هەواڵەکان
بۆ دووەم ساڵ لەسەر یەك، سلێمانی میوانداری كۆڕبەندی نێودەوڵەتی ئابوری دێڵفی دەكات، كە تیایدا لێپرسراوانی باڵای عیراق و هەرێمی كوردستان و جیهان كۆبوونەتەوە بۆ تاوتوێكردنی رەوشی سیاسی و ئابووری ناوچەكە، كۆڕبەندەكە دوو رۆژ دەخایەنێت و جەخت لەسەر ئاشتی و چارەسەری ئاڵەنگارییەكان دەكاتەوە.
بۆ دووەم ساڵ كۆڕبەندی دێڵفی لە سلێمانی بەڕێوەدەچێت، كەسایەتییە باڵاكانی هەرێمی كوردستان و عیراق و جیهان بەشدارن كە ماوەی دوو رۆژ دەخایەنێت، لە دەستپێكی كۆڕبەندەكەشدا سیمیۆن سۆمۆكۆس دامەزرێنەری كۆڕبەندەكە باسی لە تەوەرەكان و گرنگی هەرێمی كوردستان بۆ پێكەوەژیان و چارەسەری ئاڵەنگارییە سیاسسییەكان كرد.
سیمۆن سۆمۆكۆس دامەزرێنەری كۆڕبەندی دێڵفی لەسەرەتای دەستپێکردنی کۆڕبەندەکەدا رایگەیاند، ێمە شانازی دەكەین كە بۆ دووەم ساڵە لەسەر یەك لە شاری سلێمانی ئەم كۆڕبەندە ئەنجام دەدەین، چونكە هەرێمی كوردستان هەمیشە لە هەوڵی بەردەوامی ئاشتی و پێكەوەژیاندایە و گرنگییەكەشی لە روبەرە جوگرافییەكەی زۆر زیاترە، ئێمە لەم كۆڕبەندەدا باسی ئاڵەنگارییە سیاسییەكان و بازاڕەكان دەكەین، چونكە ئەو گفتوگۆیانەی لێرە دەكرێن بۆ ئاسایش و ئابووری ناوچەكە و تەواوی جیهانیش بایەخێكی زۆریان هەیە.
دواتر نزار ئامێدی سەرۆك كۆماری عیراق وتارێكی لەبارەی باشتربوونی سەقامگیری عیراق و گرنگی راگرتنی گروپە چەكدارەكان كرد. جەخت کردەوە ئەو ئاڵەنگارییانەی روبەڕوی عیراق دەبنەوە، نابێت بە هیچ شێوەیەك كاریگەری نەرێنییان لەسەر ژیانی هاووڵاتیان هەبێت، بەردەوامین لە هەوڵەكانمان بۆ راگرتنی گروپە چەكدارەكان و كار دەكەین بۆ رەخساندنی ژینگەیەكی لەباری ئابووری و وەبەرهێنان كە بەدوور بێت لە گەندەڵی، بۆئەوەی ئاسایش و بوژانەوە بۆ وڵاتەكەمان مسۆگەر بكەین.
دواتر، ئەحمەد داود ئۆغڵۆ سەرۆكی پارتی ئایندە و سەرۆك وەزیرانی پێشوتری توركیا سوپاسی بافڵ تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردوستان و قوباد تەڵەبانی جێگری سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كرد، لە بارەی رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەروی هورمزیش وتی، گەروی هورمز لە پێشتردا بەشێوەیەكی ئاسایی سەیر دەكرا و ئێستا پێگەكەی گۆڕاوە.
بەڕێوەچوونی كۆڕبەندی ئابوری دێڵفی بۆ ساڵی دووەم، پێگەی سلێمانی لەسەر نەخشەی وزەی جیهان بەهێز دەكات و هانی دیالۆگی ئەرێنی دەدات بۆ پشتیوانی رێوشوێنەكانی بەهێزكردنی سیاسەتی ئابوری و گەشەپێدان لە رەوشە دژوار و ناسەقامگیرەكانیشدا.
كۆڕبەندی دێڵفی رێكخراوێكی یۆنانییە و لە ساڵی 2016 لە شاری دێڵفی دامەزراوە، ساڵانە لە یۆنان و چەندین وڵاتی تری جیهان بەڕێوەدەچێت، سەركردە و بازرگانان كۆدەبنەوە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر كێشە سیاسی و ئابوورییەكان، شاری سلێمانیش بۆ دووەم ساڵە لەسەریەك میوانداری ئەو كۆڕبەندە جیهانییە دەكات.
