هەواڵەکان
"ھیوا عەلی" بەڕێوەبەری ئاسایشی کفری رایگەیاند، دادگا بەپێی ماددەی ٣٠ لە یاسای بەرەنگاربوونەوەی ماددە ھۆشبەرەکان، سزای زیندانیکردنی بەسەر چوار کەسدا سەپاند، کە سیانیان بە یەک ساڵ زیندانی کردن سزادراون و تۆمەتبارەکەی تریش بە یەک ساڵ و بژاردنی پێنج ملیۆن دینار حوکمدراوە.
بەڕێوەبەری ئاسایشی کفری ئەوەشی راگەیاند، لە ماوەی شەش مانگی رابردوودا ١١ کەس بە تۆمەتی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر دەستگیر کراوە.
لە دیدارەکەدا گفتوگۆ کرا لە بارەی دۆخی ئەمنی و خزمەتگوزاری لە شارەکە و پێداویستی خەڵکەکەی و ئەو کێشانەی کە ڕووبەڕووی دانیشتووانی دەبنەوە، بۆ ئەو مەبەستە جەختکرایەوە لە گرنگی بەھێزکردنی پێکەوەژیانی نێوان سەرجەم پێکھاتەکانی ناوچەکە و یەکخستنی ھەوڵەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئاستەنگە ئەمنیەکان و مەترسی تیرۆر.
لە بەشێکی دیکەی دیدارەکەدا سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە لە گرنگی ھۆشداری و بەھەند وەرگرتنی مەترسی پاشماوەکانی داعش کە دەیەوێت ئاسایش و ئارامی و سەقامگیری چەند ناوچەیەک تێکبدات.
جەختیشیکردەوە لە گرنگی چارەسەرکردنی ئەو کێشانەی کە ڕووبەڕووی خەڵکی ئەو ناوچانە دەبێتەوە و دابینکردنی خزمەتگوزارییە پێویستەکان، بە تایبەتی کارەبا و ئاو و بەدواداچوون بۆ دۆسیەی ئاوارەکان و پشتیوانی خۆشی دووپاتیکردەوە بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشانە و دەستەبەرکردنی ئاسایش و ئارامی و سەقامگیری بۆ خەڵکی مەخمور و ھەموو ناوچەکانی دیکە.
لەو کۆبوونەوە فراوانەدا کە ھەر یەک لە لیوا چەتۆ ساڵح بریکاری وەزیری ناوخۆ و مستەفا چاوڕەش فەرماندەی ھێزەکانی حەفتا و وەستا ڕەسوڵ ڕاوێژکاری سەربازیی ھاوسەرۆکان و جەلال شێخ ناجی لێپرسراوی ھەواڵگریی پێشمەرگە و لیوا کاکەمەند کاکە ڕەش فەرماندەی فەرماندەیی پێشمەرگەی بەرگریی فریاکەوتن ئامادەی بوون، لاھور شێخ جەنگی ئاماژەی بە گیانفیدایی و قارەمانییەتی ئەو ھێزە نیشتیمانپەروەرە کرد و ڕایگەیاند: لە ناخی دڵمەوە سوپاسی ماندووبوون و قوربانیدانەکانتان دەکەم کە لە ڕابردوودا لە ڕیزی پێشەوەی بەرگریکردندا بوون دژی داعش و بە خوێنی خۆتان بەرگریتان لە خاک و خەڵکی کوردستان کرد و چەندین داستانی بەرەنگاریتان تۆمار کردووە و خاوەنی دەیان شەھید و بریندارن.
دواتر لاھور شێخ جەنگی بارودۆخی گشتیی عێراق و ھەرێمی کوردستانی بۆ ڕوونکردنەوە و سیاسەت و بەرنامەی یەکێتیی بۆ باسکردن لە دوای کۆنگرەی چوارەم، ھاوکات دەستکەوتەکانی دوای کۆنگرەی خستە ڕوو و ڕایگەیاند: ئەو دەستکەوتانە بە پشتیوانی و ھۆشیاریی کادرەکانمان و سەرکردایەتیی یەکێتیی بەدەست ھاتوون، بە تایبەت لە ڕووی گەشەکردنی ڕێکخراوەیی و نوێکردنەوەی ئۆرگانەکان و پێشخستنی پەیوەندییەکان لەگەڵ سەرجەم لایەنە کوردستانی و عێراقییەکان و بەھێزیی پێگەی یەکێتیی لە بەغداد.
