هەواڵەکان
بەڕێوەبەری گشتیی دەزگای میدیایی كوردسات پێشوازی لە كۆنسوڵی گشتیی چین لە هەرێمی كوردستان كرد و تاوتوێی بەهێزكردنی پەیوەندییە ئابووری، پیشەسازیی و تەكنەلۆژی و میدیاییەكانی نێوان هەردوولایان كرد.
دێرین لەتیف رەشید بەڕێوەبەری گشتیی دەزگای میدیایی كوردسات، پێشوازیكرد لە لیو جیون، كۆنسوڵی گشتیی كۆماری گەلی چین لە هەرێمی كوردستان، لە دیدارەكەدا، تیشك خرایە سەر گەشەپێدانی پەیوەندییە بازرگانی و ئابوورییەكان و رەخساندنی دەرفەتی هاوكاریی زیاتر لە نێوان هەرێم و چیندا.
لە بەشێكی دیكەی گفتوگۆكاندا، باس لە گرنگیی كەرتی پیشەسازی و تەكنەلۆژیا كرا و جەخت لەسەر هاندانی كۆمپانیا و بازرگانە چینییەكان كرایەوە بۆ وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستان بە مەبەستی گواستنەوەی شارەزایی و رەخساندنی هەلی كار.
لە كۆتاییشدا بەڕێوەبەری دەزگای میدیایی كوردسات ئامادەیی تەواوی دەزگای میدیایی كوردساتی دەربڕی بۆ پشتیوانیكردنی میدیایی لە هەر هەنگاو و پڕۆژەیەك كە خزمەت بە گەشەپێدانی ئابووری و ناساندنی دەرفەتەكانی وەبەرهێنان لە هەرێم بكات.
رۆژنامەی واشنتۆن پۆست، لە زاری بریکاری سەرچاوە سەربازییەکانی ئەمەریکا بڵاویکردوەتەوە، سوپای وڵاتەکەیان لانیکەم 45 درۆنی جۆری (MQ-9 Reaper)ی لە روبەڕوبونەوەکانی لەگەڵ ئێراندا لەدەستداوە و زیانەکان بە 1.3 ملیار دۆلار مەزندە دەکرێت.
رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەکردوە، ئەم ژمارەیە نزیکەی %25ی کۆی گشتی ئەو جۆرە درۆنەیە لە ئەمریکا، کە تێچوی یەکدانەیان لە نێوان 30 بۆ 50ملیۆن دۆلاردایە.
ئەم درۆنانە بەشێوەیەکی فراوان لە ناوچە ستراتیژییەکانی دەوروبەری گەروی هورمز بۆ ئەنجامدانی کاری سیخوڕی و لێدانی ئامانجدار بەکارهێنراون.
بەپێی وتەی لێپرسراوانی وەزارەتی جەنگی ئەمریکا هۆکاری سەرەکیی خستنەخوارەوەی بەشێکی زۆری ئەو درۆنانە ئەوەبووە نزم فڕیون وئەمەس وایکردوە ببنە ئامانجێکی ئاسان بۆ هێزە سەربازییەکانی ئێران و گروپە هاوپەیمانەکانی لە عیراق و یەمەن.
هەروەها ئاماژەی بەوەش کردوە، ژمارەیەک لە درۆنەکان بەهۆی پچڕانی پەیوەندی و لەدەستدانی کۆنترۆڵیان کەوتوونەتە خوارەوە.
ئەمە لە کاتێکدایە، لەدەستدانی ئەم ژمارە زۆرەی درۆن باری کۆگاکانی چەکی ئەمەریکای قورستر کردووە، کە پێشتریش بەهۆی پشتیوانییە سەربازییەکان بۆ ئۆکراین دووچاری کەمبونەوە ببوەوە.
بەرامبەر رەوشە، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ داوای بودجەیەکی زیادکراوی 67 ملیار دۆلاری لە کۆنگرێس کردووە بۆ پڕکردنەوەی کۆگاکان و قەرەبووکردنەوەی تێچووە سەربازییەکان.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، محەمەد موخبەری راوێژکاری موجتەبا خامنەیی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس پەیامێکی بڵاوکردوەتەوە و هۆشداری دەدات لە جێبەجێنەکردنی مەرجەکانی ئێران لە دانوستانەکاندا.
ناوبراو لە پەیامەکەیدا نوسیویەتی، ئەگەر مەرجەکانی ئێران جێبەجێ نەکرێت، هاوکێشەکانی دەسەڵات لە جیهاندا دەگۆڕێت.
