وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت: وڵاتەکەی نە لەشەڕ دەترسێت نە لە دانوستان.

عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، هیچ هاوکارییەکی نوێ سەبارەت بەدامەزراوە ئەتۆمییەکانی وڵاتەکەی نابێت، تا ئەو کاتەی لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم نەگەنە ئەنجام.

وتیشی، ئەو ئێستا رودەدات لە چوارچێوەی میکانیزمی سزاکانی سناپباک، زیادەڕەوییە و هیچ بنەمایەکی راستەقینەی نییە.

عراقچی ئاماژەی بەوەشکردووە، وڵاتەکەی لە دانوستان و شەڕ ناترسێت.

هاوکات فەرماندەی سوپای ئێران رایگەیاندووە، پێویستە هەمیشە ئامادەبن بۆ شەڕ.

دوو پارێزگای رۆژهەڵاتی كوردستان نزیكەی هەموو بەرهەمی زێڕ لە ئێران دابین دەكەن و زۆرینەی یەدەگی زێڕی ئەو وڵاتە دەكەوێتە سنوری پارێزگاكانی ورمێ و سنە، مەزەندەش كراوە یەدەگی زێڕی ئێران بگاتە 300 تۆن كە نزیكەی 200 تۆنی دەكەوێتە سنوری دوو پارێزگایەی رۆژهەڵاتی كوردستانەوە.
بوونی زیاتر لە 12 كانی زێڕ لە دوو پارێزگای رۆژهەڵاتی كوردستان وایكردوە هەموو سەرنجەكان بۆ بەرهەمهێنانی زێر لەسەر رۆژهەڵات بێت بە تایبەت كە پارێزگاكانی ورمێ و سنە بوونەتە پێشەنگی بەرهەمهێنانی زێڕ و بوونەتە پاڵپشتێكی بەهێز بۆ ئابووری ئێران بە گشتی.
سەخاوەت خەیرخاهـ سەرپەرشتیاری فەرمانگەی پیشەسازیی و كانزاكان لە پارێزگای ورمێ رایگەیاند، مۆڵەتی كاركردن بە هەشت كانی زێڕ لە پارێزگاكەدا دراوە كە لانیكەم 54 هەزار تۆن بەردی زێڕی تێدایە  و لە روی بەرهەمهێنانی زیڕیشەوە لە ورمێ‌ ریزبەندنی دووەمدایە لەسەر ئاستی ئێران.
وتیشی، بە دەرهێنانی بەردە زێڕەكان یەدەگی زێڕ لە پارێزگای ورمێ بۆ 140 تۆن بەرز دەبێتەوە، بە وتەی خەیرخاهـ زێڕی ورمێ خواستی زۆری لەسەرە و لە زۆربەی وڵاتانی دروسێ و هاوسنوری پارێزگاكە پێشوازیی گەرم لە زێڕی ورمێ دەكرێت.
هەر لە رۆژهەڵاتی كوردستان لە پارێزگای سنەش چوار كانی زێڕ هەیە كە زیاتر لە نیوەی هەموو زیڕی ئێرانی تێدا بەرهەم دەهێنرێت و بەرهەمی ساڵانەی زێڕی كانەكانی سنە دەگاتە زیاتر لە پێنج تۆن.
لەگەڵ ئەو چوار كانە زێڕە، چەند ساڵێكە گەڕان بۆ دۆزینەوەی كانی تر لە پارێزگای سنە بە تایبەتی لە شارەكانی سەقز و قوروە و بیجار و كامیاران بەردەوامە، كە ئەوەش دەی سەلمێنێت خاكی كوردستان سەرچاوەیەكی گەورەی زێڕی لەخۆ گرتووە زۆربەی ئەو زێڕەشی دەردەهێنرێت عەیارە 24ە.
لە كۆی داهاتی ئەو كانە زێڕانەی پارێزگای سنە و ورمێ، پشكی خەڵكی ناوچەكە بۆ خزمەتگوزارییەكانی تەندروستی و پەروەردە و خزمەتگوزارییەكانی تر 1٪ە و بە بەردەوامی بەڵێنی ئەوەش دراوە ئەو پشكە زیاد دەكرێت، بەڵام تائێستا نەكراوە.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەڵێت: جەنگ لە غەززە کۆتایی نایەت تا مەرجەکانیان جێبەجێ نەکرێت.

بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، مەرجەکانیان بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی غەززە بریتییە لە ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان، چەکدانانی حەماس لە کەرتی غەززە، هاوکات دەستەبەرکردنی ئاسایشی ئەمنی ئیسرائیل بە بەسەر کەرتی غەززەدا.

ئاماژەی بەوەشکردووە، بە هیچ شێوەیەک جەنگ کۆتایی نایەت تا هەموو مەرجەکانیان جێبەجێ نەکرێت.

ناتانیاهۆ راشیگەیاندووە، هیچ ڤیدیۆیەکی پڕوپاگەندەیی ئیرادەیان لاواز ناکات یاخود بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانیان رێگریان لێناکات.

جێگەی ئاماژەیە، ئەمڕۆ بزوتنەوەی حەماس گرتە ڤیدیۆییەکی یەکێک لە بارمتەکانی بڵاوکردەوە، کەتێیدا بارمەتەکە داوا لە ناتانیاهۆ دەکات، هێرشکردنەکان بۆ سەر غەززە رابگرێت.

بەپێی ئامارێکی یونیسێف زیاتر لە 700 هەزار منداڵ لە کەرتی غەززە لە خوێندن بێبەشن و خوێندنگەکان بوونەوەتە شوێنی مانەوە و حەوانەوە.

رێکخراوی نەتەوەیەگرتووەکان بۆ منداڵان "یونیسێف" رایگەیاندووە، منداڵانی غەززە لە ئەنجامی هێرشەکانی ئیسرائیل لە کەرتی غەززە لە مافی خوێندن بێبەش کراون.

ئاماژەی بەوەشکردووە، خوێندنگەکان بوونەتە شوێنی حەوانەوە و مانەوەی دانیشتوانی غەززە، هاوکات ماڵەکان خاپورکراون و شوێنێک نەماوە بۆ خوێندن و فێربوونی منداڵانی ئەو کەرتە.

یونیسێف ئەوەشی خستووەتەڕوو، بەپێی ئامارەکان زیاتر لە 700 هەزار منداڵ لەکەرتی غەززە لە خوێندنی رەسمی بێبەشن.

ئەمەش لە کاتێکدایە، ئەمڕۆ وەزیری بەرگری ئیسرائیل رایگەیاند، لەمەودوا دەرگای دۆزەخ بەرووی غەززەدا دەکرێتەوە و هێرشەکان چڕتر دەکەنەوە.

یسرائیل کاتز، وەزیری بەرگری ئیسرائیل، پەیامێکی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی 'ئێکس' بڵاوکردەوە، کە تێیدا رایگەیاند دەروازەکانی دۆزەخ لە غەززە دەکرێنەوە و هێرشەکانی سوپای ئیسرائیل چڕتر دەبنەوە تاوەکو بزووتنەوەی حەماس مەرجەکانی ئیسرائیل بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ قبوڵ دەکات.

کاتز لە پەیامەکەیدا نووسیبووی: "ئێستا پەراسوی دەروازەکانی دۆزەخ لە غەززە دەجووڵێنرێن. یەکەمین ئاگاداری چۆڵکردن درایە باڵەخانەیەکی تیرۆرستی فرەنهۆمی لە شاری غەززە پێش ئەنجامدانی هێرش."

وەزیری بەرگری ئیسرائیل نووسیوێتی: "کاتێک دەرگاکە کرایەوە، داناخرێتەوە و چالاکییەکانی سوپای ئیسرائیل زیاتر و زیاتر دەبن - تاوەکو دەستدرێژیکارانی حەماس مەرجەکانی ئیسرائیل بۆ کۆتاییهێنانی جەنگ قبوڵ دەکەن، کە لە سەروویانەوە ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان و چەکداماڵینە - یان لەناو دەبرێن."

نوێنەرانی باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا لەگەڵ بەرپرسانی حکومەتی سوریا کۆبوونەوە و گفتوگۆیان لەبارەی کەمکردنەوەی گرژی و ئاڵۆزییەکان و جێبەجێکردنی ئەو رێککەوتنە کرد کە تایبەتە بە گەڕەکەکانی شێخ مەقصود و ئەشرەفییەی شاری حەلەب.