بافڵ جەلال تاڵەبانی: پەیوەندییەكانمان لەگەڵ تاران و واشنتۆن لەوپەڕی باشیدایە
سەرۆکی یەکێتی لە دیبەیتێکی دووەم کۆڕبەندی ئابوری دێڵفی لە سلێمانییەوە باسی لە هەوڵەکانی یەکێتی و رەوشی ناوخۆی هەرێم، عیراق و ناوچەکەی کرد.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دووەم کۆڕبەندی ئابوری نێودەوڵەتی دێڵفی لە سلێمانییەوە رایگەیاند: دەرفەتی باشمان لەبەردەستە بۆ داهاتویەكی باشتر، دەتوانین ئاشتی بەردەوام بێنینە كایەوە بەڵام پێوستمان بە پشوودرێژییە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشدا: یەكێتی نیشتمانی كوردستان كار بۆ سەقامگیری و ئاسایش دەكات تا براكانمان پارێزراو بن، ئەركی ئێمە ئەوەیە سەقامگیری بۆ ناوچەكە فەراهەم بكەین.
سەرۆکی یەکێتی وتیشی: پەیوەندیە تەلەفونیەكەم لەگەڵ سەرۆك ترەمپ و عەباس عیراقچی زۆر باش بوو، پەیوەندییەكانمان لەگەڵ تاران و واشنتۆن لەوپەڕی باشیدایە.
سەرۆکی یەکێتی سەبارەت بە عیراق وتی: عیراقیش دەتوانێت وەك پاكستان رۆڵی نێوەندگیر ببینێت.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەبارەت بە دۆناڵد ترەمپ وتی: باوەڕم وایە كە دۆناڵد ترەمپ دەتوانێت لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی مامەڵەی باش بكات، هەروەها دەكرێت پەیوەندی ئەمریكا و ئێران بەرەو پێشەوە بچێت.
سەبارەت بە تورکیا، سەرۆکی یەکێتی وتی: پەیوەندیمان لەگەڵ توركیا باشە و پێمان وایە پڕۆسەی ئاشتی لەو وڵاتە سەركەوتو دەبێت، هەوڵی تەواومان داوە بۆ ئەوەی پڕۆسەی ئاشتی لە توركیا سەركەوتوبێت.
سەبارەت بە پەیوەندییەکانی هەولێر و بەغداد، سەرۆکی یەکێتی وتی: پێویستمان بە ئاڕاستەیەكی نوێیە لە هەولێرەوە بەرەو بەغداد، دەبێت لێكتێگەیشتنی زیاتر بۆ ئەو شتانە هەبێت كە تا ئێستا لێیتێنەگەیشتوین، هەروەها بەغداد داوای ئەوە دەكات چۆن رێز دەگرێت ئاوایش رێزی لێ بگیرێت.
سەرۆکی یەکێتی وتیشی: پێویستە لێكتێگەیشتنێكی تەواو هەبێت لەبارەی ئەوەی كە حكومڕانی هاوبەش چۆنە، هاوپەیمانێتییەكی باشمان لەگەڵ نەوەی نوێ هەیە و باشتر دەبێت ئەگەر لەگەڵ پارتیش هەمانبێت، هیچ حكومەتێكی باش لە هەرێمی كوردستان پێكنایەت ئەگەر وەك حكومەتەكەی پێشوبێت.
پوتن دەرگای گفتوگۆی بەڕووی زیلینسکیدا داخست، سەرۆکی ئۆکراینیش هۆشداری دەدات روسیا بە ئاشکرا ئاشتی رەتدەکاتەوە.
ڤۆڵۆدیمیر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکرانین، لە کاردانەوەیەکدا بەرانبەر بە رەتکردنەوەی دیداری ڕاستەوخۆ لەلایەن ڤلادیمیر پوتنەوە، رایگەیاند: "بەداخەوە، لایەنی روسی جارێکی تر شەڕی هەڵبژاردووەتەوە و پوتن بە ئاشکرا نایەوێت کۆتایی بە شەڕ بێنێت".