راوێژکاری موجتەبا خامنەیی بانگەشەی ئەوەدەکات، ئەمریکا لە پاراستنی هاوپەیمانەکانی لە کەنداوی فارس بێتوانا بووە و جێیهێشتوون.
ناوبراو جەختیکردوەتەوە، جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا بە تایبەت (میکانیزمی ئابووری-ئاسایشی هۆرموز) دەبیتە هۆی دروستکردنی ئاڵۆزییەکی تر لە ناوچەکەدا.
لە ئێران قەیرانی ئابوری رۆژ لەدوای رۆژ کاریگەرییەکانی لەسەر هاووڵاتیان زیاتر دەبێت، سەرەڕای گرانی خۆراک و پێداویستی رۆژانە، بەهۆی بەرزبونەوەی نرخەکەیەوە هاووڵاتیان وازیان لە بەکارهێنانی ئەو ئامێرە ساردکەرەوانە هێناوە کە بە غاز کاردەکەن.
مەهدی بستانچی، بەڕێوەبەریی ئەنجومەنی دروستکەرانی سیستمەکانی فێنککەرەوە لە ئێران بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاندوە، لە ئێستادا نرخی ئەو ئامێرە ساردکەرەوانەی بە غار کاردەکەن بە رێژەی %10 بۆ %30 بەرز بونەتەوە.
ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە، ئەم بەرزبونەوەی نرخە بوەتە هۆی ئەوەی بەشێک لە هاووڵاتییان و بەکارهێنەران توانای کڕینی ئەو ئامێرانەیان نەمێنێت و رو لە جۆرە هەرزانەکانی تری وەک پانکەی ئاسایی بکەن.
بەوتەی بستانچی، سنورداربونی توانای دارایی خێزانەکان هۆکاری سەرەکییە بۆ روکردنە ئامێرە فێنککەرەوە هەرزانەکان لە بازاڕدا.
ئەمەش لە کاتێکدایە، لێپرسراوی ژوری بازرگانی ئێران و چین پێشتر رایگەیاندبوو، ئابوری وڵات لە رەوشێکی تەواو خراپدایە و گەمارۆکانی ئەمریکا کاریگەری لە جەنگکە زیاتر بووە لەسە ئێران.
بارەگای خاتەمولئەنبیا رایگەیاند هیچ کەشتییەک بە بێ مۆڵەتی ئێران ناتوانێت بە سەلامەتی گەروی هورمز تێپەرێنێت و بانگەشەکانی واشنتۆن بۆ گەروەکە دورە لە راستییەوە.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئیبراهیم زولفەقاری، وتەبێژی بارەگای خاتەمولئەنبیا رایگەیاند هیچ کەشتییەک بەبێ مۆڵەت و چاودێری ئێران ناتوانێت بە سەلامەتی بە گەروی هورمزدا تێپەڕێت.
ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە، بانگەشەی واشنتۆن بۆ کۆنتڕۆڵکردنی گەروی هورمز دورە لە راستییەوە و بێ بنەمایە.
جەختیشیکردوەتەوە، کە گەروی هورمز لەژێر کۆنترۆڵی ئەواندایە و بۆ تێپەربون بە گەروەکەدا، پێشتر دەبێت کەشتییەکان مۆڵەت لە ئێران وەربگرن.
وەفدی ئیمراڵیی دەم پارتی لە كۆشكی سەرۆكایەتی كۆمار لەگەڵ رەجەب تەیب ئەردۆغان كۆدەبێتەوە.
نوسینگەی راگەیاندنی دەمپارتی رایگەیاند، ئەندامانی وەفدی ئیمراڵی، پەروین بووڵدان و میدحەت سنجار، ئەمڕۆ لە كۆشكی بێشتەپە لە ئەنکەرە لەگەڵ رەجەب تەیب ئەردۆغاندا، سەرۆك كۆماری توركیا كۆدەبنەوە.
ئەم دیدارە گرنگە بە شێوەیەكی راستەوخۆ پاش پەسەندكردنی یاسای چوارچێوە لە پەرلەمانی توركیا بەڕێوەدەچێت.
چاوەڕوان دەكرێت دوای تەواوبوونی ئەم كۆبوونەوەیە، ئەردۆغان بەرەسمی بەندەكانی یاساكە پەسەند و ئیمزا بكات، تاوەكو رێگە بۆ هەنگاوەكانی داهاتووی پڕۆسەی ئاشتی هەمواربكرێت.
