان ھەیە و ھەیانە پەیوەندارە بە کەسایەتیە سیاسییەکانەوە.
ڕوونیشیکردەوە، لە نیوەی یەکەمی ساڵی ڕابردوودا، توانیویانە ١٩٠ سەنتەری جوانکاریی دابخەن.
سەندیکای پزیشکانی عیراق ڕایدەگەیەنێت، چەند ھۆکارێک ھەیە بۆ گیان لە دەستدان لە کاتی ئەنجامدانی نەشتەرگەریی جوانکاریدا. لەوانە، بەشێک لە پزیشکەکان ڕاھێنراو نین، یان ھەیە پزیشک نییە، بەڵام وەک پزیشک خۆی ناساندووە.
ڕوونیشکراوەتەوە، ھەندێک لەو نەشتەرگەرییانە مەترسیدارن و بەھۆی کێشە لاوەکییە تەندروستییەکانەوە کەسەکان گیان لە دەست دەدەن.
"سەدر" لە نوێترین پەیامدا سەبارەت بە پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق لە تویتێکدا نوسیویەتی، ئەگەر کاندیدی پارتی دیموکراتی ھاوپەیمانمان تەواوی مەرجەکانی تێدا نەبێت بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق، داوا لە پەرلەمانتارانی چاکسازی دەکات دەنگی پێنەدەن، چونکە ئەوان داوای چاکسازی دەکەن نەک دەسەڵات و حوکمداری.
تویتەکەی "سەدر" ھاوکاتە لەگەڵ بەردەوامی خۆپیشاندانەکان دژی "ھۆشیار زێباری" کاندیدی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گۆڕەپانی "تەحریر" لە "بەغداد".
دادگای لێکۆڵینەوەی کەرخی دووەم لە نوسراوێکدا بۆ دادگای باڵای فیدراڵی ئاماژەی بەوەشکردووە، لەسەر بنەمای داواکارییەکی پارێزەری ھەردوو پەرلەمانتاری خولی ئێستای ئەنجومەنی نوێنەران دیلان غەفور و عەلی تورکی، دەستیکردووە بە لێکۆڵینەوە لە دۆسیەیەک کە تیایدا ھوشیار زێباری وەزیری پێشووی دەرەوە ھەستاوە بە زیانگەیاندنی بە ئەنقەست بە پارە و بەرژەوەندیی وەزارەتی دەرەوە لەو کاتەی کە وەزیر بووە بڕێک پارەی بۆ کرێی ژمارەیەک کارمەند و پاسەوانی وەزارەتی دەرەوە بە پێچەوانەی یاسا خەرجکردووە کە بڕەکەی زیاتر لە ٣ ملیار و ٧٧١ ملیۆن دینارە ، سەرەڕای دژایەتی لایەنی دارایی لەسەر خەرجکردنەکە.
بۆ زانیاریش تۆمەتبار فەرمانی بانگھێشتکردنی بۆ دەرچووە بەڵام تا ئێستا ئامادەنەبووە.
سەرچاوەکانی ھەواڵ بڵاویانکردەوە، بەیانی ئەمڕۆ چەند مووشەکێک ئاڕاستەی بنکەی سەربازی "زلکان"ی ھێزەکانی تورکیا لە پارێزگای نەینەوا کراوە، بەڵام زانیاری لەبارەی زیانی گیانی و ماددی نەخراوەتەڕوو.
بە ئامانج کردنی ئەو بنکەیەش ھاوکاتە لەگەڵ بۆردوومانی سوپای تورکیا لە کەمپی مەخمور و چیای قەرەچوغ، کە بەھۆیەوە چەندین کەس شەھید بوون و برینداربوون.
بنکەی زلکان بنکەیەکی سەربازی تورکیایە و دەکەوێتە دەوروبەری چیاکانی ناحیەی "بەعشیقە"، زیاتر لە ھەزار سەربازی تورکی و ٤ ھەزار سەربازی عێراقی تێدا جێگیر کراوە.
وتیشی، لە ھەموو لایەنەکان و نەتەوەکان و حزبە عێراقییەکان نزیکە، سەرۆک کۆمار دەبێت سەرۆکێک بێت بۆ ھەموو عێراقییەکان و نابێت لایەنگری ھیچ لایەنێک بێت.
ئاشکراشیکرد، ئامانجی سەرەکی لە خۆکاندیدکردنی بۆ ئەوەیە لێکنزیکبوونەوە ھەبێت لەنێوان لایەنەکان و لە توانایدایە ھەموو لایەنە سیاسییەکان کۆبکاتەوە و لێکتێگەیشتن بکرێت.
