رامی شاعیر دیبلۆماتکار و کەسایەتی نزیک لە ناوەندی بڕیار لە روسیا رایگەیاند، دەسەڵاتدارانی مۆسکۆ لە دیدارەکانیاندا لەگەڵ وەفدی خۆبەڕێوەبەری باکور و خۆرھەڵاتی سوریا و مەسەدە جەخت لەسەر گفتوگۆ کراوەتەوە لەگەڵ حکومەتی دیمەشق. 

 

وتیشی، لە دیدارەکاندا باس لە بوژانەوەی چارەسەری سیاسی لە سوریا و مسۆگەرکردنی مافی کورد لە دەستوری داھاتوودا کراوە لە چوارچێوەی سوریایەکی یەکگرتوو.

بە وتەی رامی شاعیر دیدارەکە گرنگ و ئەرێنی بووە و لایەنی روسی ستایشی رۆڵی ھێزەکانی سوریای دیموکرات و خۆبەڕێوەبەری باکور و خۆرھەڵاتی سوریای کردوە لە پاراستن و خزمەتکرنی نزیکەی شەش ملیۆن ھاوڵاتی سوریا.

ھەفتەی رابردوو وەفدێکی ھاوبەشی مەسەدە و خۆبەڕێوەبەری رۆژئاڤا لە مۆسکۆ لەگەڵ سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا و بەرپرسانی ئەو ولڕتە کوبونەوە.

ئاژانسی ھەواڵی سانای سوریا رایگەیاند، سوپای تورکیا و گروپە چەکدارە ھاوپەیمانەکانی بە سەختی گوندەکانی مەعلک و سەیدای سەر بە عەین عیسایان لە باکوری رەقە بۆردومان کردووە و بە ھۆیەوە زیانێکی زۆر بە زەوییە کشتوکاڵییەکانی ناوچەکە گەشتووە. 

ھێزەکانی سوریای دیموکراتیش رایگەیاند، وەڵامی ھێرشەکانیان داوەتەوە و لە ئەنجامدا ھەشت چەکداری گروپەکانی سەر بە تورکیایان کوشتووە.

کۆتایی ھەفتەی رابردوو و رۆژی ھەینیش سوپای تورکیا و ھاوپەیمانەکانی گوندی ھوشان و دەورووبەری رێگای ئێم فۆریان لە باکوری رەقە بۆردومان کرد و ھێزەکانی سوریای دیموکراتیش وەڵامی ھێرشەکانیان دایەوە.

ساجد جاوید وەزیری تەندروستی بەریتانیا رایگەیاند، بە مەبەستی رێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی جۆرێکی نوێی کۆرۆنا بەناوی  B.1.1.529، وڵاتەکەی گەشتە ئاسمانییەکانی بەڕووی شەش وڵاتی ئەو کیشوەرە داخستووە کە بریتین لە ئەفریقای باشوور، نامبیا، زیمبابۆی، بۆتسوانا، لیسۆتۆ و ئێسواتینی.

ئاماژەی بەوەشکرد، پسپۆڕانی پزیشکی نیگەرانییان لە سەرھەڵدانی ئەو جۆرە ڤایرۆسە دەربڕیوە و رایانگەیاندووە، ئەوە مەترسیدارترین جۆری کۆرۆنایە کە تائێستا بینراوە.

وەزیری تەندروستی بەریتانیا وتیشی، ئەو جۆرە نوێیەی کۆرۆنا بەخێراییەکی زۆر بڵاودەبێتەوە بۆیە دەیانەوێ لەڕێی کوتان و کۆنتڕۆڵکردنی سنورەکانیان رێگە لە بڵاوبوونەوەی لە بەریتانیا بگرن.

ئاژانسەکانی ھەواڵ بڵاویانکردەوە، لە ناوچەی لیتسڤاژیانا کانەخەڵوزێک تەقیوەتەوە و بەھۆیەوە لانیکەم ٥٢ کریکار گیانیان لەدەستداوە و نزیکەی ٥٠ی دیکەش برینداربوون، ٣٨ کەسی تریش بێسەروشوێن بوون و گەڕان بەدوایاندا بەردەوامە.

ئاماژە بەوەشکراوە، لە کاتی تەقینەوەکەدا ٢٨٥ کرێکار لەناو کانەخەڵوزەکەدا بوون و تائێستاش ھۆکاری روداوەکە نەزانراوە.

بۆریس جۆنس سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا لە تویتێکدا بڵاویکردەوە، لە نامەیەکدا کە ئاراستەی ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەڕەنسای کردووە، رایگەیاندووە، بە گرتنەبەری پێنج رێکاری دیاریکراو و خێرا دەتوانن رێگە لە دوبارەبوونەوەی کارەسات لە سنورەکانیان بگرن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، پێویستە فەڕەنسا و بەریتانیا ھێزێکی پاسەوانی ھاوبەش بۆ چاودێریکردنی سنورە ئاوییەکانیان پێکبھێنن و لەھەمان کاتدا رێککەوتن بکەن لەسەر وەرگرتنەوەی ئەو کۆچبەرانەی کە سنورەکانی یەکێتی ئەوروپایان بۆ گەیشتن بە بەریتانیا بەزاندووە.

سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا راشیگەیاندووە، جێبەجێ کردنی ئەو بڕیارانە و ھاوکاری لەندەن و پاریس کاریگەری گەورەی لەسەر ھێورکردنەوەی رەوشەکە دەبێت.

ئەمڕۆ رێکخراوی تەندروستیی جیھانیی بۆ قسەکردن دەربارەی سەرھەڵدانی جۆرێکی نوێی کۆرۆنا بەناوی B.1.1.529  کۆدەبێتەوە و رێوشوێنی پێویست لەوبارەیەوە دەگرێتەبەر.

ماریا کەرکوڤ سەرپەرشتیاری تەکنیکی رێکخراوەکە رایگەیاند، زانیاری وردیان لەبارەی ئەو جۆرە ڤایرۆسەوە نییە، بەڵام دەزانن کە بەخێراییەکی زۆر بڵاودەبێتەوە.

ڤایرۆسی B.1.1.529 ، لە ئەفریقای باشور سەریھەڵداوە و بەوتەی پسپۆڕانی تەندروستیش مەترسیدارترین جۆری کۆرۆنایە کە تا ئێستا بینراوە.

لویس بونۆ نوێنەری ئەمریکا لە ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم رایگەیاند، ئەگەر ئێران بەردەوام بێت لە ھاوکارینەکردنی ئاژانسەکە بۆ چاودێریکردنی بنکە ئەتۆمییەکانی، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ناچار دەبێت پێش کۆتایی ئەمساڵ کۆبوونەوەی بەپەلە سەبارت بەو قەیرانە ئەنجام بدات و بڕیاری پێویست لەوبارەیەوە دەدات.

ئاماژەی بەوەشکرد، سەردانەکەی چەند رۆژی رابردووی رافائیل گروسی بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم بۆ تاران بێ ئەنجام بووە و ئەوەش تواناکانی ئاژانس بۆ چاودێریکردنی چالاییە ئەتۆمییەکانی ئێران سنوردار دەکات و کاریگەری نەرێنی دەبێت.

ئاژانسی ھەواڵی سانا رایگەیاند، سوپای تورکیا و ھێزە ھاوپەیمانەکانی بە چەند موشەکێک ھێرشیان کردووەتە سەر دەوروبەری رێگەی نێودەوڵەتی ئێم فۆڕ و گوندی ھوشانی سەر بە رەقە، بەپێی زانیاری ئاژانسەکە ھێرشەکە زیانی مادی بەو ناوچانە گەیاندووە، بەڵام ھیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتووەتەوە.
ھێرشەکەی سوپای تورکیا دوای ئەوە ھات، کۆتایی ھەفتەی رابردوو ھێزەکانی سوریای دیموکرات لە باکوری رەقە ھێرشیان کردە سەر ھێزەکانی تورکیا و سوپای تورکیاش بە چەند موشەکێک وەڵامی ھەسەدەی دایەوە.

رێکخراوی کۆچی نێودەوڵەتی بڵاویکردەوە، ٤٩ کۆچبەر کە لە بەلەمێکدا بوون و ھەوڵی تێپەڕاندنی کەناڵی "ئینگلیزی" یاخود دەریای "مانش"یان داوە لە فەڕەنساوە بەرەو بەریتانیا، بەلەمەکەیان ژێرئاو کەوتووەو سەرجەمیان خنکاون، ئاماژەی بەوەشداوە، لە ساڵی ٢٠١٤ەوە تا ئێستا ئەوە زۆرترین ژمارەی کۆچبەرانە کە لەو دەریایە گیانیان لەدەستدابێت و بە کارەسات وەسفی کرد.

دوای ئەو رووداوە، "بۆریس جۆنسن" سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا و "ئیمانوێل ماکرۆن" سەرۆکی فەڕەنسا پەیوەندی تەلەفۆنییان ئەنجامداوە و جەختیان کردۆتەوە لە گرنگی راگرتنی کۆچی نایاسایی و ھەماھەنگی کردن لەگەڵ "بەلژیکا و ھۆڵەندا" و وڵاتانی تری کیشوەری ئەوروپا بۆ دۆزینەوەی رێگە چارەیەک بۆ ئەو قەیرانە. وەزیری ناوخۆی فەڕەنساش رایگەیاندووە، ٤ قاچاغچییان دەستگیرکردووە کە پەیوەندییان ھەبووە بەو بەلەمەی لە کەناڵی "ئینگلیزی" نقوم بووە.