وەزارەتی دارایی هەرێم نوسراوێكی ئاڕاستەی سەرجەم وەزارەتەكان كرد بۆ پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەران و رایگەیاندووە: پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەران دەستپێدەكاتەوە لە پلە یەك تا 10.
وەزارەتی دارایی هەرێم ئاماژەی بەوەشداوە: وەزارەتی دارایی: پێویستە وەزارەتەكان تا 1ی 10 خشتەی پلەبەرزكردنەوەی فەرمانبەران بنێرن.
دەقی نووسراوەکەی وەزارەتی دارایی هەرێم
شارەوانیی تاران، وردەكاریی نوێی لە سەر هێرشەكەی 28ـی شوبات ئاشكرا كرد كە لەلایەن ئەمریكاوە بۆسەر ماڵی عەلی خامنەیی و موجتەبا خامنەیی ئەنجامدرا.
عەلی رەزا زاكانی، شارەوانیی تاران ئاشكرای كرد، لە یەكەم رۆژی جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێران، موشەكێك بە شێوەیەكی راستەوخۆ بەر ئەو نهۆمەی ماڵی موجتەبا خامنەیی كەوتووە كە خۆی و هاوسەرەكەی تێیدا بوون.
ئاماژەی بەوەش كرد، ئامانجی هێرشەكە كوشتنی موجتەبا خامنەیی بووە، بەڵام ناوبراو لە هێرشەكەدا برینداربووە و هاوسەرەكەشی كە ناوی زەهرا حەداد عادل بووە، گیانیلەدەستداوە.
باسی لەوەش كردووە، هەردوو هێرشەكەی سەر عەلی خامنەیی و موجتەبا خامنەیی لە یەك كاتدا ئەنجامدراوە، بەڵام بە دوو مووشەكی جیا.
راوێژکاری دارایی سەرۆک وەزیرانی عیراق روونیکردەوە، پلانیان هەیە بۆ بودجەی ساڵی 2027 زیاتر پشتبە داهاتی نانەوتی ببەستن و چاکسازیی ئیداریش ئەنجامبدەن.
مەزهەر محەمەد، ساڵح راوێژكاری دارایی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، حكومەتی عیراق بەرەو ئامادەكردنی بودجەی ساڵی داهاتوو هەنگاودەنێت و تیایدا كار لەسەر بەرزكردنەوەی داهاتی نانەوتی دەكرێت و چاكسازی ئیداری تێدا ئەنجامدەدرێت.
ئاماژەی بەوەشكرد، لە ئێستادا بەهۆی پێشهاتەكانی ناوچەكە و ناجێگیریی بازاڕی وزە، دارایی گشتیی روبەڕوی فشاری زیاتر بووەتەوە و ئەوەش كاری كردووەتە سەر داهاتی نەوت، كە عیراق بەشێوەیەكی سەرەكی پشتی پێدەبەستێت، بۆیە هەوڵدەدرێت ئەو مۆدێلەی بودجە بۆ ساڵی داهاتوو بگۆڕدرێت.
راوێژكاریی دارایی سەرۆك وەزیران ئەوەشی خستووەتەروو، نەبوونی یاسای بودجەی ساڵی 2026 وایكرد كار بە یاسای كارگێڕێ دارایی بكرێت و خەرجییەكان بە رێژەی 1/12 دابەش بكرێن بۆ دابینكردنی موچە و چاودێری كۆمەڵایەتی.
حكومەتی كۆڵۆمبیا بۆ تێكشكاندنی تۆڕە تیرۆرستییەكانی مادە هۆشبەرەكان، رەزامەندی لەسەر ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی سەربازی هاوبەش لەگەڵ ئەمریكا نیشان دا.
پیت هیگسێت، وەزیری بەرگری ئەمریكا رایگەیاند، كۆڵۆمبیا رەزامەندی لەسەر ئۆپراسیۆنی سەربازی هاوبەش لەگەڵ وڵاتەكەی دەربڕیوە بۆ روبەڕووبوونەوەی باندەكانی مادە بێهۆشكەرەكان.
وتیشی، ئەم هەنگاوە دوای بەڵێنەكانی سەرۆكی نوێی كۆڵۆمبیا بۆ كۆتاییهێنان بەو گروپە تاوانكارییانەی چالاكن، دێت.
ئاماژەی بەوەش كرد، كۆڵۆمبیا داوای لە پێنتاگۆن كردووە بۆ تێكشكاندنی تۆڕە تیرۆریستییەكان هاوكارییان بكات.
جەختیشی كردەوە، ئەم هەنگاوانە دەبنە نموونەی هاوبەشییەكی كارا لەگەڵ وڵاتانی تر.
