هەواڵەکان
حسین حەمە کەریم وتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵی ھەرێم رایگەیاند، وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق فەرمانیکردووە بە بازگەکانی نێوان ھەرێم و شارەکانی عێراق رێگە نەدەن بەرھەمی ناوخۆیی ھەرێمی کوردستان ھەناردەی شارەکانی عێراق بکرێت لەکاتێکدا بەرھەمی شارەکانی عێراق دێتە ھەرێمی کوردستان.
وتیشی، ماوەیەکی زۆرە رێگەنادرێت مریشک و پەتاتەو خەیاری ھەرێم رەوانەی شارەکانی عێراق بکرێت، بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشەیەش لەگەڵ وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق لەسەرخەتن.
وتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵی ھەرێم رایگەیاند، لەحاڵەتی چارەسەرنەکردنی کێشەکەدا ھەڵوێستیان دەبێت.
عەلی مەردانی ئەندامی لیژنەی زانستیی بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا لە ئێران بە دوری نەزانیوە تا یەک مانگی تر گیان لەدەستدان بە کۆرۆنا لە ئێران ببێتە سێ ژمارەیی.
ئەو کاربەدەستە تەندروستییەی ئێران ھۆشداریی داوە لەوەی ئەگەر خەڵکی وەک پێویست رەچاوی رێکارە خۆپارێزیەکان نەکەن، شەپۆلی پێنجەمی کۆرۆنا دەست پێدەکات.
ئەو ئەندامەی لیژنەی زانستیی بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا ئاماژەی بەوەشکردوە، لە ئێستادا زۆربەی شارەکانی ئێران لە پلەبەندیی سورەوە بۆ پلەبەندیی نارجی دابەزیون، و ئەوەش خەڵکی بە ھەڵەدا دەبات، کە کۆرۆنا کۆتایی ھاتوە و شەقامەکان ھاوشێوەی جاران جەنجاڵ دەبنەوە، لەکاتێکدا پێویستە ھۆشیار بن ئەگەرنا شەپۆلی پێنجەمی کۆرۆنا دەست پێدەکات.
شانەی راگەیاندنی ئەمنی عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لە بەردەوامیی ئەو ئۆپراسیۆنانەی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی و ھێزە ئەمنییەکان دژی شانە نوستوەکانی داعش ئەنجامی دەدەن، فرۆکەکانی ھاوپەیمانان نۆ جار بۆردومانی مۆڵگەکانی داعشیان کردوە لە چیای حەمرین و لە ئەنجامدا پێنج مۆڵگەی تیرۆریستان لەناوبراون، بەڵام ھیچ ئاماژەیەک بۆ ژمارەی ئەو تیرۆریستانە نەکراوە کە لەو بۆردومانانەدا کوژراون .
ئەوە لەکاتێکدایە لەسەرەتای ئەمساڵەوە، جموجۆڵ و پەلامارەکانی شانە نوستوەکانی داعش لە عێراق زیادیانکردوە بەتایبەت لە ناوچەکانی نێوان کەرکوک و سەڵاحەدین و دیالە.
وەزارەتی کشتوکاڵی حکومەتی ھەرێم لە راگەیەندراوێکدا سەرجەم سەربڕینخانەکانی ھەرێمی کوردستان ئاگادار دەکاتەوە کە لە رۆژی شەممەوە ھەر بەرھەمێکی مریشکی کێڵگە پەلەوەریەکان بە فرێش یاخود بەستوو بەبێ بارکۆد و ستیکەری وەزارەتەکەیان بە ساختە ھەژمار دەکەن.
لە نوسراوەکەی وەزارەتی کشتوکاڵدا ھاتووە کە لە ٢٥ی نیسان سەرجەم سەربڕینخانەکانیان ئاگادار کردووەتەوە، کە بۆ خستنەبازاڕی بەرھەمەکانیان تا رۆژی ٢١ ئەم مانگە ھەر بەرھەمێک بارکۆد و ستیکەری پەسەند کراوی وەزارەتی پێوە نەبێ بە ساختە ھەژمار دەکرێت.
