کوردستان
نوێنەری مامۆستایانی گرێبەست داوا دەكات حكومەتی هەرێم و وەزارەتی دارایی بە زووترین كات موچەی مانگی 12ی مامۆستایانی گرێبەست دابەش بكەن.
نوێنەری گشتی مامۆستایانی گرێبەست لە راگەیەنراوێكدا داوا دەكات، حكومەتی هەرێم و وەزارەتی دارایی بەزووترین كاتدا موچەی مانگی 12ی مامۆستایانی گرێبەست دابەش بكەن، چونكە موچەكەنیان لەداهاتی ناوخۆیە و پەیوەندی نییە بە هاتنی پارە لە بەغدادوە.
راشیگەیاندوە، كۆی موچەكانیان بۆ هەر مانگێك نزیكەی 19 ملیار دینارە بۆ سەرجەم مامۆستایانی گرێبەست كە ژمارەیان نزیكەی 38 هەزار مامۆستایە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، تائێستا مامۆستایانی گرێبەستی سنوری پەروەردەكانی هەولێر و دهۆك و كەركوك شایستەی مانگەكانی 7 و 8ی ساڵی 2024 یان وەرنەگرتووە.
هاوسەرۆكانی شارەوانیی ئاكدەنیزی مێرسین لە باكوری كوردستان فەرمانی زیندانیكردنیان بۆ دەرچوو و قەیوم لە جێگەیان دانرا.
دوای ئەوەی هەینی رابردوو هۆشیار سارییەڵدز و نوریە ئاسلان، هاوسەرۆكانی شارەوانی ئاكدەنیزی مێرسین دەستبەسەر كران، رۆژی یەكشەممە رەوانەی دادگا كران و فەرمانی زیندانیكردنیان بۆ دەرچوو. وەزارەتی ناوخۆی توركیاش قەیومی بۆ شارەوانی ئاكدەنیز داناوە.
وەزارەتی ناوخۆی توركیا راشیگەیاندوە، زەید شەنەر قائیمقامی ئاكدەنیز وەك قەیوم كاروبارەكانی شارەوانی بەڕێوە دەبات، سێ ئەندامی ئەنجومەنی شارەوانیش لە ئەركەكەیان لادراون.
لەلایەكی ترەوە تولای حاتیمی ئۆغلاری و تۆنجەر باقرحان هاوسەرۆكانی گشتی پارتی یەكسانی و دیموكراسی"دەم پارتی" كاردانەوەیان بەرامبەر بە بڕیاری دانانی قەیوم راگەیاند و ئاماژەیان بۆ ئەوەكرد، دانانی قەیوم بۆ شارەوانی ئاكدەنیز كودەتایە و نكۆڵیكردنە لە ئیرادەی گەل.
راشیانگەیاندوە، حكومەت بە پاڵپشتی دەسەڵاتی دادوەری، جارێكی دیكە كودەتای بەدژی ئیرادەی گەل ئەنجامداوە.
وەفدێكی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان لە شاری هەولێر كۆبونەوە، بۆ گفتوگۆكردن لەسەر پێكهێنانی حكومەت و پەرلەمان و رەوشی سیاسی.
هادی عەلی یاریدەدەری ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیددا رایگەیاند، سەردانی مەكتەبی سیاسی یەكێتییان لە هەولێر كردووە و لە كۆبوونەوەیەكدا گفتوگۆكیان كردووە لەبارەی پێكهێنانی كابینەی داهاتووی حكومەتی هەرێم و پەرلەمان و رەوشی سیاسی عیراق و هەرێمی كوردستان و گۆڕانكارییەكانی ناوچەكە.
هاوكات دەرباز كۆسرەت رەسوڵ ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتی ئاماژەی بۆ ئەوەكرد، جەختیان لەوەكردوەتەوە، پێویستە حكومەتێكی بەهێز و یەكگرتو پێكبهێنرێت، بۆ رووبەڕوبونەوەی هەموو ئەگەرەكان.
گۆڕێکی بە کۆمەڵی نوێ لە بیابانەکانی سەماوە دۆزرایەوە و روفاتی ئەو گۆڕە بە کۆمەڵەی کە چەند رۆژی رابردووش هەڵدرایەوە بووە 117 رووفات.
