سەنتەری هەماهەنگیی هاوبەشی پارێزگای سلێمانی (P.JCC) هاووڵاتیان ئاگادار دەکاتەوە، لە ئەگەری هەر حاڵەتێکی نەخوازراو و دروستبوونی لافاو، راستەوخۆ پەیوەندی بە ژمارە 100ـەوە بکەن.

لە ئاگادارییەکدا کە ئاڕاستەی دانیشتوانی پارێزگای سلێمانی و دەوروبەری کراوە، سەنتەرەکە رایگەیاندووە: "لە کاتی هەبوونی مەترسیی لافاو و کۆبوونەوەی ئاو لەناو ماڵ و شوێنە گشتییەکان یان هەر جۆرە رووداوێکی نەخوازراو، پەیوەندی بە هێڵی گەرمی ژمارە (100) بکەن کە بۆ ماوەی 24 سەعات بەبەردەوامی لەکاردایە".

ژمارەی قەزا و ئیدارەکان:
سەنتەرەکە بۆ ناوچەکانی دەرەوەی سەنتەری سلێمانی، ژمارەی مۆبایلی تایبەتی داناوە بۆ ئەوەی هاووڵاتیان بەپێی شوێنی جوگرافی پەیوەندی بکەن:

• پارێزگای هەڵەبجە: 07705047008

• ئیدارەی گەرمیان: 07705047002

• ئیدارەی راپەڕین: 07705047007

• قەزای چەمچەماڵ: 07705047009

• قەزای پێنجوێن: 07705047004

ئەنجومەنی سوریای دیموکرات (مەسەدە) لە یەکەم ساڵیادی روخانی رژێمی بەعسدا پەیامێکی توندی ئاڕاستەی دەسەڵاتدارانی نوێی دیمەشق کرد و رایگەیاند، حکومەتی کاتی هێشتا نەیتوانیوە لە عەقڵییەتی گرووپە چەکدارەکان رزگاری ببێت و خەریکە هەمان سیستمی ناوەندێتیی رابردوو بە دەموچاوێکی نوێوە دروست دەکاتەوە.

لە راگەیەندراوەکەدا کە ئەمڕۆ یەکشەممە 8-12-2025 بڵاویکردۆتەوە، مەسەدە دەڵێت: "ئەمڕۆ ساڵێک بەسەر روخانی رژێم لە 8ی کانونی یەکەمی 2024 تێدەپەڕێت، کە وەرچەرخانێکی مێژوویی بوو، بەڵام ئەو ناسەقامگیرییە ئەمنییەی ئەمڕۆ وڵاتی گرتۆتەوە، دەرەنجامی ئەو سیاسەتە پەراوێزخەرانەیە کە ئایدیۆلۆژیای شۆڤێنیی بەعس کردبوویە سەرچاوەی شەرعییەت".

مەسەدە رەخنەی توند لە حکومەتی کاتی دەگرێت و دەڵێت: "سەرەڕای کۆنترۆڵکردنی دیمەشق لە ساڵی رابردووەوە، حکومەت هێشتا نەیتوانیوە لە عەقڵییەتی گرووپ و مەزهەبی تەسک دەربچێت و نەبووەتە دەوڵەتێکی نیشتمانیی کۆکەرەوە، نە گفتوگۆی نیشتمانی دەستپێکردووە و نە دامەزراوەی سەربەخۆی دروستکردووە، بەڵکو بە هەمان عەقڵییەتی ناوەندێتیی رابردوو مەلەفەکان بەڕێوە دەبات".

سەبارەت بە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ دیمەشق، ئەنجومەنەکە ئاماژەی بەوەکردووە: "رێککەوتنی 10ی ئازار لەنێوان حکومەتی کاتی و هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) هەنگاوێکی گرنگ بوو، بەڵام دانوستانەکان پەکخراون و بەندەکانی جێبەجێ نەکراون، ئەمەش لەکاتێکدایە قەیرانەکان لە کەناراوەکان و سوەیدا قوڵتر بوونەتەوە".

مەسەدە جەخت لەوە دەکاتەوە کە سەرکەوتنی قۆناغەکە بەندە بە بەشداریکردنی هەمووان و دامەزراندنی "سیستمێکی لامەرکەزیی دیموکرات" کە دەسەڵات بداتە ناوچەکان بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری خۆیان و دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان.

هەروەها داوا دەکات بەپێی بڕیارە نێودەوڵەتییەکانی 2254 و 2799 دەسەڵاتێکی گواستنەوەی شەرعی پێکبهێنرێت و هێزە سەربازییەکان لەچوارچێوەی سیستمێکی نوێی نیشتمانیدا یەکبخرێنەوە.

لە کۆتاییدا مەسەدە هۆشداری دەدات لەوەی نابێت قۆناغی گواستنەوە بکرێتە پرۆسەیەکی رووکەش کە تێیدا ناوەندێتییە کۆنەکە بە دەموچاوی نوێوە دروست بکرێتەوە.

کۆبوونەوەی قوباد تاڵەبانی و وەفدی یاوەری لەگەڵ نوری مالکی سەرۆکی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لە بەغداد دەستیپێکرد، چاوەڕێدەکرێت لە وێستگەی داهاتووی سەردانەکەیدا لەگەڵ محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق کۆببێتەوە. 

