کوردستان
بەشدار حەسەن ئەندامی تیمی پارێزەرانی دەستگیركراوانی بادینان رایگەیاند، رۆژنامەنووس شێروان شێروانی بەدەست و پێ كەلەپچەكراوی برایە دادگای لێكۆڵینەوەی دەشتی هەولێر له كەسنەزان.
وتیشی، لەسەر سكاڵای ئەفسەرێكی ناو چاكسازی و تۆمەتی ساختەكردنی پەنجەمۆری گوهدار زێباری وتە لە شێروان شێروانی وەرگیرا، بەڵام رۆژنامەنووس شێروان شێروانی هەردوو تۆمەتەكەی رەتكردەوە و وتی، بێتاوانە لەو تۆمەتانەی خراونەتە پاڵی.
د.سەباح ھەورامی لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانییدا رایگەیاند، تائێستا ھیچ حاڵەتی گیان لەدەستدان بە نەخۆشی ھەوکردنی مێشک تۆمارنەکراوە و ھاووڵاتیان دڵنیادەکەنەوە نەخۆشییەکەی جێگەی نیگەرانی و دڵەڕاوکێ نییە.
راشیگەیاند، قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئەو پرسە لەسەر خەتە و رایسپاردون چی پێویستە بۆ بەرەنگاربوونەوەی نەخۆشییەکە بیکەن.
ئاماژەی بەوەشکرد، پشکنینی تووشبووەکان رەوانەی تاقیگەی ناوەندیی لە بەغداد دەکەن و سبەینێش وەفدێکی وەزارەتی تەندروستیی عێراق سەردانی ھەڵەبجە و سلێمانی دەکەن.
ئەمڕۆ لەکاتی کردنەوەی بازاڕی ئاڵوگۆڕی دراو لە ھەرێمی کوردستان، ١٠٠ دۆلار بە ١٤٢ ھەزار و ٥٠٠ دینار بوو، بەڵام دواتر بانکی ناوەندی عێراق ١٧١ ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار دۆلاری خستەڕوو کە ١٦٤ ملیۆن و ٤٠٠ ھەزار دۆلاری بە حەواڵە و حەوت ملیۆن و ١٠٠ ھەزار دۆلاریشی بە کاش بوو، لە ماوەی ئەمساڵیش ئەوە کەمترین بڕی خستنەڕوو بوو بە کاش.
سەرەڕای خستنەڕووی ئەو بڕە کەمەی دۆلار، بەڵام بەھای دینار بەرێژەیەکی بەرچاو بەرزبووەوە و بەھای ١٠٠ دۆلار گەیشتە ١٤٠ ھەزار دینار.
وەزارەتی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان لەبارەی یاسا و رێنماییەکانی چەک راگەیەندراێکی بڵاوکردەوە و دەڵێت، داوا لە لایەنە سیاسییەکان دەکات ھاوکاریان بن بۆ بنبڕکردنی دیاردەی ھەڵگرتنی چەک لە ماڵاندا کە ھۆکاری زیادبوونی توندوتیژییە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، ئەندام و لایەنگری حزبەکانیش پێویستە لەگەڵ یاسای نوێی ھەڵگرتنی چەک خۆیان بگونجێنن و لەکاتی زۆر پێویستدا نەبێت چەک ھەڵنەگرن.
وەزارەتی ناوخۆ داواش لە دەزگاکانی راگەیاندن دەکات پەرە بە کلتوری ناتوندوتیژی بدەن و ھانی ھاووڵاتیان بدەن تا بۆ چارەسەری کێشەکانیان پەنا بۆ گفتوگۆ و دادگاکان بەرن، دەشڵێت، پێویستە لەھەمو بارەگای لایەنە سیاسییەکاندا کۆگای ھەڵگرتنی چەک ھەبێت تاوەکو تەنھا لەکاتی پاسەوانیدا چەک ھەڵبگیرێت.
د.ئازاد مستەفا بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی ھەڵەبجە رایگەیاند، بێدی چۆڵ نەماوە لە نەخۆشخانەی منداڵان و پێویستە نەخۆشخانەیەکی تر دابین بکەن بەڵام بە بێ کارمەند ئەستەمە.
