سەرچاوەیەکی ئەمنی لە پارێزگای کەرکوک بە کوردسات نیوزی راگەیاند، شەوی یەکشەممە لە گوندی مامەی سنوری قەزای دوبز ھێزێک کراوەتە ئامانج کە پێنج کەس بوون و سەرجەمیان کوژراون.

لای خۆیەوە، گروپی مقاوەمەی ئیسلامی عێراق لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، بەھۆی ھێرشێکی ئەمریکاوە ٥ چەکداریان کوژراون و بەڵێنیش دەدات ھێرشی زیاتر بکاتە سەر ھێزەکانی ئەمریکا.

ھاوکات ئاژانسی ھەواڵی رۆیتەرز لە سێ سەرچاوەی ئەمنی عێراقەوە گواستییەوە، چەکدارەکان لەکاتێکدا کراونەتە ئامانج کە ئامادەکارییان کردووە بۆ ھەڵدانی موشەک دژی ھێزەکانی ئەمریکا لەعێراق و گومان دەکرێت ھێرشەکە لەلایەن ئەمریکاوە ئەنجام درابێت.

بانکی ناوەندیی لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەشکردوە، لەکۆبوونەوەی بانکی ناوەندیی و نوێنەرانی بانکە ئەھلییەکانی عێراق و تورکیا رێککەوتن کرا لەسەر پێکەوەکارکردنی بانکەکانی ھەردوو وڵات و کارئاسانی بۆ گەورە بازرگانانی ھەردوولا کە ئاڵوگۆڕی بازرگانی و قەرزەکانیان بە یۆرۆ و لیرەی تورکی بدەنەوە.

ئەوەشی خستوەتەڕوو، رێککەوتنیشکرا لەسەر ئاڵوگۆڕی بازرگانی بۆ بازرگانانی بچوک بە دینار بەرامبەر یۆرۆ یان دینار بەرامبەر لیرەی تورکی بێت، بەجۆرێک کاتێک لەعێراق بە دینار پارەی کاڵاکان بە دینار خرایەسەر ھەژماری بانکی، ئەوا لە تورکیا بە یۆرۆ یان لیرە پێی دەدرێتەوە، ئەوەش کارئاسانی بۆ ھەزاران بازرگانی عێراق دەکات و لەمەترسییەکانی پارەدانی ناڕەسمی دوریان دەخاتەوە.

مەسعود حەیدەر لە رونکردنەوەیەکدا ئاماژەی بەوەشکردوە، بەپێی مادەی ٧١ی یاسای بودجەی فیدراڵی، ھەموو ئەو بەڕێوەبەرە گشتی و وەکیل وەزارەت و راوێژکارانەی بە وەکالەتن و ئەنجوومەنی وەزیران و پەرلەمانی عێراق دەنگی لەسەر نەداون، ژمارەیان چەندین ھەزار پلە تایبەتە، لە بەرواری ٠١-١٢-٢٠٢٣ـەوە، ناتوانن دەسەڵاتی یاسایی و دەسەڵاتی ئەو پۆستانە بەکاربێنن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەوەش کێشەیەکی گشتیی یاسایی دەوڵەتە و پێویستی بە چارەسەر ھەیە بە ھەماھەنگیی نێوان حکومەت و پەرلەمان و ئەویش پابەندی یاسا دەبێت.

لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی یاسای بودجە، رۆژی ٣٠ی تشرینی دووەم، تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق بە نوسراوێکی فەرمی سەرجەم دەسەڵاتەکانی لە مەسعود حەیدەر بریکاری وەزارەتی دارایی عێراق بە وەکالەت سەندەوە.

میدیاکانی نزیک لە ئێران بڵاویانکردەوە، ئێوارەی رۆژی شەممە، محەمەد باقری سوپاسالاری ئێران بە بانگھێشتێکی رەسمی گەیشتووەتە بەغداد و لەلایەن حامید محەمەد جێگری سوپاسالاری عێراق و محەمەد کازم ئال سادق باڵیۆزی ئێران لە بەغداد پێشوازی لێکراوە.

بەپێی زانیارییەکان، محەمەد باقری سێ رۆژ لە عێراق دەمێنێتەوە و چاوی بە سەرۆککۆمار و سەرۆکوەزیران و بەرپرسانی ئەمنیی عێراق دەکەوێت و گفتوگۆ لەبارەی دوایین پێشھاتە ھەرێمییەکان و پەیوەندییە بەرگرییەکانی نێوان عێراق و ئێران و ھاریکارییەکانیان لەبارەی سنوورەکان دەکەن.

