رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆککۆماری تورکیا لە میانی گەڕانەوەی لە ئازربایجان لە فڕۆکەخانە بە رۆژنامەنووسانی رایگەیاند، ناتوانن رەزامەندی لەسەر بەئەندامبوونی سوید لە ناتۆ بدەن بەر لەوەی پرسی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر چارەسەر بکرێت.

سەبارەت بە دۆسیەی بە ئەندامبوونی تورکیا لە یەکێتی ئەوروپا رایگەیاند،٥٠ ساڵە یەکێتی ئەوروپا لە پرسی بە ئەندامبوونی تورکیا لە یەکێتییەکە لە شوێنی خۆیدا دەخولێتەوە، ئەو پرسە جارێکی دیکە دەخەنەوەبەر باس و گفتوگۆ و پێویستە پێداوچوونەوەی بۆ بکەن.

رونیشیکردەوە، روکردنە رۆژھەڵات لەسەر حسابی رۆژئاوا لە سیاسەی دەرەکیدا پرەنسیپی ئەوان نییە و بە یەک ئاست لە رۆژھەڵات و رۆژئاوا نزیکن.

رۆژی دووشەممە دۆناڵد ترامپ سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، لە ویلایەتی نیوجێرسیی ئەمریکاوە گەیشتە ویلایەتی فلۆریدا و بڕیاروایە ئەمڕۆ لەبەردەم دادگا ئامادە بێت.

میدیاکانی ئەمریکا راستەوخۆ ساتی نیشتنەوەی فڕۆکەکەی سەرۆکی پێشووی وڵاتەکەیان گواستەوە و ئاماژەیان بەوەکرد، ترامپ دەچێتە بەردەم دادگای فیدڕاڵی لە شاری مەیامی و چاوەڕواندەکرێت بەھۆی ٣٧ تۆمەتی پەیوەست بە دروستکردنی مەترسی لەسەر ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا، روبەڕوی سزا ببێتەوە، بەڵام دەرفەتی رەتکردنەوەی دەبێت.

ترامپی تەمەن ٧٦ ساڵ، بەتۆمەتی ھەڵگرتنی بەڵگەنامەی نھێنی و دروستکردنی بەربەست لەبەردەم دادپەروەریی و بڵاوکردنەوەی ناڕاست و دروستکردنی مەترسی لەسەر ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا لەو ماوەیەی سەرۆکی ئەمریکا بووە، ٣٧ تۆمەتی روبەڕو کراوەتەوە.

لایەنگرانی ترەمپ لەبەردەم دادگا گردبوونەتەوە و پشتیوانی خۆیان بۆ ترەمپ دەردەبڕین.

ترامپی تەمەن ٧٦ ساڵ، بەتۆمەتی ھەڵگرتنی بەڵگەنامەی نھێنی و دروستکردنی بەربەست لەبەردەم دادپەروەریی و بڵاوکردنەوەی ناڕاست و دروستکردنی مەترسی لەسەر ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا لەو ماوەیەی سەرۆکی ئەمریکا بووە، ٣٧ تۆمەتی رووبەڕوو کراوەتەوە.

لێپرسراوێکی سودانی رایگەیاند، عەبدولفەتاح بورھان لەم بارودۆخەی ئێستادا ئامادە نییە لەگەڵ محەمەد حمێدتی فەرماندەی ھێزەکانی پشتیوانی خێرا کۆببێتەوە.

ھاوکات لەگەڵ ھەوڵە شکستخواردوەکەی کینیا بۆ کۆکردنەوەی ھەردوو بەرەی شەڕ لە سودان، ھێزەکانی سوپای سودان لە ناوچە سنورییەکان زیاد کران.

 بەپێی سەرچاوەکان ھەرچەندە جەنگی نێوان ئەو دوو فەرماندە سەربازییە گۆراوە بۆ جەنگ لەسەر دەسەڵات بەڵام ھەوڵەکانی عەبدولفەتاح بورھان بۆ تواندنەوەی ھێزەکانی پشتیوانی خێرا لە ناو سوپادا ناکۆکییەکانی گەیاندە ئاستی رووبەروبوونەوەی سەربازی.

لە دواین کاردانەوەی وڵاتانیشدا سعودیە رایگەیاند، سەرۆکایەتی کۆنگرەیەک دەکات کە بۆ پشتیوانییکردن لە لایەنی مرۆیی سودانە و چەندین وڵات بەشداریی تیادا دەکەن.