هەر لە چوارچێوەی سەردانەکەیدا، قوباد تاڵەبانی و وەفدی یاوەری لەگەڵ عەممار حەکیم سەرۆکی رەوتی حیکمە کۆدەبێتەوە، پاشان سەردانی موسەننا سامەرائی سەرۆکی هاوپەیمانی عەزم دەکەن.

پێش ئەوەی وەفدی باڵای یەکێتی بە سەرۆکایەتی قوباد تاڵەبانی، لەگەڵ موحسن مەندەلاوی سەرۆکی هاوپەیمانی ئەساس کۆببنەوە، پێدەچێت وەفدی باڵای یەکێتی لە دوایین دیداریاندا، سەردانی محەمەد حەلبوسی سەرۆکی حزبی تەقەدوم بکەن.

ئەمڕۆ ساڵێک تێدەپەڕێت بەسەر ئەو ساتەی کە سورییەکان چەندین ساڵ خەونیان پێوە دەبینی؛ رۆژی 8ی کانونی یەکەمی 2024، بەشار ئەسەد کۆشکی "موهاجیرین"ی جێهێشت و بەرەو روسیا هەڵات، بەمەش کۆتایی بە دەسەڵاتی نیو سەدەیی خێزانی ئەسەد هات. بەڵام دوای ساڵێک، ئایا سوریا بووە بە بەهەشت؟ دۆخی کورد لە کوێی هاوکێشەکەدایە و ئایا سوریا هەمان سیناریۆی بەغدادی دوای 2003دوبارە دەکاتەوە؟

دیمەشق؛ لە "مەرگ"ـەوە بۆ ژیان:

ئەگەر ساڵێک لەمەوبەر دیمەشق شارێکی بێدەنگ و پڕ لە ترس بووبێت، ئەمڕۆ دیمەنەکە جیاوازە. لە گۆڕەپانی ئەمەوی، ئاڵای "سەوز و سپی و رەش" دەشەکێتەوە و وێنەکانی بەشار ئەسەد شوێنیان نەماوە.
ئەحمەد شەرع، سەرۆکی نوێی سوریا کە رۆژگارێک سەرکردەی گرووپێکی چەکدار بوو، ئێستا بە قات و بۆینباخەوە لە کۆڕبەندە جیهانییەکان دەردەکەوێت و ئەمریکا و وڵاتانی کەنداو پێشوازی لێ دەکەن.

بەپێی راپۆرتە نێودەوڵەتییەکان، ئابوریی سوریا کەمێک هەناسەی داوەتەوە، سزاکانی رۆژئاوا هەڵگیراون (جگە لە یاسای سیزەر کە دۆناڵد ترەمپ سڕی کردووە)، نزیکەی 1.5 ملیۆن پەنابەر گەڕاونەتەوە، کە ئەمەش جوڵەی خستۆتە بازاڕەکان.

"گرێ" گەورەکە؛ کورد چی بەسەر دێت؟

لەکاتێکدا دیمەشق ئاهەنگ دەگێڕێت، لە باکور و رۆژهەڵاتی سوریا (رۆژئاوای کوردستان) دۆخەکە تەواو جیاوازە. ئیدارەی خۆسەر بڕیاریدا هیچ ئاهەنگێک بۆ ساڵیادی روخانی ئەسەد نەگێڕدرێت و قەدەغەی کرد.

بەڵام شرۆڤەکاران ئەم بڕیارەی کورد بە پەیامێکی سیاسیی توند دەزانن بۆ ئەحمەد شەرع. کێشەکە لەم خاڵانەدا چڕ دەبێتەوە:

1.    رێککەوتنە مردووەکە: لە 10ی ئازاری رابردوو، شەرع و مەزلوم کۆبانێ (فەرماندەی هەسەدە) رێککەوتنێکیان بۆ تێکەڵکردنەوەی دامەزراوەکانی ئیدارەی خۆسەر بە دەوڵەتی ناوەندی ئیمزا کرد، بەڵام تاوەکو ئێستا تەنها مەرەکەبی سەر کاغەزە و جێبەجێ نەکراوە و کوردەکانیش وەک هێزێکی گرنگی ناو هاوکێشەکە، بەردەوام هۆشدارییان داوە لە جێبەجێ نەکردنی رێککەوتنەکە.

2.    مەترسیی داهاتوو: کورد ترسی هەیە حکومەتە نوێیەکەی دیمەشق کە زۆربەیان پاشخانێکی ئیسلامی و نەتەوەیی عەرەبییان هەیە، دوای بەهێزبوونەوەیان پەلاماری رۆژئاوا بدەن و هەوڵی کۆتایی هێنان بەو ئۆتۆنۆمییە بهێنن کە هەیانە.

3.    فشاری دەرەکی: تورکیا کە ئێستا پەیوەندیی بەهێزی لەگەڵ دەسەڵاتی نوێی سوریا هەیە، فشار دەکات بۆ ئەوەی کۆتایی بە دەسەڵاتی کوردەکان لە باکور بهێنرێت و ئەمەش لەلایەن کوردەکانەوە بەردەوام رەتدەدرێتەوە.

چارەنوسی کورد لە دووڕیانێکدایە؛ یان دەبێت لەگەڵ دیمەشق بگەنە رێککەوتنێکی نوێ کە مافەکانیان بپارێزێت، یان ئەوەتا رووبەڕووی شەڕێکی دیکە دەبنەوە و بەپێی سەرجەم بۆچونەکانیش؛ لە ئێستادا ئەحمەد شەرع خاوەنی سوپایەکی بەهێز نییە و بە پێچەوانەوە هەسەدە خاوەنی سوپایەکی رێکخراوتر و تۆکمەترە. 

