نەعیم عەبودی، وەزیری خوێندنی باڵای عیراق کۆتایی بە دابڕانێکی سێ دەیەیی هێنا و رایگەیاند، بۆ یەکەمجار لەدوای ساڵی 1991ـەوە دەرگای زانکۆکانی ناوەڕاست و باشور و هەرێمی کوردستان بەرووی خوێندکارانی یەکتردا دەکرێنەوە.

لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا تایبەت بە وەرگرتنی خوێندکاران، وەزیری خوێندنی باڵا ئەم هەنگاوەی بە "وەرچەرخانێکی گەورە لە هاوکاریی ئەکادیمی" وەسفکرد و ئامارەکانی خستەڕوو: "105 خوێندکاری هەرێمی کوردستان لە زانکۆکانی ناوەڕاست و باشور وەرگیراون، لە بەرامبەردا 266 خوێندکاری پارێزگاکانی ناوەڕاست و باشور لە زانکۆکانی هەرێم وەرگیراون".

ئەوەی لەم رێککەوتنەدا جێگەی سەرنجە، بابەتی زمانە. عەبودی ئاشکرای کرد، وەزارەت جەختی لەسەر لایەنی زمان کردۆتەوە؛ بەشێوەیەک ئەو خوێندکارانەی لە ناوەڕاست و باشورەوە دەچنە هەرێم، وانەکانیان بە زمانی کوردی دەخوێنن، هاوکات خوێندکارانی هەرێمیش لە زانکۆکانی ناوەڕاست و باشور بە زمانی عەرەبی دەخوێنن.

وەزیری خوێندنی باڵا ئامانجی ئەم رێککەوتنەی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە ئاڵوگۆڕی رۆشنبیری و کۆمەڵایەتی لەنێوان پێکهاتە جیاوازەکانی عێراقدا بەهێز بکرێتەوە.

سبەینێ ساڵێکی تەواو بەسەر روخانی رژێمی ئەسەد لە سوریادا تێپەڕ دەبێت، رژێمێک کە 53 ساڵی لەسەر یەک حوکمی ئەو وڵاتەی کرد و بە رژێمی بەعس ناوی دەهێنرا. 

ئەگەرچی روخانی ئەسەد رزگاربوونی هاووڵاتیانی سوری بوو لە رژێمێکی دیکتاتۆر، ئێستاش 365 رۆژ بەسەر نەمانی ئەسەددا تێپەڕیوە، بەڵام هێشتا سوریا ئارامی بەخۆوە نەبینیوە، شەڕی ناوخۆی وڵاتەکە لەلایەک و ئیسرائیل لەلایەکی دیکە چاوی بڕیوەتە خاکەکەی و سەدان ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە سوریادا ئەنجامداوە.

روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ کە روانگەیەکی ناڕازیی سوریایە و بنکەی سەرەکی لە بەریتانیایە، راپۆرتێكی لەبارەی سوریا و رەوشی ئەو وڵاتە لەدوای روخانی بەشار ئەسەد بڵاوكردووەتەوە و ئاماژەی بەوەكردووە، لەدوای روخانی ئەسەدەوە سوریا بووەتە گۆڕەپانێكی كراوە بۆ هێرشەكانی ئیسرائیل.

روانگەی سوری لە راپۆرتەکەیدا ئەوەی خستووەتە روو، لەدوای 8ی مانگی 12ی ساڵی رابردووەوە، ئیسرائیل ژێرخانی سەربازی سوریای كردووەتە ئامانج و لە بەشێكی پارێزگاكاندا نەخشەی نوێی بۆ بنكە سەربازییەكان كێشاوە.

بەپێی راپۆرتی روانگەکە، لەدوای روخانی ئەسەدەوە ئیسرائیل 813 هێرشی بۆسەر سوریا ئەنجامداوە و لەو هێرشانەدا 860 ئامانجی پێكاوە، كە بەهۆیەوە 76 كەس گیانیان لەدەستداوە، جگە لەوەش 410 داگیركاریی بۆسەر ناوچە جیاوازەكانی سوریا ئەنجامداوە، هەر لە ئۆپەراسیۆنی سەربازییەوە تا دەستگیركردن و دانانی بنكەی سەربازیی و خاڵی پشكنین.

لە راپۆرتەكەدا ئەوە هاتووە، هێرشەكەی 28ی مانگی رابردوو بۆسەر بەیت جن لە دیمەشق گەورەترین هێرشی سەربازیی ئیسرائیل بووە، کە تیایدا 15 کەس کوژراون و زیاتر لە 20 کەسی دیکە برینداربوون.