بایدەمیر لە ساڵی ٢٠١٧ لە میانەی گفتوگۆکانی پەیوەست بە بودجەی ئەو وڵاتە ناوی کوردستانی ھێنا و جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا لێی پرسی کوردستان لە کوێیە ئەویش دەستی لەسەر دڵی دانا و وتی لێرەدایە.

 بەھۆی ئەو وتەیەوە و بە پشتبەستن بە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی تورکیا، بایدەمیر رووبەرووی سزای دەرکردن لە کۆبوونەوەکان و بڕینی موچەکەی کرایەوە.

دوای سزادانی، بایدەمیر لە  دادگای مافەکانی مرۆڤ ئەوروپا سکاڵای تۆمار کرد و دادگاش لەدوایین بڕیاریدا رایگەیاند پەرلەمانی تورکیا مادەی ١٠ی رێککەوتننامەی ئەوروپی بۆ مافەکانی مرۆڤ پێشێل کردوە.

 

ڤلادمێر پۆتین، سەرۆکی روسیا لە چاوپێکەوتنێکی رۆژنامەوانیدا ئاماژەی بەوەکرد، شکستە یەک لەدوای یەکەکانی سوپای ئۆکراین لە بەرامبەر سەربازە روسییەکان، کارەساتی لەو وڵاتە دروستکردووە، بە پێچەوانەوەی ئەوەی سەرۆکی ئۆکراین بانگەشەی بۆ دەکات، کە گوایە روسیا شکستی ھێناوە.

ئەوەشی خستەڕوو، زیانەکانی روسیا بە دەیان  جار لەو ئامارانە کەمترن، کە سەرۆکی ئۆکراین بڵاویدەکاتەوە و ئامانج لێی لاواز نیشاندانی سوپای روسیایە.

سەرۆکی روسیا وتیشی، ئۆکراین لە جەنگەکەدا ١٦٠ تانک و ٣٦٠ زرێپۆشی تێکشکێندراوە، بەڵام روسیا تەنیا ٥٤ تانکی زیانی پێگەیشتووە و دەشتواندرێت چاکبکرێنەوە.

لەبەرامبەردا، ڤلادیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین سەرجەم قسەکانی سەرۆکی روسیای رەتکردەوە و و دەڵێت، راستە جەنگەکە سەختە بەڵام، سوپای ئۆکرانیا رۆژانە سەرکەوتنی مەزن تۆماردەکات و بەرەوپێش دەچێت.

جێگری فەرماندەی پۆلیسی خوزستان رایگەیاند، ئەو پۆلیسە لەسەر دەستی پیاوێک کوژراوە، کە پەیوەندی خزمایەتی لەگەڵ کەسوکاری قوربانییەکی خۆپیشاندانەکاندا ھەیە و ئەو پۆلیسە تۆمەتبار کراوە بە کوشتنی منداڵێک بە ناوی "پیر فەلەک". 

لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی رابردوودا، میدیاکانی ئێران ھۆکاری گیانلەدەستدانی ئەو منداڵایان گەڕاندەوە بۆ تەقەکردن لێی لەلایەن تیرۆریستانەوە، بەڵام دایکی منداڵەکە ھێزە ئەمنییەکانی تۆمەتبار کرد. 

مانگی نیسانی رابردووش، دادگای ئێران پیاوێکی بە کوشتنی ئەو منداڵە تۆمەتبار کرد و سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپاند.
  

لە راگەیەندراوێکی ھاوبەشدا، وەزارەتەکانی دەرەوە و بازرگانی و داد و گەنجینەی ئەمریکا ھۆشدارییان دایە کۆمپانیا پیشەسازییەکانی تایبەت بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، کە ئێران ھەوڵدەدات دەستیان بگاتێ لەپێناو پەرەدان بەو پیشەسازییە. 

لە راگەیەندراوەکەدا ئەوەشخراوەتەڕوو، ھاوردەکردن و پەرەدان بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران مەترسییە بۆ سەر کۆمەڵی نێودەوڵەتی و پێویستە رێگری لێبکرێت لە ھەر چالاکییەک کە پاڵپشتی پڕۆگرامی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەکانی بکات. 

