لەمیانی وتەیەکیدا شاڵاو کۆسرەت رەسول باسی لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووکی کردو داوای کرد، ھەموو کەرکووکییەکان بەشداری دەنگدان بکەن و پارێزگاری لە ناسنامەی کوردستانی بوونی کەرکووک بکەن.

شاڵاو کۆسرەت رەسول وتیشی، کەرکووکییەکان شاھێدن کە چۆن لە رۆژانی سەخت یەکێتی فریادڕەسی کەرکووکییەکان بووە، بۆ داھاتووش ھەر یەکێتی دەتوانێ خزمەتی شارەکە و خەڵکە تێکۆشەرەکەی بکات.
لەکۆتایی قسەکانیدا شاڵاو کۆسرەت رەسول داوای کرد لەرۆژی دەنگدان بە گڕوتینەوە بەشداری بکەن و دەنگ بە کاندیدانی لیستی ١٤٢ی "ھاوپەیمانی کەرکووک ھێزو ئیرادەمانە بدەن".

تەھا جەمال لێپرسراوی دابەشکردنی نەوت لە سلێمانی و دەوروبەری بە کوردسات نیوزی راگەیاند، دابەشکردنی نەوت بەسەر ھاوڵاتیاندا بەردەوامە بە نرخی ١٠٣ ھەزار و ٥٠٠ دینار بۆ ھەر خێزانێک، لە ئێستاشدا لە مەڵبەندی یەک دەستیان بە دابەشکردنی نەوت کردوە.

سەبارەت بە راگرتنی دابەشکردنی نەوتیش ئاماژەی بەوە کرد، بەھۆی ئەوەی حکومەتی عێراق بەڵێنیداوە نەوت بە نرخی ٥٠ ھەزار دینار رەوانەی ھەرێم بکات و بە ھەمان نرخ دابەش بکرێت، ھاوڵاتیان ئامادەنین نەوت بە ١٠٣ ھەزار و ٥٠٠ دینار وەربگرن، کۆمپانیای تایبەتمەندیش ئامێری پێوانەکردنی نەوتی وەرگرتووەتەوە بۆ دووبارە چالاککردنەوەیان، بەو ھۆکارانەش ماوەی دوو رۆژە نەوت لە ناوشاری سلێمانی دابەشنەکراوە.

بەپێی خشتەی دانیشتنەکانی دادگای باڵای فیدراڵی عێراق رۆژی یەکشەممە ٣/١٢/٢٠٢٣ سەبارەت بە سکاڵایەکی نەجیب شەمعون ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی و زیاد جەبار ئەندامی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان کۆدەبێتەوە کە داوایان کردوە، دادگای فیدراڵی بڕیار بدات لەسەر ماددەکانی ١ و ٩ و ١٥ و ٢٢ و ٣٦ لە یاسای ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، تایبەت بە پێکھاتەکان و دیاریکردنی بازنەکانی ھەڵبژاردن.

ھەر بەپێی خشتەی دانیشتنەکان، بڕیارە رۆژی دووشەممە ٤/١٢/٢٠٢٣ دادگای فیدراڵی، سەبارەت بە سکاڵایەکی "نەجاح حەسەن ئیبراھیم" کاندیدی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک کۆببێتەوە، کە لە سکاڵاکەیدا داوایکردووە، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن پابەند بکرێت بە دواخستنی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان لە پارێزگای کەرکوک تا ئەو کاتەی وردبینی لە لیستی تۆماری دەنگدەراندا دەکرێت.

غازی فەیسەڵ فەرماندەی خۆبەخش لە ھێزی پێشمەرگە لە سنوری مەخمور بە کوردسات نیوزی راگەیاند، شەوی رابردوو لە نێوان  گوندی  عەلیەڕەش و  دووسەرە لەدەشتی  قەراجی سەر بە مەخموور، شەڕ لەنێوان سوپای  عێراق و تیرۆرستانی داعش  روویدا، تیرۆریستان لە گوندێکی دەشتی قەراج لەلایەن ھێزێکی پێشمەرگە و سوپای عێراقەوە گەمارۆدران، ھاوپەیمانانیش بە فڕۆکە بە ئاسمانی ناوچەکەدا دەسوڕێنەوە.