هێرشە بەردەوامەکانی ئیسرائیل بۆسەر ناوچە جیاوازەکانی سوریا و بردنە ناوەوەی هێزی سەربازی بۆ چەند پارێزگایەکی سوریی، لە ئێستادا خاڵی ناکۆکی نێوان سوریا و ئیسرائیلە و سوریا داوا دەکات، ئیسرائیل بۆ ئەو خاڵانە بکشێتەوە، کە بەر لە روخانی رژێمەکەی ئەسەد لێی بووە و دەیەوێت ئەو وڵاتە پابەند بێت بە رێککەوتنەکەی ساڵی 1974ی نێوانیانەوە، کە ئەو رێککەوتنە بوو تیایدا دوای ساڵێک لە شەڕی نێوانیان لەسەر بەرزاییەکانی جۆلان، ئاگربەستێکیان بە سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ راگرتنی شەڕ راگەیاند و ئەو ناوچانەی شەڕی تێدا بوو، خرایە ژێر چاودێریی هێزیی ئاشتیپارێزی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.

لەدوای 8ی کانوونی یەکەمی ساڵی رابردوو و دوای روخانی ئەسەد، ئیسرائیل هەنگاو بە هەنگاو دەستیکرد بە زیاتر چوونەناوەوەی خاکی سوریا و ئەوەی خستە روو، چیتر ئەو رێککەوتنەی ساڵی 1974 کاری پێناکرێت.

ئێستاش مەرجی سوریا بۆ دانوستانی ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیلدا، جێبەجێکردنی ئەو رێککەوتننامەیە و کشانەوەی ئیسرائیلە بۆ ئەو سنورانەی کە ساڵێک بەر لە ئێستا لێی بووە.

مەفرەزەکانی بنکەی پۆلیسی خورماڵ دوو تۆمەتباریان دەستگیرکرد کە هەستاون بە دزینی سێ ماتۆڕسکیل لەناو قەزاکەدا، لە کاتی لێکۆڵینەوەشدا دەرکەوتووە ئەو دوو کەسە پێشینەی تاوانیان هەیە و لە شوێنی دیکەش داواکراون.

بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی پارێزگای هەڵەبجە ئاشکرای کرد، دوای ئەوەی ژمارەیەک هاووڵاتی سکاڵایان تۆمارکرد کە ماتۆڕسکیلەکانیان لێ دزراوە، دەستبەجێ هێزەکانیان دەستیان بە بەدواداچوون کردووە و توانیویانە دوو تۆمەتبار دەستگیر بکەن.

تۆمەتبارەکان ناویان (م. ع. ا) تەمەن 25 ساڵ و (پ. د. م) تەمەن 27 ساڵە. پۆلیسی هەڵەبجە دەڵێت، لەبەردەم دادوەری لێکۆڵینەوەدا دانیان بە تاوانەکەیاندا ناوە و بەپێی مادەی 446ی یاسای سزادانی عیراقی راگیراون.

ئەوەی جێگەی سەرنجە، ئەم دوو تۆمەتبارە تەنها لە خورماڵ تاوانیان نەکردووە، بەڵکو خاوەنی چەندین پێشینەی تاوانن و بەپێی مادەکانی (453، 456، 446 و 15ی چەک) لە هەردوو بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی و ئیدارەی راپەڕین فەرمانی دەستگیرکردنیان هەبووە و داواکراو بوون.

وەزارەتی دارایی و ئابوریی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایدەگەیەنێت، لیستی موچەی مانگی رابردووی فەرمانبەرانیان رادەستی بەغداد کردووە.

بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتەکە، ئەمڕۆ یەکشەممە 7-12-2025، تیمی تەکنیکیی وەزارەتی دارایی هەرێم، لیستی موچەی مانگی تشرینی دووەم (مانگی 11)ی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی رادەستی فەرمانگەی ژمێریاریی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ کردووە.

ناردنی ئەم لیستە وەک دەستپێکێکە بۆ پرۆسەی وردبینیکردن لەلایەن بەغدادەوە، تاوەکو دواتر پارەی پێویست بۆ دابەشکردنی موچەی مانگی 11 رەوانەی هەرێمی کوردستان بکرێت.

تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سوریا لە لێدوانێکی چاوەڕواننەکراودا دان بەوەدا دەنێت کە سیاسەتی رۆژئاوا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست "شکستی هێناوە" و ئاشکرای دەکات کە دۆناڵد ترەمپ بڕیاریداوە مامەڵە لەگەڵ سەرۆکی نوێی سوریا (ئەحمەد شەرع) بکات.

باراک رایگەیاند: "هەموو بڕیارەکانی وڵاتانی رۆژئاوا سەبارەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە سایکس بیکۆوە تاوەکو ئێستا، هەڵە بوون".