زیلینسکی ئاماژەی بەوەشکرد، هەموو جیهان وەڵامەکەی ئەمڕۆی پوتنی بیست؛ ئەوەی دەرخست کە ئەو دەیەوێت بەردەوام بێت لە شەڕ".
جەختیشیکردەوە، ئەو هەڵوێستەی سەرۆکی روسیا دەبێتە هۆی "بێهیوابوونی زۆر کەس" لە سەرانسەری جیهاندا، بۆیە داوایکرد کە چیتر کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بێدەنگ نەبێت و "پەستانی زیاتر بخرێتە سەر روسیا" بۆ ئەوەی ناچار بکرێت بگەڕێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ.
ئەم پەرچەکردارەی زیلینسکی لە کاتێکدایە کە شەڕی نێوان روسیا و ئۆکراین پێی ناوەتە ساڵی چوارەمەوە، سەرەڕای هەوڵە دیپلۆماسییەکان، تا ئێستا نەگەیشووەتە هیچ بەرەوپێشچوونێکی راستەقینە بۆ گەیشتن بە ئاشتی و کۆتاییهێنان بەو جەنگە.
بانكی نێودەوڵەتی پرۆژەكانی وەزارەتی ئاوەدانكردنەوەی هەرێمی پەسەندكرد و دوو پرۆژەی ستراتیژی رێگاوبان لەسەر قەرزی بانكی نێودەوڵەتی جێبەجێ دەكرێن.
وەزارەتی ئاوەدانكردنەوە و نیشتەجێكردنی هەرێم لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، بۆردی بانكی نێودەوڵەتی لە واشنتۆن قۆناغی یەكەمی پێدانی قەرزی بۆ عیراق پەسەندكرد كە بریتییە لە پێدانی قەرز بەبڕی 900 ملیۆن دۆلار بە عیراق، لەو چوارچێوەیەشدا پرۆژەكانی وەزارەتی ئاوەدانكردنەوەی هەرێمی بەبڕی نزیكەی 80 ملیۆن دۆلار لە قەرزەكەدا پەسەندكراوە و بەوەش دوو پرۆژەی ستراتیژی رێگاوبان لە هەردوو پارێزگای سلێمانی و دهۆك لەسەر قەرزی بانكی نێودەوڵەتی جێبەجێ دەكرێن.
راشیگەیاندووە، پرۆژەكان پێكهاتوون لە فراوانكردنی رێگای سلێمانی-چەمچەماڵ-كەركوك، بەشی تاسڵوجە بۆ بانی مەقان بەدرێژی 50 كیلۆمەتر لەگەڵ فراوانكردنی رێگای گرشین-سحێلا بەدرێژی 22 كیلۆمەتر و دروستكردنی یەكتربڕی گرشین لەپارێزگای دهۆك.
لە بەرانبەر داواکارییەکەی سەرۆکی ئۆکراین بۆ ئەنجامدانی دیداری رووبەڕوو، سەرۆکی روسیا کۆبوونەوەکە بە بێسوود ناودەبات و مەرجی بۆ رێککەوتنی ئاشتی هەیە.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا ئەمڕۆ هەینی لە وەڵامی بانگەوازەکەی ڤۆڵۆدیمیر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوەیەکی راستەوخۆ رایگەیاند، "هیچ هۆکارێک بۆ ئەو کۆبوونەوەیە نابینم"، جەختیشیکردەوە کە تا رێککەوتنی ئاشتی ئامادە نەکرێت، کۆبوونەوەکە بێ سوود دەبێت.
پوتن ئاماژەی بەوەشکرد: "کۆبوونەوەی راستەوخۆ تەنها لە بەرژەوەندیی ئۆکرایاندایە بۆ ئەوەی پێشڕەوییەکانی هێزە چەکدارەکانمان رابگرن"، وتیشی: "پێویستە مەودا بدەین بە شارەزایان تا کار بکەن و چارەسەرەکان ئامادە بکەن، پاشان دەتوانین یەکتر ببینین".
سەرۆکی روسیا ئەوەشی خستەڕوو، بەخێرایی سەیری نامە کراوەکەی زیلینسکی کردووە و رایگەیاند: "هەرگیز رەتم نەکردووەتەوە چاوم بە زیلینسکی بکەوێت، بەڵام قبوڵ ناکەم فێڵ و فێڵبازی بکرێت".