هاوکات؛ بە بۆنەی ساڵیادی کەوتنی ئەسەدەوە لە راگەیەندراوێکدا، ئەمڕۆ 12/8 ئەنجومەنی سوریای دیموکرات (مەسەدە) رایگەیاند: "رێککەوتنی 10ی ئازار لەنێوان حکومەتی کاتی و هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) هەنگاوێکی گرنگ بوو، بەڵام دانوستانەکان پەکخراون و بەندەکانی جێبەجێ نەکراون، ئەمەش لەکاتێکدایە قەیرانەکان لە کەناراوەکان و سوەیدا قوڵتر بوونەتەوە".

دەشڵێت:  "سەرەڕای کۆنترۆڵکردنی دیمەشق لە ساڵی رابردووەوە، حکومەت هێشتا نەیتوانیوە لە عەقڵییەتی گرووپ و مەزهەبی تەسک دەربچێت و نەبووەتە دەوڵەتێکی نیشتمانیی کۆکەرەوە، نە گفتوگۆی نیشتمانی دەستپێکردووە و نە دامەزراوەی سەربەخۆی دروستکردووە، بەڵکو بە هەمان عەقڵییەتی ناوەندێتیی رابردوو مەلەفەکان بەڕێوە دەبات".

ئەمە لە کاتێکدایە کە؛ وادەی رێککەوتنەکەیان لە کۆتایی ئەمساڵدا بەسەر دەچێت.

برینە ساڕێژنەبووەکان: عەلەوی و دروز:

تەنها کورد نییە کە نیگەرانە، کەمینەکانی دیکەش هەست بە پەراوێزخستن دەکەن:

• عەلەوییەکان: غەزال غەزال، پیاوی ئاینیی دیاری عەلەوییەکان داوای مانگرتنی کردووە و دەڵێت "ستەمێکی نوێ" لە دایک دەبێت.
• دروزەکان: لە باشوری سوریا (سوێدا)، دەنگەکان بۆ سەربەخۆیی یان ئیدارەی سەربەخۆ بەرز بوونەتەوە، بەتایبەت دوای ئەوەی لە مانگی حوزەیرانی رابردوو سوپای سوریا هەوڵیدا بچێتە ناو شارەکە و گرژی دروست بوو.

ئیسرائیل وەک "تێکدەر":
لە دەرەوەی سنورەکان، ئیسرائیل گەورەترین سەرئێشەیە بۆ سوریا نوێیەکە. ئەحمەد شەرع لە کۆڕبەندی دەوحە ئاشکرای کرد کە لەم ساڵەدا ئیسرائیل زیاتر لە 1000 هێرشی ئاسمانی و 400 توێژینەوەی سنوریی ئەنجامداوە. ئیسرائیل دەیەوێت ناوچەیەکی دابڕاو لە باشوری سوریا دروست بکات، کە ئەمەش مەترسییە بۆ سەر یەکپارچەیی خاکی سوریا.

بەرپرسێکی باڵای بزوتنەوەی حەماس بۆ یەکەمجار دەرگای گفتوگۆی لەسەر چارەنوسی چەکەکانی حەماس کردەوە و رایگەیاند، ئامادەن لە چوارچێوەی رێککەوتنی ئاگربەست لەگەڵ ئیسرائیل، چەکەکانیان "سڕ بکەن یان لە کۆگادا دایبنێین".

باسم نەعیم، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی حەماس لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی (ئەسۆشیەیتد پرێس) وتی: "ئێمە کراوەین بەڕووی گرتنەبەری رێگەیەکی گشتگیر بۆ رێگریکردن لە هەڵکشانی زیاتر و تەقینەوەی دۆخەکە". ئاماژەی بەوەشکرد، حەماس مافی "موقاوەمە" دەپارێزێت، بەڵام ئامادەیە بۆ گەیشتن بە دەوڵەتی فەلەستینی چەک دابنێت.

چەکەکان چییان لێ دێت؟
هەرچەندە باسم نەعیم وردەکاریی میکانیزمەکەی باس نەکرد، بەڵام پێشنیازی ئاگربەستێکی درێژخایەنی کرد کە بۆ 5 تا 10 ساڵ درێژە بکێشێت و وتی: "دەکرێت گفتوگۆ لەسەر سڕکردن، کۆگاکردن یان دانانی چەکەکان بکەین، بەو مەرجەی گەرەنتی فەلەستینی هەبێت کە لە ماوەی ئاگربەستەکەدا بەکارنەهێنرێن".

ئەم پێشنیازە لەکاتێکدایە کە هەوڵەکان بۆ جێبەجێکردنی پلانی 20 خاڵیی دۆناڵد ترەمپ چڕ بوونەتەوە.

سەبارەت بە هاتنی هێزی نێودەوڵەتی، بەرپرسەکەی حەماس رەتیکردەوە هێزێک بۆ "چەککردنی حەماس" بێتە ناوچەکە و وتی: "پێشوازی لە هێزێکی نێودەوڵەتی دەکەین لەسەر سنورەکان بۆ چاودێریکردنی ئاگربەست و تۆمارکردنی پێشێلکارییەکان، بەڵام قبوڵ ناکەین ئەو هێزە دەسەڵاتی ئەوەی هەبێت لەناو خاکەکەماندا هیچ چالاکییەک بکات".