کۆبوونەوەکە ئێوارەی دوێنێ لە شاری حەلەب بەڕێوەچوو، بە ئامانجی تاوتوێکردنی میکانیزمەکانی کەمکردنەوەی گرژییەکان و جێبەجێکردنی ئەو رێککەوتنەی پێشتر لە نێوان هەردوولادا ئیمزا کراوە.

بەپێی زانیارییەکان، لە کۆبوونەوەکەدا بەرپرسانی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەری دیموکراتیی هەرێمی باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا و فەرماندەکانی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە)، لەگەڵ ژمارەیەک لە ئەندامانی لیژنەی حکومەتی ئینتیقالی سوریا، کە لە چەند ئەفسەر و بەرپرسێک پێکهاتبوون، ئامادەبوون.

لە کۆبوونەوەکەدا باس لە گرژییەکانی ئەم دواییەی شاری حەلەب کرا، بەتایبەتی کۆکردنەوەی هێز لەلایەن حکومەتەوە لە دەوروبەری گەڕەکەکانی شێخ مەقصود و ئەشرەفییە، هەروەها جەخت لەسەر بەردەوامبوون لە جێبەجێکردنی خاڵەکانی رێککەوتنی 1ی نیسان کرایەوە. هاوکات، میکانیزمی پێکهێنانی لیژنە بۆ جێبەجێکردنی تەواوەتیی رێککەوتنەکە بەبێ پچڕان تاوتوێ کرا.

لە کۆتاییدا، هەردوولا رێککەوتن لەسەر راگرتنی ئاڵۆزی و کۆکردنەوەی هێزی سەربازیی حکومەت لە دەوروبەری شێخ مەقصود و ئەشرەفییە، کۆتاییهێنان بە دۆخی گرژی، و ئەنجامدانی کۆبوونەوەی زیاتر لەنێوان لیژنە پسپۆڕەکانی هەردوولادا.

جێی ئاماژەیە، لە یەکی نیسانی ئەمساڵدا، رێککەوتنێک لەنێوان ئەنجومەنی گەڕەکەکانی شێخ مەقصود و ئەشرەفیە و حکومەتی ئینتیقالیدا ئیمزا کرا کە14 خاڵی سەرەکی لەخۆدەگرت، لەوانە بەهێزکردنی پێکەوەژیان، پاراستنی دانیشتووان، قەدەغەکردنی دیاردەی چەکداری، و ڕێکخستنی ئاسایشی ناوخۆیی.

شێخ حیكمەت هیجری، داوای قەوارەیەكی سەربەخۆ بۆ دروزەكانی سوریا دەكات و جەخت لەسەر مافی چارەی خۆنوسین دەكاتەوە.

حیكمەت هیجری كە رێبەری دروزەكانی سوریایە لە پارێزگای سوەیدا، سوپاسی هەریەك لە دۆناڵد ترامپ و بنیامین ناتانیاهۆی كرد بۆ پشتیوانییەكانیان لە دروزەكان و رایگەیاند، دروزەكان پاشەكشە ناكەن لە داواكارییەكانیان بەتایبەت قوربانیدانەكانیان.

هیجری لەمیانی پێشوازیكردن لە فەرماندەی نوێی دروزەكان و بزوتنەوەی رجال ئەلكەرامە كە لیوایەكی تایبەتی پێكهاتەی دروزەكانە، وتی، ترامپ و ناتانیاهۆ پاڵپشتییان كردوون بەتایبەت لە كردنەوەی دەروازەكان بەڕووی سوەیدا.
هەروەها داوای گەڕاندنەوەی گوند و زەوییە داگیركراوەكانی بۆ دانیشتوانی ڕەسەنی خۆیان كرد و ئازادكردنی بێ قەید و مەرجی هەموو ڕفێنراوەكانی كرد.

رێبەری دروزەكان داوای لە كەسایەتیە جیهانیەكان و گەلانی ئازاد كرد لەپاڵ پێكهاتەی دروزدا بوەستن بۆ راگەیاندنی هەرێمی سەربەخۆ بۆ ئەو پێكهاتەیە، هەروەها پێیوایە پاسەوانی نیشتمانی كە بەم دواییە لە گروپە چەكدارەكانی دروز پێكهاتووە، دەتوانن پارێزگاری لە خاك و قەوارەی دروزەكان بكەن.