جەختیشیکردەوە کە یەکێتیی بە ستراتیژێکی نوێ و بە شێوەیەکی ژیرانە مامەڵەی لەگەڵ ڕووداو و گۆڕانکارییەکاندا کردووە بە لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندیی باڵای میللەتەکەمان ڕووبەڕووی ئاڵنگارییەکان بووەتەوە.
لاھور شێخ جەنگی ئاماژەی بە بەردەوامیی مەترسییەکان کرد و ڕایانگەیاند: ئەم دۆخە پێویستی بە تەبایی و یەکڕیزیی ھەموو لایەنەکان ھەیە بۆ ئەوەی مەترسییەکان لەسەر ھەرێمەکەمان دووربخەینەوە، ئەگەر وریا نەبین زیانی زۆر بەر ئەزموونەکەمان دەکەوێت، ھەر بۆیە دەبێت زیاتر گرنگی بە ھێزی پێشمەرگە بدەین و پڕچەک بکرێن و مەشق و ڕاھێنانی سەربازی و پێداویستییەکانیان بۆ دابین بکرێت و گوزەرانیان باش بکرێت لەو چوارچێوەیەشدا یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھاندەری پرۆسەی یەکخستنی پێشمەرگەیە و ئامانجیەتی کە ھەرێمەکەمان ھێزێکی دامەزراو و نیزامیی مەشقپێکراوی تۆکمەی ھەبێت بەو مەرجەی باڵانسی ھێز تێدا پارێزراو بێت و سەرکردایەتییەکەی ڕوون بێت.
لە کۆتاییدا ھاوسەرۆک ئاماژەی بە گرنگی و چارەنووسسازی ھەڵبژاردنی داھاتوو کرد و جەختیکردەوە کە پێکھێنانی ھاوپەیمانیی کوردستان لە نێوان یەکێتیی و بزوتنەوەی گۆڕان ھەنگاوێکی ئازایانەی ھەردوولایە بۆ ئارامی و کۆتاییھێنان بە ململانێی سیاسی و ڕەچاوکردنی بەرژەوەندیی باڵای میللەتەکەمانە بۆ ھێنانەدی یەکڕیزیی نیشتمانی و نەتەوەیی و بەھێزیی دەنگی کوردە لە بەغداد، تا لەو ڕێگەیەوە و بە چەکی دەستوور و خەباتی پەرلەمانی مافەکانی گەلی کورد بەدەست بھێنین و مووچەی مووچەخۆران و شایستە داراییەکان زامن بکەین.
لە ڕاگەیەندراوێکدا گروپی کەسوکاری زیندانیانی بادینان ئاماژەی بەوە کردووە، چالاکوان و ڕۆژنامەنووسە زیندانیکراوەکانی بادینان بە جیا پەیوەندی تەلەفۆنیان بە خێزانەکانیانەوە کردووە، وتوویانە ھاوڕێکانیشیان وەک ئەوان حوکم دەدرێن کە بڕیارێکی نا یاسایی و نادادپەروەرانەیە، داواش لە یەکێتی و لایەنەکانی تر دەکەن، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەو بابەتە ئاگادار بکەنەوە و دۆسیەکە دانەخەن.
زیندانیانی بادینان ڕایانگەیاندووە، شوێنیان لە زیندان زۆر خراپە و تەندروستی بەشێکیان باش نییە، جەختیشیان کردووەتەوە، ئەو تۆمەتانەی دەخرێنە پاڵیان ڕاست نین، کە بە چەکدار و تیرۆریست و سیخوڕ لە قەڵەم دەدرێن.
(یەحیا رەسوڵ) وتەبێژی فەرماندەی ھێزە چەکدارەکانی عێراق ڕایگەیاند، بڕیار دراوە بە گەڕاندنەوەی زیاتر لە (٦٠) ھەزار کارمەند بۆ سەر کارەکانیان، کە لە دوای ساڵی ٢٠١٤ەوە بە چەند ھۆکارێک لە کارەکانیان دورخراونەتەوە.