ئیرەج مەسجدی باڵیۆزی ئێران لە بەغداد رایگەیاند، بنیادنانی گەورەترین وێستگەی بەرھەمھێنانی وزەی کارەبا لە عێراق لەلایەن وڵاتەکەیەوە کەوتووەتە بورای جێبەجێکردنەوە.
مەسجدی ئاماژەی بەوەشکردوە، وڵاتەکەی دو وێستگەی کارەبا لە عێراق دروست دەکات و ئەو دو وێستگەیەش یەکدەخرێن و دەکرێنە وێستگەیەکی زۆر گەورە بۆ بەرھەمھێنانی وزەی کارەبا.
سەبارەت بە رەوشی سەر سنوری نێوان ھەردو وڵاتیش، باڵیۆزی ئێران لە عێراق ئاماژەی بەوەکرد رەوشەکە بەدرێژایی ١٤٠٠ کیلۆمەتری سنوری نێوان ھەردو وڵات ئارامە، ئەویش سەرەڕای ھەوڵەکان بۆ دزەپێکردنی کێشەی ئەمنی لەو سنورانەوە.
عەبدولئەمیر دوبی ئەندامی لیژنەی کشتوکاڵ و ئاوی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، تورکیا پابەند نابێت بە رێککەوتنە جیھانییەکان و کەمبوونەوەی پشکی ئاوی عێراقی پشتگوێ خستووە.
ئەو پەرلەمانتارە دەڵێت، وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکان بە تەنھا بەرپرسیارێتی ئەو دۆسیەی گرتووەتە ئەستۆ و پێویستە وەزارەتی دەرەوە و نێردەکانیان لە نەتەوە یەکگرتووەکان رۆڵیان ھەبێت بەرامبەر بە سیاسەتی تورکیا لەسەر دۆسیەی ئاو.
وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکانی عێراق جەختیشی کردووەتەوە لەوەی، بەردەوامن لە کۆبوونەوە لەگەڵ تورکیا و ئێران و سوریا بۆ یەکلاکردنەوەی دۆسیەی ئاو.
پێشتریش وەزارەتەکە رایگەیاندبوو، ئاستی ئاوی روباری دیجلە و فورات بەراورد بە ساڵی رابردو بەڕێژەی ٥٠% کەمبووەتەوە.
کۆبونەوەکەی ئەنجومەنی ئاسایش لەسەر پێشنیاری چین و تونس و نەرویژە و سێیەمین کۆبونەوەی ئەنجومەنەکەیە کە لەماوەی یەک ھەفتەدا سەبارەت بە ئالۆزییەکانی غەززە بەرێوەدەچێت، بریاریشە ھەریەک لە نوێنەرانی فەلەستین و ئیسرائیل بەشداری کۆبونەوەکە بکەن .
لەسەرەتای دەستپێکردنەوەی ئالۆزییەکانی نێوان فەلەستین و ئیسرائیلەوە تا ئێستا ئەنجومەنی ئاسایش نەیتوانیوە راگەیەندراوێکی لەسەر روداوەکانی کەرتی غەززە ھەبێت، ئەوەش بەھۆی ھەڵوێستی ئەمریکا کە لەگەڵ ھەڵوێستی ئەندامەکانی تری ئەنجومەنەکە لەسەر ئەو پرسە یەکناگرێتەوە .
بەرێوبەرایەتی پۆلیسی راپەڕین لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، ھەندێک لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان دەنگۆی ھەڵھاتنی سلێمان ھەڵشۆیی لە زیندان بڵاوکراوەتەوە، بەڵام ئەو ھەواڵە دوورە لە راستییەوەو لە ئێستاشدا لە گرتن و گواستنەوەی ڕاپەڕینە و تەندروستی زۆر باشە، وە لێکۆڵینەوەش لەگەڵیدا بەردەوامە.