هیجری لە چەند رۆژی رابردووشدا داوای پشتیوانی نێودەوڵەتی بۆ پێكهێنانی هەرێمێكی سەربەخۆ بۆ دروزەكان كردبوو.

پاپای ڤاتیكان و داوای دەستبەجێ راگرتنی شەڕی غەززە ئاگربەستی هەمیشەیی دەكات.

نوسینگەی راگەیاندنی ڤاتیكان بڵاویكردەوە، رۆبەرت پریڤۆست-لیۆ، پاپای ڤاتیكان لەگەڵ ئیسحاق هێرزۆك، سەرۆكی ئیسرائیل كۆبوەوە داوای كرد دەستبەجێ رەوشی تراژیدی كەرتی غەززە كۆتایی پێبهێنرێت، ئەوەش بە راگەیاندنی ئاگربەستی هەمیشەیی و راگرتنی یەكجاریی شەڕ.

 پاپای ڤاتیكان داواشی كردووە، حەماس بە زووترین كات سەرجەم بارمتە ئیسرائیلیە كان وەك پیشاندانی نیازپاكی بەرانبەر ئاگربەست ئازاد بكات.
ڤاتیكان خەجتیش دەكاتەوە، چارەسەری كۆتایی بۆ گرژی و ئاڵۆزی و ناكۆكی لەمێژینەی ئیسرائیل-فەڵەستین دوو دەوڵەتییە.

مەزڵووم کۆبانێ، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە)، لە میانی سەردانێکی بۆ باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا، لەگەڵ ئەدمیراڵ براد کوپەر، فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا (سێنتکۆم) کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا، هەردوولا گفتوگۆیان دەربارەی دوایین گۆڕانکارییەکانی دیالۆگ لەگەڵ دیمەشق کرد.

سەرچاوەکان ئاماژەیان بەوەدا کە ئەدمیراڵ کوپەر لە میانی کۆبوونەوەکەدا جەختی لە پابەندبوونی ئەمریکا بۆ پشتیوانیکردنی هەسەدە و بەردەوامبوون لە کاری هاوبەش دژی تیرۆر، پاراستنی کەمپەکان و زیندانەکانی داعش کردەوە.

لەبارەی گفتوگۆکانیش لەگەڵ دیمەشق، مەزڵوم کۆبانێ، فەرماندەی گشتیی هەسەدە، پابەندبوونی خۆیان بۆ بەردەوامیدان بە پرۆسەی دانوستان و جێبەجێکردنی رێککەوتننامەی 10ی ئادار دووپات کردەوە.

مەزڵوم کۆبانێ، ئاماژەی بە پێویستیی هاندانی دیمەشق کرد بۆ بەردەوامیدان بە کار و گرتنەبەری هەندێک هەنگاو بۆ بنیاتنانی متمانە لە نێوانیاندا.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئاستی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ئوسترالیا کەم کردەوە و رایگەیاند کە باڵیۆزی ئەو وڵاتە لە تاران دەرکراوە.

ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، رایگەیاند: "هەنگاوی حکومەتی ئوسترالیا بۆ کەمکردنەوەی ئاستی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان بێ پاساوە. ئێمە پێشوازی لەم کارە ناکەین، چونکە پێمان وایە هیچ پاساو و هۆکارێک بۆ ئەمە نەبووە و بە شێوەیەکی نەرێنی کار لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات دەکات."

ناوبراو وتیشی: "بەپێی نەریت و یاساکانی دیپلۆماسی و وەک وەڵامێک بۆ هەنگاوەکەی ئوسترالیا، کۆماری ئیسلامیی ئێران ئاستی نوێنەرایەتی دیپلۆماسی ئوسترالیای لە ئێران کەم کردووەتەوە. باڵیۆزی ئوسترالیاش ئێران-ی جێهێشتووە."

ئەم بڕیارە دوای ئەوە دێت کە ئوسترالیا رۆژی سێشەممە، بڕیاری دەرکردنی باڵیۆزی ئێرانی راگەیاند و سوپای پاسدارانی ئێرانی خستە لیستی رێکخراوە تیرۆریستییەکان، دوای ئەوەی تاران-ی بە ئەنجامدانی دوو هێرشی دژە جوولەکە لە وڵاتەکەدا تۆمەتبار کرد.