وتیشی، زۆرینەی ئەو کارمەندانە لە ڕیزی ھێزە ئەمنییەکان بوون و پێشتر بە شێوەی گرێبەست دامەزرابوون.
(یەحیا ڕەسوڵ) ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، دۆسیەی تیرۆرکردنی (ھیشام ھاشمی) چالاکوان و شارەزای کاروباری ئەمنی پێش ساڵێک بە دەستی گروپێکی چەکدار، ئێستا لە دەستی دەزگای ھەواڵگری و لیژنەیەکی تایبەتە بۆ ئاشکراکردنی تۆمەتباری ڕاستەقینەی تاوانەکە و گەشبینیشن کە لەو دۆسیەیە دادپەروەری بەدیدێت.
لە ئێستاشدا نرخی ئەم ئوتومبێلە نزیکەی ٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکیە لە بازاڕەکانی جیھاندا.
ھەروەھا خوێندنەوەی دووەم دەکرێت بۆ پێشنیاز و پڕۆژەیاسای ھەمواری یەکەمی یاسای ماف و ئیمتیازاتی کەمئەندام و خاوەن پێداویستیی تایبەت و پڕۆژەیاسای (بەرکارکردنی یاسای ڕەسمی پولی عێراق و پڕۆژەیاسای بەرکارکردن و ھەمواری یاسای وەبەرھێنانی پیشەسازی ھەردوو کەرتی تایبەت و تێکەڵاو)، ھاوکات تەوەرێکی تریش تایبەتە خستنەڕووی بیرۆکەی چەند ئەندام پەرلەمانێک.
"مونا قەھوەچی" سکرتێری پەرلەمانی کوردستان بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، ھەموو فراکسیۆنەکانی پەرلەمانی کوردستان بە دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنە سەرنج و تێبینییەکانیان سەبارەت بە ڕەشنوسی دەستور ئاڕاستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان کردووە.
وتیشی، لە ھەنگاوی دووەمدا لە کۆبوونەوەی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان ناوەڕۆکی سەرنج و تێبینییەکان تاوتوێ دەکرێت، لە کاتێکدا لە خولی ڕابردووی پەرلەمان ٧٤ ماددەی ڕەشنوسی دەستور ئامادە کراوە و بەشێکی زۆری ئەو ماددانە کۆدەنگییان لەسەر ھەبووە.
ڕاشیگەیاند، لایەنە سیاسییەکانی ھەرێمیش سەرپشکن لە چۆنیەتی ھەڵبژاردنی میکانیزمی دانانی ڕەشنوسی دەستوری ھەرێم، پەرلەمان تەنیا ڕێکارە یاساییەکان دەگرێتەبەر.
سەبارەت بە کۆبوونەوەی پەرلەمان سەبارەت بە ڕەشنوسی دەستوری ھەرێم جەختی لەوەشکردەوە، تا ئێستا دیارنییە پەرلەمانی کوردستان کەی ئەو بابەتە دەخاتە بەرنامەی کاری دانیشتنەکان.
کارکردنی کارمەندانی تەندروستی لە دوای دەوامی ئێواران بە پێی یاسا ڕێکدەخرێتەوە
"د. ڕەھێل فەرەیدون" بریکاری وەزارەتی تەندروستی بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، لە چوارچێوەی ڕێکخستنی سێکتەری تەندروستی لە کەرتی گشتی و تایبەتدا یەکێک لە کار و پڕۆژە گرنگەکان ڕێکخستنەوەی ئیش و کارەکانی پەرستاران و کارمەندانی تەندروستییە و لە ئێستادا سەرقاڵی داڕشتنی ڕەشنووسێکی تایبەتن لە ڕێگەی پڕۆژەیاسای (دەستدانە پیشەی پەرستاران و کارمەندانی تەندروستی دوای دەوامی ڕەسمی).
وتیشی، بە پێی یاسا شێوازی کارکردنی پەرستاران و کارمەندانی تەندروستی ڕێکدەخرێتەوە نەک قەدەغە بکرێت.