سەبارەت بە دۆخی ئێستای سوریا و گۆڕانکارییەکان، نێردەکەی ئەمریکا وتی: "کارەکان لە سوریا بە ئاڕاستەی راست دەڕۆن و دەبێت رێگەیان پێ بدەین خۆیان پێناسەی خۆیان بکەن. نابێت لەبیری بکەین کە سەرکردایەتی لە سوریا نوێیە و پێویستی بە سەقامگیری هەیە".

وتیشی: "ترەمپ دوای خوێندنەوەی وردی دۆخەکە، بڕیارەکانی داوە و بەباشی زانیوە دەرفەت بداتە  ئەحمەد شەرع".

باراک دەستکەوتەکانی ئەم دواییەی سوریای بە "قارەمانانە" وەسفکرد و داوای کرد هاندەر و پاڵپشتی ئەو کەسانە بن کە ئەو گۆڕانکارییانەیان ئەنجامداوە.

سایکس بیکۆ؛ ئەو هێڵە رەشانەی خەونی کوردیان کردە چوار پارچە

ئەو بڕیارەی ئەمڕۆ نێردەی ئەمریکا بە "هەڵە" وەسفی دەکات، بۆ کورد گەورەترین کارەساتی مێژووییە کە تاوەکو ئەمڕۆ باجەکەی دەدات.

چیرۆکەکە چۆن دەستیپێکرد؟
لە ساڵی 1916، واتە زیاتر لە 100 ساڵ لەمەوبەر و لە گەرمەی جەنگی جیهانیی یەکەمدا، دوو دیپلۆماتکار بەناوەکانی (مارک سایکس)ی بەریتانی و (فرانسوا جۆرج پیکۆ)ی فەرەنسی، بە نهێنی دانیشتن و نەخشەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان کێشا. ئەوان بە پێنووس و راستەهێڵ، سنوری وڵاتانی ناوچەکەیان دیاری کرد بەبێ ئەوەی گوێ بدەنە جیاوازیی نەتەوە و ئایین و جوگرافیا.

کورد چی بەسەر هات؟
پێش ئەم رێککەوتنە، بەشێکی زۆری کوردستان لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بوو، بەڵام سایکس پیکۆ و دواتر پەیماننامەی لۆزان، خەونی دەوڵەتی کوردییان لەباربرد و خاکی کوردستانیان دابەشکرد.

بەهۆی ئەم نەخشەیەوە، کوردستان بەسەر چوار وڵاتی (تورکیا، عیراق، سوریا و ئێران)دا دابەشکرا و کورد بوو بە گەورەترین نەتەوە لە جیهاندا کە خاوەنی دەوڵەتی خۆی نەبێت

ئەم دابەشکارییە وایکرد کورد لە هەر چوار پارچەکە ببێتە کەمینە و رووبەڕووی چەوساندنەوە، ئەنفال، کیمیاباران و سڕینەوەی ناسنامە ببێتەوە. دانپێدانانی بەرپرسێکی باڵای وەک تۆماس باراک بەوەی "بڕیارەکانی ڕۆژئاوا هەڵە بوون"، پشتڕاستکردنەوەی ئەو راستییەیە کە کورد سەدەیەکە هاواری بۆ دەکات: "ئەو نەخشەیەی ئێوە کێشاتان، گەلێکی کردە قوربانی".

تەنها چەند رۆژێک دوای کودەتاکەی غینیا، ئەفریقا جارێکی دیکە هەژایەوە و بەیانیی ئەمڕۆ گرووپێک لە ئەفسەرانی سوپای (بنین) چوونە سەر شاشەی تەلەفزیۆن و کۆتاییان بە دەسەڵاتی سەرۆکی وڵات هێنا.

لە دیمەنێکدا کە لەم ساڵانەی دواییدا لە ئەفریقا زۆر دووبارە دەبێتەوە، بەیانیی ئەمڕۆ یەکشەممە 7-12-2025، کۆمەڵێک سەرباز لە تەلەفزیۆنی رەسمیی وڵاتەکەوە دەرکەوتن و راگەیەندراوی "لیژنەی سەربازی بۆ بنیاتنانەوە"یان خوێندەوە.

لە بەراگەیەندراوەکەدا هاتووە: "ئەمڕۆ کۆبووینەوە و بڕیارماندا بە لابردنی پاتریس تالۆن لە پۆستی سەرۆک کۆمار و هەڵوەشاندنەوەی حکومەت".

سەرەڕای راگەیەندراوی سەربازەکان، دەوروبەری پاتریس تالۆن دەڵێن "سەرۆک لە شوێنێکی پارێزراوە و سوپا کۆنترۆڵی دۆخەکەی کردۆتەوە".