وتیشی، رۆحی منداڵانی ھەڵەبجە چاوەڕێی چارەنوسی ئەو ١٣٠ خۆبەخشەن تا ببنە فەرمانبەری حکومەت و خزمەتی منداڵان بکەن.
بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی ھەڵەبجە، داوا لە سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران دەکات ئەگەر باوانی ئەو منداڵە ھەڵەبجەییانە بە کورد دەزانن، ئەوا ڕەزامەندی بدەن لە سەر دامەزراندنی ئەو ١٣٠ کەسەی نەخۆشخانەی بیارە کە ناوەکانیان لە ئەنجومەنی راژەیە، بۆ ئەوەی خزمەتی نەوەکانی داھاتووی ھەڵەبجە بکەن.
دەقی پەیامەکەی مەکتەبی سیاسیی یەکێتی...
چل وحەوت ساڵ لەمەوبەر و ھەر ساڵێک دوای دامەزراندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بۆ رووبەڕوبونەوەی سیاسەتە تەعریبی و بەعسییەکانی رژێمی شۆڤێنی بەغدا لەکایەی پەروەردەو خوێندندا لە ٢٦ی نیسانی ١٩٧٦ دا یەکێتی خوێندکارانی شۆرشگێڕی کوردستان دامەزرا کەدواتر ناوەکەی بووە( کۆمەڵەی خوێندکارانی کوردستان)، ھەرچەندەئەو سەردەمە دامەزراندنی ھەر رێکخراوێکی پیشەیی لە دەرەوەی سیستمی بەعس سزای لە سێدارەدان و زیندانیکردن چارەنوسی بوو، بەڵام رێکخراوی خوێندکاران توانیان ئومێدێک بدەنەوە توێژی شۆرشگێڕی خوێندکارانی کوردستان و لەوبارە ناھەموارەی کە ئاشبەتاڵ باڵی نائومێدی بەسەر گشت کوردستاندا کێشابوو، سیاسەتی بەسەربازگەکردنی ژیانی مەدەنی و کۆنترۆڵکردنی بەعسییانەی ژیانی لاوان و خوێندکاران، لەپانتایی دامەزراوەکانی خوێندن وزانست لە سەرتاسەری کوردستان و عیراقدا بە تایبەتیش لە ناوەندێکی بە جوڵەی تاکەزانکۆی کوردستانی ئەو کات ،زانکۆی سلێمانی، کە مەڵبەندی پێگەیاندنی سەدان کادری وشیاری رێکخستنەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو.
دامەزراندنی کۆمەڵەی خوێندکاران ورەی بە بەرگیانی خوێندکاراندا بەخشیەوە کە لێبڕاوانە رووبەڕووی سەرانی رژێم و بەرنامە شۆڤێنیەکەیان ببنەوە ولەو ساڵانەوە نارەزایی لەناوەندەکانی خوێندن چەکەرەی کرد وتاکو لەسەرەتای ھەشتاکاندا پەلی بۆ خۆپیشاندانەکانی شارەکانی کوردستان ھاویشت ، جوڵانەوەی شۆڕشگێری خوێندکاران بووە دیمەنێکی سەربەرزی خەباتی دیموکراتی و پیشەیی شۆرشی نوێی گەلەکەمان ، رەوتی تێکۆشانی کۆمەڵەی خوێندکاران جگە لە ئەرکی خەباتی پیشەیی لەخەباتی سیاسیشدا داینەمۆی پێگەیاندنی کادری پێشکەوتوبون بۆ رێکخستنەکانی یەکێتی وزۆربەی سەرکردەو فەرماندە و پێشمەرگەکانی سەرەتای شۆرشی نوێ لە ئەندام و کادرەکانی کۆمەڵەی خوێندکاران بوون.
ئەمرۆ و لە ساڵیادی دامەزراندنی ئەو رێکخراوەدا سەری رێز بۆشەھیدانی کاروانی تێکۆشانی کۆمەڵەی خوێندکاران دائەنەوێنین و سڵاو بۆ تێکۆشەرە ماندونەناسەکانی ئەو رێکخراوەکە لە جۆش وخرۆش پێبەخشینی شۆرش وبەرگریدا لەو رۆژە سەختانەدا رۆڵی پێشەنگیان ھەبووە .