وتیشی، لە ئەنجامی شەڕ و پێکدادانەکەدا سەربازێکی سوپای عێراق کوژراوە و دوو سەربازی تریش برینداربوون، بەپێی زانیارییەکان تیرۆریستێکی داعشیش کوژراوە.

راشیگەیاند، لەلایەن ھێزی پێشمەرگە و سوپای عێراق خێزانێکی کورد لە دەستی تیرۆریستان رزگارکران، کە لە گوندی کۆڵتەپە لەلایەن تیرۆریستانەوە گەمارۆدرابوون.

دەقی راگەیەنراوەکەی شاناز ئیبراھیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عێراق... 

تا ئێستاش توندوتیژی دژی کچان و ژنان بەربڵاوترین پێشێلکاری مافی مرۆڤە لە جیھاندا و بارودۆخەکەش جیاوازی نییە لە عیراقدا، کە چەندین حاڵەتی توندوتیژی دژبە ژنانی بەخۆیەوە بینیوە و ئەمەش بەڕوونی بەرجەستەی ئەو پێشێلکاری و تاوانە دڕندانانەیە، کە ژنانی ئێزدی و پێکھاتەکانی دیکەش لەسەردەستی چەتە تیرۆریستییەکانی داعش تووشی بوون.

بڕوامان بەوە ھەیە، کە گۆڕانکاری لە فێرکردنەوە دەستپێدەکات بە دانانی کلتوری مافەکانی مرۆڤ لە پرۆگرامەکانی خوێندن لە قۆناغی سەرەتاییەوە تا زانکۆ و رونکردنەوەی کاریگەرییەکانی توندوتیژی و لێکەوتە کۆمەڵایەتییەکانی، ھەروەک عیراق بەشداریی کردوە لە ھەڵمەتی جیھانی بۆ ھۆشیارکردنەوە و بەرەنگاربونەوەی توندوتیژی دژی ژنان، لەڕێگەی ئەنجامدانی بۆنە و چالاکییەکان لە سەرانسەری وڵاتدا.
دیاردەی ھاوسەرگیریی خوار تەمەنی یاسایی و زۆرەملێی کچان دیاردەیەکی نەرێنی و ناشارستانییە و نامۆیە بە کۆمەڵگەی ئێمە، کە بە رەسەنایەتی و شارستانی و ھۆشیاری ناسراوە. بەڕێز سەرۆک کۆمار دکتۆر لەتیف جەمال رەشید و منیش بە توندی دژی ھاوسەرگیری کچانی خوار تەمەنی یاسایی و ھاوسەرگیریکردنی زۆرەملێ و ھەموو جۆرەکانی توندوتیژی خێزانی دەوەستینەوە، ھەروەھا ئەم بابەتەم لەگەڵ وەزیری داد و لایەنە پەیوەندیدارەکان جوڵاندوە و بەردەوامیش دەبم لە ھەوڵەکان بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ کەمکردنەوەی ئەو دیاردانە.

ئەو پرسە تەنھا لە ئاستی ھاوسەرگیری خوار تەمەنی یاسایی و ھاوسەرگیری زۆرەملێدا نەوەستاوە، بەڵکو ھەندێک لە ھەلپەرستان، بازرگانی بە کچانی تەمەن ١٢ ساڵانەوە دەکەن.  ئامارە بەردەستەکان ورد نین، ھۆکارەکەشی ئەوەیە کە ژمارەیەک لە ژنان خۆیان لە قسەکردن لەسەر ئەو بابەتانە بەدوور دەگرن، کە بەرکەوتەیان لەگەڵی دەبێت بە ھۆکاری کۆمەڵایەتی یان ھەستکردن بە ترس لە ھەڵوێستی کۆمەڵگە، بەڵام زۆرێکیان باسیان لە ئازارەکانیان کردوە و چیرۆکە ئازاربەخشەکانی خۆیان و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵیان، گێڕاوەتەوە.