بەڵام باڵیۆزخانەی فەرەنسا لە (کۆتۆنۆ)ی پایتەخت ئاشکرای کردووە، دەنگی تەقە لە سەربازگەی (گێزۆ) لە نزیک کۆشکی سەرۆکایەتی بیستراوە و داوای لە هاووڵاتیانی فەرەنسی کردووە لە ماڵەکانیان نەچنە دەرەوە.

پاتریس تالۆن، کە بازرگان و سیاسەتمەدارە، لە ساڵی 2016وە دەسەڵاتی گرتۆتە دەست و بڕیار بوو لە مانگی نیسانی داهاتوودا دوای 10 ساڵ لە حوکمڕانی، کورسییەکە جێبهێڵێت، بەڵام سوپا پەلەی کرد.

ئەم روداوە دوای چەند رۆژێک دێت لە کودەتایەکی هاوشێوە لە غینیا بیساو، کاتێک ئەفسەرێکی سوپا سەرۆک (عومەر سیسۆکۆ ئیمبالۆ)ی لەسەر کار لابرد، کە ئەمەش نیشانی دەدات شەپۆلی کودەتا سەربازییەکان لە رۆژئاوای ئەفریقا هێشتا کۆتایی نەهاتووە.

وتەبێژی دەم پارتی لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ کوردسات نیوز رایدەگەیەنێت، هەفتەی داهاتوو لایەنەکان راپۆرتی خۆیان لەسەر پرۆسەی ئاشتی دەدەنە پەرلەمان، هاوکات لە کۆنفرانسێکی نێودەوڵەتیدا کەسایەتییە جیهانییەکان داوای ئازادکردنی ئۆجەلان دەکەن.

ئایشەگوڵ دۆغان، وتەبێژی پارتی یەکسانیی و دیموکراسیی گەلان (دەم پارتی) بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەگەرچی پرۆسەی ئاشتی وەک پێویست بەڕێوەناچێت، بەڵام هێشتا بەردەوامە و هەفتەی داهاتوو سەرجەم لایەنە سیاسییەکان راپۆرتی خۆیان لەبارەی پرۆسەکە پێشکەش بە "کۆمسیۆنی برایەتی و ئاشتی" لە پەرلەمانی تورکیا دەکەن.

سەبارەت بە هەوڵەکان بۆ بینینی عەبدوڵا ئۆجەلان، ئایشەگوڵ دۆغان بۆ کوردسات نیوز وتی: "سەردانی کۆمسیۆنەکە بۆلای ئۆجەلان هەنگاوێکی زۆر باش و مێژووییە، بەڵام بۆ زیاتر پێشخستنی پرۆسەکە پێویستمان بە هەنگاوی دەستوریی هەیە".

"ئاشتی بەبێ ئۆجەلان ناکرێت"
لەلایەکی دیکەوە و لە یەکەم رۆژی کۆنفرانسی نێودەوڵەتیی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک، ژمارەیەک لە کەسایەتییە جیهانییەکان و براوەی خەڵاتی نۆبڵ پەیامێکی روونیان دایە حکومەتی تورکیا و رایانگەیاند، کاتی ئەوە هاتووە دان بە مافی کورددا بنرێت و دەرگای زیندانی ئیمراڵی بکرێتەوە.


ج ودی ویلیامز، چالاکوان و براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی، لە رێگەی ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە بەشدار بوو و پەیامێکی توندی ئاڕاستەی تورکیا کرد. ویلیامز وتی: "حکومەتی تورکیا بۆ گۆڕانکاریی راستەقینە بێمەیلە و ئەمە جێگەی نیگەرانییە. ئۆجەلان سەرەڕای دۆخی سەختی زیندان، پابەندبوونی خۆی بە ئاشتی پاراستووە".
وتیشی: "وەک براوەی خەڵاتی نۆبڵ دان بەم دەستپێشخەرییەدا دەنێین و داوای ئازادکردنی دەکەین. ئەو رێبەری گەلی کوردە و دەبێت ئازاد بێت تاوەکو بتوانێت هاوکاریی پرۆسەکە بکات".

محەمەد بابه، سەرۆکی لیژنەی دەستوریی پەرلەمانی باشوری ئەفریقا، باسی لە ئەزموونی وڵاتەکەی کرد دوای روخانی رژێمی ئاپارتاید و وتی: "بۆ دروستکردنی یاسای ئاشتی، پێویستمان بە سەرکردایەتی هەیە".

