جەنگی نێوان ئێران، ئیسرائیل و ئەمریکا
وتەبێژی كۆشكی سپی رایگەیاند، بە ئەگەرێكی زۆرەوە دانوستان لەگەڵ ئێران دەستپێدەكاتەوە، رەتیشیكردەوە ئاگربەست درێژ كرابێتەوە .
كارۆلین لیڤیت وتەبێژی كۆشكی سپی رایگەیاند، بە ئەگەرێكی زۆرەوە گەڕی دووەمی دانوستانەكان لەگەڵ ئێران لە هەمان شوێنی پێشوو لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاكستان دەبێت و جەختشی كردەوە كە وادەی تەواوبوونی ئاگربەست هیچ گۆرانكاریەكی بەسەردا نەهاتووە.
كارۆلین لیڤیت راشیگەیاند، گەمارۆی دەریایی سەر ئێران تەنها بۆ ئەو كەشتیانەیە كە سودی ئابوری بە ئێران دەبەخشن.
لای خۆشییەوە وەزیری گەنجینەی ئەمریكا ئاشكرایكرد، ئامادەن سزای ئابوری بەسەر ئەو وڵاتانەدا بسەپێنن كە نەوت لە روسیا و ئێران دەكڕن و ئەو لێخۆشبوونە كاتییەی سەرۆكی ئەمریكا بۆ كڕینی نەوت لەو دوو وڵاتە رایگەیاندبوو كۆتاییهاتووە.
ناتانیاهۆ مەرجی توند بۆ راگرتنی شەڕ دادەنێت و رایدەگەیەنێت: ئامانجمان هەڵوەشاندنەوەی حزبوڵا و کۆتاییهێنانە بە پیتاندنی یۆرانیۆم لە ئێران.
بنیامین نەتەنیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، پەیامێکی ڤیدیۆیی بڵاوکردەوە و تێیدا جەختی لەسەر بەردەوامی هێرشەکانی وڵاتەکەی بۆ سەر لوبنان و ئامادەباشی بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئێران کردەوە.
ناتانیاهۆ رایگەیاند، فەرمانی بە سوپا کردووە ناوچەی دابڕاو (Zone Buffer) لە باشووری لوبنان بەهێزتر بکەن. وتیشی: "هێزەکانمان لە گورزەکانیان بۆ سەر حزبوڵا بەردەوام دەبن و لە ئێستادا لە لێواری تێکشکاندنی تەواوەتی 'بنت جبێل' داین."
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئاماژەی بەوەکرد، لە دانوستانەکاندا دوو ئامانجی سەرەکییان هەیە؛ یەکەمیان هەڵوەشاندنەوەی گرووپی حزبوڵا و دووەمیان هێنانەکایەی ئاشتییەکی بەردەوام کە تەنها لە رێگەی "هێز"ەوە بەدی دێت.
سەبارەت بە تاران، نەتەنیاهۆ ئاشکرایکرد، هێشتا زووە بزانرێت ئەنجامی کۆبوونەوەکان لەگەڵ ئێران بە چی دەگات، بەڵام جەختی کردەوە کە واشنتۆن بەردەوام وردەکاری پەیوەندییەکانی لەگەڵ تاران بە ئیسرائیل رادەگەیەنێت.
ئیسرائیل بە هەماهەنگی ئەمریکا هەوڵ دەدات بۆ دەرهێنانی مادە پیتێنراوەکان لە ناوخۆی ئێران و کار بۆ ئەوە دەکات توانای پیتاندنی ناوکی لە ناو خاکی ئەو وڵاتەدا بە یەکجاری هەڵبوەشێنێتەوە.
لە لایەکی دیکەوە، وتەبێژی سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، چاودێری وردی وتووێژەکانی راگرتنی شەڕ لەگەڵ ئێران دەکەن، بەڵام هۆشداریدا کە "ئەگەر پێویست بکات، سوپا بە هێز و خێراییەکی زۆرەوە ئامادەیە بۆ دەستپێکردنەوەی هێرشەکان."