پوتن دەشڵێت، زیلینسکی لە نامەکەیدا ئاماژەی بەوەداوە، ناتوانێت پابەند بێت بە دەرەنجامەکانی لوتکەی ئالاسکاوە، لە بەرانبەردا پوتن جەختیکردەوە، کە دەیەوێت "رێککەوتنەکانی ئاشتی هەمیشەیی بن".
لەلایەکی ترەوە، سەرۆکی روسیا رەخنەی لە هەڵوێستی ئۆکراین گرت و وتی: "ئۆکراین داوای چەک لە ئەمریکا دەکات، بەڵام نایەوێت دۆناڵد ترەمپ وەک گەرەنتی بۆ رێککەوتنەکە بمێنێتەوە".
لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، ڤلادیمیر پوتن بە توندی جەختیکردەوە کە "شەڕی ئۆکراین کۆتایی نایەت تا روسیا نەگات بە ئامانجەکانی خۆی".
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە میانی چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا رایگەیاند، بیستویەتی دۆناڵد ترەمپ ئامادەیە كۆبوونەوەیەك لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ئەنجام بدات و ئەو بابەتە رەتدەكەنەوە و پێویستە ئەوان واقعی بن.
عراقچی داوای لە ئەمریكا كرد، واقیعەكانی ئێران رەتنەكاتەوە وشێوازی تێڕوانینی خۆی بۆ كاروباری ناوچەكە بگۆڕێت و پەیوەندیەكانی ئەمریكا و ئێران وەك هێزێكی هەرێمی و تەنانەت زیاتریش لە هێزێكی هەرێمی بگونجێنێت.
ئەوەش لەكاتێكدایە، رۆژی چوارشەممە دۆناڵد ترەمپ لە چاوپێكەوتنێكدا بە رۆژنامەی نیویۆرك پۆستی رایگەیاندبوو، ئارەزوو دەكات چاوی بە موجتەبا خامنەیی بكەوێت لە پێناو كۆتایی هێنان بە جەنگ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
وتەبێژی کرملن رایدەگەیەنێت، ڤلادیمێر پوتن لە ناوەڕۆکی نامەکەی ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی ئاگادارکراوەتەوە، هاوکات ئاماژە بەوە دەکات، لە ئێستادا هیچ پەیوەندییەکی راستەوخۆ لە نێوان روسیا و ئۆکرانیادا نییە.
دیمیتری پیسکۆف، وتەبێژی کرملن رایگەیاند، لە نوێترین لێدواندا رایگەیاند، نامەکەی سەرۆکی ئۆکراین خراوەتە بەردەم سەرۆکی روسیا؛ جەختیشی کردەوە، مۆسکۆ هیوادارە دانوستانەکان بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی ئۆکراین دەستپێبکەنەوە.
پێسکۆف ئاماژەی بەوەکرد، هەڵوێستی کۆشکی سپی بەرانبەر پرسی ئۆکراین هاوشێوەی رابردوو "دژبەیەک"ـە و لەئێستادا هیچ پلانێک بۆ سازدانی کۆبوونەوە لە نێوان پوتن و ترەمپ لە ئارادا نییە، سەبارەت بە فەرەنساش رایگەیاند، پوتن پلانی بۆ پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ ماکرۆن نییە، بەڵام بۆ هەر دیدار و گفتوگۆیەک ئامادەیە.
هاوکات جێگری وەزیری دەرەوەی روسیا، لێدوانەکانی زیلینسکی بە بەڵگەی ناڕازیبوونی کیێڤ بۆ دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتییەنە لەقەڵەمدا و رایگەیاند: "ئەم وتارەی سەرۆکی ئۆکراین بەرهەمی پشتیوانییەکانی بەریتانیا و ئەوروپایە کە دەیانەوێت کیێڤ بەو ئاڕاستەیەدا بەرن، کە گوایە توانای درێژەپێدانی شەڕی بۆ دوو تا سێ ساڵی دیکە هەیە
ئێران شكستهێنانی ئەڵمانیا لە بەدەستهێنانی كورسی ئەنجومەنی ئاسایش بە وەڵامێكی توندی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ ئەو وڵاتە وەسف دەكات.
ئیسماعیل بەقائی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ماوەی 10 ساڵە بۆ یەكەمجار ئەڵمانیا نەیتوانی ببێتە ئەندام لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، ئەوەش گوزارشت لە ناڕەزاییەكی فراوانی جیهانیی دەكات بەرانبەر هەڵوێستە نابەرپرس و لایەنگرییەكانی حكومەتی ئەو وڵاتە.