لای خۆشیەوە دیکلان کیێرنی، سەرۆکی نیشتمانیی پارت "شین فێن"ی ئیرلەندی، باسی لە دانوستانەکانی ئیرلەندا کرد و وتی: "حکومەتی تورکیا دەبێت ئەو دەرفەتە لەباوەش بگرێت کە گەلی کورد پێشکەشی کردووە. من بڕوام بە (مافی هیوا) هەیە، بەڵام دەبێت باسی ئیرادەی هیواش بکەین. بۆ گەلی کورد ئاشتی و دیموکراسی دەوێت و بۆ عەبدوڵا ئۆجەلانیش ئازادی".

لە بەشێکی دیکەی کۆنفرانسەکەدا، وتەبێژی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان پەیامی سەرۆکی هەرێمی خوێندەوە.
لە پەیامەکەدا هاتبوو: "بۆ گەلانی ناوچەکە دەرکەوتووە توندوتیژی ئەنجامی باشی نییە، بەڵام ئیرادەیەک بۆ ئاشتی هەیە. وەک هەرێمی کوردستان رۆڵمان دەبێت لە بەرقەرارکردنی ئارامی و ئاشتیدا و پیرۆزبایی لە ئۆجەلان دەکەین بۆ ویستی بنیاتنانی ئاشتی و پێکەوەژیان".

هاوکات؛ ئازاد ئەرۆڵ، ئەندامی وەفدی ئیمراڵی باسی لەوەکرد، ئامانجی دەوڵەت ئەوەیە لە رێگەی ئۆجەلانەوە کورد لە دەرەوەی یاسا بهێڵێتەوە و وتی: "تاوەکو کێشەی یاساییبوونی کورد چارەسەر نەکرێت، ناتوانین باسی هیچ مافێک بکەین".
هاوکات پڕۆفیسۆر جیهانگیر ئیسلام و دکتۆر ئارزو یڵماز، جەختیان لەوە کردەوە کە مۆدێلی "نەتەوە-دەوڵەت" پێویستی بە پێداچوونەوەیە و پێشنیازەکانی ئۆجەلان لەم کاتەدا گرنگیی تایبەتیان هەیە بۆ چارەسەری کێشەکان.

پێرێ ئاراگۆنێس، سەرۆکی پێشووی کەتەلۆنیا باسی لە دانوستانی رەسمی نێوان کەتەلۆنیا و ئیسپانیا کرد و وتی: "گرنگترین دانوستان ئەوەیە لەگەڵ خەڵکی خۆت دەیکەیت. سەرکردەکەی ئێوە (ئۆجەلان) ئازاری گەلەکەی گۆڕی بۆ هەوڵی ئاشتی".
هەروەها ئیگۆر زولایکا، پەرلەمانتاری باسک رایگەیاند: "بەشداریکردنی ئۆجەلان لەم پرۆسەیەدا زۆر گرنگە و دەبێت ئازاد بکرێت".

کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان رایدەگەیەنێت، دەستەی دادوەریی هەڵبژاردنەکان کۆتایی بە پرۆسەی چاوخشاندنەوە بە تانەکاندا هێناوە و سەرجەمیانی یەکلایی کردۆتەوە.

بەپێی زانیارییەکان، دەستەی دادوەری تەواوی ئەو تانانەی یەکلایی کردۆتەوە کە لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی خولی شەشەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق تۆمار کرابوون.

دوای ئەم هەنگاوەش، چاوەڕوان دەکرێت لە نزیکترین کاتدا ئەنجامە کۆتاییەکان رەوانەی دادگای باڵای فیدڕاڵی بکرێن، تاوەکو بە رەسمی پەسەند بکرێن.

لەگەڵ نزیکبوونەوەی کۆتایی ساڵ، وەزارەتی دارایی و ئابوریی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆتایی بە مامەڵە داراییەکان هێنا و بڕیاریدا بە راگرتنی زۆربەی خەرجییەکان لە دامودەزگاکانی حکومەت، جگە لە موچە و چەند خەرجییەکی پێویست.

بەپێی رێنمایی دارایی ژمارە 18ی ساڵی 2025 کە وێنەیەکی دەست کوردسات نیوز کەوتووە و ئیمزای وەزیری دارایی لەسەرە، بڕیاردراوە لە رۆژی 7-12-2025ـەوە سیستمی ئەلیکترۆنی بەڕێوەبردنی دارایی کوردستان (KFMS) رابگیرێت و چیتر داواکاری خەرجی لە وەزارەتەکانەوە وەرناگیرێت تاوەکو ساڵی نوێی 2026.

وەزارەتی دارایی لە بڕیارەکەیدا تەنها چەند دەرگایەکی بە کراوەیی هێشتۆتەوە و راگرتنی خەرجییەکان ئەمانە ناگرێتەوە:

1. موچە.