ئەو وەزارەتانەی ئەمریکا ئەوەشیان خستووەتەڕوو کە، روسیا بەردەوامە لە بەکارھێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران لە ھێرشەکانیدا دژی مەدەنییەکان و ژێرخانی ئۆکراین، ئەوەش ھۆکارێکە بۆ ئەوەی ئەمریکا کار بکات لەسەر ئاستەنگ دروست کردن بۆ گواستنەوەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران بۆ روسیا. 

مانۆڕەکەی ناتۆ لەمڕۆوە دەستپێدەکات تا ٢٣ی حوزەیران بەردەوام دەبێت، تێیدا نزیکەی ١٠ ھەزار کەس و ٢٥٠ فڕۆکەی سەربازی و ٢٥ وڵاتی ئەندامی ناتۆ و وڵاتانی ھاوپەیمانی وەک ژاپۆن و سوید بەشدار دەبن. 
ئامانجی مانۆڕەکە کە بە ھەماھەنگی ئەڵمانیایە، بۆ دەرخستنی یەکگرتووی ئەندامانی ھاوپەیمانییەکەیە دژی ھەر ھەڕەشەیەک، بە تایبەت روسیا. 

پسپۆڕان و شارەزایانیش دەڵێن، ئەو مانۆڕە گەورەترین مانۆڕی سەربازی ئاسمانییە لە کاتی جەنگی ساردەوە کە ناتۆ ئەنجامی بدات، بە پەیامێکیش بۆ روسیای دەزانن، بەھۆی ئەو جەنگەی لە ئۆکراین بەرپای کردووە.
 

دوای ئەوەی ئەمریکا لە چەند رۆژی رابردوودا بەتۆمەتی ھاوکاریکردنی ئێران بۆ کەمکردنەوەی کاریگەری سزانی سەری، سزای بەسەر ژمارەیەک کۆمپانیا و دامەزراوەی رەسمی چیندا سەپاند، وەزارەتی دەرەوەی چین لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، ئەمریکا بەبێ بەڵگە سزای بەسەردا سەپاندوون و تۆمەتەکانیشی ھیچ بنەمایەکیان نییە، لەگەڵ ئەوەش سزاکانی ئەمریکا ھیچ بایەخێکیان نییە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو راپۆرت و زانیارییانەی باس لە سیخوڕیکردنی چین بەسەر ئەمریکاوە دەکەن دوورن لە راستییەوە.

لەبارەی ئەگەری سەردانی ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکاش بۆ پەکین، وەزارەتی دەرەوەی چین رایگەیاندووە، بەھیچ شێوەیەک ئاگاداری ئەو بابەتە نین و زیانیارییان لەسەری نییە.

ناسڕ کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، رەنگە لە ئایندەیەکی نزیکدا رێککەوتنی ئاڵوگۆڕی زیندانییان لەنێوان تاران و واشنتۆن ئیمزابکرێت، ئەگەر ئەمریکا نیازپاکی لەسەر پرۆسەکە دەرببڕێت.

ئەوەشی خستەڕوو، بەرپرسانی وڵاتی ئێران ھیچ کاتێک مێزی گفتوگۆ بەجێناھێڵن و بەردەوام ئامادەن بۆ دانوستان.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران تەئکیدیشیکردەوە، بەرپرسانی ئێران بەردەوامن لە ھەوڵەکانیان بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێک، کە لە بەرژەوندی گەلی ئێراندا بێت و ھێڵە سوورەکانی وڵاتەکە نەبەزێنێت.

بەپێی ھەواڵی ئاژانسی سانای سوری، بەشار ئەسەد سەرۆکی سوریا لەگەڵ ئەسغەر خاجی جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران بۆ کاروباری تایبەت کۆبووەتەوە و لەبارەی ھەماھەنگی نێوانیان لەسەر بنەمای کۆبوونەوەی چوارقۆڵی ئەستانە و وتووێژی داھاتوویان لەبارەی پاشەکشێی سوپای تورکیا لە خاکی سوریا و رووبەڕووبوونەوی تیرۆر و چەند دۆسیەیەکی تر گفتوگۆیان کردووە. 

ئاماژە بەوەشکراوە، لە کۆبوونەوەکەدا بەشار ئەسەد دانانی ستراتیژیەتێکی ھاوبەشی بە پێویست زانیوە سەبارەت بە گفتوگۆ و دانوستانەکانی داھاتوو لەبارەی کشانەوەی ھێزەکانی سوپای تورکیا لەناو خاکی سوریا.

