جیهان
ئاژانسی ھاوار نیوز بڵاویکردەوە، لە گوندەکانی کورزەلێ و عەیندەر لە ناحیەی شێراوای سەر بەعەفرین و گوندی کۆقی لە ئیدلب، گرووپە چەکدارەکانی نزیک لە تورکیا و دانیشتووانی گوندەکانی ئیدلب ٥٢٠ دار زەیتون و سێو و بادەم و گوێزیان بڕییەوە.
بە پێی بەدواداچوونەکان، دوای داگیرکردنی شاری عەفرین لەلایەن تورکیا و گروپە چەکدارەکان لە ساڵی ٢٠١٨، تا ئێستا تورکیا و گروپەکان زیاتر لە ٣٦٧ ھەزار درەختیان بڕیوەتەوە و فرۆشتوویانە، ھەروەھا نزیکەی ١٣ ھەزار و ٥٠٠ درەخت و زیاتر لە ١٢ ھێکتار زەوی کشتوکاڵییان سووتاندووە.
لوید ئۆستن وەزیری بەرگری ئەمریکا لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لەسەر فەرمانی جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا، ئۆپراسیۆنێکیان لە باکوری سۆماڵ ئەنجامداوە کە بەھۆیەوە ١٠ تیرۆریستی داعش کوژراون کە لە نێویاندا "بیلال سودانی" سەرکردەی دیاری داعش ھەبووە.
ئۆستن لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژەی بەوەداوە، بیلال سودانی بەرپرس بووە لە فراوانکردنی چالاکییەکانی داعش لە ئەفریقا و رۆڵی گەورەشی ھەبووە لە پارەدارکردنی تیرۆریستان لە سەرانسەری جیھان بە ئەفغانستانەوە.
وەزیری بەرگری ئەمریکا جەختیشیکردەوە لەوەی لەو ئۆپراسیۆنەدا ھیچ ھاووڵاتییەکی مەدەنی نەبووەتە قوربانی و ئاماژەیەکیشە بۆ ئەوەی ئەمریکا پابەندە بە پاراستنی ئەمریکییەکان لە تیرۆریستان لە دەرەوە و ناوەوەی وڵاتەکەی.
کۆشکی سپیش رایگەیاند، ئەمریکا حکومەتی سۆماڵی لە وردەکارییەکانی ئەو ئۆپراسیۆنە ئاگادار کردووەتەوە.
بەپێی ھەواڵی میدیاکان، بەیانی ئەمڕۆ دوو مووشەک لە کەرتی غەززەوە ئاڕاستەی باشوری ئیسرائیل کراوە و لەلایەن سیستمی بەرگری ئیسرائیلەوە بەرپەرچدراونەتەوە، ئیسرائیلیش بە بۆردومانکردنی غەززە وەڵامی ئەو ھێرشە مووشەکییەی داوەتەوە.
سەرچاوەیەکی ئەمنیش رایگەیاندووە، ١٥ جار بۆردومانی کەرتی غەززە کراوە، بەڵام ھیچ قوربانییەکی لێنەکەوتووەتەوە.
چڕبوونەوەی بۆردومانەکان دوای ئەوەدێت کە نۆ کەس لە کەمپی جنینی تایبەت بە ئاوارە فەڵەستینییەکان و کەسێکی تر لە شارۆچکەی رام لە نزیکی قودس، بە تەقەی ھێزەکانی سوپای ئیسرائیل کوژراون، ھەروەھا لە کەمپی جنین زیاتر لە ٢٠ ھاووڵاتیی فەڵەستینی بریندار بوون، کە برینی چوار کەسیان سەختە.
ھاوکات نید پرایس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتۆن داوای ھێورکردنەوەی رەوشەکە دەکات، بە تایبەت دوای کوژران و برینداربوونی خەڵک لە کەمپی جنین.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی پێشووی ئەمریکا دوای بڕیارەکەی جۆ بایدن و ھەندێک لە وڵاتانی ئەوروپا بە مەبەستی ناردنی ٣١ تانکی ئەبرامزی ئەمریکی و ١٤ تانکی لیۆپاردی ئەڵمانی بۆ ئۆکراین رایگەیاند، سیاسەتی ئیدارەی ئێستای ئەمریکا و ھەندێک لە وڵاتانی ئەوروپا لە شەڕی نێوان روسیا و ئۆکراین، سیاسەتێکی ھەڵە و مەترسیدارە، بە تایبەتی لەکاتێکدا کە ھێزێکی گەورەی وەک روسیا بابەتی سەرەکییە و لە ھەموو لایەکەوە گەمارۆ دراوە.