پەری نوری راوێژکار لە سەرۆکایەتی کۆمار بە کوردسات نیوزی راگەیاند، "گۆڕێکی بەکۆمەڵی دیکە لە بیابانەکانی سەماوە دۆزراوەتەوە"
ئاماژەی بەوەشدا، "ئەو گۆڕە بەکۆمەڵەی سەماوە کە لە چەند رۆژی رابردوودا بە هەوڵی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق هەڵدرایەوە، ژمارەی رووفاتەکانی بووەتە 117 روفات، هەروەها بەپێی لێکۆڵینەوەکان ژمارەیەکیان منداڵی تازە لەدایکبوون".
بە هەوڵی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق دۆزینەوە و هەڵدانەوەی گۆڕە بە کۆمەڵەکان بەردەوامە و لە چەند رۆژی رابردوودا لە بیابانەکانی سەماوە گۆڕێکی بەکۆمەڵ هەڵدرایەوە.
مۆزەخانەی نیشتمانیی ئەمنە سوورەكە ئاماری میوان و گەشتیار و چالاكیەكانی بۆ ساڵی 2024 بڵاوكردەوە و بەپێیی ئامارەكە زیاتر لە 26 هەزار گەشتیار سەردانی مۆزەخانەكەیان كردووە.
مۆزەخانەكە ئەوەی خستووەتە روو, ساڵی 2024 ژمارەی ئەو گەشتیارانەی كە لەناوخۆوە سەردانی مۆزەخانەكەیان كردووە 22 هەزار و 8 كەس بووە كە 18 هەزار و 520 كەسیان میوانی ئاسایی و 8 هەزار و 488 خوێندكاری خوێندنگە و زانكۆ و پەیمانگە بوون .
بەپێیی ئاماری مۆزەخانەكە 4هەزارو 710 میوانی بیانی و وەفدی رەسمی و باڵیۆز و كونسوڵخانەكان سەردانی مۆزەخانەی نیشتیمانی ئەمنەسورەكەیان كردووە و بەوەش كۆی گشتی گەشتیاران دەكاتە 26 هەزارو 718.
ئەوەش هاتووە, هەر لەو ساڵەدا 64 پێشانگە و 40 چالاكی جۆراوجۆر ئەنجامدراون.
مۆزەخانەی نیشتمانیی ئەمنەسورەكە لەسەردەمی رژێمی بەعسدا جێگەیەك بووە بۆ ئازاردان و ئەشكەنجەدانی گەنجان و ئازادیخوازانی كورد, بەڵام دوای روخاندنی رژێمی بەعس باڵەخانەكە چۆڵ كرا و كرا بە مۆزەخانەیەكی هاوچەرخ، بەناوی (مۆزەخانەی ئەمنە سوورەكە) تا لە یادمان نەچێت، ئەمەش بۆ ئەوەی نەوەی داهاتوو و تەواوی سەردانكەرانی ئەم مۆزەخانەیە بە بەڵگەوە تاوان و ناهەقییەكانی رژێمی پێشوو ببینن بەرانبەر بە خەڵكی ئازادیخوازی كورد
ئەنجومەنی نوێنەران خوێندنەوەی دووەمی بۆ هەمواری یاسای بودجەی فیدڕاڵی تایبەت بە تێچووی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی نەوتی هەرێم كرد.
د. نەرمین مەعروف، ئەندامی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەران بە كوردسات نیوزی راگەیاند، لە دانیشتنەكەدا خوێندنەوەی دووەم كرا بۆ هەمواری یاسای بودجەی فیدراڵی بۆ ساڵەكانی 2023، 2024، 2025 و ماددەی 12، بڕگەی جیم كە تایبەتە بە تێچووی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی نەوتی هەرێم.