بۆپێشەوەش بەرەو بوژاندنەوەی چۆنایەتی خەباتی خوێندکاری و پیشەیی خوێندکارانی کوردستان بە فۆرمێکی نوێ وبۆ سەردەمێکی نوێ.
مەکتەبی سیاسیی
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە پەیامێکدا رایگەیاند، بە شکۆوە یادی ٤٩ ساڵەی شەھیدانی بۆردومانەکەی قەڵادزێ و زانکۆی سلێمانی دەکەنەوە و سەری رێزیان بۆ قەڵادزێییە تێکۆشەرەکان دادەنەوێنن، کە نموونەی خەبات و قوربانیدانن لەپێناو سەربەرزیی کوردستان.
سەرۆکی یەکێتی دەڵێت، قەڵادزێ و خەڵکە قارەمانەکەی لە مێژووی خەباتی گەلی کورددا، سیمبوولی تێکۆشان و بەگژداچوونەوەی زوڵم و ستەم بوون و بە خوێنی خۆیان کوردستانیان پاراستووە، بۆیە ئەرکی حکومەتە خزمەتەکانی بۆ ئەو شارە خۆشەویستە، بارتەقای رەنج و قوربانیدانەکانیان بێت.
دەشڵێت، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رەنج و تێکۆشانی ئێوە لە یاد ناکات و بەرامبەر دڵسۆزیتان وەفادار دەبێت.
بەڕێوەبەرایەتی نەھێشتنی ماددە ھۆشبەرەکان لە ئاسایشی گشتی ھەولێر لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، لە ماوەی ھەشت رۆژی رابردوودا دوای کۆکردنەوەی زانیاری و بەدواداچوونی پێویست دوو باندی مەترسیداری بازرگانیکردن و بەکارھێنەری ماددە ھۆشبەرەکان دەستگیراون.
راشیگەیاندووە، ھەردوو باندەکە لە چوار کەس پێکھاتوون و لەکاتی دەستگیرکردنیشیاندا دەستبەسەر ١١ کیلۆ ماددەی ھۆشبەردا گیرا لە جۆرەکانی کریستاڵ و حەشیش.
حەقی ئۆڵوچ، سەرۆکی فراکسیۆنی ھەدەپە لە کۆبوونەوەی پەرلەمانی تورکیادا رایگەیاند، "ئەمڕۆ کە یادی ١٠٣ھەمین ساڵیادی دامەزراندنی پەرلەمانی تورکیا دەکەنەوە، روبەڕوی تورکیایەک بوونەتەوە کە بەھەڵە و خراپی بەڕێوەدەبردرێت".
وتیشی، ئەمڕۆ دیموکراسی لەژێر فشاری قورسدایە و بنەمای جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان پشتگوێخراوە، سیستمی سەرۆکایەتیش لە تورکیادا جگە لە خۆدەرخستنی دەسەڵاتداران ھیچی دیکەی نەھێناوەتە کایەوە.
سەرۆکی فراکسیۆنی ھەدەپە، جارێکی دیکە جەختی لە چارەسەری کێشەی کورد کردەوە و ئەوەی خستەڕوو، ناتوانرێت بە ململانێ و توندوتیژی ھیچ کام لە کێشەکانی تورکیا چارەسەربکرێن، ھەروەھا ھیچ کێشەیەکیش نییە کە بە دانوستان و گفتوگۆ چارەسەر نەبێت بەتایبەتی کێشەی کورد. لە سەدەی یەکەمی کۆماریشدا چەندەھا کێشە و قەیران سەریان ھەڵدا، بەڵام سەدەی دووەم سەدەی چارەسەری دەبێت.
ئاژانسی ئانادۆڵ لە سەرچاوە ئەمنییەکانی پارێزگای شرناخەوە بڵاویکردەوە، رووداوەکە لە گوندی یاڤشانی خوارووی سەر بە قەزای ئیدیل روویداوە و تیایدا کەسێک کوژراوە و دوو کەسی دیکەش برینداربوون.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، دوای رووداوەکەش ھەڵمەتی ھێزە ئەمنییەکان بۆ دەستگیرکردنی تۆمەتبارەکان دەستیپێکردووە، بریندارەکانیش بۆ نەخۆشخانەی گشتی جزیر گوازراونەتەوە.