وتیشی، جگە لەوەی لەناکاو روسیا کاردانەوەی زۆر توندی بەرامبەر ئەمریکا و ھەندێک لە وڵاتانی ئەوروپا دەبێت، پێدانی ئەو ژمارە تانکەش بە ئۆکراین لەلایەن ئەمریکا و ئەوروپاوە، مەترسییەکی گەورەیە بۆ ھەڵگیرسانی جەنگی ئەتۆمی.
رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، ئەو گەنجە ناوی ئەحمەد ساڵحییە و تەمەنی ٣٥ ساڵە، چەند سەعاتێک دوای دەستبەسەرکردنی لەلایەن ھێزەکانی ناوەندی بەرەنگاربوونەوەی ماددە ھۆشبەرەکان گیانی لەدەستداوە، تەرمەکەشی بۆ نەخۆشخانەی تەوحید لە شاری سنە گوازراوەتەوە.
سەرچاوەیەکی ئاگاداریش ئاماژەی بەوەداوە، ئەو گەنجە لە ماڵەکەی خۆیدا بە گومانی ھەبوونی ماددەی ھۆشبەر روبەڕوی لێدان بووەتەوە، ئەگەرچی ھیچ جۆرە ماددەیەکی ھۆشبەر لە ماڵەکەیدا نەدۆزراوەتەوە.
رێکخراوی ھەنگاو راشیگەیاندووە، ناوەندە ئەمنییەکان بنەماڵەی ئەو گەنجەیان ناچارکردووە کە ھۆکاری گیانلەدەستدانەکەی بۆ ئازاری دڵ بگەڕێننەوە، بەڵام براکەی کە شوێنەواری ئەشکەنجەی پێوە بینیوە ناڕەزایی دەربڕیوە و ئەویش دەستبەجێ لەلایەن ناوەندە ئەمنییەکانەوە رفێندراوە و بۆ شوێنێکی نادیار گواستراوەتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئازربایجان بڵاویکردەوە، بەیانی ئەمڕۆ کەسێک خاڵی پشکنینی باڵیۆزخانەکەیانی لە تاران تێپەڕاندووە و بە چەکی کڵاشنکۆڤ ھێرشەکەی ئەنجامداوە، بەھۆیەوە سەرۆکی دەزگای ئاسایشی باڵیۆزخانەکە کوژراوە و دوو پاسەوانیش برینداربوون. وەزارەتی دەرەوەی ئازربایجان راشیگەیاند، ھێرشبەرەکە دەستگیرکراوە لێکۆڵینەوەیان لە رووداوەکە دەستپێکردووە، بەڵام پاڵنەری ھێرشەکە و ھۆکارەکەی نەزانراوە، ھەروەھا کارمەندەکانیان لە باڵیۆزخانەکە کشاندەوە و بەرپرسیارێتیش دەخەنە ئەستۆی ئێران.
ھاوکات "ئیلھام عەلییف" سەرۆکی ئازربایجانیش ھێرشەکە بە تیرۆریستی وەسف دەکات و داوای لێکۆڵینەوەی شەفاف دەکات.
ئەو رووداوە کاردانەوەی لێکەوتەوە و مەولود چاوش ئۆغلۆ وەزیری دەرەوەی تورکیا پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئازربایجان ئەنجامدا و ئیدانەی ھێرشەکەی کرد.
ماریا زاخارۆڤا وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی روسیاش رایگەیاند، مۆسکۆ بەو رووداوە تووشی شۆک بووە و سەرەخۆشی ئاڕاستەی دیبلۆماتکارانی ئازەربایجان دەکات.
عەلی قاسر مھر داواکاری گشتی تاران رایگەیاند، بەھۆی بەشداریکردنیان لە خۆپیشاندانەکاندا، سزای زیندانی بەسەر ٤٠٠ کەسدا سەپێندراوە، ١٦٠ کەسیان لە نێوان ٥ بۆ ١٠ ساڵ زیندانی سزادراون و ٨٠ کەسیش سزای زیندانی دوو بۆ پێنج ساڵی ھەیە و ئەوانەی تر سزاکانیان لە دوو ساڵ کەمترە.