وتیشی، لە دانیشتنەكەدا تەنها خوێندنەوەی دووەم كرا بۆ هەمواری یاساكە، لیژنەی دارایی و ئەندامانی ئەنجومەن چەند تێبینییەكیان لەسەر هەموارەكە هەبووە، بۆیە لیژنەی درایی داوایكردوە هەموو سەرنج و تێبینییەكان بە نوسراو رەوانەی لیژنەی دارایی بكەن بۆ ئەوەی پێداچوونەوە بە هەموارەكەدا بكرێت و لە داهاتوویەكی نزیكدا پرۆژەكە بخریتە دەنگدانەوە.
هەروەها د.بڕیار رەشید ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بە كوردسات نیوزی راگەیاند، بە زۆرینەی دەنگ درێژكردنەوەی تەمەنی كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق بۆ ماوەی دوو ساڵ پەسەندكرا.
هەر لە كۆبونەوەكەدا دەنگدرا لەسەر پێشنیازی هەمواری یەكەمی پاسپۆرت، هەمواری یاسای دەزگای هەڵگریش دواخرا، خوێندنەوەی یەكەمیش بۆ پێشنیازەیاسای خاوەن پێداویستی تایبەت كرا، هەروەها دەنگدانیش لەسەر پرۆژە یاسای هەمواری چوارەمی یاسای وەبەرهێنانی پیشەسازی دواخرا.
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی حەج و عومرەی هەرێم رایگەیاند، گەشتی بێبەرامبەری عومرە بۆ سەرجەم مامۆستایانی ئایینی رێکدەخرێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی حەج و عومرەی هەرێم رایگەیاند، تەنها لە سێ مانگی کۆتایی ساڵی رابردوودا حکومەتی هەرێم گەشتی بێبەرامبەری عومرەی بۆ زیاتر لە ٣٠٠ مامۆستای ئایینی رێکخستووە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، هێشتا پرۆسهكه بهردهوامه و له ماوهیهكی نزیكدا ههموو مامۆستایانی ئایینی گهشتی عومرهیان بۆ رێكدهخرێت.
بەشێوەیەکی گشتیی گەشتی عومرە لەرێگای فڕۆکەوە لەنێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ دۆلاری تێدەچێت و بەپێی ئەو خزمەتگوزاریانەی لە گەشتەکەدا پێشکەش دەکرێت نرخەکە دەگۆڕێت، لە رێگای وشکانیشەوە تێچووەکەی کەمترە و لەنێوان ٤٠٠ بۆ ٥٠٠ دۆلاردایە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازیی لە ئاندرۆ بیزلی، کونسوڵی گشتیی بەریتانیا لە هەرێمی کوردستان کرد.
لەدیدارێكدا دوایین پێشهاتە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان و عیراق گفتوگۆیان لەبارەوەكرا و جەخت لە هەماهەنگیی نێوان هێز و لایەنە سیاسییەكان لەپێناو پاراستنی سەقامگیری و رووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییەكان كرایەوە.
لەبارەی دۆخی هەرێمی كوردستان و پێكهێنانی حكومەتی نوێ، سەرۆك بافڵ جەلال تاڵەبانی ئاماژەی بەوەكرد، كاری لەپێشینەمان چارەسەركردنی كێشەی مووچەخۆرانی هەرێمی كوردستان و پێكهێنانی حكومەتێكی خزمەتگوزار و دادپەروەرە و دەبێت ئەم دۆخەی بەسەر هەرێمەكەماندا زاڵە كۆتایی پێبهێنرێت. پاراستن و بەدەستهێنانی مافەكانی خەڵك و دەستەبەركردنی ژیانێكی شایستەتر بۆیان بەرپرسیارێتیی هەموومانە و پێویستە كۆی هەوڵەكان لەو چوارچێوەیەدا بێت.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، پێشوازی لە نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان و وەفدی هاوڕێی کرد و پاڵپشتی خۆی بۆ دامەزراندنی پەیوەندییەکی پتەو لە نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان دووپاتکردەوە.
لە دیدارێکی دوو قۆڵیدا، کە ئەمڕۆ دووشەممە 13-1-2025 لە کۆشکی بەغداد بەڕێوەچوو، دوایین پێشهاتی سیاسی و ئەمنی و ئابوورییەکان لە گۆڕەپانی ناوخۆ و ناوچەیی تاوتوێ کرا، هاوکات پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان تەوەرێکی تری کۆبونەوەکە بوو.