وەزارەتی سامانە سروشتییەکان رایدەگەیەنێت؛ پشکی راستەقینەی هەرێم لە نەوتی خاو زیاتر لە دوو بەرانبەری ئەو بڕەی ئێستایە، جەختیش دەکاتەوە ئامادەن بۆ دانوستان لەسەر دابینکردنی سوتەمەنی بە نرخی پاڵپشتیکراو.
کەمال محەمەد ، وەزیری سامانە سروشتییەکانی هەرێمی کوردستان بە وەکالەت، لە راگەیەنراوێکدا وەڵامی لێدوانەکانی باسم محەمەد، وەزیری نەوتی عیراقی دایەوە دەربارەی کێشەی بەنزین لە هەرێم و رایگەیاند، پشکی راستەقینەی هەرێم لە نەوتی خاو بۆ بەکارهێنانی ناوخۆ زۆر زیاترە لەوەی ئێستا دیاریکراوە.
وەزیری سامانە سروشتییەکان ئاماژەی بەوەکرد، دیاریکردنی 50 هەزار بەرمیل نەوت بۆ بەکارهێنانی ناوخۆی هەرێم ئەنجامی رێککەوتنێکی کاتی بووە و بە خواستی هەرێم نەبووە، جەختیشی کردەوە کە بەپێی پێوەرەکان پشکی دادپەروەرانەی هەرێم زیاتر لە دووبەرانبەری ئەو بڕەی ئێستایە.
ئەوەشی خستەروو، بەرژەوەندیی هاووڵاتییان لە سەرووی هەموو شتێکەوەیە و ئەگەر وەزارەتی نەوتی فیدراڵی ئامادە بێت گفتوگۆ لەسەر دابینکردنی سوتەمەنی بە نرخی پاڵپشتیکراو و بەپێی رێژەی دانیشتووان بکات، ئەوا هەرێمی کوردستان بە رەچاوکردنی مافە دەستورییەکان ئامادەی دانوستانە.
لە گەڕەکی هێلان ستی لە کەلار، تەرمی مامۆستایەک لەناو ماڵەکەی خۆیدا دۆزرایەوە و بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکانی پۆلیس، چەند رۆژێکە کۆچی دوایی کردووە.
عەقید سۆران حەمەغەریب، وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی گەرمیان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، "دوای ئاگادارکردنەوەیان، هێزەکانمان چوونەتە شوێنی روداوەکە لە گەڕەکی هێلان ستی و تەرمی هاووڵاتییەکیان دۆزیوەتەوە و بەپێی ناسنامەکەشی، ئەو هاووڵاتییە پیشەی مامۆستایە لە بەڕێوەبەرایەتیی پەروەردەی گەرمیان."
ئاماژەی بەوەشکرد، مامۆستاکە لەدایکبووی ساڵی 1984ـە و بە تەنها لە خانووێکدا ژیاوە، جەختیکردەوە، هێزەکانیان دەستیان بە لێکۆڵینەوەی ورد کردووە بۆ ئاشکراکردنی هۆکاری روداوەکە.
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت، ئەمریکا کۆنترۆڵی تەواوەتی بەسەر گەروی هورمزدا کردووە و ئێران لە بەرانبەر گەمارۆ 'پۆڵایینەکەیاندا' بێدەسەڵات بووە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس رایگەیاند، واشنتن کۆنترۆڵی تەواوەتی بەسەر گەروی ستراتیژیی هورمزدا کردووە.
ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد، پێشبینی دەکات ئەمریکا پارێزگاری لەو کۆنترۆڵە بکات، جەختیشی کردەوە کە هەمووان بەربەست و گەمارۆ دەریاییەکەی ئەمریکا بە 'دیوارێکی پۆڵایین' ناودەبەن.
سەرۆکی ئەمریکا وتیشی، ئێران ناتوانێت هیچ کارێک بەرانبەر ئەم گەمارۆیە بکات، چونکە نە هێزی دەریایی و نە هێزی ئاسمانییان ماوە، سەربازە مابووەکانیشیان موچە وەرناگرن، لە هەمان کاتدا سوپای پاسداران شڵەژاوە و هەڵدێت، سەرکردایەتیی تاران لە خراپترین رەوشیدایە.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ترەمپ ئاماژەی بە بەرزبوونەوەی رێژەی هەڵئاوسان و قەیرانی دارایی تاران کرد و وتی: "ئێران هیچ سەرمایەیەکی پێنییە و بارودۆخی جێی بەزەیییە، رێژەی هەڵئاوسان لەو وڵاتەدا گەیشتووەتە %300 و رەوشەکە رۆژ بە رۆژ خراپتر دەبێت؛ ئێران تەنها قسەیە و هیچ کرداری نییە، ئیتر زۆردار و باڵادەستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست نییە."