راشیگەیاند، ٨٣%ی ئەو کەسانەی لە تاران دستگیرکراون لەئێستادا ئازادکراون و ژمارەی دەستگیرکردنەکان لەم دواییەدا کەمبووەتەوە.
بەپێی ئاماری رێکخراوی مافی مرۆڤی ئێرانیش کە بارەگاکەی لە "ئۆسلۆ"یە، لانیکەم ١٠٩ کەس روبەڕووی سزای لەسێدارەدان بوونەتەوە و تا ئێستاش چوار کەس لەسێدارەدراوە.
راشیانگەیاند، ئەم مانگە روبەڕوی خراپترین شەپۆلی سەرما بوونەتەوە بە درێژایی زیاتر ١٥ ساڵی رابردوو، بەشێوەیەک پلەکانی گەرما لەچەند ناوچەیەک گەیشتوونەتە ٣٤ پلە لە ژێر سفرەوە.
ئەو رەوشەش لەکاتێکدایە بەھۆی بڕیاری بزووتنەوەی تاڵیبانەوە، زۆرێک لە رێکخراوە مرۆییەکان کارەکانیان لە ئەفغانستان راگرتووە و ئەوەش ژیانی ھاووڵاتیانی سەختتر کردووە.
دوای راگرتنی ھاوکارییە داراییەکانی دەوڵەت بۆ پارتی دیموکراتی گەلان - ھەدەپە و بلۆککردنی ھەژمارە بانکییەکانیان لەلایەن دەسەڵاتدانی تورکیاوە، ئەو پارتە ھەڵمەتێکی بەخشینی ھاوکاری بە ناوی (گەنجینەکەمان گەلەکەمانە) دەستپێکردووە و سەڵاحەدین دەمیرتاش ھاوسەرۆکی پێشووتری ھەدەپەش بە بڵاوکردنەوی ھەژمارێکی بانکی لە تویتەر پشتیوانی بۆ ھەڵمەتەکە راگەیاند.
سەڵاحەدین دەمیرتاش لە تویتەکەدا نووسیویەتی، باش دەبێت ئەگەر بتوانن وەڵامێک بدەنەوە بۆ ئەوانەی دەستیان بەسەر پشکی گەنجینەدا گرتووە، کە لە باجی دەنگدەرانی ھەدەپە پێکدێت و دەشڵێت، بەپێی ھێزی خۆت یەک لیرە یان ١٠٠ ھەزار لیرە بێت بیدە.
رۆژی پێنجشەممە دادگای دەستوری تورکیا، ١٥ رۆژ مۆڵەتیدا بە ھەدەپە، بۆ ئەوەی لەبارەی بڕیاری بلۆککردنی ئەژمارە بانکییەکانیان و راگرتنی ھاوکارییە داراییەکانی دەوڵەت بۆ پارتەکە، بەرگری لەخۆی بکات.
ئاژانسی ئەنادۆڵ بڵاویکردەوە، لە شارۆچکەی سانجاکتەپە لە پارێزگای ئیستەنبوڵ، لە خانوویەکدا تەرمی چوار کەس دۆزرانەوە کە سێ لە تەرمەکان منداڵن.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، تائێستا ناسنامەی قوربانییەکان و چۆنێتی و ھۆکاری گیانلەدەستدانی ئەو چوار کەسە نادیارە و تیمەکانی پۆلیس لە لێکۆڵینەوەدان لەسەر رووداوەکە و تائێستا ئەنجامی لێکۆڵینەوەکەیان ئاشکرا نەکراون.
سەرۆکایەتی پەرلەمانی تورکیا ٢٦ دۆسیەی ھەڵگرتنی پارێزبەندی دژ بە ١٨ پەرلەمانتار کە ١٧ کەسیان پەرلەمانتاری پارتی دیموکراتی گەلان "ھەدەپە"ن، گواستەوە بۆ لیژنەی ھاوبەش کە لە ئەندامانی لیژنەی دەستوور و دادپەروەری پێکھاتوون.
بە پێی ئەو زانیارییانەی بڵاوکراونەتەوە، ھەریەک لە سەزای تەمەلی و پەروین بوڵدان و ساڵیحە ئایدەنیز و تەیب تەمەل و گوڵستان کلیچ و بەردان ئۆزتورک و پەرلەمانتارێکی"جەھەپە"بە ناوی گورسەل تەکین، دۆسیەیان لە دژ کراوەتەوە.