لەوبارەیەوە سەرۆک کۆمار گرنگی پەسەندکردنی پرەنسیپی گفتوگۆی نێوان هەردوولا و تێپەڕاندنی خاڵە ناکۆکەکان بەگوێرەی یاسا و دەستوور دووپاتکردەوە ، هاوکات هەوڵەکان بۆ بەرژەوەندی هاووڵاتیان و دەستەبەرکردنی موچەی فەرمانبەران و خانەنشینکراوانی هەرێمی کوردستان، هاوشێوەی براکانیان لە تەواوی عیراق بە کارێکی لە پێشینە دانا، لەلایەکی ترەوە جەختیشیکردەوە لە پاڵپشتی خۆی بۆ دامەزراندنی پەیوەندییەکی پتەو لە نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێمی کوردستان.
دواتر، کۆبونەوەیەکی فراوان بەڕێوەچوو کە وەفدی یاوەری نێچیرڤان بارزانی ئامادەیبوون، کە لەو کۆبونەوەدا سەرۆک کۆمار ئاماژەیکرد بە گرنگی سەردانەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ گەیشتن بە لێکتێگەیشتنی هاوبەش و پتەوکردنی بناغەی دیالۆگی بنیاتنەر و کاریگەر لە نێوان هەردوولا بۆ چارەسەرکردنی کێشە و ناکۆکیەکان و دەستەبەرکردنی بەرژەوەندی هاووڵاتیان، بە ئاماژەدان بە پێویستی بەهێزکردنی هاریکاری و هەماهەنگی نێوان هەردوولا کە کاریگەریی راستەوخۆی هەیە لەسەر چارەسەرکردنی کێشە هاوبەشەکان و گرنگیدان بە بیناسازی و ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان پڕۆژەکان لە وڵاتدا.
لە بەرانبەردا سەرۆکی هەرێمی کوردستان جەختیکردەوە، کە گەیشتن بە چارەسەرێک بۆ مەسەلەی موچەی فەرمانبەرانی هەرێم و لێکتێگەیشتنی بەردەوام یارمەتیدەردەبێت بۆ پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێم، هەروەها چڕکردنەوەی هەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان، هاوکات سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی بۆ وردبینی و بەدواداچوون و پەرۆشی بۆ دامەزراندنی بناغەی پەیوەندی نێوان بەغداد و هەولێر و لەپێناو بەرژەوەندی عیراق بە گشتی.
پەیامنێری کوردسات نیوز باسی لەوەکرد، تەقینەوە لە کارگەیەکی شیش لە هەولێر رویدا و بەهۆیەوە بەپێی ئامارە سەرەتاییەکان، کەسێک گیانی لەدەستداوە و دوو کەسی دیکەش بریندار بوون.
ئاماژەی بەوەشکرد، بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان تەقینەوەکە بەهۆی ئەوەوە رویداوە، لەناو ئەو ئاسنانەی کارگەکە دەیتواندنەوە، گوللـەهاوەنێک هەبووە و بەهۆی گەرمییەوە تەقیوەتەوە.
ئەوەشی خستە روو، ئەو کرێکارەی گیانی لەدەستداوە بە رەگەز ئێرانییە، بەڵام هێشتا نازانرێت خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستانە یان شارەکانی دیکە.
وتیشی، دوو کرێکارەکەی دیکە کە بریندار بوون، بە رەگەز هندین و برینی یەکێکیان سەختە، لە ئێستاشدا گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانە و چارەسەری پێویستیان بۆ دەکرێت.
لە روداووێکی هاتوچۆدا لە کۆیە دوو کەس گیانیان لەدەستدا و چوار کەسی دیکەش بریندار بوون.
پەیامنێری کوردسات نیوز باسی لەوەکرد، روداوەکە لەسەر رێگای نێوان کۆیە- دوکان نزیک گوندی داوداوە بووە و بەهۆیەوە دوو کەس گیانیان لەدەستداوە، کە یەکێکیان لە رەگەزی نێر و ئەوی دیکەیان لە رەگەزی مێیە.