وتیشی، ئەڵمانیا كە یەكێكە لە دابینكەرە سەرەكییەكانی چەك بۆ ئیسرائیل، نەك هەر رێگری لە كۆمەڵكوژی غەززە نەكردووە، بەڵكو هێرشە سەربازییەكانی ئیسرائیل و ئەمریكای بۆسەر ئێرانیش ئیدانە نەكردووە.
بەقائی ئاماژەی بەوەشكرد، جیهان گۆڕاوە و ئێستا وڵاتان بەپێی رەفتارەكانیان هەڵدەسەنگێنرێن نەك بە قسەكانیان، بۆیە ئەڵمانیاش باجێكی دیپلۆماسیی قورسی دراوە.
لە هەڵبژاردنەكانی كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكاندا بۆ خولی 2027-2028، ئەڵمانیا پێویستی بە 127 دەنگ بوو بۆ مسۆگەركردنی كورسییەك، بەڵام تەنها 104 دەنگی بەدەستهێنا.
بەردەوامی جەنگی غەززە و لوبنان و ئێران ئاستی جەماوەریی سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیلی لە ناوخۆی ئەو وڵاتە كەمكردووەتەوە.
بەپێی ئەو راپرسییەی كەناڵی 12ی ئیسرائیلی ئەنجامیداوە پێگە و ئاستی جەماوەریی بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئەو وڵاتە زۆر كەمبووەتەوە، بە شێوەیەك بۆ یەكەمجار گادی ئایزنكۆت سەرۆك ئەركانی پێشووی سوپا ئیسرائیل، بە پێی راپرسییەكە وەك گونجاوترین كەسایەتی بۆ سەرۆكایەتی حكومەت كەوتووەتە پێش ناتانیاهۆ.
بەپێی ئەنجامەی راپرسییەكە گادی ئایزنكۆت 38%ی دەنگی بەشداربووانی بەدەستهێناوە وەك گونجاوترین كەس بۆ سەرۆكایەتی حكومەتی ئیسرائیل، لە بەرانبەردا بنیامین ناتانیاهۆ تەنها 35%ی دەنگەكانی بەدەستهێناوە، هۆكاری ئەو پاشەكشەیەش بۆ بەردەوامی جەنگی غەززە و لوبنان و ئێران گەڕێنراوەتەوە.
لەبارەی كورسییەكانی پەرلەمانیش (كنێست)، پێشبینییەكان ئاماژە بەوە دەكەن، پارتی "یشار" بە سەرۆكایەتی ئایزنكۆت پێگەی بەهێزتر كردووە و پێشبینی دەكرێت 19 كورسی لە كنێستی داهاتوودا بەدەستبهێنێت، كە بەراورد بە راپرسی پێشوو دوو كورسی زیادیكردووە.
خولی ئێستای كنێستی ئیسرائیل لە مانگی تشرینی یەكەمی داهاتوودا كۆتایی دێت، چاوەڕوان دەكرێت هەڵبژاردنەكان لە ناوەڕاستی ئەیلول یان كۆتایی تشرینی یەكەمی ئەمساڵ بەڕێوەبچن.
دووەمین کۆڕبەندی ئابورى نێودەوڵەتی دێڵفی لە سلێمانی، لە رۆژانی 6 و 7ـی ئەم مانگە بەڕێوەدەچێت و کەسایەتییە باڵاکانی سەر ئاستی کوردستان و عیراق و جیهان تێیدا بەشداردەبن.
سیمیۆن سۆمۆکۆس، بەڕێوەبەر و دامەزرێنەری کۆڕبەندی ئابوریی دێڵفی، وێڕای دەربڕینی خۆشحاڵی بە بەڕێوەچوونی کۆڕبەندەکە لە شاری سلێمانی، جەخت لەسەر گرنگیی بەردەوامبوونی ئەم چالاکییە دەکاتەوە و ئاماژە بەوە دەدات کە سلێمانی سەرەڕای ئاڵۆزییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ناوچەیەکی ئارامە.