وەفدێكی باڵای حكومەتی پاكستان بە پەیامی ئەمریكاوە گەیشتنە ئێران و میدیاكانی پاكستانیش دەڵێن؛ پێدەچێت لە هەفتەی داهاتودا خولی دووەمی دانوستانی نێوان تاران و واشنتۆن دەستپێبكاتەوە.
بەپێی هەواڵی میدیاكانی ئێران، عاسم مونیر سوپاسالاری پاكستان بەسەرۆكایەتی وەفدێكی وڵاتەكەی گەیشتە تاران و لەلایەن عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران پێشوازییان لێكرا.
میدیاكانی پاكستان بڵاویانكردەوە، وەفدەكەی پاكستان پەیامی ئەمریكا دەگەیەننە لێپرسراوانی ئێران سەبارەت بە دەستپێكردنەوەی گەڕی دووەمی دانوستانەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران، بڕیارشە لە كۆبونەوەی نێوایاندا لێپرسراوانی ئێران و وەفدی پاكستان تاتوێی ناوەڕۆكی پەیامەكەی ئەمریكا بكەن.
كەناڵی جیۆ پاكستانیش بڵاویكردەوە ، ئەگەری ئەوە هەیە لە هەفتەی داهاتوودا گەڕی دووەمی دانوستانی راستەوخۆی نێوان ئێران و ئەمریكا لە ئیسلام ئاباد دەستپێبكاتەوە.
لە پەیامێکی کتوپڕدا بۆ جیهان ترەمپ کۆتایی بە هەڕەشەکانی سەر گەروی هورمز هێنا و "بەڵێنە گەورەکەی" چینیشی بەرانبەر ئێران ئاشکراکرد.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتۆن و پەکین لەسەر چەند پرسێکی هەستیار رێککەوتوون و جەختیشیکردەوە، چیتر رێگە نادرێت گەروی هورمز بەڕووی جیهاندا دابخرێت.
لە پۆستێکدا لە هەژماری تایبەتی خۆی لە سۆشیاڵ تروس دۆناڵد ترەمپ ئاشکرایکرد، رێککەوتنی وڵاتەکەی لەگەڵ ئێران نزیکبووەتەوە و ئاماژەی بەوەشکرد، لایەنی چینی زۆر دڵخۆشن بەوەی کە ئەو کار دەکات بۆ کردنەوەی گەروی هورمز بە شێوەیەکی هەمیشەیی.
ترەمپ نووسیویەتی: "ئێمە گەروی هورمز بۆ تەواوی جیهان دەکەینەوە و ئەم کارەش بۆ هەمیشە بەو شێوەیە دەمێنێتەوە،" ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ رێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی هەر هەڕەشەیەک بۆ داخستنی ئەو رێڕەوە ئاوییە ستراتیژییەی جیهان.
لە لایەکی تریشەوە، سەرۆکی ئەمریکا باسی لە هەماهەنگییەکانی لەگەڵ شی جین پینگ، سەرۆکی چین کرد و وتی: "چین رەزامەندی نیشانداوە کە هیچ جۆرە چەکێک بۆ ئێران نەنێرێت،" ئاماژەی بەوەشکرد، پەیوەندییەکی "ناوازەی" لەگەڵ سەرۆکی چین هەیە و دووپاتیکردەوە، بژاردەی دیپلۆماسی و رێککەوتن زۆر باشترە لە جەنگ، هەرچەندە وتیشی: "ئەگەر ناچار بین، ئێمە لە هەموو لایەک باشتر دەجەنگین."
ئەم لێدوانانەی ترەمپ دوای ئەوە دێت کە پێشتر رایگەیاندبوو، نامەیەکی "ناوازە"ی لەلایەن شی جین پینگەوە پێگەیشتووە، کە تێیدا سەرۆکی چین ئەو دەنگۆیانەی رەتکردووەتەوە، باس لە ناردنی چەک بۆ تاران دەکەن لەلایەن وڵاتەکەیەوە.
سەرۆكی ئەمریكا رایدەگەیەنێت جەنگی دژی ئێران بەرەو كۆتایی دەچێت، بەڵام ئەركی واشنتۆن لە ناوچەكە كۆتایی نەهاتووە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ كەناڵی فۆكس بیزنس رایگەیاند، لە كۆتاییەكانی جەنگ ی دژی ئێران نزیك بوونەتەوە و بە رێككەوتنی كەمیش لەگەڵ ئەو وڵاتە رازی نابێت.