2. پێشینەی خەرجکراوی مانگانە.

3. کرێی مانگانەی پاککردنەوە و خواردن.
   
   بەپێی رێنماییەکە، خەرجیی تەمویلکردنی پرۆژەکانی وەبەرهێنان و پەرەپێدانی پارێزگاکان راگیراوە. هەروەها ئەو خەرجییانەی کە لەسەر رێژەی گەڕاوەی بەشە داهاتی وەزارەتەکان خەرج دەکران (جگە لە موچە و هاندان)، ئەوانیش رادەگیرێن.
   
   وەزارەتی دارایی ئاماژەی بەوەکردووە، ئەو نووسراوانەی رەزامەندی خەرجییان هەیە و بە هەر هۆکارێک خەرج نەکراون، دەچنە سەر بودجەی ساڵی 2026. ئامانجی ئەم بڕیارەش پاکتاوکردنی ژمێریارییەکان و داخستنی هەژماری کۆتایی ساڵی 2025ـە، کە دەبێت تاوەکو 31-12-2025 سەرجەم ژمێرەی بانکەکان دابخرێن و پاکتاو بکرێن.

وەزارەتی دارایی و ئابوریی حکومەتی هەرێمی کوردستان بڕیاریدا بە هەموارکردنەوەی رێنماییەکانی، لەمەودوا بۆ هەر وانەیەک بڕی 4 هەزار دینار بۆ مامۆستای وانەبێژ خەرج دەکرێت.

بەپێی نووسراوێک کە ئیمزای وەزیری دارایی و ئابوریی لەسەرە و بڵاوکراوەتەوە، رێنمایی دارایی ژمارە 17ـی ساڵی 2025 تایبەت بە هەموارکردنەوەی رێنمایی ساڵانی رابردوو بڵاوکراوەتەوە.

لە بڕیارەکەدا هاتووە، کرێی وانەبێژی بۆ ئەو مامۆستایانەی کە لەسەر میلاکی وەزارەتی پەروەردەن بە هەردوو شێوەی (هەمیشەیی و گرێبەست)، بۆ هەر وانەیەک بڕی 4 هەزار دیناریان بۆ خەرج دەکرێت.

وەزارەتی دارایی مەرجی وەرگرتنی ئەو پارەیەی بەستۆتەوە بەوەی، دەبێت مامۆستاکە بەشەوانەی خۆی بەپێی سیستمی قوتابخانە بنەڕەتییەکان و باخچەی منداڵان تەواو بکات، ئینجا پارەی وانەی زیادەی بۆ هەژمار دەکرێت.

بەپێی نووسراوەکە، ئەم رێنماییە نوێیە لە سەرەتای ساڵی نوێی خوێندنی 2025-2026 دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ڕۆژنامەی وەقایعی کوردستان بڵاودەکرێتەوە.

شەوی رابردوو ئاسمانی روسیا بێدەنگ نەبوو، سیستمی بەرگریی وڵاتەکە روبەڕووی هێرشێکی چڕی ئۆکراین بووەوە و وەزارەتی بەرگریش دەڵێت، سەرجەم هێرشەکانیان تێکشکاندووە.

وەزارەتی بەرگریی روسیا لە راگەیەندراوێکدا ئاشکرای کرد، لە ماوەی شەوی رابردوودا سیستمی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکەیان 77 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینی تێکشکاندووە کە ویستوویانە چەندین ناوچەی جیاواز بکەنە ئامانج.

بەپێی راگەیەندراوەکەی مۆسکۆ، پشکی شێری هێرشەکان بەر شاری "ساراتۆڤ" کەوتووە و لەوێ 42 درۆن تێکشکێندراون. ئاگرەکە ناوچەکانی دیکەشی گرتۆتەوە، بەشێوەیەک لە رۆستۆڤ 12 درۆن، لە دورگەی کریمیا 10، لە ڤۆڵگۆگراد 9 و لە بێلگۆرۆدیش 2 درۆن خراونەتە خوارەوە. تەنانەت درۆنەکان گەیشتونەتە ئاسمانی چیچان و ئەستراخانیش و لەوێش دوو درۆن کراونەتە ئامانج.

هاوکات لەگەڵ شەڕی ئاسمان، لەسەر زەویش پێدادانەکان بەردەوامن. ئاژانسی سپۆتنیکی روسی لە زاری سەرچاوە ئەمنییەکانەوە بڵاویکردەوە، هێزەکانی سوپای روسیا لە هەرێمی "سومی" گورزیان لە سێ یەکەی سەربازیی ئۆکراین وەشاندووە و بنکەکانیان لە ناوچەکانی ئەندریڤکا و سادکی خاپور کردووە.