ھونەر جەمال، بەرپرسی راگەیاندنی وەزارەتی دارایی و ئابوری ھەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، وەزارەتی دارایی پێشتر لەنێوان ٥ بۆ ٨ی ھەموو مانگێک خشتەی مووچەی بڵاودەکردەوە، سبەی سێشەممەش دەوامی فەرمی وەزارەت دەستپێدەکاتەوە و وەزارەتەکەیان بۆ ئامادەکردنی مووچە لەگەڵ وەزارەتی سامانە سروشتییەکان و ئەنجومەنی وەزیران دەستبەکار دەکات.
ئاماژەی بەوەشکرد، پێشتر مانگانە زیاتر لە ٧٠٠ ملیار دینار داھاتی فرۆشتنی نەوت دەھاتەسەر ھەژماری وەزارەتی دارایی و لەگەڵ داھاتی ناوخۆ تەمویلی مووچەی پێدەکرا، بەڵام ئێستا بەھۆی راگرتنی ھەناردەی نەوت ئەو پارەیە نایەتە خەزێنەی حکومەتی ھەرێمەوە.
بەرپرسی راگەیاندنی وەزارەتی دارایی وتیشی، لە ھەفتەی داھاتووەوە وەزارەتی دارایی قسە لەگەڵ وەزارەتی دارایی عێراق دەکات و ھەموو ھەوڵێکدەدەن گرفت بۆ دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەران دروستنەبێت.
دانەر ئەبوبەکر، نوێنەری کاربەڕێکەری نوێنەرایەتی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە رووسیا بە کوردسات نیوزی راگەیاند، نوێنەرایەتی ھەرێم لەسەرەتای لێشاوی کۆچبەران ھاوکاری ژمارەیەکی زۆر کۆچبەری کردووە کە تووشی کێشە بوون و دواتر گەڕێنراونەتەوە، بۆ کێشەی کۆچبەرانی کوردیش لە بێلاڕویش لە ھەوڵی جددیدان بۆ چارەسەری کێشەکانیان.
راشیگەیاند، نیگەرانن لە بەردەوامی بازرگانیکردن بە کۆچبەران لەلایەن باند و قاچاغچیەکانەوە، لەمکاتەشدا حکومەتی ھەرێم لەگەڵ عێراق و روسیا لەسەر خەتە و کاردەکات بۆ ئەوەی کۆچبەرانی کورد روبەڕوی پێشێلکاری نەبنەوە.
نوێنەری حکومەتی ھەرێم لە رووسیا ئاماژەی بەوەشکرد، ھەرچەندە ئەوان ھاوکاری مرۆیی ئەو کۆچبەرانە دەکەن کە لەرێگەی گەیشتن بە ئەوروپا دەستبەسەردەکرێن، بەڵام کۆچبەرانیش پێویستە بزانن کە ئەوان بە یاسای ئەو وڵاتە مامەڵەیان لەگەڵدەکرێت کە تیایدا دەستگیرکراون و ھیچ لایەنێک ناتوانێت دەست لە یاسا و ڕێنماییەکانی ئەو وڵاتانە وەربدات.
شێخ نیاز راغب نەقشبەندی بەڕێوەبەری گشتی حەج و عومرەی ھەرێمی کوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لەچەند رۆژی رابردودا زیاتر لە ٥٠ عومرەکاری کورد کە لەرێگەی وشکانییەوە لە دەروازەی عەرعەری نێوان سعودیە و عێراقەوە گەڕاونەتەوە و لەرێگەدا ئۆتۆمبێلەکەیان پەکی کەوتووە، بەوھۆیەش روبەڕوی گرفت بوونەتەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەوان پێشووتریش ھۆشدارییانداوە بە عومرەکارانی کورد کە بەڕێوەبەرایەتی حەج و عومرەی گرێبەستی تەنھا لەگەڵ ئەو کۆمپانیایانە ھەیە کە لەرێگەی ھەردوو فڕۆکەخانەی ھەولێر و سلێمانی گەشتەکانیان ئەنجام دەدەن و ھیچ کۆمپانیایەک لە ھەرێمی کوردستان لە رێگەی وشکانییەوە گەشتەکان ناکات.