سۆمۆکۆس لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، ئەمە دووەم ساڵە کۆڕبەندی دێڵفی لە شاری سلێمانی بەڕێوەدەچێت و پلانیش هەیە بۆ بەردەوامبوونی. ئاماژەی بەوەشکرد، کۆڕبەندە سەرەکییەکەی مانگی نیسانی رابردوو لە یۆنان بە بەشداریی زیاتر لە سێ هەزار و 500 میوان بەڕێوەچوو، کە قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان یەکێک بوو لە بەشداربووانی دیار.
دامەزرێنەری کۆڕبەندی دێڵفی جەختیکردەوە: "بەڕێوەچوونی ئەم کۆڕبەندە لە سلێمانی گرنگیی تایبەتی هەیە، چونکە ئەمە چالاکییەکی جیهانییە و لە زۆرینەی وڵاتانی جیهان ئەنجام دەدرێت".
سەبارەت بە کارنامەی کۆڕبەندەکە، سۆمۆکۆس ئاماژەی بەوەکرد، "ئەجێندایەکی چڕ و گرنگمان بۆ ئەو دوو رۆژە داناوە کە پەیوەستن بە بەرەوپێشچوونی ئابوریی هەرێمی کوردستانەوە، ئەو بابەتانەشی کە لێرە باسیان لێوە دەکرێت، تەنها قسە نابن، بەڵکو دەبنە ئەجێندا بۆ ئەو کۆڕبەندە جیهانییانەی تر کە لە وڵاتانی تر بەڕێوەدەچن".
لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، سیمیۆن سۆمۆکۆس سوپاسی قوباد تاڵەبانی کرد بۆ ئەو هەوڵانەی کە بەهۆی سەرپەرشتی و گرنگیدانی ئەوەوە، ئەم کۆڕبەندە بە شێوەیەکی ساڵانە لە شاری سلێمانی بەڕێوەدەچێت.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، بەهۆی جێگیربوونی رەوشی کەشوهەواوە، پلەکانی گەرما لە ناوچە جیاوازەکانی هەرێمی کوردستان روو لە بەرزبوونەوە دەکەن و ئاسمان بە ساماڵی دەمێنێتەوە.
بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسیی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان پێشبینییەکانی کەشوهەوای 48 سەعاتی داهاتووی بڵاوکردەوە و بەپێی پێشبینییەکان، پلەکانی گەرما کەمێک بەرزدەبنەوە.
بەپێی راگەیەنراوەکەی کەشناسی، ئەمڕۆ هەینی، ئاسمانی ناوچەکانی هەرێم ساماڵ دەبێت، خێرایی با لەنێوان 10 بۆ 20 کیلۆمەتر لە سەعاتیکدا دەبێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، پلەکانی گەرما بەراورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ کەمێک بەرزتر دەبێتەوە.
کەشناسیی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، سبەینێ شەممە، ئاسمانی هەرێم ساماڵ دەبێت و لە هەندێک ناوچە دەگۆڕێت بۆ پەڵە هەور، هاوکات پلەکانی گەرماش بە رێژەی یەک بۆ دوو پلە بەراورد بە ئەمڕۆ بەرزتر دەبنەوە.
دەستەی دەروازە سنوورییەکانی عیراق رایگەیاند، ئەمڕۆ هەینی، پڕۆسەی گەڕانەوە و بەڕێکردنی زیاتر لە 18 هەزار حاجی لە رێگەی دەروازەی سنووریی "عەرعەر"ەوە بە ئاسانکاری و رەوتی سادەی باڵا کۆتایی هاتووە.
لە راگەیەندراوێکی دەستەکەدا هاتووە: "لەسەر بنەمای رێنماییەکانی حکومەت بۆ دابینکردنی باشترین خزمەتگوزاری بۆ حاجیانی گەشتی ماڵی خوا، فەریق عومەر عەدنان وائیلی، سەرۆکی دەستەی دەروازە سنوورییەکان، لە رۆژی یەکەمەوە لە مەیداندا سەرپەرشتی پێشوازیکردن و بەڕێکردنی حاجیانی لە رێگەی دەروازەی عەرعەرەوە کردووە، و بەردەوام بووە لە بەدواداچوونی رێکارەکانی گەڕانەوەیان دوای تەواوکردنی فەریزەی حەج، بەجۆرێک کۆی گشتیی ژمارەی گەڕاوەکان گەیشتووەتە (18،746) حاجی، لەگەڵ نزیکەی (600) کەس لە ئەندامانی تیمی پزیشکی، کارگێڕی و ستافی خزمەتگوزاریی هاوڕێی تیمی حەجی عیراقی.