بەڕێوەبەرایەتیی هاتوچۆی سلێمانی شۆفێران ئاگادار دەکاتەوە، لەمەودوا لە شەقامی بازنەیی مەلیک مەحمود کامێراکانی چاودێری کار دەکەن و هەردوو سایدی شەقامەکە کۆنتڕۆڵ دەکەن.

لە ئاگادارییەکدا هاتوچۆی سلێمانی رایگەیاندووە، لە سەعات 8:00ی بەیانی ئەمڕۆ یەکشەممە 7-12-2025، کامێراکانی یەکتربڕی ئارام لە شەقامی بازنەیی مەلیک مەحمود کەوتوونەتە کار.

بەپێی رێنماییەکانی هاتوچۆ، کامێراکان لە هەردوو سایدی هاتن و رۆیشتن کار دەکەن و خێرایی رێگەپێدراویش لەو شەقامەدا 60 کیلۆمەترە لە سەعاتێکدا، هەر شۆفێرێک ئەو خێراییە تێپەڕێنێت کامێراکان تۆماری دەکەن.

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران بە تووندی وەڵامی بەیاننامەی وڵاتانی کەنداو دەداتەوە و دەڵێت: "ئەو دورگانە پارچەیەکن لە جەستەی ئێران و ئامۆژگاری دراوسێکانمان دەکەین ئیرادەمان تاقی نەکەنەوە".

لە دانیشتنی ئەمڕۆی پەرلەمانی ئێراندا، قالیباف لە وتارێکدا باسی لە مانۆڕە سەربازییەکانی سوپای پاسداران و کێشەی سێ دورگەکە (تومبی گەورە، تومبی بچوک و ئەبوموسا) کرد.

قالیباف بە زمانێکی هەڕەشەئامێز وەڵامی بەیاننامەی ئەنجومەنی هاریکاری کەنداوی دایەوە کە خاوەندارێتی ئەو سێ دورگەیەیان بۆ ئیمارات گەڕاندبووەوە و وتی: "بە تووندی ئیدانەی ئەو بانگەشە بێ بنەمایانە دەکەین، ئەو سێ دورگەیە پارچەیەکن لە جەستەی ئێران و نابێت هیچ لایەنێک ئیرادەی گەلی ئێران بۆ پاراستنی خاکەکەی تاقی بکاتەوە".

داواشی لە حکومەتی وڵاتەکەی کرد لە بودجەی ساڵی داهاتوودا پارەی تایبەت بۆ ئاوەدانکردنەوە و پەرەپێدانی ئەو سێ دورگەیە تەرخان بکات.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران ستایشی مانۆڕە دەریاییەکەی سوپای پاسدارانی کرد لە کەنداو و گەرووی هورمز و رایگەیاند، موشەکەکانیان بە وردی ئامانجەکانیان پێکاوە.

قالیباف وتی: "تەقاندنی موشەکی ورد بە مەودایەک کە لە درێژایی کەنداو زیاترە، جێگەی دڵخۆشییە و پەیامی هێزی ئێران دەگەیەنێت".

ئاهەنگێکی شەوانە لە یانەیەکی هیندستان بە کارەسات کۆتایی هات و 25 کەس گیانیان لەدەستدا، زۆربەی قوربانییەکان لەبری ئەوەی رێگەی رزگاربوون بدۆزنەوە، بەرەو چێشتخانەی یانەکە رایانکردبوو، بەڵام لەوێ گیریان خوارد و خنکان.

روداوەکە سەعات 1ی بەرەبەیانی ئەمڕۆ لە یانەی (Birch By Romeo Lane) لە گوندی ئارپۆرا لە ویلایەتی گۆوای هیندستان رویدا. بەپێی گوتەی شایەتحاڵەکان، نزیکەی 100 کەس لە ئاهەنگێکی سەماکردندا بەشدار بوون کە بە "شەوی بۆلیوود" ناسێندرابوو، کاتێک لەناکاو ئاگر لە گۆڕەپانی سەماکردنەکەوە دروست بوو.

بەپێی زانیارییەکان، یانەکە بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە "یانەیەکی دوورگەیی"ـە، بەڵام لە راستیدا تەنها رێڕەوێکی زۆر تەسک و باریکی هەبووە بۆ هاتن و چوون. دیزاینی ناوەوەی یانەکە بە گەڵای دارخورما و کەرەستەی دارین رازێنرابووەوە، کە ئەمەش وایکردووە ئاگرەکە وەک پۆش و ئاگر تەشەنە بکات.