وتیشی، بڕوای وایە جەنگ زۆر لە كۆتایی نزیكبووەتەوە و ئەگەری رێككەوتنێكی باش هەیە بەڵام هێزەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا ئەركەكانیان كۆتایی نەهاتووە.
سەرۆكی ئەمریكا جەختیشیكردەوە، سەرەڕای ئەوەی هەموو شتێك لەگەڵ ئێران كۆتایی نەهاتووە، بەڵام ئەگەری هەیە دانوستانەكانی ئیسلام ئاباد دەستپێبكەنەوە.
ئەو لێدوانەی ترەمپ لە كاتێكدایە زۆربەی میدیاكانی ئەمریكا هەواڵی ئەگەری دەستپێكردنەوەی خولێكی تری دانوستانی نێوان ئەمریكا و ئێرانیان لە پاكستان بڵاوكردووەتەوە.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران پەیوەندییەكی تەلەفونی لەگەڵ هاكان فیدان هاوتا توركییەكەی ئەنجامدا.
عراقچی جەختی لەسەر بەرپرسیارێتی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كردەوە لەبەرانبەر هێرشەكانی ئەمریكا بۆسەر ئێران و مەترسی بۆسەر ئاسایشی ناوچەكە.
عراقچی وتیشی، وڵاتەكەی بەردەوام دەبێت لە هاوكاریكردنی لوبنان لە بەرگریكردن لە سەروەری خاكەكەی دژی داگیركەران .
وەزیری دەرەوەی توركیاش، پاڵپشتی وڵاتەكەی بۆ ئاگربەستی نێوان ئەمریكا و ئێران دەربڕی، ئیدانەی هەوڵەكانی ئیسرائیلی بۆ ناسەقامگیركردنی ناوچەكە كرد.
بە مەبەستی تاوتوێکردنی رەوشی رێککەوتنی ئەتۆمی، واشنتۆن و تاران لە رێگەی نێوەندگیری ئیسلام ئابادەوە نزیک بوونەتەوە لە دەسپێکردنی خولێکی تری دانوستانەکان.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئاشکرایکرد، لە دوو رۆژی داهاتوودا خولێکی نوێی دانوستانەکان لەگەڵ ئێران لە وڵاتی پاکستان بەڕێوەدەچێت، هاوکات هەڵوێستی توندی وڵاتەکەشی بەرانبەر دۆسیەی ئەتۆمی تاران دووپاتکردەوە.
ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ "نیویۆرک پۆست" تایگەیاند، ئەگەری زۆرە لە ماوەی دوو ڕۆژی داهاتوودا لە پاکستان لەگەڵ لایەنی ئێرانی کۆببنەوە.
سەرۆکی ئەمریکا ستایشی عاسیم مونیر، فەرماندەی سوپای پاکستانی کرد و وتی: "کارێکی نایاب دەکات لە رێکخستنی ئەم گفتوگۆیانەدا لەگەڵ تاران."
ترەمپ جەختی کردەوە، ئێران "بە هیچ شێوەیەک نابێت ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی" و راشیگەیاند کە دژی ئەوەیە ماوەی 20 ساڵ بە ئێران بدرێت بۆ راگرتنی پیتاندنی یۆرانیۆم.
لەلایەکی تەرەوە، سەرچاوەیەکی باڵای ئێرانی ئاماژەی بەوەکردووە، هێشتا کاتێکی دیاریکراو دەستنیشان نەکراوە، بەڵام وەفدە دانوستانکارەکان رۆژانی هەینی تا یەکشەممەیان وەک وادەیەکی کراوە داناوە، هاوکات باڵیۆزخانەی ئێران لە ئیسلام ئاباد ئاشکرایکردووە، پێدەچێت کۆبوونەوەکە کۆتایی ئەم هەفتەیە یان سەرەتای هەفتەی داهاتوو بەڕێوەبچێت.