د. لەتیف رەشید سەرۆککۆماری عێراق لە سەردانەکەیدا دوبەی بە مەبەستی بەشداریکردن لە کۆڕبەندی کۆپ ٢٨، بەشی عێراقی لە شاری ئێکسپۆی دوبەی کردەوە و رایگەیاند، کردنەوەی ئەو بەشە ھەلێکی دیکە بۆ فراوانکردنی ھاریکاری لەگەڵ ئیمارات و وڵاتانی جیھان دەڕەخسێنێت.

وتیشی، ئاسایشی ئاو و خۆراک و وزە پەیوەستن بەیەکەوە و روبەڕوبوونەوەی ئەو ئاڵەنگارییانەش لە پێشینەی کارەکانی عێراقە، ئاماژەی بەوەشکرد، کێشەی ژینگە سەرەکیترین کێشەی مرۆڤایەتییە و تەنھا بۆ وڵاتێک نییە و پێویستە ھەنگاو بنرێت بۆ باشکردنی ژینگە و پلانی بۆ دابنرێت و بە بەردەوامی گرنگی پێبدرێت.

سەرۆککۆماری عێراق باسی لەوەشکرد، لە ئێستادا زۆر گرنگە رێککەوتنی نوێی نێودەوڵەتی بکرێت بە تایبەتی بۆ دابەشکردنی ئاوی روبارەکان و بەکارھێنانی، عێراقیش بە دەست کێشەی پشکی ئاوەوە دەناڵێنێت لەگەڵ وڵاتانی دراوسێیدا، بەڵام پێویستی عێراق بۆ ئاو خەمڵاندنی بۆ ناکرێت و کاریگەری لەسەر وڵات ھەیە.

عاسم جیھاد وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عێراق، لەبارەی دەستپێکردنەوەی ھەناردەی نەوتی ھەرێمی کوردستان، رایگەیاند، حکومەتی عێراق سوورە لەسەر دەستپێکردنەوەی ھەناردەی نەوت لە رێگەی بەندەری جیھانی تورکیا و پەلەکردن لەو پڕۆسەیە.

وتیشی، لە ھەوڵی چڕدان بۆ چارەسەرکردنی کێشە یاسایی و تەکنیکی و داراییەکانی تایبەت بە گرێبەستە نەوتییەکانی کۆمپانیاکان لەگەڵ ھەرێمی کوردستان، چونکە ئەو گرێبەستانە جیاوازن لە گرێبەستەکانی وەزارەتی نەوتی عێراق و پێویستە فۆڕمی گرێبەستە نەوتییەکان بگونجێت لەگەڵ سیاسەتی وەزارەتی نەوت.

رۆژی ٢٥ی ئاداری ئەمساڵ، دوای بڕیارێکی دادگای ناوبژیوانیی نێودەوڵەتی لە پاریس، ھەناردەی نەوتی ھەرێمی کوردستان لە رێگەی تورکیاوە راگیرا و تائێستا دەستیپێنەکردووەتەوە، بەپێی وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی ھەرێم، ئەو راگیرانە زیانی حەوت ملیار دۆلاری بە عێراق گەیاندووە.

باسم خەشان رایگەیاند، ئەگەری زیندانیکردنی حەلبوسی لە ئارادایە، چونکە حزبی تەقەدوم کە حەلبوسی سەرۆکایەتی دەکات، رێککەوتنێکیان کردووە بۆ پێدانی ٦٠٠ ھەزار دۆلار و تەحویلکراوە بۆ کۆمپانیای بی جی ئاڕ، بەبێ رەزامەندی نوسینگەی کاروباری حزب و رێکخراوە سیاسییەکان.

وتیشی، ئەو تاوانە بەپێی یاسا سزای زیندانی لەسەرە کە لە ساڵێک کەمتر نییە و لە سێ ساڵیش زیاتر نییە، چونکە بەپێی ماددەی ٥٠ لە یاسای حزبە سیاسییەکانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠١٥، ھەر لێپرسراوێک پارەی حزبەکەی بنێرێت بۆ رێکخراو یان کەسێک یاخود بۆ دەرەوەی وڵات بەبێ رەزامەندی نوسینگەی حزب، سزا دەدرێت.