رووبەرووکردنەوەی ئەو تۆمەتانە دوای ئەوە ھات کە جاک سمیس داواکاری گشتی لە وتارێکی تەلەفزیۆنیدا رایگەیاند، یاساکانی ئەمریکا ھەموو کەسێک بەبێ جیاوازی دەگرێتەوە.

 لە بەرامبەراد دۆناڵد ترامپ دووپاتی کردوەتەوە کە بێتاوانەوە و خۆی وەک قوربانییەکی پیلانی نەیارە دیموکراتەکانی دەزانێت، کە بەو تۆمەتانە رێگرییان کرد لە گەڕانەوەی بۆ کۆشکی سپی، ھیواشی خواستوە، کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ئەو مافانەی بۆ بگەڕێتەوە.

رۆژی ھەینی  نوێنەرانی سوپا و ھێزی پاڵپشتی خێرای سودان بە نێوەندگیری ئەمریکا و سعودیە لە جەددە رێککەوتن لەسەر راگەیاندنی ئاگربەست، لە سەرتاسەری وڵات بۆ ماوەی ٢٤ سەعات کە لەشەشی بەیانیی ئەمرۆوە دەستیپێکردووە.

ھەردوو لایەن جەختیانکردوەتەوە ئامانجی رێککەوتنەکە، رێگەدانە بە ھاوکارییە مرۆییەکان و شکاندنی حاڵەتی توندوتیژی و بەشداریکردن لە رێوشوێنەکانی بەھێزکردنی متمانەی نێوانیان تاکو بتوانن دانوستانەکانی جەددە دەستپێبکەنەوە.

نوسینگەی کاروباری ئەفریقا لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، لە رێگەی مانگی دەستکردوو ئامرازی ترەوە چاودێری ئاگربەستەکە دەکات.

لە ١٥ی نیسانەوە شەڕی نێوان سوپا و ھێزی پاڵپشتی خێرا لە سودان لەسەر دەسەڵات دەستیپێکردووە، لەو کاتەشەوە ١٣ جار لەسەر ئاگربەست رێککەوتوون و سەرجەمیان پێشێلکردوون.

پوتین لە شاری سۆچی رووسیا لەگەڵ ئەلێکساندەر لوکاشینکۆ سەرۆکی بیلاڕووس کۆبووەوە  رایگەیاند، دۆسیەی ئەمنی و ئابووری تاووتوێ دەکەن، ھاوکات ئەوەشی ئاشکرا کردووە، کە پەیوەندییەکانیان تاڕادەیەکی باش بەرەوپێچوونی بەخۆوە بینیوە.

وتیشی، پێشھاتەکانی بواری ئاسایش باشن و بە جێگیری ماونەتەوە، لە بارەی چەکی ئەتۆمییشەوە ئاماژەی بەوەکرد، چەکی ئەتۆمی تاکتیکی رەوانەی بیلاڕووس دەکرێت، ئەوەش لە ھەستیارترین بابەتەکانە کە رێککەوتنی لەسەر کراوە.

گۆستاڤۆ پترۆی سەرۆکی کۆلۆمبیا رایگەیاند، چوار منداڵ کە زیاتر لە مانگێک بوو لە دارستانە باراناوییەکانی ئەمازۆنی کۆڵۆمبیا بێسەروشوێن بوون، بە زیندووی دۆزرانەوە.

سەرۆکی کۆلۆمبیا ئەو رۆژەی بە رۆژێکی ئەفسانەیی بۆ وڵاتەکەی وەسفکرد، لە بارەی تەندروستییشیانەوە رایگەیاندوە، کە لاوازن و لەژێر چاودێری وردی پزیشکیدان.

لە تۆمارێکی ڤیدیۆییشدا کە وەزارەتی بەرگری کۆڵۆمبیا بڵاوی کردوەتەوە، منداڵەکان لە نێو فرۆکەیەکی جەنگیدا دەردەکەون کە چارەسەر دەکرێن.

منداڵەکان لە بنەڕەتدا خەڵکی رەسەنی ھویتۆتۆن و تەمەنیان لەنێوان یەک ساڵ بۆ ١٣ ساڵدایە و لە یەکی مانگی ئایارەوە بە تەنیا لە جەنگەڵەکاندا سەرگەردان بوون ئەوەش دوای ئەوەی ئەو فرۆکەیەی گەشتیان پێکردبوو کەوتە خوارەوە، لەو رووداوەشدا دایکی منداڵەکان و فرۆکەوانەکە و کەسێکی تری ناوچەکە گیانیان لە دەستدا.