سنوردانان بۆ دیاردەی توندوتیژی دژی ژنان پێویستی بە ھەوڵی زیاتر و کاری ھاوبەش لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکاندا ھەیە، لەکاتێکدا یاسای دژە بازرگانیکردنی ساڵی ٢٠١٢ کاری زۆرەملێ و ھەندێک جۆری بازرگانیکردن بە تاوان دەزانێت و ھەندێک چوارچێوە یاساییەکەی ھێشتا پێویستی بە نوێکردنەوە ھەیە، جێبەجێکردنی یاساکە وەک گەورەترین ئاڵنگاری دەمێنێتەوە، بەوپێیەی زۆرترین ھەوڵ دەکەوێتە ئەستۆی وەزارەتی ناوخۆ، بەوەی تاوانباران دەستنیشان بکات و دەستگیریان بکات، بەشێکی دیکەی بەرپرسیارێتییەکە  دەکەوێتەئەستۆی دەسەڵاتی دادوەری بۆ دادگاییکردنیان و جێبەجێکردنی توندترین سزاکان، جگە لە رۆڵی دامەزراوە پەروەردەییەکان و رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە پاراستنی مافەکانی ژنان و دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی ئەم پەیامە مرۆییە.

ھەروەھا بنبڕکردنی توندوتیژی دژی ئەم توێژە، بەرپرسیارێتییەکی کۆمەڵایەتی و ئەخلاقییە، لەگەڵ پێدانی رۆڵی راستەقینەی خۆیان شانبەشانی برا پیاوەکان و متمانەکردن بە تواناکانیان و یارمەتیدانیان لە ئاشنابون بە مافە مرۆییەکانیان و دادپەروەری لەگەڵیان و پشتیوانی و گرنگیدان بەوانەی توندتیژییان بەرامبەر کراوە، بۆئەوەی تێکەڵاو بکرێنەوە بە کۆمەڵگە.

بە شانازییەوە سڵاو لە ھەڵوێستی قارەمانانەی ژنانی عیراق دەکەین، کە قوربانیدان و بەخشین لەپێناو ژیانێکی مرۆییانەی پرشنگدار بڵاودەکەنەوە.

سڵاو بۆ ھەموو ئەو ژنانەی لەپێناو ئازادی و یەکسانی و ئاشتیدا تێکۆشان.

    خانمی یەکەم
 شاناز ئیبراھیم ئەحمەد

وەزارەتی تەندروستی ھەرێم لە رۆژی جیھانی ئایدزدا راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بۆ ئەوەکردوە، لە ھەرێمی کوردستان لە پڕۆگرامی کۆنتڕۆڵکردندا لەماوەی ١٠مانگی ڕابردوو، ٥٩٨ ھەزار تێستی پشکنینی خوێن بۆ دۆزینەوەی ڤایرۆسی HIV ئەنجام دراوە، بەتایبەتی بۆ کەسانی بیانی پێش پێدانی مۆڵەتی نیشتەجێبوون و پشکنینی پێش ھاوسەرگیری و کرێکاری شوێنە گەشتیارییەکان و ڕاگیراو و حوکمدراوانی ناو چاکسازییەکان و نەخۆشانی گورچیلەی درێژخایەن و سیل و ھەوکردنی جگەر و تالاسیمیا.

ئاماژەی بەوەشکردووە، لە دەرەنجامی پشکنینەکاندا، ٧٢ حاڵەتی نوێ دەستنیشانکراوە کە بەشی ھەرە زۆریان ھاووڵاتییانی بیانی و ھاووڵاتییانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستانن و کاری پێویست بەرامبەریان ئەنجامدراوە، تووشبووانی بیانیش گەڕاونەتەوە وڵاتانی خۆیان و ھەموو حاڵەتەکانی نوێ و ساڵانی ڕابردووی دانیشتووی ھەرێمیش لەژێر چاودێری تەندروستی و خۆپارێزی دان.