فاتیمە شێخ، یەکێک لە گەشتیارە رزگاربووەکان دەڵێت: "لەناکاو ئاڵۆزی دروست بوو، بینیمان هەموو شوێنەکە گڕی گرتووە. بەشێک لە گەشتیاران و کارمەندەکان بۆ ئەوەی لە ئاگرەکە رزگاریان بێت، بەرەو نهۆمی خوارەوە و چێشتخانەکە رایانکرد، بەڵام هەموویان لەوێ گیریان خوارد و بەهۆی دوکەڵەوە خنکان".

یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی بەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانییەکان، هەڵکەوتەی شوێنی یانەکە بووە. بەهۆی تەسک و تروسکی کۆڵانەکانەوە، ئۆتۆمبێلەکانی ئاگرکوژێنەوە نەیانتوانیوە بگەنە بەردەم یانەکە و ناچار بوون لە دووری 400 مەترەوە بوەستن، ئەمەش پڕۆسەی کۆنترۆڵکردنی ئاگرەکەی دواخست.

دواتر تیمەکان تەرمی 25 کەسیان دۆزیەوە کە بەشێکیان گەشتیار و بەشێکیان کارمەندی یانەکە بوون، 6 کەسی دیکەش بریندارن.

رۆشان رێدکار، بەرپرسێکی ناوچەکە ئاشکرای کردووە، یانەکە بە نایاسایی دروستکراوە و مۆڵەتی نەبووە. پێشتر بڕیاری روخاندنی بۆ دەرچووە، بەڵام بەهۆی ناکۆکی نێوان خاوەنەکانی و رێکارەکانەوە، بڕیارەکە جێبەجێ نەکراوە.

نارێندرا مۆدی، سەرۆک وەزیرانی هیندستان خەمباریی خۆی بۆ روداوەکە دەربڕی و سەرۆک وەزیرانی ویلایەتی گۆواش فەرمانی کردووە لێکۆڵینەوەی ورد لەم کارەساتە بکرێت.

قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم پێشوازیکرد لە دانێل کرێبەر، باڵیۆزی ئەڵمانیا لە عیراق و پێکەوە تاوتوێی رەوشی سیاسیی هەرێمی کوردستان و عیراقیان کرد.

لە کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ بەڕێوەچوو، باس لە رەوشی سیاسیی هەرێمی کوردستان و بابەتی پێکهێنانی حکومەتی نوێ کرا. لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی جەختی کردەوە ئامادەین بۆ پێکهێنانی حکومەت لەسەر بنەمای هاوبەشی راستەقینە کە بەبێ جیاوازی خزمەتی هەموو هاووڵاتییان و هەموو ناوچەکانی کوردستان بکات.

سەبارەت بە پرۆسەی سیاسیی عیراقیش، جێگری سەرۆک وەزیران ئاماژەی بەوەدا عیراق پێویستی بە حکومەتێکی بەهێز و کارا هەیە کە بتوانێت لەلایەکەوە سەروەری و سەربەخۆیی عیراق بپارێزێت و لەلایەکی دیکەشەوە هەنگاوی بنەڕەتی بنێت بۆ گەشەپێدانی ئابوریی عیراق.

جێگری سەرۆک وەزیران روونیشی کردەوە، دەبێت ئەولەوییەتی هەردوو حکومەتی داهاتووی عیراق و هەرێم چارەسەرکردنی بنەڕەتی کێشەکانی نێوانیان بێت.

خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد لەمۆزەخانەی زاموا لەشاری سلێمانی پێشوازی لەژمارەیەک لەهاوسەرۆکانی شارەوانییەکانی باکوری کوردستان کرد.

لەو دیدارەدا وێڕای بەخێرهێنانیان بۆ شاری شاران، گفتوگۆکرا لەسەر هەنگاوەکانی پرۆسەی ئاشتی و چارەسەریی پرسی کورد لەمبارەیەوە خاتوو شاناز هیوای خواست ئەم ئاشتیەی ئێستا بەرقەراربوە درێژە بکێشێت.

دواتر وەفدەکە چەند بەشێکی مۆزەخانەی زاموایان بەسەرکردەوە و لەگەنجینەی دەوڵەمەندیی ئەدەبی و سیاسی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەدیان رووانی.

وەفدەکەی باکوری کوردستان پێکهاتبوون لە ئایتن کایا هاوسەرۆکی شارەوانی بیرسوس، سیفیم بیسیسی هاوسەرۆکی شارەوانی سیلفان، سەفیە ئاکداغ هاوسەرۆکی شارەوانی دیاربەکر و غلبین شاهین هاوسەرۆکی شارەوانی نسیبین.