جیهان
باڵیۆزەکەی روسیا رایگەیاندووە، مۆسکۆ پێوەر و رێکاری زۆر قورسی ھەیە بۆ بەکارھێنانی چەکی ئەتۆمی و کاتێک ھەڕەشە لەسەر بوونی ئەو وڵاتە ھەبێت ئەگەری بەکارھێنانی چەکی ئەتۆمی ھەیە، بەڵام لە جەنگێکی ھاوشێوەی ئێستای ئۆکراین، پەنا ناباتە بەر بەکارھێنانی ئەو چەکە.
"ئەندریە کیلین" رەتیشیکردەوە روسیا مەدەنییەکان بۆردوومان بکات و وتی، دەنگۆی ئەنجامدانی تاوانی جەنگ لە شاری "بوچا"ی ئۆکراین تەنھا پڕوپاگەندەیە.
دەستەی ئەرکانی سوپای ئۆکراینیش رایگەیاندووە، ئۆپراسیۆنەکانی روسیا لە شاری "سیڤرو دونێتسک" لە خۆرھەڵاتی ئۆکراین بەردەوامە و ژێرخانی سەربازیی ھێزەکانی ئۆکراین دەکەنە ئامانج. وەزارەتی بەرگری روسیاش رایگەیاندووە، لە دۆنێتسک و لۆھانسک زیاتر لە ١١ ھەزار مینیان لە پاشماوەکانی نازییەکان و ھێزەکانی ئۆکراین پوچەڵکردۆتەوە.
وەزارەتی بەرگریی تورکیا لە راگەیاندراوێکدا ئاشکرایکرد، لەو ناوچەیەی ھێرشی سەربازیی چڕنووک-قووفڵی تێدا بەڕێوەدەچێت، بۆمبێکی چێندراو بە ھێزەکانیاندا تەقیووەتەوە و بەھۆیەوە سەربازێک لە ھێزی پیادەی سوپای تورکیا کوژراوە و سەربازێکی تریش برینداربووە و رەوانەی نەخۆشخانە کراوە.
سوپای تورکیا لە ناوەڕاستی مانگی نیسانەوە لەشکرکێشییەکی نوێی لە ھەرێمی کوردستان لەژێر ناوی "چڕنووک-قووفڵ" لە ناوچەکانی زاپ و ئاڤاشین و مەتینا دەستپێکردووە.
بەرپرسانی نیپاڵ بە ئاژانسی رۆیتەرزیان راگەیاندووە، فڕۆکەی جۆری "تارا ئایر" لە شارۆچکەی گەشتیاری پۆخارا کە نزیکەی ١٢٥ کم لە رۆژئاوای کاتماندۆی پایتەختەوە دوورە، بەرز بووەتەوە و بەرەو جۆمسۆم ڕۆیشتووە کە نزیکەی ٨٠ کم لە باکووری رۆژئاواوە دوورە.
دەسەڵاتی فڕۆکەوانی مەدەنی نیپاڵ لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاندووە، "یەک ھێلیکۆپتەری گەڕان بەھۆی خراپی کەشوھەوا بەبێ ئەوەی بتوانێت شوێنی فڕۆکەکە بدۆزێتەوە، گەڕاوەتەوە بۆ جۆمسۆم".
راشیگەیاند، "ھەلیکۆپتەرەکان ئامادەن بۆ ئەوەی لە کاتماندۆ و پۆخارا و جۆمسۆمەوە ھەڵبفڕن کاتێک بارودۆخی کەشوھەوا باشتر دەبێت. تیمەکانی گەڕانی سوپا و پۆلیس بەرەو شوێنەکە بەڕێکەوتوون."
بەپێی زانیارییەکان، فڕۆکەکە چوار ھاوڵاتی ھیندی و دوو ئەڵمانی و ١٦ کەسی نیپالی ھەڵگرتووە کە سێ کەسیان تیمی فڕۆکەوانی بوون. ئاماژە بەوەشکراوە، حەوت کەس لەو سەرنشینانە ژن بوون.