پێنی وۆنگ، وەزیری دەرەوەی ئوسترالیا، ئاماژەی بەوەدا کە ئەمە یەکەم جارە لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە ئوسترالیا باڵیۆزێکی بیانی دەربکات.

وەزارەتی بەرگری تورکیا ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند، پابەندنەبوونی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) بە بەڵێنەکانی بۆ دانانی چەک و تێکەڵبوون بە دەوڵەتی سوریا، مەترسییەکی جددی لەسەر یەکپارچەیی سوریا و ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا دروست دەکات.

لە کۆتایی مانگی رابردووشدا، زەکی ئاکتورک، راوێژکاری رۆژنامەوانی و پەیوەندییە گشتییەکان و وتەبێژی وەزارەتی بەرگری تورکیا، رایگەیاندبوو کە ئەنقەرە پشتگیری لە هەموو ئەو رێوشوێنانە دەکات کە حکومەتی سوریا بۆ پاراستنی یەکپارچەیی و سەروەریی خاکی خۆی دەیانگرێتەبەر.

وەزارەتی بەرگری تورکیا، جەختی لەوە کردەوە کە "پێویستە هەسەدە پابەند بێت بە تێکەڵبوون بە سوپای سوریادا و دەستبەرداری هەر کارێک یان وتارێک بێت کە زیان بە یەکپارچەیی وڵات بگەیەنێت."

هەروەها وەزارەتی بەرگری تورکیا دوپاتی کردەوە کە "لە کاتی پێویستدا، هەموو جۆرە پشتیوانییەکی پێویست پێشکەش بە سوریا دەکات، چ بۆ بەشداریکردن لە سەقامگیرکردنی یان بۆ دڵنیابوونەوە لە ئاسایشی تورکیا."

لەدوای پەیامێكی سەرۆكی ئەمریكا، بزوتنەوەی حەماس ئامادەیی بۆ رێككەوتنێكی هەمەلایەنە بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕەی غەززە راگەیاند.

بزوتنەوەی حەماس لە راگەیەنراوێكدا  ئامادەیی خۆی بۆ گەیشتن بە رێككەوتنێكی هەمەلایەنە دەربڕی كە بەپێی ئەو رێكەوتنە دەبێت بارمتە ئیسرائیلییەكان ئازاد بكرێن، لە بەرامبەردا ژمارەیەك لە زیندانیكراوی فەلەستینی  ئازاد دەكرێن، ئەوەش لە چوارچێوەی رێككەوتنێك بێت بۆ كۆتایی هێنان بە شەڕ لە كەرتی غەززە.

بزوتنەوەی حەماس دووپاتیشیانكردۆتەوە، ئامادەن بۆ پێكهێنانی ئیدارەیەكی نیشتمانی سەربەخۆ بۆ بەڕێوەبردنی كاروبارەكانی كەرتی غەززە، هەروەها ئامادەن لێپرسراوێتی ئەو كەرتە لە هەموو روویەكەوە بگرنە ئەستۆ.

ئەمە دوای ئەوە هات، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا داوای لە حەماس كرد دەستبەجێ سەرجەم بارمتەكانی ئیسرائیل كە نزیكەی 20 بارمتە دەبن ئازاد بكات، جەختیشیكردەوە، هەركاتێك حەماس ئەو كارەی كرد ئەوا رەوشەكە زۆر بەخێرایی دەگۆرێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، داوای لە بزووتنەوەی حەماس کرد کە دەستبەجێ هەموو بارمتە ئیسرائیلییەکان ئازاد بکات، جەختی لەوە کردەوە کە بە ئازادکردنیان، دۆخەکە بە خێرایی دەگۆڕێت و جەنگ کۆتایی دێت.

ترەمپ لە بڵاوکراوەیەکدا لەسەر پلاتفۆرمی (Truth Social) نووسیبووی: "بە حەماس بڵێن کە دەستبەجێ هەموو بیست بارمتەکە رادەست بکات (نەک دوو یان پێنج یان حەوت!)، ئەوا دۆخەکە بە خێرایی دەگۆڕێت. (جەنگەکە) کۆتایی دێت!"