سەبارەت بە ئیدارەدانی کەرتی غەززە، نەعیم ئاشکرای کرد کە لەگەڵ دەسەڵاتی فەلەستین گەیشتوونەتە لێکتێگەیشتن بۆ پێکهێنانی "لیژنەیەکی تەکنۆکرات". بەپێی زانیارییەکان، هەردوولا رێککەوتوون لەسەر ئەوەی ماجید ئەبو رەمەزان، وەزیری تەندروستی ببێتە سەرۆکی لیژنەکە کە خۆی خەڵکی غەززەیە و لە کەناری رۆژئاوا دەژی.

لەکاتێکدا کۆشکی سپی فشارەکانی چڕکردووەتەوە بۆ ئەوەی ئۆکراین مل بۆ مەرجەکانی روسیا بدات، ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی گەیشتە لەندەن بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ سەرکردە باڵاکانی ئەوروپا، دۆناڵد ترەمپیش دەڵێت: "زێلێنسکی هێشتا پرۆژەکەی نەخوێندووەتەوە".

ئەمڕۆ دووشەممە، سەرۆکی ئۆکراین لەگەڵ هەریەکە لە کیەر ستامەر سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا و فریدریش مێرز راوێژکاری ئەڵمانیا لە "ژمارە 10"ـی داونینگ ستریت کۆدەبێتەوە، ئامانجی سەرەکییان دۆزینەوەی رێگەیەکە بۆ ئەوەی هەر رێککەوتنێک بکرێت، گەرەنتی ئەوە بدات روسیا لە داهاتوودا هێرش ناکاتەوە.

ترەمپ بۆچی توڕەیە؟

کۆبوونەوەکەی لەندەن دوای سێ رۆژ دێت لە دانوستانی چڕ لە فلۆریدا، کە تێیدا روستەم عومێرۆڤ، سەرۆکی وەفدی دانوستانکاری ئۆکراین هەوڵی گۆڕینی ئەو پلانەی کۆشکی سپی داوە کە دەوترێت "لە بەرژەوەندیی روسیادایە".

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا نیگەرانیی خۆی نیشاندا و بە رۆژنامەنووسانی وت: "کەمێک بێهیوا بووم کە تاوەکو چەند سەعاتێک لەمەوبەر سەرۆک زێلێنسکی هێشتا پێشنیازەکەی نەخوێندۆتەوە".

ترەمپ وتیشی: "خەڵکەکەی زێلێنسکی پێشنیازەکەیان بەدڵە... پێموایە روسیاش پێی رازییە، بەڵام دڵنیا نیم زێلێنسکی پێی رازی بێت".

بەپێی زانیارییەکان، ئەمریکا پێشنیازی کردووە هێزەکانی ئۆکراین بەتەواوی لە ناوچەکانی رۆژهەڵات بکشێنەوە، لە بەرانبەردا شەڕ رابگیرێت. یەکێکی دیکە لە خاڵە ئاڵۆزەکان بریتییە لە وێستگەی ئەتۆمیی زاپۆریژیا کە ئێستا لەژێر دەستی روسیادایە؛ پلانەکە پێشنیازی کردووە وزەی کارەبای وێستگەکە لە داهاتوودا لەنێوان ئۆکراین و روسیا دابەش بکرێت، دابەشبوونی ئەو وێستگەیەش مانای دابەشبوونی وزە و ئابوری ئۆکراین دێت.

بەریتانیا و فەرەنسا سەرکردایەتیی دروستکردنی هێزێک دەکەن بەناوی "هاوپەیمانیی ئارەزومەندان" یان هێزی فرەنەتەوەیی ئۆکراین، بۆ ئەوەی لە داهاتوودا وەک هێزێکی دڵنیاکەرەوە لەو وڵاتە جێگیر بکرێن، بەڵام ئەڵمانیا و ئیتاڵیا و پۆڵەندا هەرچەندە هاوکاریی سەربازی دەکەن، بەڵام دوودڵن لە ناردنی سەرباز بۆ سەر خاکی ئۆکراین، چونکە روسیا ئەمە بە "هەڵکشانی مەترسیدار" دەزانێت.

هاوکات کۆشکی کرملین پێشوازی لە ستراتیژی نوێی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا کردووە کە داوای باشکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ روسیا دەکات و بە "هەنگاوێکی ئەرێنی" وەسفی کردووە. ڤلادیمێر پوتن جەختی کردووەتەوە کە ئامادەیە شەڕ بەردەوام بێت تاوەکو هێزەکانی بەتەواوی کۆنترۆڵی هەرێمەکانی دۆنێتسک و لوهانسک دەکەن.

بە مەبەستی گفتوگۆکردن لەسەر چۆنییەتی پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی عیراق، وەفدی باڵای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەگەڵ هادی عامری، ئەمینداری گشتیی رێکخراوی بەدر کۆبووەوە.