راشیگەیاندووە، لەلایەن بەشی یاسایی بەڕێوەبەرایەتییان سکاڵای یاسایی تۆمار دەکەن لەدژی خاوەنی ئەو پەیج و ئەکاونتانەی دەنگۆ و ھەواڵی ناڕاست بڵاو دەکەنەوە بەتایبەت بۆ مەرامی تایبەتی خۆیان، چونکە بڵاو کردنەوەی ئەوجۆرە ھەواڵە نادروستانە کاریگەری نەرێنی دەبێت لەسەر بارودۆخی دەرونی ھاوڵاتیان و بەتایبەت ئەو کەسانەی کە مامەڵەیان لەگەڵ سلێمان ھەڵشۆیی کردووە و سکاڵایان تۆمار کردووە.
زیاتر لە ٢٠ رۆژە سوپای تورکیا لە رێگەی فرۆکەی ئێف١٦ و ھەلیکۆپتەر و تۆپخانەکانییەوە گوندەکانی بەرواری باڵا دەکاتە ئامانج.
شەوی رابردووش ھەر دوو گوندی کێستە و ھرورێی بە ھەلیکۆپتە ر بوردومان کرد و رووبەرووبوونەوە لە نێوان سوپای تورکیا و پارتی کرێکارانی کوردستان رویداوە و بەھۆیەوە نزیکەی ٢ ھەزار دونم دارستانی ئە و ناوچە یە سوتاوە.
جەبار یاوەر ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە، ئاماژەی بۆ ئەوە کردوە کە لە کۆبونەوەکانی رابردوی ھەردوو لیژنەی باڵای ئەمنی فەرماندەی ھێزە ھاوبەشەکانی فیدراڵی و ھێزی پێشمەرگەی کوردستان ، گەیشتونەتە رێککەوتن بۆ پێکھێنانی ھێزی ھاوبەش و ناوەندی ھەماھەنگی ئەمنی ھاوبەش لەنێوان سوپای عێراق و ھێزی پێشمەرگەی کوردستان لە ناوچەکانی خانەقین و کەرکوک و موسڵ و مەخمور.
وتیشی، رێککەوتنەکەش لەسەر بنەمای ئەو پێشنیارانە بوە کە مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق پێشکەشی کردوە ، بەڵام تا ئێستا ناوەندەکان پێکنەھێراون و رێککەوتنەکەشیان بۆ پێکھێنانی ھێزی ھاوبەش لەناوچە جێناکۆکەکان جێبەجێنەکراوە، ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە.
راشیگەیاندوە، لە نۆی ئەم مانگەدا وەفدێکی بەغداد بە سەرۆکایەتی قاسم ئەعرەجی راوێژەکاری ئاسایشی نەتەوەیی عێراق سەردانی ھەرێمی کردوە و بریاریانداوە لەسەر جێبەجێکردنی رێککەوتنەکان لەدوای پشوی جەژنی رەمەزان .
بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی شار لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند لە سێ رۆژەی جەژندا نۆ ھەزار و ٩٧٢ حاڵەتی نەخۆشی ھەناوی و ڕوداوی ھاتوچۆ و شەڕکردن و کەوتنە خوارەوە و چەندین حاڵەتی دیکەی جۆراوجۆر ڕووی لە نەخۆشخانەی شار کردووە، کە زۆربەیان روداوی ھاتوچۆ بووە، ھەروەھا شەش حاڵەتی گیانلەدەستدانیش لەناو نەخۆشخانەکە تۆمار کراوە.
کۆبونەوەکە لەسەر داوای سعودیە بەشێوەی ئۆنلاین بەرێوەدەچێت، لەسەرەتای کۆبونەوەکەشدا ئەمیر فەیسەڵ بن فەرحان وەزیری دەرەوەی سعودیە رایگەیاند، ئیسرائیل پێشێلکاری گەورە و مەترسیدار بەرامبەر فەلەستینیەکان ئەنجام دەدات و بە توندی ئیدانەی دەستبەسەرداگرتنی ژمارەیەک لەماڵی فەلەستینییەکانی کرد لە قودس لەلایەن ئیسرائیلیەکانەوە، داواشی کرد بە زوترین کات بۆردومانەکانی ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە رابگیرێت و کۆمەڵی نێودەوڵەتیش بە زوترین کات ھەڵوێستی ھەبێ و سنورێک بۆ پێشێلکارییەکانی ئیسرائیل دابنێت.