شایەنی باسە، لە مانگی ئاداری 2025دا، ترەمپ "هۆشدارییەکی بەپەلەی" دابوو، کە تێیدا داوای ئازادکردنی دەستبەجێی سەرجەم بارمتەکانی کردبوو.

رافایل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی، لە لێدوانێکدا رایگەیاند؛ کە گفتوگۆکانی ئاژانسەکەی لەگەڵ ئێران سەبارەت بە چۆنیەتی دەستپێکردنەوەی پشکنینەکان لەو شوێنانەی کە ئیسرائیل و ئەمریکا بۆردومانیان کردوون، نابێت لەوە زیاتر درێژە بکێشێت. 

گرۆسی لە چاوپێکەوتنێکدا وتی: "ئاژانسەکەی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان هیچ زانیارییەکی لە ئێرانەوە دەستنەکەوتووە لەبارەی دۆخ و شوێنی یۆرانیۆمی  پیتێندراو، لەو کاتەوەی ئیسرائیل یەکەم هێرشەکانی لە 13ی حوزەیراندا بۆ سەر شوێنەکانی پیتاندن دەستپێکردووە."

ئێران کراوەیە بۆ دانوستان، بەڵام بە مەرجەوە:

لەلایەکی دیکەوە، عەلی لاریجانی، ئەمینداری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران، دوێنێ سێشەممە دووپاتی کردەوە کە ئێران کراوەیە بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریکا سەبارەت بە پڕۆگرامە ئەتۆمییەکەی، بەڵام لە هەمان کاتدا هەر سنوردارکردنێکی بۆ پڕۆگرامە مووشەکییەکەی رەتکردەوە.

لاریجانی لە بڵاوکراوەیەکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "X" نووسیبووی: "رێگەی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا کراوەیە، بەڵام ئەمریکییەکان تەنها باسی گفتوگۆ دەکەن و نایەنە سەر مێزی دانوستان، بە هەڵە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئێران دانوستان ناکات." وتیشی: "ئەوان شتگەلێک دەوروژێنن کە دەزانن ناتوانرێت بەدەست بهێندرێن، وەک سنوردارکردنی موشەکەکان، نموونەیەک پێشکەش دەکەن کە بە کردەیی دەبێتە هۆی داخستنی ڕێگەی دانوستان."

ئەم لێدوانانە دوای چەند رۆژێک دێت لە چالاککردنی ئەو میکانیزمەی کە بە "میکانیزمی لێدان" (Trigger Mechanism) ناسراوە لەلایەن سێ وڵاتی ئەوروپی (بەریتانیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا)، کە رێگە بە سەپاندنەوەی سزاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بەسەر تاراندا دەدات، بەپێی رێککەوتنی 2015ی پڕۆگرامە ئەتۆمییەکەی ئێران (پلانی گشتگیری کاری هاوبەش). شایەنی باسە، دەرفەتی دوبارە چالاککردنەوەی سزاکان لە تشرینی یەکەم/ئۆکتۆبەر کۆتایی دێت. ئەمریکاش پێشوازی لەم هەنگاوە کرد، بەڵام لە هەمان کاتدا ئاماژەی بەوەدا کە کراوەیە بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆی راستەوخۆ لەگەڵ ئێران.

هۆکاری وەستانی دانوستانەکان

دانوستانە ئەتۆمییەکانی نێوان تاران و واشنتۆن لە ناوەڕاستی حوزەیران/یۆنیۆدا وەستان، ئەمەش دوای هێرشە ئیسرائیلییەکەی سەر ئێران کە تیایدا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە ئەنجامدانی لێدان لە دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران بەشدار بوو.

واشنتۆن لە ساڵی ٢٠١٨دا لە ڕێککەوتنەکە کشایەوە و سزاکانی بەسەر کۆماری ئیسلامیدا سەپاندەوە، ئەمەش لە سەردەمی یەکەم خولی سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترەمپدا بوو. لەو کاتەوە، تاران پاشگەز بووەتەوە لە هەندێک لە پابەندبوونەکانی، بەتایبەتی لەبارەی پیتاندنی یۆرانیۆمەوە.