بەرپرسێکی ھێڵی ئاسمانی کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، رایگەیاندووە، فڕۆکەکە پێنج خولەک پێش ئەوەی لە جۆمسۆم کە شوێنێکی گەشتیاری و زیارەتی بەناوبانگە بنیشێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ تاوەری کۆنترۆڵکردنەکە لەدەستداوە.
فەرمانگەی کەشناسی ئەو وڵاتە رایگەیاند، لە بەرەبەیانی ئەمڕۆ ھەوری چڕ لە ئاسمانی ناوچەی پۆخارا-جۆمسۆن بینراوە کاتێک کە فڕۆکەکە لە گەشتەکەیدا بووە.
رۆژنامەی حورییەت بڵاویکردەوە، دوای سەردانەکەی ئەمڕۆ شەممە بۆ ئازەربایجان، سەرۆک کۆماری تورکیا لە فرۆکەیەکدا بە رۆژنامەنوسانی وت، بۆ پاراستنی سنورەکانیان ئۆپەراسیۆنی نوێ ئەنجامدەدەن.
رەجەب تەیب ئەردۆغان راشیگەیاند، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانیان لە باکووری عێراق و ھەرێمی کوردستان بەردەوام دەبن، دەڵێت، لە ئەگەری ھەبوونی بچووکترین ھەڕەشە لە دژیان، بە تووندی وەڵامیان دەبێت.
وتیشی، رازی نابن بە ئەندامبوونی سوید و فنلەندا لە ناتۆ و دانوستاندنەکان لەگەڵ سوید و فنلەند بۆ ئەو مەبەستە لە ئاستی پێویستدا نەبوون، ئاماژەی بەوەشکردووە، ھیچ ھەنگاوێک بۆ کەمکردنەوەی نیگەرانییە ئەمنییەکانی تورکیا نەنراوە.
ئەردۆغان ئاماژەی بە چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی دەوڵەتی سوید کرد لەگەڵ ساڵح موسلیم ئەندامی دەستەی سەرۆکایەتی پارتی یەکێتی دیموکرات، ئەمەی وەک بەڵگەیەک بۆ پشتگیریی سوید لە ھێزە کوردییەکانی سووریا ھێنایەوە.
سەرۆک کۆماری تورکیا وتیشی، ئەڵمانیا و فەرەنساش پشتیوانی لە ھێزە کوردییەکانی سووریا دەکەن.
ھیواشی خواست، بە ھاوکاری لێپرسراوانی سعودیە، رێوڕەسمەکانی حەجی ئەمساڵ لە کەشێکی ئارام و شایستەدا بەڕێوەبچن.
ھاوکات وەزارەتی بەرگری تورکیا رایگەیاند، بەھۆی تەقینەوەی بۆمبێکی چێندراو لە ناوچەی ئۆپراسیۆنی چڕنووک-قوفڵ، ئەفسەرێکیان کوژراوە و سەربازێکیشیان بریندار بووە. بەپێی راگەیەندراوەکەی وەزارەتی بەرگری تورکیا، بەھۆی ھێرشی تورکیاوە بۆ سەر پەکەکە، نۆ گەریلا گیانیان لەدەستداوە.
محەمەد کازم ئال سادق باڵیۆزی ئێران لە عێراق ڕایگەیاند، پیرۆبایی لە نوێنەرانی گەلی عێراقی دۆست دەکات، بۆ دەنگدانیان لەسەر یاسای بە تاوان ناساندنی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسڕائیل و بڕیارەکەشی بە مێژوویی ناوبرد.
ئال سادق ئاماژەی بەوەشکردووە، یاساکە ئەڵقەیەکی نوێی ئەو زنجیرە شانازییەی ھەڵوێستە ئازاکانی گەلی عێراقە، بەرامبەر بە دۆسیە چارەنووسسازەکانی نەتەوە موسڵمانەکان.
حزبوڵای لوبنانیش ڕایگەیاند، یاساکە جگە لەوەی پشتیوانییە لە گەلی فەڵەستین و کێشەکەی، لە ھەمان کاتدا ھەنگاوێکی گەورە و سەرەکییە، بۆ وەستانەوە بە ڕووی ھەوڵەکانی ئاسایی بوونەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسڕائیل.