لە چوارچێوەی گۆڕانکارییە ستراتیژییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئیسرائیل سەرکەوتنی خۆی لە پەکخستنی تەواوەتی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران بە پاڵپشتی ئەمریکا دوپات دەکاتەوە.
یسرائیل کاتز، وەزیری بەرگری ئیسرائیل رایگەیاند، هێزەکانیان بە هاوکاریی ئەمریکا توانیویانە پڕۆژە ئەتۆمییەکەی ئێران لەناو ببەن و رێگری لە بەرهەمهێنانی چەکی ئەتۆمی بکەن.
وەزیری بەرگری ئیسرائیل جەختی کردەوە، لابردنی یۆرانیۆمی پێتێنراو مەرجێکی بنەڕەتییە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی ئێران، چونکە ئەو مادانە دەکرێت ببنە بنەما بۆ سەرلەنوێ کارپێکردنەوەی پڕۆژەکە.
لە یادی هۆلۆکۆستدا کاتز رایگەیاند: "ئیسرائیل ئێستا بەهێزتر و ئارامترە و هیچ مەترسییەکی لەناوچوونی لەسەر نەماوە."
ئەم لێدوانانەی کاتز لە کاتێکدایە کە ناوچەکە لەناو جەرگەی ململانێیەکی تونددایە و ئاماژەیەکی روونە بۆ گۆڕانی هاوسەنگییە ستراتیژییەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' ئاشرایکرد، هێزەکانیان دەستیان کردووە بە جێبەجێکردنی ئەرکی گەمارۆدانی سەرجەم ئەو کەشتیانەی دەچنە ناو بەندەرەکانی ئێران یان لێی دەچنە دەرەوە.
سێنتکۆم رایگەیاند، زیاتر لە 10 هەزار سەرباز لە هێزەکانی دەریاوانی، مارێنز و ئاسمانی، لەگەڵ زیاتر لە 12 کەشتی جەنگیی و دەیان فڕۆکە، ئەرکی چاودێریکردن و سەپاندنی گەمارۆکە جێبەجێ دەکەن.
ئەوەشی خستەڕوو، لە یەکەمین رۆژی ئۆپراسیۆنەکەدا هیچ کەشتییەک نەیتوانیوە بەناو گەمارۆکەدا تێپەڕن، هاوکات شەش کەشتی بازرگانی پابەندی فەرمانەکانی ئەمریکا بوون و گەڕاونەتەوە بۆ ناو بەندەرە ئێرانییەکان لە دەریای عومان.
سێنتکۆم ئاماژەی بەوەشکرد، گەمارۆکە سەرجەم بەندەر و ناوچە کەناراوەکانی ئێران لە کەنداوی عەرەبی و دەریای عومان دەگرێتەوە، بەبێ گوێدانە ناسنامە و ئاڵای کەشتییەکان.
هێزەکانی ئەمریکا جەختیان کردووەتەوە، بەردەوامن لە پاراستنی ئازادیی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز بۆ ئەو کەشتیانەی روو لەو بەندەرە دەکەن کە سەر بە ئێران نییە یان لێیان دەگەڕێنەوە.
سەرۆكی دەسەڵاتی دادوەریی ئێران ئامادەیی وڵاتەكەی بۆ درێژەدان بە دانوستان لەگەڵ ئەمریكا دەربڕی بەو مەرجەی لەسەر بنەمای لۆژیك بن، رۆژنامەیەكی ئەمریكیش ئاشكرایدەكات، ئێران لەسەر ئاستی ناوخۆیی تاووتوێی دەستبەرداربوون لە پیتاندنی یۆرانیۆم دەكات.
غولامحسێن موحسینی ئیژەیی، سەرۆكی دەسەڵاتی دادوەریی ئێران، لەبارەی دانوستانەكانی نێوان واشنتۆن و تاران لە ئیسلام ئاباد رایگەیاند، ئەمریكا دەیویست لەسەر مێزی گفتوگۆ، ئەو دەستكەوتانە بەدەست بهێنێت كە لە جەنگدا نەیتوانیبوو بەدەستیان بهێنێت.
ئاماژەی بەوەش كرد، وەفدی ئێران توانی بە سەركەوتوویی پارێزگاری لە مافەكانی بكات و نەهێڵێت ئەمریكا بگاتە ئامانجەكانی.