پارتی دیموکراتی گەلان ھەدەپە داوایکردووە پرسی تاوتوێکردنی داخستنی پارتەکەیان لەلایەن دادگای دەستوری تورکیاوە بۆ دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی تورکیا دوابخرێت، کە بڕیارە ئەمساڵ بەڕێوەبچن، بڕیاریشە ئەمڕۆ دادگای دەستوری تورکیا لەسەر ئەو پرسە دانیشتنێک ئەنجام بدات.
لە ٥ی ئەم مانگە دادگای دەستوری تورکیا بڕیاریدا ھاوکارییە داراییەکانی دەوڵەت بۆ ھەدەپە رابگرێت، بڕیاردان لەسەر داخستنی ھەدەپەش پێویستی بە دەنگی ١٠ ئەندامی ئەنجومەنی دادگایە لە کۆی ١٥ ئەندام، بۆ ئەوەی کارکردنیان قەدەغە بکرێت.
پارتی دیموکراتی گەلان ھەدەپە، لە ساڵی ٢٠١٢ لە ئەنقەرە دامەزراوە و لەئێستادا سێیەمین گەورەترین پارتی تورکیایە و لە دوایین ھەڵبژاردندا ١١.٧٪ی دەنگەکانی بەدەستھێناوە، تائێستاش پێنج کۆنگرەی بەستووە.
بەپێی راگەیەنراوێکی وەزارەتی دەرەوەی ئێرانیش، عەبدوڵاھیان ناڕەزایی وڵاتەکەی بەرامبەر ئەو ھەوڵوێستەی فەرەنسا دەربڕیوە و داوایکردووە، دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی ئێران و خۆپیشاندانەکان بپارێزێن.
راشیگەیاندووە، بە مەبەستی روبەڕوبوونەوەی ھەڕەشەکانی ئێران لە رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و جیھان و رێگری لە ھەوڵەکانی ئەو وڵاتە بۆ بەدەستھێنانی چەکی ئەتۆم، پێویستە ئیسرائیل و یەکێتی ئەوروپا پەرە بە ھاوکارییەکانیان بدەن، پتەوکردنی یەکڕیزی و پەیوەندییەکانیان لەو بوارەدا گرنگی تایبەتی ھەیە.
چاوشئۆغلو لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، دوای خۆپیشاندانەکانی ئەم مانگەی ستۆکھۆڵم ھیچ مانایەک نەماوە بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوەی سێ قۆڵی لەگەڵ سوید و فینلەندا بە مەبەستی گفتوگۆکردن لە بارەی ھەنگاوەکانی ھەردوو وڵات بۆ بوون بە ئەندامی ناتۆ.
وتیشی، تا ئێستا بەرەسمی ھیچ پێشنیارێکیان بۆ نەکراوە لەبارەی قبوڵکردنی ئەندامێتی سوید و فینلەندا بە شێوەی جیا.
رۆژی دووشەممەی رابردوو لەکاردانەوەی رێگەپێدانی حکومەتی سوید بە خۆپیشاندانی لایەنگرانی پارتی کرێکارانی کوردستان و سوتاندنی وێنەیەکی قورئانی پیرۆز لەلایەن توندڕەوێکەوە لە بەردەم باڵیۆزخانەی تورکیا لە ستۆکھۆڵم، حکومەتی تورکیا دانوستانەکانی لەگەڵ سوید و فینلەندا بۆ کاتێکی نادیار راگرت کە بڕیاربوو لە سەرەتای مانگی داھاتوو گەڕێکی تری دانوستانەکان بەڕێوەبچێت.
رێکخراوەکە ئاماژەی بەوەکردووە، بەھۆی ئەو ئابڵوقەیەوە، پێداویستییە پزیشکییەکان بەرەو لەناوچوون دەچن، ھاوڵاتیان لە نەبوونی سوتەمەنیشدا پاشماوەی پلاستیکی و خۆڵ و خاشاک دەسووتێنن تاخۆیان لە سەرماوسۆڵە بپارێزن.
سوریا لە مانگی نیسانی ساڵی رابردوەوە رێگەی نەداوە سوتەمەنی و خۆراک و پێداویستی پزیشکی بگاتە ناوچەکە و ئەوەش قەیرانێکی گەورەی مرۆیی دروست کردووە.