خودی حەلبوسیش لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا وتی، ئەو سکاڵایانەی لەسەری تۆمارکراون سیاسین و پێش ھەڵبژاردن خۆیی و حیزبەکەی بە ئامانج گیراون، لە ھیچ دۆخێکدا عێراق جێناھێڵێت و دادگاش ھەر بڕیارێک بدات پابەندی دەبێت.

غازی فەیسەڵ فەرماندەی خۆبەخشی پێشمەرگە لە سنوری مەخمور بە کوردسات نیوزی راگەیاند، سەعات نۆی ئەمشەو لە نێوان  گوندی عەلیەڕەش و دووسەرە لەدەشتی قەراجی سەربە مەخموور، شەڕ لەنێوان سوپای عێراق و تیرۆرستانی داعش روویداوە.

 وتیشی، شەڕەکە ماوەی سەعاتێکی خایاندووە، بەپێی زانیارییەکان چەند بریندارێک لەڕیزی سوپای عێراقدا ھەیە و بریندارەکان رەوانەی نەخۆشخانەی مەخمور کراون.

بەپێی نوسراوێکی وەزارەتی دارایی عێراق کە لە ٣٠/١١/٢٠٢٣ دەرکراوە، تەیف سامی وەزیری دارایی عێراق ھەموو دەسەڵاتەکانی لە مەسعود حەیدەر بریکاری وەزارەتی دارایی لە پشکی پارتی بە وەکالەت وەرگرتووەتەوە.

ھاوکات سەرچاوەیەکی نزیک لە مەسعود حەیدەر بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە دواین کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق محەمەد شیاع سودانی بڕیاریدا بە گۆڕینی ١٦ بەڕێوەبەری گشتی و بریکاری وەزیر بە وەکالەت، ئەو بڕیارەش لە چوارچێوەی ئەو گۆڕانکارییانەدا دەکراوە.

 وتیشی، تەیف سامی وەزیری دارایی عێراق داوای لە ئەنجومەنی وەزیران کردووە کە سێک بۆ بریکاری وەزارەتەکەی جێگیر بکەن.

ھەروەھا د. بڕیار رەشید ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەو نوسراوەی بڵاوکراوەتەوە راستە و دەسەڵاتەکان لە مەسعود حەیدەر وەرگیراوەتەوە.

ئەوەش لە کاتێکدایە بە بڕیاری سەرۆکوەزیرانی عێراق نۆ کەس بۆ بریکاری وەزیرەکان جێگیر کراون، بەڵام ناوی مەسعود حەیدەر لەو لیستەدا نییە و لە ٣٠/١١/٢٠٢٣ دەسەڵاتەکانی تەواو بووە.

عەلی تورکی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران سەر بە چوارچێوەی ھەماھەنگی رایگەیاند، چوارچێوە ھیچ دەستوەردانێک ناکات بۆ دیاریکردنی کەسێک بۆ شوێنی محەمەد حەلبوسی سەرۆکی دوورخراوەی ئەنجومەنی نوێنەران، بەڵکو ئەو بابەتەیان بۆ سوننەکان بەجێھێشتووە و ئەنجومەنی نوێنەران دوای رێککەوتنی سوننەکان لەسەر کەسێک، دەنگ لەسەر ئەو پۆستە دەدات. 

وتیشی، پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران تایبەتە بە سوننەکان، ھیچ پێکھاتەیەک ناتوانێت دەستوەردانی تێدا بکات.

ھاوکات حەسەن فەدعەم، سەرکردە لە چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان رایگەیاند، دەتوانرێت پێش ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراق جێگرەوەی حەلبوسی یەکلابکرێتەوە.

تورکی عەتەبی، سەرکردە لە چوارچێوەی ھەماھەنگی لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، جموجۆڵە سیاسییەکان بۆ دەستنیشانکردنی جێگرەوەی حەلبوسی دەستیپێکردووە و لەماوەی ٤٨ سەعاتی داھاتووشدا، وادەی دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەران بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران دیاریدەکرێت.

ئەوەشی خستەڕوو، بەشێکی زۆر لە ھێزە سوننەکان لەگەڵ ئەوەن رۆژی یەکشەممەی داھاتوو ٢ی کانوونی یەکەم ئەنجومەنی نوێنەران دانیشتنەکە ئەنجامبدات، بەڵام تائێستا ئەو وادەیە یەکلایی نەکراوەتەوە.

ئەو سەرکردەیەی چوارچێوەی ھەماھەنگی وتیشی، ھێزە سوننەکان پابەندن بەو کاندیدانەی خستوویانەتەڕوو و ئەوەش رێگەخۆشکەرە بۆ ئەوەی لە دانیشتنێکی ئەنجومەنی نوێنەران سەرۆکی نوێی ئەنجومەنی نوێنەران ھەڵببژێرێت.