د.لەتیف رەشید راشیگەیاند، پۆستە حکومییەکان لە پێناو خزمەتکردنی خەڵکە و عێراق پێویستی بە حکومەتێکی بەھێزە کە نوێنەرایەتی ھەموو لایەنەکان بێت.
جەختیکردەوە، پێویستیان بە دامەزراوەی گرنگ ھەیە بۆ بەرژەوەندی ھاوڵاتیان و پێویستە بە زووترین کات خزمەتگوزاری تەندروستی و پەروەردەیی و ئەمنی پێشکەش بکەن و بەڵێن دەدات زۆرترین ھەوڵبدات لە پێناو کارکردن لەگەڵ حکومەت و دامەزراوەکان و کاربکات بۆ خۆشگوزەرانی ھاوڵاتیان.
دادگای فیدراڵی عێراق بۆ بڕیاردان لەسەر ئەو سکاڵایەی لەلایەن ھەردوو پەرلەمانتار عالیە نوسەیف و عەتوان حەسەن لەبارەی گەورەترین فراکسیۆنی پەرلەمانی تۆماریان کردبوو، کۆبۆوەو سکاڵاکەی رەتکردەوە.
لە یەکەم دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەران لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ پرسی گەورەترین فراکسیۆن لە نێوان ڕەوتی سەدر و ھێزەکانی چوارچێوەی ھەماھەنگی ناکۆکی جیاوازی لێکەوتەوە، لەماوەی رابردووشدا دادگای فیدراڵی سکاڵایەکی لەبارەی دەستوری بوونی یەکەم دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەران رەتکردەوە.
لە وەڵامی نوسراوێکی سەرۆک کۆمار کە داوای روونکردنەوەی ماددەی ٧٠ بڕگەی یەکی دەستور و زۆرینەی پێویست بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار و مەرجی ئامادەبوونی دوو لەسەر سێی پەرلەمانتار، دادگای فیدراڵی کۆبۆوە و رایگەیاند، بە پێی ماددەی ٧٠ بڕگەی یەکەم، بەدەنگی زۆینەی دوو لەسەر سێی پەرلەمانتاران، سەرۆک کۆمار لەنێو کاندیدەکان ھەڵدەبژێردرێت، لەبەر ئەوە بۆ تەواوبوونی نیسابی یاسایی دانیشتنی ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار دەبێت بە ئامادەبوونی دوو لەسەر سێی کۆی ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران.
موقتەدا سەدر رابەری رەوتی سەدر رایگەیاند، نابێت لەڕێی عێراقەوە ھێرش بکرێتە سەر وڵاتانی دراوسێ و ناوچەکە و پەلکێش کردنی عێراق بۆ جەنگێکی ھەرێمی بە تەواوی رەتدەکەنەوە.
وتیشی، پێویستە حکومەت بە جدی مامەڵە لەگەڵ پەلامارەکان بکات و بە دانوستان کێشەکان لەگەڵ وڵاتانی ھەرێمی چارەسەر بکرێن نەک بە توندوتیژی.
سەدر ئاماژەی بەوەشکرد، عێراق پێویستی بە ئاشتی و سەروەری ھەیە دوور لە فەرمانی دەرەکی و نابێت پیرۆزی عێراق و گەلەکەی روبەڕووی مەترسی ببنەوە.
عائید ھیلالی سەرکردە لە چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان ڕایگەیاندووە، لە دوو ڕۆژی داھاتوو چوارچێوەی ھەماھەنگی کۆبوونەوەیەک ئەنجام دەدەن و تیایدا ھەڵوێستی خۆیان لە بارەی بەشداریکردن یان بایکۆتی دانیشتنی داھاتووی ئەنجومەنی نوێنەران دەدەن.
ئەو سەرکردەیەی چوارچێوەی ھەماھەنگی وتیشی، لەناو کۆبوونەوەکەدا ئەگەر بڕیاریاندا بەشداری دانیشتنی داھاتووی ئەنجومەنی نوێنەران بکەن ئەو کاندیدەش دیاری دەکەن کە بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار دەنگی پێدەدەن.
(ھادی عامری) سەرۆکی ھاوپەیمانی فەتح، لە پەیامێکدا ئاماژەی بەوەکرد، پێویستە بە جێبەجێکردنی یاسا و ڕووبەڕووبوونەوەی ئاژاوە و گەندەڵی، شکۆ بۆ عێراق بگەڕێننەوە، ( عامری) داواشی لە سەرجەم لایەنە سیاسیەکان کرد، بە لێکتێگەیشتن ناکۆکییەکانی نێوانیان تێبپەڕێنن.