وەزارەتی تەندروستی ھەرێم جەختی کردوەتەوە، لە ھەرێمی کوردستان بە بەراورد بە وڵاتانی جیھان، کەمتریین تووشبووی ئەو ڤایرۆسە تۆمارکراوە بە ھۆکاری سەرەکی پابەندبوون بە بەھا کۆمەڵایەتی و کەلتوری و ئاینی و پتەوی بەرنامەکانی پەتازانی لە ھەرێمی کوردستان.

پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا گوندەکانی سنووری بەرواری بالایان بۆردومانکرد، سەرەڕای ئەوەی ژمارەیەکی زۆر ھاوڵاتی مەدەنی بۆ گەشت و سەیران ئەمڕۆ ڕوویان لەو سنورە کردبوو.

ئەوەشی خستەڕوو، تائێستا زیانەکانی بۆردومانەکە دیارنییە و بۆردومانەکان ترس و دڵەڕاوکێ لای دانیشتوانی قەزاکە دروستکردووە و زۆرینەی شوێنە گەشتیارییەکانی ناوچەکە مەترسی بۆردومانکردنیان لەسەرە.

ئەوەش لەکاتێکدایە، ماوەی چەندین مانگە تورکیا بە بەردەوامی سنوری قەزای ئامێدی بوردومان دەکات، بەتایبەتی ھەردوو زنجیرە چیای مەتینا وگارە، جگەلەوەش، ئەو وڵاتە چەندین بنکەی سەربازی لەچیای مەتینا دروستکردووە.

دەستەی دەروازە سنووریەکانی عێراق لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، لە دەروازە سنوورییەکانی عێراق لیژنەیەکی باڵا پشکنین بۆ ئەو بارھەڵگرانە دەکات، کە ھاتوچۆ بە دەروازە سنوورییەکاندا دەکەن و ھەر بارھەڵگرێک مەترسیداربێت رێگە بە تێپەڕبوونی نادرێت.

ئەوەشی خستەڕوو، ئەو بارھەڵگرەی باسی لێودەکرێت لە بەندەری ئوم قەسر، چەکی ئەمریکی بۆ ھەرێم رەوانەکردووە، دوای پشکنین دەرکەوتووە، بارھەڵگرەکە چەکی بارکردووە و سەربە وەزارەتی بەرگری بووە، بە بڕیاری دادوەر رێگە بە تێپەڕبوونی نەدراوە و گەڕێندراوەتەوە بۆ بەندەرەکە، راشیگەیاند، رێوشوێنی یاسایی بەرامبەر دەنگۆیانە دەگرنەبەر دژیان بڵاوکراوەتەوە.

ئەوەش لەکاتێکدایە، پێشتر، عالیە نوسێف ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ھەولێک بۆ بەقاچاخبردنی چەکی ئەمەریکی بۆ ھەرێمی کوردستان پووچەڵکراوتەوە، کە بە پاساوی ماددەی کیمیایی ھەوڵیانداوە لە بەندەری ئوم قەسرەوە بۆ ھەرێم ڕەوانەی بکەن.

نیوەرۆی ئەمڕۆ ئاراس محەمەد ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی و سەرۆکی ھاوپەیمانیی یەکێتی خەڵکی نەینەوا لەگەڵ شێخ مەھدی شێخ ئەحمەد بەرزەنجی راوێژکاری دەزگای ھەڵبژاردن و ژمارەیەک کادری دەڤەرەکە، سەردانی ھەردوو تەکیای شێخ ئیسماعیل ولیانی لە ناحیەی روڤیا ، تەکیای شێخ عەبدالعزیز گەیلانی لە قەزای ئاکرێ کرد.