لە  کۆبوونەوەکەدا کە شەوی یەکشەمە7ـی12ـی2025 لە بەغداد بەڕێوەچوو، قوباد تاڵەبانی رایگەیاند، یەکێتیی لەگەڵ حکومەتێکی بەهێزو کارا دایە کە  لە ئاست خواست و چاوەڕوانی کۆمەڵانی خەڵکی عیراقدا بێت و بتوانێت خزمەتی  هەموو نەتەوە و مەزهەب و پێکهاتەکانیی بکات بەبێ جیاوازی.

قوباد تاڵەبانی سەبارەت بە کێشە هەڵپەسێرداوەکانی نێوان هەرێم و بەغداد رایگەیاند، دواخستنی هەرچی زیاتری چارەسەرکردنی کێشەکان بە زیانی هەموو عیراق تەواو دەبێت و پێویستە ئەولەوییەتی یەکەمی هەردوو حکومەتی داهاتووی عیراق و هەرێم چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوانیان بێت لەسەر بنەمای دەستور، لەسەروشیانەوە دابین کردنی بودجە و موچەی هەرێمی کوردستان کە تێکەڵ بە ململانێ سیاسییەکان نەکرێت.

قوباد تاڵەبانی روونیشی کردەوە، یەکێتی پێیوایە عیراق پێویستیی بە هەنگاونانە بەرەو گەشەسەندنی ئابوری و بۆ ئەمەش دەبێت حکومەتی داهاتوو بە یەکسانی سەیری هەموو ناوچەکانی عیراق بکات و زەمینە و دەرفەتی گونجاو بۆ گەشەسەندن و وەبەرهێنان بڕەخسێنێت.

هەر لە کۆبونەوەکەدا دەرباز کۆسرەت رەسوڵ ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتی ئاماژەی بە پێویستی بەهێزکردنی پەیوەندی نێوان هەموو هێز و لایەنەسیاسیەکان کرد بەتایبەت پەیوەندی قوڵ و لە مێژینەی نێوان یەکێتیی و لایەنەکانی شیعە لە پێناو پێکهێنانی حکومەتێکی بەهێزی هاوبەشی راستەقینە کە بتوانێت خزمەت بە هەمووان بکات و عیراقیش بەرەو سەقامگیری زیاتری سیاسی و ئابوری هەنگاو بنێت.

لە چوارچێوەی سەردانەکەیدا بۆ بەغداد، وەفدی باڵای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەگەڵ قەیس خەزعەلی،ئەمینداری گشتیی بزووتنەوەی عەسایب کۆبووەوە.

لەو کۆبونەوەیەدا کە شەوی یەکشەمە7ـی12ـی2025 لە بەغداد بەڕێوەچوو، قوباد تاڵەبانی پیرۆزبایی سەرکەوتنی هەڵبژاردنی لێکرد، هاوکات دید و بەرنامەی یەکێتی بۆ داهاتووی عیراق و هەروەها داهاتووی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێم و بەغداد روون کردەوە و رایگەیاند، یەکێتی بەغداد بە قوڵایی ستراتیژی خۆی دەزانێت و پێیوایە دەبێت هەموو کێشەکانی عیراق و لەناویشیاندا کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغداد لەناوخۆی عێراق و بەپێی دەستور و لەسەر بنەمای رەچاوکردنی بەرژەوەندییە باڵاکانی هەموو عیراق چارەسەر بکرێن.

سەبارەت بە پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی عیراقیش، قوباد تاڵەبانی رایگەیاند، عیراق پێویستی بە حکومەتێکی بەهێز و کارا هەیە کە بتوانێت لەلایەکەوە سەروەری و سەربەخۆیی عیراق بپارێزێت و لەلایەکی دیکەشەوە هەنگاوی بنەڕەتی بنێت بۆ گەشەپێدانی ئابوریی عێراق.

راشیگەیاند، خواست و سیاسەتی یەکێتی، عیراقێکی بەهێز و خاوەن ئابورییەکی بەهێزو سەقامگیرە کە تیایدا کێشەکانی نێوان نێوان هەرێم و بەغداد بە بنەڕەتی چارەسەرکرابێت بەتایبەت بودجە و موچە کە مافێکی دەستوری هاووڵاتییانی کوردستانە و ئەرکی حکومەتی داهاتووی عیراقە بە دوور لە ناکۆکییە سیاسییەکان بەشە بودجە و موچەی هەرێمی کوردستان دابین بکات.

سێ بازرگانی مادەی هۆشبەر لە شاری کەلار دەستگیرکران، دەزگای ئاسایشی هەرێمیش دەڵێت: دەست بەسەر چوار کیلۆگرام مادەی هۆشبەر لەجۆری تلیاك و بڕی یەک کیلۆ و 300 گرام مادەی هۆشبەر لە جۆری کریستاڵ و سێ هەزار دەنک حەبی هۆشبەر گیراوە.

دەزگای ئاسایشی هەرێم بڵاویکردەوە، بەڕێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی مادە هۆشبەرەکانی دەزگای ئاسایشی هەرێم، بەهەماهەنگی لەگەڵ نەهێشتنی مادە هۆشبەرەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی گەرمیان و نەهێشتنی مادە هۆشبەرەکانی خورماتوو، ( سێ )بازرگانی مادەی هۆشبەریان لەشاری کەلار دەستگیرکرد.