بەڕێوەبەری گشتی حەج و عومرەی ھەرێم وتیشی، ئەوان گەرەنتی ھیچ عومرەکارێک ناکەن کە لەرێگەی وشکانییەوە سەردانی سعودیە بکات، لەئێستاشدا دوای پەیوەندیکردنیان لەگەڵ دەستەی حەجی عێراق، کێشەی ئەو عومرەکارانە چارەسەرکراوە کە لە دەروازەی عەرعەر روبەڕوی گرفت ببوونەوە.
باشاک دەمیرتاش، ھاوسەری سەڵاحەدین دەمیرتاش،لە میانەی بانگەشەی ھەڵبژاردنی پارتی چەپی سەوز لە شاری جولەمێرگی باکوری کوردستان، پەیامێکی سەڵاحەدین دەمیرتاشی خوێندەوە و رایگەیاند، ئەم ھەڵبژاردنە زۆر گرنگە و ھەڵبژاردنی کۆتایی زوڵم و دیکتاتۆریەتی ئەردۆغانە.
دەشڵێت، کاری یەکەمیان بەھێزکردنی دیموکراسی و چارەسەرکردنی کێشەی کوردە لە پەرلەمانی تورکیا، داواشدەکات ھەمووان ئەرکی خۆیان جێبەجێبکەن بۆ ئەوەی پارتی چەپی سەوز بە بەھیزی بچێتە پەرلەمان، تاکو لە رێگەی ئاشتی و دیموکراسییەوە ھەموو کێشەکان لە پەرلەمان چارەسەر بکرێن.
لەمیانی سەردانەکاندا، شاڵاو کۆسرەت رەسول لە تەندروستی ئەو تێکۆشەرانەی پرسی و بەگرنگییەوە باسی خەبات و قوربانیدانیانی کرد و ھەموو پاڵپشتی و پشتیوانیەکی بۆ دووپات کردنەوە.
لە بەشێکی تری سەردانەکاندا و لەمیانی بەشداریکردنی لە پرسەکان شاڵاو کۆسرەت رەسول پرسەو سەرەخۆشی و ھاوخەمی خۆی گەیاندە خانەوادەی کۆچکردووان و ھیوای خواست دواکۆست و ناخۆشیان بێت.
لە هەولێر ژنێک لەلایەن کەسێکەوە کە وەک شێخ خۆی ناساندووە دەستدرێژیی دەکرێتەسەر
رووداوەکە چەند ھەفتەیەک لەمەوبەر لە یەکێک لە گەرەکەکانی ھەولێر روویداوە، ژنەکە خاوەنی سێ منداڵە و ھاوسەرەکەی پێشتر کۆچی دواییکردوە.
ژنەکە کە نەیویست ناوی بھێندرێت و لەبەردەم کامێرا دەربکەوێت بەھۆی ئەوەی مەترسی لەسەرە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لەچەند ھەفتەی رابردوودا پەنای بۆ ئەو شێخە بردووە تا یارمەتی بدات لە دۆزینەوەی یەکێک لە منداڵەکانی دوای ئەوەی ونببوو.
وتیشی، ئەو کەسەی وەکو شێخ خۆی ناساندووە و کاری نوشتە و جادوی بۆ ژنان و کچان کردووە، پارەیەکی زۆریشی لێسەندووە و دەستدرێژیشی کردووەتەسەر، ھەڕەشەی کوشتنی خۆی و منداڵەکانیشی کردووە ئەگەر رووداوەکە ئاشکرابکات.
دەشڵێت، پێشتر جارێک رفێنراوە و لێیدراوە و تەنانەت داوایان لێکردووە خانوەکەشی بفرۆشێت و پارەکەی پێبدات، لە ئێستاشدا بۆ پاراستنی گیانی خۆی و منداڵەکانی سکاڵای تۆمارکردووە.
بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، ئەو کەسەی کە وەک شێخ خۆی ناساندووە پێشتر ماوەیەک دەستگیرکراوە و دواتر ئازادکراوە.
لەسەر ئەو دۆسیەیە، ھۆگر عەزیز وتەبێژی پۆلسی ھەولێر بە کوردسات نیوزی راگەیاند، دۆسیەی لێکۆڵینەوە بۆ ئەو رووداوە کراوەتەوە و لە رۆژانی داھاتوودا رونکردنەوەی زیاتر دەدەن لەو بارەیەوە.