میدیا جیھانییەکان بڵاویانکردەوە، سوپای ڕووسیا لە ھەردوو ناوچەی دۆنێتسک و لوھانسک پێشڕەوی گەورەی کردووە و، زیانی گەورەش بەر ژێرخانی ئابوری ڕۆژھەڵاتی ئۆکراین کەوتووە.
حاکمی ویلایەتی لۆھانسک ڕایگەیاند، ھێزەکانی ڕووسیا لە پێشڕەویدان، دوای ئەوەی ماوەی چەند ڕۆژێک بوو سوپای ڕووسیا گەمارۆی ھێزەکانی ئۆکراینی دابوو لە ناوچەکە.
لە بەرامبەر ئەو گۆڕانکاریانەش ڤۆلۆدیمیر زیلنسکی سەرۆکی ئۆکراین ڕایگەیاند، ئۆکراین بەو توانایانەی لەبەردەستیدایە، بەرگری لە وڵاتەکەی دەکات.
پێشڕەوییەکانی سوپای ڕووسیا لە کاتێکدایە، ماوەیەک لەمەوبەر ھێزەکانی ئۆکراین لە ھێرشێکی پێچەوانەدا ھێزەکانی ڕووسیای ناچار کرد، لە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئۆکراین پاشەکشە بکات.
ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئۆکراین ماوەی سێ مانگە درێژەی ھەیە و ھیچ ئاسۆیەکیش لە ئارادا نییە، بۆ ئەوەی بەم نزیکانە جەنگەکە کۆتایی پێبھێندرێت.
"ڕەنج پشدەری" ڕۆژنامەنووس لە یۆنان ڕایگەیاند، تورکیا لە ڕێگەی دەروازەی نێودەوڵەتی ئیبراھیم خەلیلەوە ٨٥ کۆچبەری بە زۆرەملێ گەڕاندووەتەوە بۆ ھەرێمی کوردستان. وتیشی، تورکیا ساڵانی ڕابردوو بەو شێوەیە کۆچبەری دیپۆرتی ھەرێم نەکردووەتەوە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، ٥٠ کۆچبەری دیکە ماوەی ٤ ڕۆژە لە تورکیا دەستبەسەرن گومان دەکرێت بە بیانوی سنوور بەزاندن ئەوانیش دیپۆرتی ھەرێم بکرێنەوە.
لەگەڵ بڵاوکردنەوەی وێنەکان کەناڵی ڕەسمی ئێران ئاشکرای کردووە پێگە سەربازییەکە لە ناو دڵی چیای زاگرۆسدایە.
لە وێنەکاندا محەمەد باقری سوپاسالاری ئێران دەردەدەکەوێت کە بە ھاوڕێیەتی عەبدولڕەحیم موسەوی فەرماندەی گشتی سوپای ئێران، بە ناو فڕۆکەکاندا دەگەڕێت.
لە چەند ساڵی ڕابردوودا ئێران چەندین ژێرزەمینی دروستکردووە، کە سەدان فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان تیادا ھەڵگیراوە.
وەزارەتی پاراستنی ھاووڵاتیانی یۆنان بڵاویکردەوە، لە چوار مانگی سەرەتای ئەمساڵ، نزیکەی ٤٠ ھەزار کۆچبەر ھەوڵیانداوە، بە نایاسایی بچنە خاکی یۆنانەوە، بەڵام لە لایەن پۆلیسی سنوورەکانەوە ڕێگرییان لێکراوە.
وتیشی، لە ئێستادا ئاماری ھەوڵەکانی تێپەڕاندنی سنوورەکان زیادیکردووە، چونکە ئاستی ئاوی "ڕووباری ئیڤرۆس"، لە نێوان تورکیا و یۆنان لە سنوورەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی یۆنان، بە شێوەیەکی بەرچاو کەمیکردووە.
بە پێی ئامارەکانی وەزارەتی کۆچی یۆنان، لێشاوی کۆچبەران لە چوار مانگی یەکەمی ئەمساڵ، بەراورد بە ھەمان ماوە لە ساڵی ڕابردوو، ٣٠٪ زیادیکردووە و ئەمساڵ زیاتر لە سێ ھەزار داواکاری مافی پەنابەریی پێشکەشی حکومەتی یۆنان کراون.