د.ھێمان تەحسین بەڕێوەبەری کاروباری پارت و رێکخراوە سیاسییەکانی عێراق، نوسراوێکی ئاڕاستەی دەستەی دادوەریی بۆ ھەڵبژاردن کرد و ئاماژەی بەوەکرد، ھەریەکە لە پەرلەمانتار باسم خەشان و حەیدەر مولە و عەبدولستار عادل و سوھەیب ئیسماعیل و مستەفا مووەفەق، داواکارییەکیان بۆ ھەڵوەشاندنەوەی پارتی تەقەدووم بە سەرۆکایەتیی محەمەد حەلبوسی سەرۆکی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەران پێشکەش کردووە.

بەپێی نوسراوەکەی بەڕێوەبەری کاروباری پارتەکان، پارتەکەی حەلبوسی تۆمەتبارکراوە بە بوونی پەیوەندیی لەگەڵ کۆمپانیای (بی جی ئاڕ)ی ئەمریکی و ناردنی پارە بەبێ ئاگاداری بەڕێوەبەرایەتیی کاروباری پارتەکان.

لەبارەی نوسراوەکەوە، د.ھێمان تەحسین بە کوردسات نیوزی راگەیاند، دەستەی دادوەریی بۆ ھەڵبژاردن دەستەیەکی سەر بە کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانە و لێکۆڵینەوە لە داواکارییەکە دەکات و لە ماوەی داھاتوودا لەو بارەیەوە کۆدەبێتەوە.

پارتی تەقەدووم لەلایەن محەمەد حەلبوسی سەرۆکی دوورخراوەی ئەنجومەنی نوێنەرانەوە سەرۆکایەتی دەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٩ دامەزراوە، لە ھەڵبژاردنەکەی ساڵی ٢٠٢١، ٣٨ کورسیی ئەنجومەنی نوێنەرانی بەدەستھێنا.

شەوی پێنجشەممە لەناوچەی عوزێم لە باکوری پارێزگای دیالە چەکدارانی داعش ھێرشیانکردەسەر یەکەیەکی سوپای عێراق و لە ئەنجامیشدا ئەفسەرێکی سوپا بە پلەی نەقیب کوژرا.

دوای ھێرشەکەش سوپای عێراق ھێزی زیاتری بۆ وەڵامدانەوەی داعش رەوانەی ناوچەکە کرد و ھەڵمەتی کێوماڵکردنیشی بۆ دۆزینەوەی پێگەکانی داعش دەستپێکرد.

ئەوەش لەکاتێکدایە پێشتر وەزارەتی ناوخۆی عێراق ئاشکرای کردبوو، بەھەوڵی ئەمنییەکان، ئەمساڵ ئاستی مەترسییەکانی داعش لە سنووری پارێزگاکانی کەرکوک و دیالە و سەڵاحەدین، ٩٥% کەمیکردووە.

محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق، لە پێگەی خۆی لە پلاتفۆڕمی "ئێکس" بە بۆنەی ڕۆژی نێودەوڵەتی پاڵپشتی گەلی فەڵەستین پەیامێکی بڵاوکردەوە و نوسیوویەتی، پشتیوانی بۆ مافی گەلی فەڵەستین دووپات دەکاتەوە و پشتیوان دەبن بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی تایبەت بە خۆیان لە سەر خاکی فەڵەستین. ھەروەھا نوسیوویەتی جەخت دەکەنەوە لەسەر پێویستی کۆتاییھێنان بە کردارە ھەڕەمەکییەکانی دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی لەو وڵاتەدا.

وەزارەتی دارایی عێراق لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەشکردووە، ھەموو داتاکاکانی تایبەت بە مووچەی بنەڕەتی فەرمانبەرانیان داوەتە ئەو لیژنە باڵایەی ئەنجومەنی وەزیران کە سەرپەرشتی ھەمواری مووچەی بنەڕەتی دەکات.

وەزارەتی دارایی عێراق جەختیش دەکاتەوە کە پشتیوانی زیادکردنی مووچە فەرمانبەرانی پلەکانی ھەشت و نۆ و ١٠ دەکەن، بەتایبەت ئەوانەی جگە لە مووچە بنەڕەتی ھیچ ھاوکارییەکی دیکە وەرناگرن.