لەوبارەیەوە سەنگەر سەلاحەدین بەڕێوەبەری هاتوچۆی قەزای کۆیە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، رووداوەکە بەهۆی تیژڕۆییەوە لەنێوان دوو ئۆتۆمبێلی جۆری مارسیدس و ئۆپڵدا رویداوە.
ئەوەشی خستە روو، جگە لەو دوو کەسەی گیانیان لەدەستداوە، چوار کەسی دیکەش بریندار بوون، کە لە ئێستادا لە نەخۆشخانەی فریاکەوتنی کۆیە چارەسەر وەردەگرن.
رێگای نێوان دوکان- کۆیە، یەکێکە لەو رێگایانەی هەرێم کە ناڕەزایەتییەکی زۆر لەسەر خراپی رێگاکە هەیە و ساڵانە ژمارەیەکی زۆر روداوی هاتوچۆی تێدا روودەدات.
ماوەی هەفتەیەکیشە لەسەر یەک دانیشتووانی گوندەکانی سنووری ناحیەی خەلەکان کە ئەو رێگایە رێگای سەرەکی ناحیەکەیانە، شەقامەکە دەگرن و ناڕەزایەتی دەردەبڕن دژی خراپی رێگاکە و داوای چاککردنی دەکەن.
محەمەد شیاع سودانی و نێچیرڤان بارزانی كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغدادیان تاوتوێکرد.
بە پێی راگەیەندراوێكی نوسینگەكەی، محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق لە بەغداد لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان كۆبووەتەوە دۆسیە خزمەتگوزارییەكانی پەیوەست بە بەرژەوەندی هاووڵاتیان و باشترین ڕێگا بۆ ڕێكخستنی پابەندبوونە هاوبەشەكانی نێوان عیراق و هەرێم تاوتوێكراوە لەسەر بنەماكانی دەستوور و ئەوەی لە یاسای بودجەدا پەسەندكراوە و هەردوولاش جەختیانكردەوەتەوە لەسەر گرنگی هەماهەنگی و هاوكاری هاوبەش لە نێوان سەرجەم هێز و لایەنە سیاسییەكاندا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەكان.
دواتر سەرۆكی هەرێمی كوردستان هەر لە بەغداد لەگەڵ مەحمود مەشهەدانی سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق كۆبووەوە.
پەیامنێری كوردسات نیوزیش رایگەیاند، د.لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق لە بەغداد پێشوازی لە سەرۆكی هەرێمی كوردستان دەكات و چەند بابەتێك و كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغداد تاوتوێ دەكەن.
مەزڵوم كۆبانێ هۆشداری توند دەداتە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و دەڵێت، داعش تائێستا مەترسی جدیە و پیلانی هەیە بۆ هەڵكوتانە سەر گرتووخانەكان و گەڕانەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
مەزڵوم كۆبانێ فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات هەسەدە، لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ رۆژنامەی زەسەنی بەریتانی رایگەیاند، هەوڵێكی تیرۆرستانی داعشیان شكستپێهێناوە كە هەوڵیانداوە گرتووخانەكەن بشكێنن.
وتیشی، داعش تەنها مەترسی نییە لەسەر سوریا، بەڵكو بۆ هەموو جیهان هەڕەشە و مەترسییەكی گەورەیە.
راشیگەیاند، زانیاری وردیان هەیە كە داعش هەموو هەوڵەكانی چڕ كردووەتەوە بۆ هەڵكوتانە سەر گرتووخانەكان کە ٦٠ هەزار چەكداری داعش و خێزانەكانیانی تێدایە و ئامادەن بگەڕێنەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە مەبەستی دەستپێكردنەوەی كردەوە تیرۆریستییەكانیان.
مەزڵوم كۆبانێ ئاماژەی بەوەشكرد، لە ئێستادا تەنها داعش نا، بەڵكو مەترسی گروپە جیهادییەكانیش بەردەوامە تا ئەو كاتەی ئەو بنەمایەنە دەشكێنرێت كە ئەو گروپانە لەسەری دامەزراون.