ھاوکات وەزیری ناوخۆی فەرەنساش راگەیاند، کۆچبەرەکان عێراق و سۆماڵین، "ئاری جەلال" سەرۆکی دەزگای لوتکە بۆ ئاوارە و پەنابەران بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە پەیوەندیدان بۆ ئەوەی ناسنامەی کۆچبەرەکان ئاشکرا بکەن

کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنەکان لە لیبیا رایگەیاند، لە کۆی ٧٣ کەس کە خۆیان کاندید کردبوو بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لیبیا، ٢٥ کەس دوور خراونەتەوە، کە یەکێکیان "سەیفولئیسلام قەزافی" کوڕی "موعەمەر قەزافی"یە، ھۆکارەکەشی گەڕێندرایەوە بۆ ئەوەی لە دادگای نێودەوڵەتی تاوانەکان داواکراوە و مەرجەکانی بۆ سەرۆکایەتی لیبیا تێدا نییە.

ھاوکات کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی لیبیا کاندیدبوونی "عەبدولحەمید دەبیبە" و "خەلیفە حەفتەر"ی قبوڵ کردووە. 

بڕیاریشە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لیبیا لە مانگی داھاتوو بەڕێوەبچێت و نەتەوە یەکگرتووەکانیش داوای قبوڵکردنی ئەنجامەکان دەکات.

رێکخراوی تەندروستی جیھانی رایگەیاندووە، ئەگەر بەرزبوونەوەی ئاماری توشبووانی کۆرۆنا بەو شێوەیە بەردەوام بێت، ئەوا تا مانگی ئاداری ساڵی داھاتوو، ٧٠٠ ھەزار توشبووی تر لە ئەوروپا و ناوچەکانی ئاسیا گیان لەدەستدەدەن، ھۆشداریشیدا لە رەوشی یەکەکانی چاودێری لە ٤٩ دەوڵەت کە روبەڕووی فشارێکی زۆر دەبنەوە.

تیدرۆس ئەدھانۆم بەڕێوەبەری گشتی رێکخراوەکەش رایگەیاند، ڤاکسینەکانی کۆرۆنا مەترسییەکان بە رێژەی ٤٠٪ کەم دەکەنەوە، بەڵام دەبێت ئەو کەسانەشی ڤاکسینیان وەرگرتووە بەردەوام بن لە گرتنەبەری رێکارەکانی خۆپارێزی، چونکە ئەگەری توشبوونەوەیان ھەیە. 

رێکخراوە ناحکومییەکان بەھۆی ئەو بریارەی گەنجینەی ئەمریکاوە دەتوانن مامەڵە لەگەڵ رێکخراوە حکومییەکان ئەو وڵاتە بکەن و وەبەرھێنانی زیاتری تێدا بکەن و ھەوڵی بردنە دەرەوەی چەندین شتومەکی سوری بدەن کە ئەوەش دەبێتە سەرچاوەیەکی بژێوی زۆر باش بۆ ئەو ھاوڵاتیانە و کەمکردنەوەی نەھامەتییەکانی خەڵکی ئەو وڵاتە.

ئیدارەی پێشوی ئەمریکا بەسەرۆکایەتی دۆناڵد ترامپ سزایەکی زۆر قورسی بەسەر سوریادا سەپاند بەو ئامانجەی ئەو وڵاتە بگەرێتەوە بۆ دانوستانەکان و کۆتایی بھێنرێت بە شەری چەند ساڵەی ئەو وڵاتە.

وتیشی، بڕیاری لێبوردن بۆ ئەو چەکدارانە دەرکراوە و ئەگەر سەرپێچی لە یاساکانی تاڵیبان بکەن، لێپێچینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت.

بەشیر داوایشی لە چەکدارانی تری داعش لە ئەفغانستان کرد، خۆیان ڕادەستی تاڵیبان بکەن چونکە بە وتەی ناوبراو، بە تەسلیم بوونی داعش، ئاشتی و ئارامی بۆ وڵاتەکە دەگەڕێتەوە.

میدیاکانی لیبیا ڕایانگەیاند، دادگای سەربازیی "مسرات" بە بێ ئامادەبوونی خۆی سزای لە سێدارەدانی بۆ خەلیفە حەفتەر، فەرماندەی گشتیی سوپای نیشتمانیی لیبیا دەرکردووە.

بە پێی ھەواڵەکە، جگە لە حەفتەر، دادگاکە سزای لە سێدارەدانی بۆ شەش ئەفسەری پلە باڵای سوپای نیشتمانی دەرکردووە. لە وەڵامیشدا سوپای نیشتمانی لیبیا ڕایگەیاند، ئەم سزایە کۆمیدیە و ھیچ ڕەوایەتییەکی یاسایی نییە.

بە پێی ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ھەنگاو، لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ٢٠٢٠ تا ئێستا، ١٩٦ حاڵەتی پێشێلکاری دژ بە مافەکانی ژنان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان تۆمارکراوە، کە بریتییە لە دەستبەسەرکرانی ٣٦ چالاکوان ژن و زیندانیکردنی ٩ چالاکوان و کوژرانی ٤٤ ژن و خۆکوشتنی ١٠٧ ژنی دیکە.

ئاماژە بەوەشکراوە، ھۆکاری زۆربەی حاڵاتەکانی کوشتن و خۆکوشتنی ژنان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بۆ کێشەی خێزانی دەگەڕێتەوە.