بریکاری وەزارەتی تەندروستی ڕاشیگەیاند، لە سۆشیال میدیا دەنگۆیەکی زۆر لەسەر قەدەغەکردنی ئیشکردنی کارمەندانی تەندروستی لە دوای دەوامی ئێواران بڵاوکراونەتەوە و سەرجەمیان دوورن لە ڕاستییەوە.
سەرچاوە ئەمنییەکانی عێراق بڵاویانکردەوە، بەرەبەیانی ئەمڕۆ فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی بۆمبرێژکراو، لەلایەن سیستمی بەرگری باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدا خراوەتەخوارەوە.
دوای ڕووداوەکە باڵیۆزخانەی ئەمریکا زەنگی ئاگادارکردنەوەی لێداوە و ھێزێکی ئەمنیی زۆر لە نزیک باڵیۆزخانەکە کۆبووەتەوە.
باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدا لە ڕاگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەشکردووە، لەگەڵ ھێزەکانی عێراق لێکۆڵینەوە لە ھێرشەکە دەکەن و بەردەوام دەبن لە پاراستنی کارمەندان و باڵیۆزخانەکەیان و لەو پێناوەشدا ھەموو ڕێوشوێنێک دەگرنەبەر.
ئەوەش لە کاتێکدایە، دوێنێ دووشەممە چەند موشەکێک ئاڕاستەی ھێزەکانی ئەمریکا لە بنکەی عەین ئەسەد کران و تاوەکو ئێستاش ھیچ گروپ و لایەنێک بەرپرسیاریەتی ئەو ھێرشانەی لەئەستۆ نەگرتووە.
وەلائی دەشڵێت، نەک تەنھا لە عێراق، بەڵکو لە کوردستان و سوریا و ئوردن و کوەیت و سعودیەش، بەرەنگاری ئەمریکا دەبنەوە و ھێرشەکانیان لە ئاسمان و زەوی و دەریا و بە درێژایی ھەموو سنوورەکانی عێراق دەبێت.
ھەڕەشەکەی ئەمینداری کەتیبەکانی سەید شوھەدا لە کاردانەوەی ئەو ھێرشەیە کە ڕۆژی ٢٨ی مانگی ڕابردوو، لەلایەن ئەمریکاوە کرایە سەر چەند پێگەیەکی کەتیبەکانی سەید شوھەدا لە سنووری عێراق و سوریا و بەھۆیەوە پێنج ئەندامی ئەو گرووپە کوژران.
تۆری ھەواڵی "سی ئێن ئێن" ی ئەمریکی بڵاویکردەوە، ئەگەرچی جەژنی سەربەخۆیی ئەمریکا دەرفەتێک بوو بۆ دڵخۆشبوونی ئەمریکییەکان، بەڵام بەھۆی توندوتیژی و یارییە ئاگریینەکان و بەکارھێنانی چەکەوە ڕەوشەکە تەواو پێچەوانە بووەوە و لە ئاھەنگەکانی جەژنی سەربەخۆییدا ١٥٠ کەس کوژران و ٤٠٠ی تریش برینداربوون.
ئاماژەی بەوەشکردووە، تەنھا لە ویلایەتی شیکاگۆ ٨٣ ڕووداوی تەقەکردن ھەبووە و بەھۆیانەوە ١٤ کەس کوژراون و لە نیویۆرکیش ١٢ ڕووداوی تەقەکردن ھەبووە کە بەھۆیەوە ١٣ کەس کوژراون.
توندوتیژی و ڕووداوەکانی کوشتن لە ئەمریکا زیادیکردووە و ھۆکارەکەشی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ھاوڵاتیانی وڵاتەکە بە ئاسانی چەکیان دەست دەکەوێت.
لە چوارمین کۆبوونەوەی وزاری "دەستپێشخەری ستۆکۆڵم بۆ داماڵینی چەکی ئەتۆمی" کە لە مەدرید بەرێوەچوو، ئەندامانی دەستپێشخەریەکە پێشوازییان لە دانوستانی نوێی نێوان ڕووسیا و ئەمریکا کرد بۆ سنوردارکردنی چەک، داواشیان لەو ٩ دەوڵەتە کرد کە خاوەن چەکی ئەتۆمین، پابەندی پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوبوونەوەی ئەو جۆرە چەکە بن و ھەنگاو بنێن بۆ لەناوبردنی چەکە ئەتۆمییەکان کە بوونەتە مەترسی لەسەر جیھان.