ئاماژەی بەوەشکرد، لەرۆژی 1ـی12ـی2025 لەشاری کەلار، لەئەنجامی کۆکردنەوەی زانیاری پێشوەخت و چاودێری ورد و بەدواداچوون، بەبڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوەی ئاسایشی گەرمیان، توانرا ئەو بازرگانانە دەستگیربکەن و دەستبگرن بەسەر بڕی چوار کیلۆگرام مادەی هۆشبەر لەجۆری تلیاك و بڕی یەک کیلۆ و 300 گرام مادەی هۆشبەر لە جۆری کریستاڵ و سێ هەزار دەنک حەبی هۆشبەر.

دەزگای ئاسایشی هەرێم راشیگەیاند، لەئێستادا تۆمەتباران بەبڕیاری دادوەر بەمادەی 26 لەیاسای بەرەنگاربوونەوەی مادە هۆشبەرەکان و کارتێکەرە ئەقڵییەکان راگیراون و لێکۆڵینەوە لەدۆسیەکانیان بەردەوامە.

لە مانگی رابردوودا زیاتر لە 26 هەزار هاووڵاتی سەردانی نەخۆشخانەی شاریان لە سلێمانی کردووە و چارەسەری پێویستیان بۆ کراوە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی ئاماری مانگی رابردووی نەخۆشخانەی شاری بڵاوکردەوە و رایەگەیاندووە، لە رۆژی 1 بۆ 30ـی ئەم مانگە لە نەخۆشخانەی شار 26 هەزار 502 نەخۆش سەردانیان كردووە، لەو ژمارەیەش 19 هەزار,727 نەخۆش سەردانی بەشی فریاكەوتن، پێنج هەزار و 843 نەخۆش سەردانی بەشی ئۆپی دی، 880 نەخۆش سەردانی بەشی گورچیلەی دەستكردی نەخۆشخانەكەیان كردوە و چارەسەری پێویستیان بۆ كراوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، مانگی رابردوو پێنج هەزار و 314 نەخۆش داخڵ كراون لە نەخۆشخانەی شار، لەو ژمارەیە هەزار و 552 نەخۆش لە بەشی فریاكەوتن، 855 نەخۆش لە بەشی گورچیلەی دەستكرد، 558 نەخۆش لە بەشی نەشتەرگەری ، 595 نەخۆش لە بەشی هەناوی، 510 نەخۆش لە بەشی شكاوی، 339 نەخۆش لە بەشی هەناوی مێشك و دەمار داخڵ بوون.

تەندروستی سلێمانی ئەوەشی خستەڕوو، هەر لەو ماوەیەدا لە نەخۆشخانەی شار هەزار و 261 نەشتەرگەری جۆراوجۆر ئەنجام دراوە كە 159 نەشتەرگەری قەستەرە و 106 نەشتەرگەری شەبەكە و باڵۆن و 65 نەشتەگەری بۆ منداڵان بووە.

هەر بەپێی ئامارەکەی تەندروستی سلێمانی، مانگی رابردوو لە نەخۆشخانەی شار 70 هەزار و 979 شیكاری تاقیگەیی و هەزار و 768 هێڵكاری دڵ كراوە، هەروەها شەش هەزار 593 تیشك و 288 ئیكۆ و دوو هەزار و 715 سۆنەر و 660 چارەسەری سروشتی كراوە.

قوباد تاڵەبانی، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە سەرۆکایەتی وەفدێکی باڵای یەکێتی سەردانی بەغدادی کرد و لە یەکەم وێستگەی سەردانەکەیدا لەگەڵ فایەق زێدان، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا کە سەرلەئێوارەی ئەمڕۆبەڕێوەچوو، باس لە هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق کرا و هەردوولا هاوڕابوون، بەڕێوەچوونی سەرکەوتووانەی هەڵبژاردن دەستکەوتێکی گرنگی دیموکراسییە بۆ هەموو گەلی عیراق و هیوایان خواست بەپێی دەرەنجامەکانی هەڵبژاردن حکومەتێک پێکبهێنرێت کە لە ئاستی چاوەڕوانی و رەزامەندیی هەموو پێکهاتەکانی عێراقدا بێت.

قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەدا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پێیوایە بەشێکی گەورەی کێشەکانی عیراق و لەناویشیاندا کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغداد بە گەڕانەوە بۆ دەستور چارەسەر دەکرێن، هەربۆیە یەکێتی، پابەندبوون بە دەستور و جێبەجێکردنی هەموو مادەکانی دەستور بە تەنها رێگەچارە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و هەنگاونان بەرەو عیراقێکی سەقامگیرتر و گەشەسەندوو دەزانێت.

سەرۆکی وەفدی یەکێتی لە بەشێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا جەختی کردەوە، یەکێتی پێداگرە لەسەر ئەوەی ئەولەوییەتی یەکەمی هەردوو حکومەتی داهاتووی هەرێم و بەغداد دەبێت چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوانیان بێت، بە تایبەتیش کێشەی بودجە و نابێت بە هیچ شێوەیەک چیتر بودجە وەک مافێکی دەستوری خەڵکی کوردستان بخرێتە چوارچێوەی ناکۆکی و ململانێ سیاسییەکانەوە.

وەزیری دەرەوەی سوریا دەڵێت: وڵاتەکەی لەگەڵ ئیسرائیل ناچێتە هیچ رێککەوتنێکەوە تا هێزەکانی تەلئەبیب لەناو خاکی سوریا نەکشێنەوە.

ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریا لەمیانی کۆڕبەندی دەوحە رایگەیاند، سوریا ئاستێک لە ژیری و دیپلۆماسیەتی نیشانداوە بەرانبەر ئیسرائیل نیشانداوە، جەختیشی کردەوە خواستی دیمەشق ئەوەیە ئیسرائیل دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی سوریا رابگرێت و کاریگەری لەسەر ئایین و گروپەکانی دانیشتوان نەبێت.

وتیشی، سوریا ناچێتە هیچ رێککەوتنێکەوە لەگەڵ ئیسرائیل، ئەگەر لەو ناوچانە نەکشێتەوە کە دوای 8ی کانوونی یەکەم داگیری کردوون، ئاماژەی بەوەش دا کە ئیسرائیل لە 7ی کانوونی یەکەمەوە جێگەی نیگەرانی سورییەکان بووە.

سەبارەت بە رەوشی ناوخۆی سوریا شەیبانی ئەوەشی خستەڕوو، سوریا پێویستی بە سەقامگیری ئەمنی ناوخۆیی هەیە کە پەیوەندی بە ئاسایشی هەرێمییەوە هەبێت، هەروەها وتی سیاسەتی وڵاتەکەی خۆدوورگرتنە لە ئاڵەنگارییەکان بە پاڵپشتی ئیرادەیەکی نێودەوڵەتی سەرکەوتوو دەبێت.

"سوریا پێویستی بە پەیوەندییەکی ئارامە لەگەڵ هەمووان و پاڵپشتی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی"، وەزیری دەرەوەی سوریا وادەڵێت.

ئێوارەی ئەمڕۆ وەفدێکی باڵای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە سەرۆکایەتی قوباد تاڵەبانی سەردانی بەغداد دەکات و چەند دیدار و کۆبوونەوەیەک ئەنجام دەدات.

ئامانجی سەردانەکەی وەفدەکەی یەکێتی بۆ گفتوگۆکردنە لەگەڵ سەرکردەی لایەنە سیاسییە عیراقییەکان لەبارەی پرسی پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی عیراق.

جێگەی ئاماژەیە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان چەندین جار جەختی لەپێکهێنانی حکومتێک کردووەتەوە کە بەرژەوەندییە باڵاکانی هەموو عیراق بپارێزێت و هەنگاو بنێت بۆ گەشەپێدانی ئابوری عیراق، هەروەها یەکێتی تەئکید دەکاتەوە،  هەر کاتێک پێگەی عیراق بەهێز بێت، هەرێمی کوردستانیش بەهێزتر دەبێت.

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی وەبەرهێنانی کانزایی سەر بە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، دوایین ئاماری دابەشکردنی نەوتی سپی بۆ زستانی ئەمساڵ بڵاوکردەوە و دەردەکەوێت جیاوازییەکی زۆر لە رێژەی دابەشکردن لەنێوان پارێزگاکاندا هەیە.

بەپێی ئامارەکە کە ئیمزای فەلاح مەولود ئیسماعیل، بەڕێوەبەری گشتیی لەسەرە و تایبەتە بە دابەشکردنی نەوت تاوەکو ئەمڕۆ 7-12-2025، لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان بڕی 107 ملیۆن و 383 هەزار و 800 لیتر نەوت دابەشکراوە.

بەپێی ئامارەکە، تاوەکو ئێستا 536 هەزار و 919 خێزان لە هەرێمی کوردستان بەرمیلێک نەوتیان وەرگرتووە، لە بەرامبەردا هێشتا 552 هەزار و 804 خێزان لە نۆرەدان و نەوتیان وەرنەگرتووە. واتە هێشتا ژمارەی ئەوانەی نەوتیان وەرنەگرتووە زیاترە لەوانەی وەریانگرتووە.

لە ریزبەندی دابەشکردندا، پارێزگای سلێمانی بە ڕێژەی 87% لە پلەی یەکەم دێت و زۆربەی خێزانەکان نەوتیان وەرگرتووە، دوای ئەو هەڵەبجە دێت بە رێژەی 85.5% و ئیدارەی سۆران بە 76%.

بەڵام لە ناوچەکانی دیکە دۆخەکە جیاوازە؛ لە پارێزگای دهۆک تەنها 27%ی خێزانەکان نەوتیان وەرگرتووە و لە ئیدارەی زاخۆش کەمترین رێژە تۆمار کراوە کە تەنها 16%ـە. پارێزگای هەولێریش بە ڕێژەی 34% لە ناوەڕاستی لیستەکەدایە.

نەعیم عەبودی، وەزیری خوێندنی باڵای عیراق کۆتایی بە دابڕانێکی سێ دەیەیی هێنا و رایگەیاند، بۆ یەکەمجار لەدوای ساڵی 1991ـەوە دەرگای زانکۆکانی ناوەڕاست و باشور و هەرێمی کوردستان بەرووی خوێندکارانی یەکتردا دەکرێنەوە.

لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا تایبەت بە وەرگرتنی خوێندکاران، وەزیری خوێندنی باڵا ئەم هەنگاوەی بە "وەرچەرخانێکی گەورە لە هاوکاریی ئەکادیمی" وەسفکرد و ئامارەکانی خستەڕوو: "105 خوێندکاری هەرێمی کوردستان لە زانکۆکانی ناوەڕاست و باشور وەرگیراون، لە بەرامبەردا 266 خوێندکاری پارێزگاکانی ناوەڕاست و باشور لە زانکۆکانی هەرێم وەرگیراون".