بەھۆی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردنی پێشوەختی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقەوە، ناکۆکی لە نێوان چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعە و ڕەوتی سەدر دروستبووە، موقتەدا سەدر سوورە لەسەر پێکھێنانی حکومەتێکی زۆرینەی نیشتیمانی، کە ئەوە بە لای چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەوە قبوڵکراو نییە.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، سەرلەبەیانی ئەمڕۆ "تارق حەرب"پارێزەر و پسپۆڕی یاسایی عێراقی بە نەخۆشی جەڵتەی دڵ کۆچی دوایی کردووە، ھەر ئەمڕۆش لە رێوڕەسمێکی تایبەتدا لە ناوچەی کازمییە بەخاک دەسپێردرێت.
تارق حەرب یەکێک بوو لە کەسایەتییەکانی عێراق لە بواری یاسایدا، ھەروەھا لە بەناوبانگترین و دیارترین پسپۆڕە یاساییەکانە بۆ شیکردنەوەی بەند و ماددەکانی یاسا و دەستووری عێراق، لە ساڵی ١٩٤٥لە بەغداد لە دایک بووە ، لە ساڵی ١٩٧٥ لە زانکۆی مستەنسەرییە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا بەدەستھێناوە، لە سالڵی ١٩٨٠ بڕوانامەی ماجستێری وەرگرتووە.
خەزعەلی ئاماژەی بۆ ئەوەکردووە، حکومەتی عێراق بەردەوام لەسەر پێشێلکارییەکانی تورکیا بێدەنگە ، ئەوەش وایکردووە پێشێلکارییەکانی بۆ سەر سەروەری عێراق بەردەوام بێت، دەشڵێت، سوپای تورکیا لە دوای ئەوەی سەربازگەکانی لە باکوری عێراق جێگیرکردووە زیاتر زیادەرەوی دەکات و بە بیانوی جیا بۆردومانی مەدەنیەکان دەکات .
خەزعەلی بەتوندی ئیدانەی بۆردومانەکانی تورکیای کردووە دژی ھاوڵاتیان و کەمپی ئاوارەکان و زیادکردنی نەھامەتیەکانیان ، ھەرەشەی ئەوەشی کردووە کە لە کاتی گونجاودا بەرگریکارانی عێراق زەبری توند لە تورکیا دەدەن و ناچاریان دەکەن وڵاتەکە جێبھێڵن .
لەلایەکی تریشەوە شانەی راگەیاندنی ئەمنی عێراق ئیدانەی بۆردومانەکانی تورکیای کردووە و رایگەیاندوە لە رێی بۆردومانەکانەوە تورکیا جارێکی تر سەروەری عێراقی پێشێلکردووە.
لیوای( نۆ)ی حەشدی شەعبی لەگەڵ فڕۆکەکانی سوپا چوونەتە دوورگەی "ئەلبو مەرسوس" لە خۆرھەڵاتی پارێزگای "سەڵاحەدین" و پێکدادانی توند لە نێوان ھێزەکانی حەشدی شەعبی و تیرۆریستانی داعش لەو ناوچەیە دەستیپێکردووە.
لەلایەکی ترەوە، شانەی راگەیاندنی ئەمنی بڵاویکردەوە، لە بۆردوومانێکی ئاسمانیدا لە پارێزگای "نەینەوا" پێنج تیرۆریست کوژراون، ئەو تیرۆریستانە لە ئەشکەوتێکدا بوون لەبیابانەکانی "حەزر" لە باشوری پارێزگاکە، بۆردوومانەکەش لەلایەن فەرماندەی ھێزە ئاسمانییەکان لەڕێی فڕۆکەی ئێف ١٦ەوە ئەجام دراوە.
سەرچاوەیەکی ئەمنیش رایگەیاندووە، بەیانی ئەمرۆ زەنگی ئاگادارکردنەوە لە فرۆکەخانەی بەغداد لێدراوە ، بەڵام ھیچ ھێرشێکی موشەکی فرۆکەخانەکەی نەکردۆتە ئامانج .
ئەوە لەکاتێکدایە رۆژی ھەینی فڕۆکەخانەی بەغدادی نێودەوڵەتی لەرێی چەند موشەکێکی کاتیوشاوە کرایە ئامانج و زیانی ماددی لێکەوتەوە .