تیمی هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و پەری نوری نوێنەری خانمی یەکەمی عیراق تایبەت بە هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان راگەیەنراوێکیان بڵاوکردووەتەوە و تیایدا هاتووە، بەبێ پشکنینی 'دی ئێن ئەی' هیچ رووفاتێک رادەستی خێزانەکان ناکرێت.
لە راگەیەنراوەکەدا ئەوە هاتووە، تیمەکانی هەڵدانەوەی گۆرەبەکۆمەڵەکان لە بەرواری ٢٠٢٤/١٢/١٤ـەوە بە چاودێری رێکخراوی ( ICMP ) نێودەوڵەتی و نوسینگەی خانمی یەکەمی عێراق دەستیان کردووە بە هەڵدانەوەی گۆڕێکی بەکۆمەڵ لە تەل ئەلشێخییە لە بیابانەکانی سەماوە کە بە شێوەیەکی زانستیانە رووفاتەکان هەڵدەگیرێتەوە لە پاش سەرجەم رێکارە یاساییەکان بۆ هەر رووفاتێک، هەر بۆیە لەو کاتەوە تا بەرواری ٢٠٢٥/١/١٢، ١٠٥ رووفات هەڵگیراوەتەوە و ١١٥ بەڵگە دۆزراونەتەوە.
ئەوەش خراوەتە روو، "لە ئێستادا تیمەکان بەردەوامن لە کارەکانیان بۆ هەڵگرتنەوەی سەرجەم رووفاتەکانی ناو ئەو گۆڕە بەکۆمەڵانە، هەر بۆیە سەرجەم ئەو دەنگۆیانە رەتدەکەینەوە کە باس لەوە دەکات رووفاتەکان دەرکەوتووە سەر بە ناوچەیەکی دیاری کراو بێت، چونکە ئەو بەڵگانەی تاوەکو ئێستا دۆزراونەتەوە لە ناسنامەکان هیچ نووسینێکی پێوە نەماوە تەنها ژمارەی سەر ناسنامەکان نەبێت".
ئاماژە بەوەشکراوە، "پاش هەڵگرتنەوەی سەرجەم رووفاتەکان دەست دەکرێت بە رێکارەکانی دیکە، کە ئەویش بەدواداچوونە بۆ ژمارەی سەر ناسنامەکان تاوەکو بزانرێت بۆ چ ناوچەیەک دەگەرێتەوە و پاشان بەبێ پشکنینی ( DNA ) هیچ رووفاتێک رادەستی خێزانەکان ناکرێتەوە، تاوەکو ئەوکاتەی بەتەواوی ئەنجامی پشکنینەکە یەکلایی نەکرێتەوە رووفاتەکەی بۆ چ خێزانێک دەگەڕێتەوە".
لە راگەیەنراوەکەی تیمی هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکان و نوێنەری خانمی یەکەمی عیراق ئەوەش روونکراوەتەوە، "هەموو رێکارە یاسایی و زانستی و پزیشکییەکان دەگرینە بەر بۆ ئەوەی قۆناغ بە قۆناغ رێکارەکان جێبەجێ بکرێت، بۆیە جارێکی تر دڵنیایی سەرجەم کەس و کاری سەربەرزی جینۆسایدی ئەنفال دەکەینەوە کە تیمەکان بە شێوەیەکی هونەری زانستی کارەکانیان دەکەن و پاش پشکنینی ( DNA ) و یەکلابوونەوەی هەر رووفاتێک کە بۆ چ خێزانێک دەگەڕێتەوە پاشان بە مەراسیمی تایبەتی شایستە رووفاتەکان رادەستی خێزانەکان دەکرێتەوە".
رۆژی ٢٢ی ١٢ی ساڵی رابردوو، بە ئامادەبوونی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق دۆزینەوەی گۆڕێکی بەکۆمەڵ لە بیابانی تەل ئەلشێخیەی پارێزگای سەماوە راگەیەنرا کە بە جلوبەرگەکانیاندا دەرکەوت کوردن و زۆرینەی رووفاتەکانی ناوی ژن و منداڵن.