ھاوکات لەلایەن شێخ وریا بەرزەنجی رابەری تەریقەتی قادری ولیانی لە کوردستان و عیراق و جیھان و بەشێک لە خزمانی شێخی بەرزنجی پێشوازی کران، ھاوکات لە وتەیەکیدا ئاراس محەمەد ئاغا رایگەیاند، سوپاسی پێشوازی گەرمی شێخانی بەرزەنجی کرد و جەختی لەپەرەپێدانی ئەم پەیوەندییە کردەوە کە ھەمیشە شێخانی بەرزەنجی و تەکیەکانیان رۆڵی گرنگیان ھەبووە و بەشێک بوون لە پەرەپێدانی پێکەوەژیان و بەھێزکردنی پەیوەندی کۆمەڵایەتی لە ھەرێمی کوردستان.

وەزارەتی کارەبای ھەرێم بڵاویکردەوە، بەھۆی گرفتێکی تەکنیکی کوژانەوەی گشتی لە سیستمی کارەبای ھەرێم روویداوە، ئاماژەی بەوەشدا، ئێوارەی رۆژی پێنجشەممە بەھۆی گرفتێکی تەکنیکییەوە تەواوی یەکەکانی بەرھەمھێنانی کارەبای ھەرێم کوژانەوە، بەڵام تیمەکانی وەزارەت دەستبەجێ کێشەکەیان چارەسەرکرد. 

بەڵام بۆ جاری دووەم لە سەعات یەکی شەو کوژانەوەی گشتی روویدا و ئێستا تیمەکانی کارەبای ھەرێم سەرقاڵی ئاساییکردنەوەی دۆخەکەن و بەمنزیکانە چارەسەر دەکرێت. 

پێشتریش، ئەندازیار غالب بەڕێوەبەری کۆنترۆڵ و گەیاندنی کارەبای سلێمانی بڵاویکردەوە، لە سەعات چواری بەیانی ئەمڕۆوە و بەھۆکارێکی نادیار، کوژانەوەی گشتی لە تۆڕی کارەبای ھەرێمی کوردستان روویداوە. وتیشی، لە ناو شاری سلێمانی ھیچ شوێنێک کارەبای نییە و لایەنی پەیوەندیدار لە ھەوڵی چارەسەرکردنی کێشەکەدان.

نێچیرڤان بارزانی لە پەیامێکدا بڵاویکردەوە، بە توندی ئیدانەی ئەو ھێرشە تیرۆرستییە دەکەن کە شەوی ڕابردوو بە بۆمبی چێنراو و دەسڕێژ لە ناوچەی عومرانیەی سنوری قەزای شارەبان لە پارێزگای دیالە ئەنجامدرا و بووە ھۆی شەھیدبوونی چەندین ھاووڵاتی و برینداربوونی چەندانی دیکە.

دەشڵێت، ئەو ھێرش و پەلامارە تیرۆرستییانە، مەترسی لەسەر ئاسایش و سەقامگیریی وڵات دروستدەکەن و ئەو راستییە دەسەلمێنن کە تیرۆر ھێشتا ھەڕەشە و ئاڵنگارییەکی جددییە و دەبێت ھەموو ھێز و توانایەک  بە ھاوکاری و ھەماھەنگیی زیاتری سوپای عێراق و پێشمەرگە و ھێزە ئەمنییەکان و بە پشتگیریی ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتی، بۆ بەرەنگاربوونەوەیان بخەرێنەگەڕ.

جەختیشیکردەوە لەوەی، نەخۆشخانەکانی ھەرێمی کوردستان بۆ ھەموو ھاوکارییەکی پزیشکی بۆ برینداران و بەرکەوتووان، ئامادەن.

ئەو ناوچانەی گەمارۆیان خراوەتەسەر بریتین لە ناوچەیەکی تایبەت بە ئاوارەکانی عەفرین و ھەردوو گەڕەکی شێخ مەقسود و ئەشرەفیە لە حەلەب، ماوەی ھەفتەیەکیشە فیرقەی چواری سوپای سوریا رێگە بە گەیاندنی سوتەمەنی و پێداویستییەکانی دیکە بۆ ئەو ناوچانە نادات.