دەستپێشخەری ستۆکۆڵم بۆ داماڵینی چەکی ئەتۆمی لە ساڵی ٢٠١٩ دامەزراوە و ١٦ وڵات ئەندامن تێیدا کە دیارترینیان ئەڵمانیا و ئیسپانیا و سوید و ژاپۆن و کەنەدا و ئەرژەنتینن.
ئەو ٩ دەوڵەتەش کە خاوەنی چەکی ئەتۆمین، ئەمریکا و ڕووسیا و فەڕەنسا و چین و بەریتانیا و پاکستان و ھیندستان و ئیسڕائیل و کۆریای باکورن، سەرجەمیان خاوەنی ١٣ ھەزار و ٨٠ کڵاوەی ئەتۆمین.
سەرچاوەیەک لە سەرۆکایەتی فەڕەنسا ئاشکرایکردووە، ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەڕەنسا بۆ ماوەی زیاتر لە سەعاتێک بە تەلەفۆن لەگەڵ ھاوتا چینیەکەی و ئەنگێلا مێرکڵی ڕاوێژکاری ئەڵمانیا گفتوگۆیان کردووە سەبارەت بە دانوستانەکانی ڤییەننا و دووپاتیانکردووەتەوە کە پێویستە لایەنە بەشداربووەکانی دانوستانەکان ئەو دەرفەتە بقۆزنەوە کە لە بەردەستیاندایە بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن.
ھاوکات میخائیل ئولیانۆف نێردەی ھەمیشەیی ڕووسیا لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان ڕایگەیاندووە، ئەو داواکارییانەی کە بۆ فراوانکردنی بابەتەکانی دانوستانەکانی ڤییەننا ھەیە، واقیعی نین و ناکرێت گفتوگۆ لەسەر ھیچ بابەتێکی تر بکرێت جگە لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی کە لە ساڵی ٢٠١٥دا ئیمزا کرا.
دانوستانەکانی ڤییەننا کە لە مانگی نیسانەوە دەستیپێکردووە، لە ئێستادا ڕاگیراوە و چاوەڕوان دەکرا لە سەرەتای ئەم مانگەدا دەستپێبکاتەوە، بەڵام تا ئێستا ھیچ ئاماژەیەک بۆ دەستپێکردنەوەی نیە و بە وتەی دیپلۆماتکارانیش تا ئێستا لە دانوستانەکاندا ناکۆکی گەورە لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا ھەیە.
"ھەرێم کەمال ئاغا" ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، بە ئامانجی لە نزیکەوە ئاگاداربوون لە کارەکانی پاسەوانی سنوور و بەدواداچوون و لێکۆلینەوە لە کێشەکانیان سەردانی فەرمانگە فیدراڵیەکانی پارێزگای سلێمانیان کردووە.
ڕاشیگەیاند، بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشەکان ئەنجامی سەردانەکەیان ئاڕاستەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەکەن.
خەتیب زادە لە کۆنفرانسی ڕۆژنامەوانی ھەفتانەیدا ڕایگەیاند، ئێران ھەمیشە دووپاتیکردووەتەوە کە زمانی ھەڕەشە و ھێز ھیچ سودێکی نابێت بۆ بەدیھێنانی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکەدا.
وتیشی، ھێرشە بەردەوام و دوبارەکانی ئەمریکا دژی گروپە چەکدارەکانی عێراق و سوریا لە سنوری نێوان ھەردوو وڵات، تەنھا بۆ بە ئامانجکردنی ئەو ھێزە بنەڕەتیانەیە کە شەڕ لە دژی شانە نوستووەکانی داعش دەکەن چونکە ئەمریکا دەیەوێت ئەو گروپە لەناو نەچێت و بەھێزبێتەوە.
سەبارەت بەو تۆمەتانەش کە ئاڕاستەی ئێران دەکرێت لە دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی عێراق، وتەبێژەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ڕایگەیاند، ھەرگیز دەستیان لە کاروباری ناوخۆی عێراق وەرنەداوە و نیازێکی لەو جۆرەشیان نییە.