وتیشی، "تاران ئامادەیە بۆ درێژەدان بە دانوستان لەگەڵ واشنتۆن بەو مەرجەی دانوستانەكان لۆژیكی و واقعی بن".
سەرچاوەیەكیش بە رۆژنامەی نیویۆرك پۆستی ئەمریكی راگەیاند، ئاستەنگی پەیوەندی لە نێوان وەفدی ئێران لە ئیسلام ئاباد لەگەڵ سەركردایەتی لە تاران هۆكارێكی شكستی دانوستان بوو، وتیشی، لە ئێستادا ئێران تاووتوێی دەستبەرداربوون لە پیتاندنی یۆرانیۆم دەكات وەك مەرجێكی ئەمریكا بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگ.
لە چوارچێوەی گۆڕینی هاوکێشە سەربازییەکانی ناوچەکە، تەلئەبیب پلانی توندکردنی گەمارۆ دەریاییەکانی سەر ئێران دەخاتەڕوو، هەروەها ستراتیژییەکی نوێی هاوبەش لەگەڵ واشنتۆن رەچاو دەکات.
بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، زنجیرەیەک لێدوانی توندی سەبارەت بە پەرەسەندنەکانی ناوچەکە و هەڵوێستی وڵاتەکەی بەرانبەر ئێران و حزبوڵا راگەیاند. ناتانیاهۆ پاڵپشتی تەواوی خۆی بۆ بڕیارەکەی دۆناڵد ترەمپ دەربڕی سەبارەت بە سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر ئێراندا.
ناتانیاهۆ جەختی کردەوە، ئیسرائیل پاڵپشتی هەڵوێستی ترەمپ دەکات بۆ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر تاراندا، ئاماژەی بەوەشکرد، جەنگ لەگەڵ ئێران بەردەوامە.
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، ئامانجی سەرەکی ئەوان و ئەمریکییەکان گەرەنتی کردنی ئەوەیە کە ئێران نەتوانێت یۆرانیۆم بپیتێنێت و دەبێت هەموو مادە پیتێنراوەکانی لێ وەربگیرێتەوە.
سەبارەت بە لوبنان، ناتانیاهۆ رەتیکردەوە تەنها باس لە "پێنج خاڵی سنوری" بکرێت، بەڵکو ئاشکرایکرد، پلانیان هەیە ناوچەیەکی ئەمنی "بەهێز و قوڵ" لە باشوری ئەو وڵاتە دروست بکەن.
ناتانیاهۆ راشیگەیاند، هێزەکانیان کۆنترۆڵی ئەو گوندانە دەکەن کە حزبوڵا تێیدا باڵادەست بووە و بە تەواوی تێکیان دەشکێنن.
ئەم لێدوانانەی نەتانیاهۆ هاوکاتە لەگەڵ توندتربوونی گەمارۆکانی ئەمریکا بۆ سەر رێڕەوە ئاوییەکانی ناوچەکە و نیشاندەری هەماهەنگییەکی بەهێزی نێوان واشنتۆن و تەلئەبیب-ە بۆ گۆڕینی هاوکێشە سەربازییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
سوپای ئێران گەمارۆدانی دەریایی ئەمریكا بە نایاسایی ناو دەبات و بارەگای خاتەمولئەنبیاش دەڵێت ، ئاسایشی بەندەرەكانی كەنداوی فارسی و دەریای عومان ، یان بۆ هەموانە یان بۆ كەس نابێت .
لە دوای بریارەكەی ئەمریكا بۆ گەمارۆدانی دەریایی گەروی هورمز ، سوپای ئێران لە یەكەم كاردانەوەدا رایگەیاندوە ، ئەو هەنگاوە نا یاساییە و كاری چەتەكانی دەریایە .