تاوەکو ئێستاش بەشێوەی زانستیانەی هەڵدانەوەی گۆڕە بەکۆمەڵەکە بەردەوامە و پاشماوەی چەندین جلوبەرگ و ناسنامە و کەرستەی بەکارهێنانی رۆژانەی تێدا دۆزراوەتەوە و بەپێی جلەکانیان وادەردەکەوێت، ئەو تاوانە بەرامبەر بە کوردەکان لە وەرزی هاویندا ئەنجامدرابێت.
تاوانی ئەنفال:
حکومەتی بەعس بە چەندین شێواز هەوڵی تەعریبکردنی ناوچە کوردییەکانی داوە و لە سەرەتاشدا لە گوندەکانی کەرکوک و دەوروبەری دەستیپێکرد لە ساڵی ١٩٦٣، جگە لە راگواستن و بێسەروشوێنکردنی کوردانی فەیلی لە ساڵانی ٧٠ و ٨٠کاندا. دواتر ئەنفالکردنی هەشت هەزار کەس 'ئەنفالی بارزانییەکان' لە ساڵی ١٩٨٣ و بەکارهێنانی چەکی کیمایی لە چەندین ناوچە، کە دیارترینیان هەڵەبجە بوو.
ئەوە جگە لەوەی نزیکەی پێنج هەزار گوند لەنێوان ساڵآنی ٧٠ بۆ کۆتایی ٨٠کاندا خاپورکراون.
ئەو گۆڕە بە کۆمەڵەی لە سەماوە دۆزراوەتەوە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٨، کە لە ساڵی ١٩٨٨ و بە دواوە، حکومەتی بەعس لەژێر ناوی سورەتی "الأنفال"دا بە شەش قۆناغ تاوانی ئەنفالی دژ بە کورد ئەنجامدا، لەو پڕۆسەیەدا حکومەتی بەعس بە سەرکردایەتی عەلی حەسەن مەجید، ١٨٢ هەزار هاووڵاتی مەدەنیان زیندەبەچاڵ کرد.
لەبارەی بەکارهێنانی ناوی ئەو سورەتەی قورئان، ماڵپەڕی رەسمی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێم لە ئەمریکا نووسیویەتی، "ناوی ئەو سوورەتە بۆ ئەو پرۆسەیە لەلایەن حزبی بەعسەوە بە هەڵە بەکارهاتووە".
حکومەتی هەرێم راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا باس لەوە دەکات، "حکومەتی عیراق بە بەردەوامی لە بەرپرسیاریەتییە دەستوریيەکانی خۆی دزیوەتەوە"، راشیگەیاندووە، دەبوو بەر لە ٢٠٠٥ ریفراندۆم لە ناوچە جێناکۆکەکان ئەنجامبدرایە و ئێستاش دەیەوێت گرێبەستی نەوت و گاز ئیمزا بکات بەبێ لەبەرچاوگرتنی دەستوور.
حکومەتی هەرێمی کوردستان راگەیەنراوێکی بڵاوکردووەتەوە و تیایدا هاتووە، بەپێی ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراقی فیدڕاڵ بۆ ساڵی ٢٠٠٥، دەبێت پڕۆسەی ریفڕاندۆم لە کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان ئەنجام بدرێت و حکومەتی فیدڕاڵی پابەند کراوە پێش ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ ئەو پڕۆسەیە جێبەجێ بکات.
ئاماژەی بەوەشکردووە، "چ پێش ئەو رێککەوتە، چ لەو ٢٠ ساڵەی رابردودا، سەرجەم حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عیراق لە ئەنجامدانی پڕۆسەی ریفڕاندۆم بە تەواوی شکستیان هێناوە".
ئەوەشی خستووەتە روو، ئێستا حکومەتی عیراق ئامادەکاری دەکات بە شێوەیەکی تاکلایانە، نەوت و گازی ئەم ناوچانە ببات، لە کاتێکدا خەڵکی کوردستان و لە چوارچێوەی مادەی ١٤٠، داواکاری رەوای ئەم ناوچانە دەکات.