ئەو ناوچە کوردنشینانە لە چوار دەروازەوە دەتوانن پێداویستییەکان بەدەستبگات، سێ دەروازەیان لەگەڵ گروپەکانی ئۆپۆزسیۆنی نزیک لە تورکیان و بە تەواوی داخراون، دەروازەی چوارەمیش لەژێر کۆنتڕۆڵی حکومەتی سوریایە و لەئێستادا داخراوە.

ئیدارەی خۆسەری رۆژئاوای کوردستان ھۆشداری لە بەردەوامی گەمارۆکە دەدات بەتایبەت بەردەوامی نەبوونی کارەبا و پێداویستی تەندروستی و دەڵێت، ئەگەر بەمزوانە سوتەمەنی نەگاتە ناوچەکانیان، مەترسی کارەساتێکی مرۆیی دەکرێت.

سیروان تۆفیق بەڕێوەبەری بە بازاڕکردنی گەشتیاری لەدەستەی گەشتوگوزاری ھەرێم بە فەرمانگەی میدیا و زانیاری راگەیاندووە، پێشبینیدەکەن کۆی گەشتیارانی ساڵی ٢٠٢٣ بگاتە ھەشت ملیۆن گەشتیار و لەساڵانی داھاتووشدا ژمارەکە زیاتر دەبێت.

ئەوەشی خستەڕوو، ئامادەکارییانکردووە رێژەیەکی زیاتری گەشتیاری زستانە بۆ ھەرێم رابکێشن، لەو چوارچێوەیەشدا، لە وەرزی سەرما و بەفربارین، پەرەیان بە چەند ناوچەیەکی گەشتیاری داوە وەکو چیای گارە و پێنجوێن و کۆڕەک و پرژە و سەکران.

ھاوکات، بەگوێرەی پێشبینییەکانی فەرمانگەی میدیا و زانیاری، ژمارەی گەشتیارانی ھەرێمی کوردستان تاوەکو ساڵی ٢٠٣٠ بگاتە ٢٠  ملیۆن گەشتیار .

وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەشكردوە، ئەنجامی وەرگرتنی دەرچوانی دوانزەی ئامادەیی لە زانكۆ و پەیمانگە تایبەتەكان بڵاوكراوەتەوە و لەئێستادا پێشكەشكاران دەتوانن ئەنجامی وەرگرتنیان لە زانكۆ و پەیمانگەكان بە كۆدی تاقیكردنەوەكانیان وەربگرنەوە.

ئەوەشی خستوەتەڕو، پێویستە وەرگیراوان لەماوەی سێ ڕۆژدا پەیوەندی بە شوێنی وەرگرتنیان بكەن، ئەگینا بە پێچەوانەوە مافی وەرگرتنیان لەو بەشە نامێنێت.

ڕاگەیاندنی ئەنجامی وەرگرتنی قوتابیان/ خوێندكاران لە زانكۆ و پەیمانگە تایبەتەكانی هەرێمی كوردستان هاوكاتە لەگەڵ بڕیاری وەزارەتی خوێندنی باڵا وتوێژینەوەی زانستی تایبەت بە كەمكردنەوەی كرێی خوێندن لە زانكۆ و پەیمانگە تایبەتەكان كە بەڕەچاوكردنی دۆخی دارایی هەرێم، ساڵانە بەڕێژەی (10 بۆ 20%) كەمدەكرێتەوە.

پەیامنێری کوردسات نیوز لە ئامێدی رایگەیاند، بۆردومانی فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا چەند رۆژێکە بەردەوامە و ئێوارەی رۆژی پێنجشەممەش سنوری گوندی مژێ لە چیای گارە بۆردومانکرا.

وتیشی، دەنگی بۆردومانەکە گەورە بووە و لەناو ئامێدی بیستراوە، بەھۆی بەردەوامی بۆردومانەکانی تورکیاش بەشێکی زۆری گوندەکانی باکور و باشوری قەزاکە چۆڵکراون.