هاوكات وتەبێژی بارەگای خاتەمولئەنبیای ئێرانیش رایگەیاندووە ، هێزە چەكدارەكانی ئێران بەرگریكردن لە مافە یاساییەكانی وڵاتـەكە بە ئەركێكی سروشتی و یاسایی خۆیان دەبینن و بەردەوام دەبن لە پاراستنی ئاسایشی ئاوە هەرێمییەكانی ئێران
دووپاتیشیكردوەتەوە، هەرگیز رێگە نادەن كەشتییەكانی دوژمنانیان گەروی هورمز تێبپەرێنن
دەشڵێت ، ئاسایشی بەندەرەكانی كەنداوی فارسی و دەریای عومان یان بۆ هەموانە یان بۆ كەس ،هاوكات گەمارۆدانی دەریایی ئەمریكاشی بە چەتەی دەریایی ناوبردووە.
رۆژنامەکان ئاشکرایانکردووە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، تاوتوێی وەشاندنی گورزی ئاسمانی نوێ بۆ سەر ئێران دەکات، وەک پاڵپشتییەک بۆ ئەو گەمارۆ دەریاییەی کە بەسەر گەرووی هورمزدا سەپاندوویەتی, ئەم بڕیارە دوای ئەوە دێت کە دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان بە تەواوی شکستیان هێنا.
رۆژنامەی "نیویۆرک پۆست" لە وتارێکی شیکاریدا تیشک دەخاتە سەر بڕیارە نوێیەکەی دۆناڵد ترامپ بۆ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر گەروی هورمزدا و دەڵێت، سەرۆکی ئەمریکا توانیویەتی بە "زیرەکییەوە" کۆتایی بەو هەڕەشانە بهێنێت کە تاران هەمیشە وەک کارتێکی فشار بەکاریهێناون.
ترەمپ رایگەیاند، هێزە دەریاییەکانیان رێگری لە "هەر کەشتییەک" دەکەن کە بیەوێت بچێتە ناو گەروەکە یان لێی بێتە دەرەوە.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بڵاویکردەوە، ئیدارەی ترامپ تاوتوێی دوو بژاردە دەکات؛ یەکەم، هەڵمەتێکی بۆردومانی سەرتاسەری، دووەم، گورزی سەربازیی سنوردار بۆ سەر ژێرخانی ئێران.
ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ فۆکس نیوز هەڕەشەی لێدانی وێستگەکانی ئاو، وێستگەکانی شیرینکردنی ئاوی دەریا و وێستگەکانی کارەبای ئێرانی کرد و وتی: "پێم ناخۆشە بیکەم، بەڵام بائامانجگرتن و تێکشکاندنی ئەو وێستگانە زۆر ئاسانە."
دانوستانەکان لە کاتێکدا شکستیان هێنا کە ئەمریکا جەخت لە کۆتاییهێنان بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران دەکاتەوە، بەڵام تاران رەتیکردووەتەوە دەستبەرداری پڕۆژە ئەتۆمییەکەی ببێت، لەگەڵ راگەیاندنی دەستپێکردنی گەمارۆکە لە سەعات10ـی بەیانی بەکاتی ئەمریکا، نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا بە رێژەی ٨٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی.
لە جەنگی ئەمریكا و ئیسرائیلدا دژ بە ئێران ، 278 خوێندكار كوژراون .
وەزارەتی پەروەردەی ئێران بڵاویكردەوە ، بەهۆی جەنگەوە 278خوێندكار كوژراون كە لەو ژمارەیە 161 یان كوڕ و 117یان كچن .
بەپێی ئامارێكی رێكخراوی فریاكەوتنی ئێرانیش ، 26 كەس لە كەرتی تەندروستی كوژراون و 118 كەسیش لەو كەرتە برینداربون.
هەرچەندە رێكخراوی فریاكەوتنی ئێران كۆی گشتی ژمارەی كوژراوانی رانەگەیاندوە ، بەڵام ئاماژەی بۆ ئەوە كردوە كە لە كۆی ژمارەی بریندارەكان ، 2 هەزار و 115 كەسیان تەمەنیان لە 18 ساڵ كەمترە كە لە نێویاندا 124 یان منداڵی خوار تەمەن 5 ساڵ و 70 منداڵی ساوا هەن ، هەروەها لە نێو بریندارەكاندا 4 هەزار و 993 یان ژنن .