وڵاتانی ڕۆژاوا گومان دەکەن کە ئێران بەدوای بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمیدایە، بەڵام تاران ئەمە ڕەت دەکاتەوە و بەرگری لە مافی خۆی دەکات بۆ پەرەپێدانی پڕۆگرامێکی ئەتۆمی بۆ مەبەستی شارستانی.

ئۆجەلان رایگەیاند، رۆژئاوای كوردستان هێڵی سورە و هێرشكردنە سەر كورد و دەستكەوتەكانی هیچ سودێكی بۆ توركیا نابێت.

پەروین بوڵدان، ئەندامی وەفدی ئیمرالی پارتی یەكسانی و دیموكراسی گەلان دەم پارتی لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفیزیۆنیدا ناوەڕۆكی دوایین كۆبونەوەی لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان ئاشكرا كرد و وتی، ئۆجەلان جەختی لەوە كردوەتەوە كە بە ئاشتیی ناوخۆیی دەتوانرێت توركیا بكرێتە وڵاتێكی نمونەیی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

ئۆجەلان وتویەتی: رۆژئاوای كوردستان هەستیارترین پێگەی كوردە و پێویستە توركیا جێێ خۆی لە ناو باكور و رۆژهەڵاتی سوریا لەگەڵ كورد بكاتەوە و ئەوەش بە ئۆپەراسیۆنی سەربازیی دژی كورد ناكرێت.

ئۆجەلان جەختی لەوە كردوەتەوە، توركیا بە دەركردنی كورد لە رۆژئاوا و دژایەتیكردن و لەناوبردنی دەستكەوتەكانی هیچ سودێك بە وڵاتەكەی ناگەیەنێت و كورد لە باكوری كوردستانیش قبوڵی ناكات هێرش بكرێتە سەر كورد لە رۆژئاوای كوردستان.

هۆشداریشی داوە ئەگەر توركیا لە ناوخۆشدا پەرە بە دیموكراسی و هێز بدات بەڵام بچوكترین زیانگەیاندن بە كورد و دەستكەوتەكانی لە رۆژئاوای كوردستان دەبێتە هۆی داروخانێكی گەورە بۆ ئەو وڵاتە.

پەروین بوڵدان ئاماژەی بەوەكردوە ،ئۆجەلان جەختی لەوەكردوەتەوە كە سەركەوتنی توركیا لە گرەوی رێككەوتن لەگەڵ كورد و داننان بە مافەكانیانە بە پێچەوانەشە تەنها ئاڵۆزیی و توندوتیژیی لێدەكەوێتەوە.

سەرۆك كۆماری توركیا دەڵێت، كورد برای ئەوانن و هیچ كەسێك ناتوانێت جیایان بكاتەوە.

رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، كورد برای ئەوانە و لە هەر كوێیەكدا بژین كەس ناتوانێت لە یەكتریان جیا بكاتەوە، بۆیە ئەگەر بە وردی و عەقڵیەتییەكی ژیرانە مامەڵە بكرێت دەتوانرێت هەموو كێشەكانی نێوان تورك و كورد چارەسەر بكرێت.

ئەوەشی خستەڕوو، كۆمسیۆنی ئاشتی بەردەوامە لە كارەكانی و چاوەڕوان دەكرێت دواجار كێشەیەكی 40 ساڵی لە توركیا چارەسەر بكرێت.

ئەردۆغان ئاماژەی بەوەشدا، نابێت گوێ بەو دەنگۆیانە بدرێت كە بۆ پەكخستنی پرۆسەی ئاشتی بڵاودەكرێنەوە، بەڵكو سەرنج بخرێتە سەر لێدوانەكانی دەوڵەت لەبارەی پرۆسەكەوە، كە نەخشە رێگە و ئامانجی پرۆسەی ناوبراوی دیاریكردووە.

 ئەوەش لەكاتێكدایە، ئەكرەم ئیمامئۆغڵو سەرۆكی پێشووی گەورە شارەوانی ئیستەنبوڵ دەوڵەتی توركیا بە پابەندنەبوون بە پرۆسەی ئاشتی تۆمەتبار دەكات و دەڵێت، دەوڵەتی توركیا پرۆسەكە بۆ بەرژەوەندی خۆی بەكاربهێنێت.