ھەر لە راگەیەندراوەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکادا دوپاتکراوەتەوە کە واشنتۆن ھاوبەشێکی بەھێزی ئیسرائیل دەمێنێتەوە و ھەوڵەکانی بەردەوام دەبێت بۆ بەدیھێنانی ئاشتی بۆ ھەموو لایەک .
رۆژی پێنج شەممە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، یاسای "بە تاوانناساندنی پەیوەندیی لەگەڵ ئیسرائیل"ی پەسەند کرد، کە بەپێی یاساکە دروستکردنی پەیوەندیی سیاسی یان دیبلۆماسی یان ئابووری و سەربازیی یان ئەندامبوون لە رێکخراوێکی ئیسرائیلی، بە تاوان دادەنرێت و بەپێی جۆری پەیوەندییەکە سزای لەسەرە.
بەپێی راگەیەندراوێکی ئەنجومەنەکە ، لە کۆبونەوەکەی ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا کە بە سەرۆکایەتی رەجەب تەیب ئەردۆغان بەرێوەچووە ، دوپاتکراوەتەوە ئەو ئۆپراسیۆنە سەربازیانەی تورکیا لە ئێستا و داھاتووشدا لە سنورەکانی باشوری ولاتەکە ئەنجامیان دەدات کە "باشور و رۆژئاڤای کوردستان" دەگرێتەوە ، بۆ پاراستنی ئاسایشی تورکیایە بە ھیچ جۆرێک لە جۆرەکان یەکریزی خاکی وڵاتانی دراوسێ و سەروەریەکەیان ناکاتە ئامانج .ئەوە لەکاتێکدایە .
رۆژی پێنج شەممە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆکی تورکیا رایگەیاند، بەمنزیکانە ئەنقەرە ئۆپراسیۆنی سەربازی نوێ لە سنورەکانی باشوری ئەنجام دەدات.
لە بەشێکی تری راگەیەنراوەکەدا ھاتووە، کۆچبەرەکان دوای کۆتایی ھاتنی رێکارە یاساییەکان، رادەستی بەڕێوبەرایەتی کۆچ و کۆچبەرانی پارێزگای ئیزمیر کراون.
بزوتنەوەی حەماس لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ھەڵوێستەکەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بەرامبەر ئیسرائیل ، بەڵگەیە بۆ رەسەنایەتی گەلی عێراق و پشتگیری بەردەوامیی بۆ گەلی فەلەستین و دۆسیەکەی ، ھەر لەو راگەیەندراوەدا بزوتنەوەی حەماس داوای لە پەرلەمانی وڵاتانی تری عەرەبی و ئیسلامیش کردووە ھەمان ھەنگاوی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بنێن دژ بە ئیسرائیل ، چونکە ئەو ھەنگاوە پشتگیرییەکی گەورەیە بۆ فەڵەستین و خەباتی رەوای گەلەکەی لە روبەروبونەوەی داگیرکاراندا .
لێپرسراوانی تەندروستی فنلەندا رایانگەیاند ، یەکەم حاڵەتی توشبون بە ئاوڵەی مەیمون تۆمارکراوە و توشبوەکە لە ئێستادا چارەسەر وەردەگرێت .
دەستەی تەندروستی گشتی کەنەداش رایگەیاند ، لە دوای تۆمارکردنی ١٠ حاڵەتی تری توشبون بە ئاوڵەی مەیمون کە یەکێکیان لە ھەرێمی ئۆنتاریۆیە ، کۆی گشتی حاڵەتەکانی توشبون لە تەواوی ناوچەکانی کەنەدا گەیشتۆتە ٢٦ حاڵەت .
لەلایەکی تریشەوە رێکخراوی تەندروستی جیھانی رایگەیاندووە ، نەخۆشی ئاوڵەی مەیمون مەترسییەکی زۆری لەسەر وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناواڕاست نیە و تا ئێستا تەنھا یەک حاڵەت تۆمارکراوە .