ئەو پارێزگایانەش كە زۆرترین برینداریان تێدایە ، تاران و خوزستان و لورستان و ئەسفەهان و كرماشان و ئیلامن .
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رادەگەیەنێت، گەمارۆی دەریایی بۆ سەر ئێران دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە و تاران چیتر ناتوانێت نەوت بفرۆشێت.
ترەمپ لە بنکەی ئاسمانیی "ئەندرۆز" لە ویلایەتی ماریلاند بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند: مەبەستیانە گەرووی هورمز بکەنەوە، ئێران لە رەوشێکی بێهیوایی دایە و هەرگیز رێگە نادەن ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی توندی ئاراستەی هاوپەیمانی ناتۆش کرد و وتی: بە ملیاران دۆلاریان بە ناتۆ داوە، بەڵام لە جەنگی ئەم دواییەی سەر ئێران لەگەڵیان نەوەستان. سەبارەت بە دانوستانیش ئەوەی خستەڕوو، بۆی گرنگ نییە تاران دەگەڕێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ یاخود نا.
لە لایەکی تریشەوە، فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا (سێنتکۆم) بڵاویکردەوە، کە لە ئەمڕۆ دووشەممەوە سەعات 10ـی بەیانی بەکاتی کەناراوەکانی رۆژهەڵات، گەمارۆی هاتوچۆی دەریایی بۆ سەر بەندەرەکانی ئێران دەستپێدەکات.
ئاشکراشیکرد، گەمارۆکە بە یەکسانی بەسەر کەشتیی هەموو ئەو وڵاتانەدا جێبەجێ دەکرێت کە دێنە ناو بەندەرەکانی ئێران یان لێی دەچنە دەرەوە.
سێنتکۆم راشیگەیاند، ئەو کەشتیانەی تەنها بە گەروی هورمزدا تێپەڕ دەبن و ناچنە بەندەرەکانی ئێران، رێگرییان لێ ناکرێت.
ترامپ لە هەژماری خۆی لە سۆشیاڵ تروس ئاماژەی بەوە کرد، هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا هەر کەشتییەک لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا بپشکنن کە باجی تێپەڕبوونی بە ئێران دابێت، وتیشی: "ئێران دەیەوێت بە پرسی مینڕێژکردنی گەرووی هورمز باجگیریی جیهانی بکات، بەڵام ئێمە دەست دەکەین بە لەناوبردنی ئەو مینانە و هەر ئێرانییەک تەقەمان لێ بکات، بەتەواوی تێکی دەشکێنین."
لە کۆتاییدا ترەمپ دوپاتی کردەوە، وڵاتەکەی لە ئامادەباشی تەواودایە و هێزە سەربازییەکانیان ئەوەی لە ئێران ماوەتەوە "کۆتایی پێدەهێنن" ئەگەر بێت و تاران بە خێرایی دەست نەکات بە کردنەوەی رێڕەوە ئاوییە نێودەوڵەتییەکان.
عراقچی رایگەیاند، لەگەڵ ئەمریكا لە ئیسلام ئاباد گەیشتبوونە قۆناغێكی پێشكەوتوو، بەڵام گۆڕینی ئامانجەكان رێگری لە ئیمزاكردنی رێككەوتنناماكە كرد.
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند, وڵاتەكەی بە نیازێكی باشەوە چووەتە نێو گفتوگۆكان لەگەڵ واشنتۆن بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگ، بەڵام لە كاتی نزیكبوونەوە لە رێككەوتن رووبەڕووی كۆسپ بوونەتەوە.
ئاماژەی بەوەشكرد، هەردوولا تەنیا چەند هەنگاوێكیان مابوو بۆ ئیمزاكردنی یاداشتی لێكتێگەیشتن لە ئیسلام ئاباد، بەڵام فشار و گۆڕینی ئامانجەكان پرۆسەكەیان پەكخستووە.
ئەم لێدوانانەی وەزیری دەرەوەی ئێران دوای كۆتاییهاتنی گفتوگۆیەكی 21 سەعاتی بێ ئەنجام دێت لە ئیسلام ئاباد، بەبێ ئەوەی هیچ رێككەوتنێكی رەسمی لێ بكەوێتەوە.