حکومەتی هەرێم راشیگەیاندووە، "بەپێی هەردوو مادەی ١١٠ و ١١٥ی دەستووری عیراق بۆ ساڵی ٢٠٠٥، مافی رەها و تاکلایانە بە حکومەتی هەرێمی کوردستان دەدات کێڵگە نەوت و گازە تازە دۆزراوەکان بەڕێوە ببات، هاوکات، ماددەی ١١٢، ئاماژە دەدات حکومەتی فیدڕاڵی و حکومەتی هەرێم کێڵگەی نەوت و گازە پێشوو دۆزراوەکان (کۆنەکان) بە هاوبەشی بەڕێوەببەن، وەک ئەوانەی لە کەرکوک و لە ناوچەکانی دەوروبەری هەن، هەروەها بەغداد پابەند کراوە لەگەڵ هەرێم سەبارەت بە دابەشکردنی داهاتی ئەو کێڵگە پێشوو دۆزراوەکان (کۆنەکان) رێکبکەوێت".
دەشڵێت، "حکومەتی هەرێم بەردەوام ئامادە بووە بەشداربێت بۆ ئەم رێککەوتنانە، بەڵام حکومەتی فیدڕاڵی بە بەردەوامی لە بەرپرسیاریەتییە دەستووریيەکانی خۆی دزیوەتەوە، ئێستا حکومەتی فیدڕاڵی لە هەوڵی ئەوەدایە گرێبەستی نەوت و گاز واژۆ بکات، بەبێ ئەوەی ماددەکانی دەستور بە گشتی و بە تایبەت هەردوو ماددەی ١٤٠ و ١١٢، لەبەرچاو بگرێت".
حکومەتی هەرێم هۆشداریش دەدات و ئاماژەی بەوەکردووە، "حکومەتی هەرێم بە مافی دەستوريی خۆی دەزانێت، بە هەموو رێکارە جیاوازەکان کە دەستەبەر بێت، بەرگری لە مافە دەستورییەکانی بکات و کار لەسەر جێبەجێکردنی یاساکان دەکات بۆ پاراستنی مافە دەستوریيەکانی خەڵکی کوردستان و کەرکوک".
سەرۆك بافڵ جەلال تاڵەبانی داوا دەكات بەپێی دەستوور موچەخۆرانی هەرێم هاوشێوەی موچەخۆرانی عیراق مافیان پارێزراوبێت و چیتر موچە و ژیانی خەڵكی كوردستان تێكەڵ بە ململانێی سیاسی نەكرێت.
هاوپەیمانی بەڕێوەبردنی دەوڵەت لە بەغداد بە ئامادەبوونی بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان كۆبوەوە و لە راگەیەندراوێكیشدا ئاماژە بۆ ئەوەكراوە، هیچ هەڵوێستێكی سیاسی لە پشت دۆسێی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانەوە نییە و بابەتەكە تەنها هونەرییە و سیاسی نییە و دەتوانرێت لە رێگەی لێكتێگەیشتن و دانوستانەوە چارەسەری گونجاوی بۆ بدۆزرێتەوە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانی كوردستانیش لە كۆبونەوەی هاوپەیمانی بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا رایگەیاند، پێویستە گفتوگۆی روون و جدی بكرێت لەسەر كێشەی موچەخۆرانی هەرێم و هۆكاری ئەو كێشەیە ئاشكرا بكرێت، چونكە نابێت چیتر موچە و ژیانی خەڵكی كوردستان تێكەڵ بە ململانێی سیاسی بكرێت و بە پێی دەستووریش دەبێت موچەخۆرانی هەرێم هاوشێوەی موچەخۆرانی عیراق مافیان پارێزراوبێت و لەیەك كاتدا موچە بە یەكسانی دابەش بكرێت و هاووڵاتییان بێبەش نەكرێن لە شایستەكانیان.
سەرۆك بافڵ راشیگەیاندووە، چیتر مایەی قبووڵ نییە بە پاساوی جیاجیا و سیاسییەوە موچە دوابخرێت و دەست بخرێتە قووتی خەڵكەوە و دەبێت ئەو كێشەیە بە تەواوی نەمێنێت و راستگۆبن لەگەڵ خەڵك.