ریاز مالیکی وەزیری دەرەوەی فەلەستینیش رایگەیاند، ھەرەشە و ھێرشەکانی ئیسرائیل ناچاریان ناکات دەستبەرداری مافەکانیان بن .
حکومەتی ناوخۆی ویلایەتی ئۆتار پرادیشی باکوری ھیندستان نیگەرانیی خۆی دەربڕیوە لە زیادبونی دیاردەی فڕێدانی تەرمی قوربانیانی کۆرۆنا بۆناو ئاوی روبارەکان.
کاربەدەستێکی باڵای ئەو ویلایەتە رایگەیاندوە، فڕێدانی ئەو تەرمانە ھاوکاتە لەگەڵ تەشەنەسەندنی پەتای کۆرۆنا لەو ویلایەتە گەورەیەی ھیندستان، کە ژمارەی دانیشتوانەکەی ٢٤٠ ملیۆن کەس دەبێت، ئەوەش بەڵگەیە بۆ ئەو ترس و دڵەڕاوکێیەی لەناو دانیشتوانی ئەو ناوچانەدا دروستبوە لە تەشەنەسەندنی پەتاکە، لەکاتێکدا نەخۆشخانەکانی ئەو ویلایەتە چیتر توانای پێشوازیکردنیان لە توشبوانی کۆرۆنا نەماوە.
وتیشی، ژمارەی گیانلەدەستدان بە ڤایرۆسەکە لە بەرزبونەوەی بەردەوامدایە، بەجۆرێک کە دەرفەتی ئەوەی نەھێشتووەتەوە بە نەریتی باوی خۆیان تەرمەکان بسوتێنن.
حسێن خەفاجی وتەبێژی وەزارەتی گواستنەوەی عێراق وتی، پڕۆژەی گەورەی فاو بەمنزیکانە بەڕووی ھەزاران بێکار دەکرێتەوەو نزیکەی ١٠ بۆ ١٥ ھەزار ھەلی کار دەڕەخسێنێت، ئەوەش دەرفەتێک دەبێت بۆ کەمکردنەوەی رێژەی بێکاری لە وڵاتەکەدا.
خەفاجی وتیشی، گرنگی دەدرێت بە خستنە سەر کاری ھاووڵاتیانی ناوخۆ و لیژنەی تایبەتیان داناوە.
بەندەری فاو بڕیارە ساڵی ٢٠٢٤ تەواو بکرێت، دەکەوێتە نیمچە دورگەی فاو لە باشوری پارێزگای "بەسرە" بە یەکێک لە گەورەترین بەندەرەکان دادەنرێت کە بەسەر کەنداو دەڕوانێت و لەسەر ئاستی جیھانیش لە پلەی دەیەم گەورەترین بەندەرەکاندایە.
غەریب ئەحمەد بەڕێوەبەری گەشتوگوزاری ھەڵەبجە بەکوردسات نیوزی راگەیاند، لەرۆژنی جەژندا نزیکەی ٧٥ ھەزار گەشتیار روویان لەناوچە گەشتیاریەکانی پارێزگاکە کردووە.
بەرێوەبەری گەشتوگوزاری ھەڵەبجە داواشی کرد حکومەتی ھەرێم پڕۆژەی گەشتیاری زیاتر بکاتەوە، چونکە زۆرترین ناوچەی گەشتوگوزار لەپارێزگای ھەڵەبجە بوونی ھەیە.
لە کۆبوونەوەکەدا باسی دۆخی ڕەوەندی کوردی و عێراقی کرا لە ئەرمینیا و بڕیاردرا ھەماھەنگی زیاتر ھەبێت لە نێوان حکومەتی ھەرێم و باڵیۆزخانەی عێراق لە ئەرمینیا بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی ڕەوەندی کورد لەو وڵاتە.
لە بەشێکیتری کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی چۆنییەتی بەھێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان عێراق و ھەرێمی کوردستان لەگەڵ کۆماری ئەرمینیا کرا و لەم چوارچێوەیەشدا قوباد تاڵەبانی دید و تێڕوانینی خۆی بۆ بەرپرسانی باڵیۆزخانەی عێراق خستەڕوو.