ئەوەی لەم رێککەوتنەدا جێگەی سەرنجە، بابەتی زمانە. عەبودی ئاشکرای کرد، وەزارەت جەختی لەسەر لایەنی زمان کردۆتەوە؛ بەشێوەیەک ئەو خوێندکارانەی لە ناوەڕاست و باشورەوە دەچنە هەرێم، وانەکانیان بە زمانی کوردی دەخوێنن، هاوکات خوێندکارانی هەرێمیش لە زانکۆکانی ناوەڕاست و باشور بە زمانی عەرەبی دەخوێنن.

وەزیری خوێندنی باڵا ئامانجی ئەم رێککەوتنەی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە ئاڵوگۆڕی رۆشنبیری و کۆمەڵایەتی لەنێوان پێکهاتە جیاوازەکانی عێراقدا بەهێز بکرێتەوە.

سبەینێ ساڵێکی تەواو بەسەر روخانی رژێمی ئەسەد لە سوریادا تێپەڕ دەبێت، رژێمێک کە 53 ساڵی لەسەر یەک حوکمی ئەو وڵاتەی کرد و بە رژێمی بەعس ناوی دەهێنرا. 

ئەگەرچی روخانی ئەسەد رزگاربوونی هاووڵاتیانی سوری بوو لە رژێمێکی دیکتاتۆر، ئێستاش 365 رۆژ بەسەر نەمانی ئەسەددا تێپەڕیوە، بەڵام هێشتا سوریا ئارامی بەخۆوە نەبینیوە، شەڕی ناوخۆی وڵاتەکە لەلایەک و ئیسرائیل لەلایەکی دیکە چاوی بڕیوەتە خاکەکەی و سەدان ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە سوریادا ئەنجامداوە.

روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ کە روانگەیەکی ناڕازیی سوریایە و بنکەی سەرەکی لە بەریتانیایە، راپۆرتێكی لەبارەی سوریا و رەوشی ئەو وڵاتە لەدوای روخانی بەشار ئەسەد بڵاوكردووەتەوە و ئاماژەی بەوەكردووە، لەدوای روخانی ئەسەدەوە سوریا بووەتە گۆڕەپانێكی كراوە بۆ هێرشەكانی ئیسرائیل.

روانگەی سوری لە راپۆرتەکەیدا ئەوەی خستووەتە روو، لەدوای 8ی مانگی 12ی ساڵی رابردووەوە، ئیسرائیل ژێرخانی سەربازی سوریای كردووەتە ئامانج و لە بەشێكی پارێزگاكاندا نەخشەی نوێی بۆ بنكە سەربازییەكان كێشاوە.

بەپێی راپۆرتی روانگەکە، لەدوای روخانی ئەسەدەوە ئیسرائیل 813 هێرشی بۆسەر سوریا ئەنجامداوە و لەو هێرشانەدا 860 ئامانجی پێكاوە، كە بەهۆیەوە 76 كەس گیانیان لەدەستداوە، جگە لەوەش 410 داگیركاریی بۆسەر ناوچە جیاوازەكانی سوریا ئەنجامداوە، هەر لە ئۆپەراسیۆنی سەربازییەوە تا دەستگیركردن و دانانی بنكەی سەربازیی و خاڵی پشكنین.

لە راپۆرتەكەدا ئەوە هاتووە، هێرشەكەی 28ی مانگی رابردوو بۆسەر بەیت جن لە دیمەشق گەورەترین هێرشی سەربازیی ئیسرائیل بووە، کە تیایدا 15 کەس کوژراون و زیاتر لە 20 کەسی دیکە برینداربوون.

هێرشە بەردەوامەکانی ئیسرائیل بۆسەر ناوچە جیاوازەکانی سوریا و بردنە ناوەوەی هێزی سەربازی بۆ چەند پارێزگایەکی سوریی، لە ئێستادا خاڵی ناکۆکی نێوان سوریا و ئیسرائیلە و سوریا داوا دەکات، ئیسرائیل بۆ ئەو خاڵانە بکشێتەوە، کە بەر لە روخانی رژێمەکەی ئەسەد لێی بووە و دەیەوێت ئەو وڵاتە پابەند بێت بە رێککەوتنەکەی ساڵی 1974ی نێوانیانەوە، کە ئەو رێککەوتنە بوو تیایدا دوای ساڵێک لە شەڕی نێوانیان لەسەر بەرزاییەکانی جۆلان، ئاگربەستێکیان بە سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ راگرتنی شەڕ راگەیاند و ئەو ناوچانەی شەڕی تێدا بوو، خرایە ژێر چاودێریی هێزیی ئاشتیپارێزی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.

لەدوای 8ی کانوونی یەکەمی ساڵی رابردوو و دوای روخانی ئەسەد، ئیسرائیل هەنگاو بە هەنگاو دەستیکرد بە زیاتر چوونەناوەوەی خاکی سوریا و ئەوەی خستە روو، چیتر ئەو رێککەوتنەی ساڵی 1974 کاری پێناکرێت.

ئێستاش مەرجی سوریا بۆ دانوستانی ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیلدا، جێبەجێکردنی ئەو رێککەوتننامەیە و کشانەوەی ئیسرائیلە بۆ ئەو سنورانەی کە ساڵێک بەر لە ئێستا لێی بووە.