لە بەرانبەردا، ئاژانسی رۆیتەرز لەسەر زاری لێپرسراوێکی باڵای ئێرانەوە بڵاویکردەوە، هیچ گفتوگۆیەک لە نێوان تاران و واشنتۆندا بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەست ئەنجام نەدراوە، چونکە لە روانگەی ئێرانەوە رێککەوتنەکە بێ وادەی دەستپێک بووە تا درێژ بکرێتەوە.
ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانیی عیراق بە سەرۆکایەتی عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق کۆبووەوە و چەند تەوەرێک تاوتوێ کراون.
لە کۆبوونەوەکەدا سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاندووە: رۆژی 30ـی 9ـی 2026، کۆتا وادەیە بۆ کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان لە عیراق.
بەپێی زانیارییەکان، باس لە رەوشی ناوچەکە و گرتنەبەری رێکارت پێویست بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی عیراق کراوە.
10 ساڵ بەسەر تیرۆركردنی رۆژنامەنووس وەدات حسێن لە شاری دهۆك تێدەپەڕێت كە تائێستاش بكوژانی دەستگیرنەكراون.
رۆژی 13ی ئابی ساڵی 2016، وەدات حسێن، پەیامنێری ئاژانسی رۆژنیوز، لە دهۆك، لەلایەن چەند چەكدارێكی دەمامكدارەوە بە بەرچاوی خەڵك و كامێراكانی چاودێرییەوە رفێندرا و دواتر بە برینداری دۆزرایەوە و گەیەندرایە نەخۆشخانە.
بەپێی ئەو وێنانەی كە بڵاوكرانەوە، ئاسەوارێكی زۆری ئەشكەنجە بە جەستەی وەداتەوە هەبوو، بەڵام لە نەخۆشخانە بە برینداری گیانی لەدەستدا.
سەرەڕای ئەوەی 10 ساڵ بەسەر تیرۆركردنیدا تێپەڕدەبێت، بەڵام تائێستا بكوژانی وەدات دەستگیرنەكراون.
مەزھەر محەمەد ساڵح، راوێژکاری سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاند، موچە دەستەبەرکراوە و هەوڵەکان بە هەموو توانایەکەوە بۆ دابینکردنی بەردەوامن. جەختیشی کردەوە کە حکومەت پابەندە بە یاسا و دەستوور بۆ پاراستنی بژێویی هاوڵاتییان.
لە لێدوانێکیدا بۆ ئاژانسی هەواڵی عیراقی (واع)، مەزهەر محەمەد ساڵح ئاماژەی بەوە کرد: قەیرانی نەختینەی ئێستا بەهۆی بارودۆخی جیۆپۆلیتیکی ناوچەکە و ئاڵۆزییەکانی گەروی هورمزەوە دروستبووە، چونکە نزیکەی 85٪ی نەوتی هەناردەکراوی عیراق لەو گەروەوە تێدەپەڕێت و 70٪ی بۆ بازاڕەکانی ئاسیایە.
راوێژکارەکەی سەرۆک وەزیران روونیکردەوە: 90٪ی داهاتی بودجەی عیراق پشتبەستوە بە نەوت، هەر دابەزینێک لە داهاتدا کەلێنێکی دارایی دروست دەکات.
ئاماژەی بۆ ئەوەش کرد: مانگانە پێویستمان بە 8 تریلیۆن دیناری عیراقی هەیە بۆ دابینکردنی موچەی نزیکەی 10ملیۆن کەس (لەوانەش موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان و بەغداد، خانەنشینان، چاودێری کۆمەڵایەتی و کارمەندانی کۆمپانیا حکومییە راگیراوەکان).
ساڵح وتیشی: دابینکردنی سەبەتەی خۆراک بۆ 40 ملیۆن هاوڵاتی بەشێکی تری گرنگی خەرجییە داراییەکانی دەوڵەتە.
لە کۆتاییدا ناوبراو جەختی کردەوە: دابینکردنی موچە و بژێویی خەڵک ئەرکێکی نیشتمانی و ئەخلاقییە، حکومەت بە هەموو رێگە و توانایەکەوە مانگ بە مانگ کار لەسەر زامنکردنی موچە و ئاسایشی خۆراکی هاوڵاتییان دەکات.