وائیلی رونی کردەوە: پڕۆسەی پێشوازیکردن و بەڕێکردنی حاجیان بە شێوەی شەو و رۆژ (24 کاتژمێری) و بۆ ماوەی چوار رۆژی لەسەریەک بەڕێوەچوو، بەبێ تۆمارکردنی هیچ بەربەست یان دواکەوتنێک، ئەمەش بەهۆی هەماهەنگی هاوبەش و کاری تەواوکاری نێوان سەرجەم فەرمانگە و دامەزراوە پاڵپشتەکانی ناو دەروازەکە.
ئاماژەی بەوەش کرد: ئەم دەستکەوتە رەنگدانەوەی ئاستی ئامادەیی و رێکخستنی باڵای ستافە کاراکانە، هاوکات پێزانینی خۆی بۆ ئەو هەوڵانە دەربڕی کە لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری و ئاسانکاریی رێکارەکانی هاتنەناوەوەی حاجیان بۆ ناو وڵات بە خێرایی و بەبێ گرێچن بوون دراون.
وائیلی جەختی لەسەر بەردەوامیی دەستەکە کردەوە لە جێبەجێکردنی رێنماییەکانی حکومەت کە ئامانجیان بەرزکردنەوەی کوالێتی ئەو خزمەتگوزارییانەیە پێشکەش بە هاوڵاتیان دەکرێن لە سەرجەم دەروازە سنوورییەکاندا، بە شێوەیەک کە رەوتی هاتوچۆ مسۆگەر بکات و باشترین کەش بۆ پێشوازیکردن لە گەشتیاران دابین بکات.
دووەمین کۆڕبەندی ئابورى نێودەوڵەتی دێڵفی لە سلێمانی، لە رۆژانی 6 و 7ـی ئەم مانگە بەڕێوەدەچێت و کەسایەتییە باڵاکانی سەر ئاستی کوردستان و عیراق و جیهان تێیدا بەشداردەبن.
بۆ جاری دووەم و بەچاودێری قوباد تاڵەبانی، جێگرى سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، کۆڕبەندی ئابورى دێڵفی لەرۆژانی 6 و 7 ى حوزەیرانی 2026 لەهۆڵى فاوندەیشن لەکارگەى کولتورى لەسلێمانی دەبەسترێت.
کۆڕبەندی ئەمساڵ کەسایەتییە باڵاکانی سەر ئاستی کوردستان و عیراق و جیهان کۆدەکاتەوە لەگەڵ لێپرسراوانی وڵاتانی خاوەن ئابورى بەهێزی جیهان بۆ دیالۆگ لەسەر گرنگترین ئاڵنگارییە سیاسی و ئەمنی و ئابورییەکانی ناوچەکە، بەتایبەت کە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەقۆناغێکی پڕ گۆڕانکارى جیۆپۆلیتیکیدا تێپەڕدەبێت.
لەمیانی کارەکانی کۆڕبەندی ئابورى دێڵفى دا، داڕێژەرانی سیاسەت و بڕیاربەدەستان و گەورە بازرگانانی وڵاتانی (یۆنان،تورکیا، بولگاریا، رۆمانیا، جۆرجیا، پۆڵەندا، ئیتاڵیا و فەرەنسا) گفتوگۆى چڕ دەکەن لەسەر ئاسایشی هەرێمی و ووزە، گواستنەوەى سەوز، گەشەپێدانی ئابورى و دەرفەتە نوێیەکانی وەبەرهێنان لەلایەک و پرسەکانی حکومڕانی و هەوڵەکانی چاکسازی لەلایەکی ترەوە.
د. رۆژە كەمال وتەبێژی كۆڕبەندی دێڵفیی لەسلێمانی، لە میانی بەشدارییكردنی لە گەشتی هەواڵە ئابورییەكانی كوردسات نیوز رایگەیاند، بە هەوڵەكانی قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆك وەزیرانی هەرێم، توانراوە كۆڕبەندەكە لە یۆنانەوە بگوازرێتەوە بۆ سلێمانی.
وتەبێژی كۆڕبەندی دێڵفیی جەختیکردەوە، هاتنی ئەم هەموو میوانە لە دەرەوەی وڵات و ناوخۆی عیراق و هەرێم لەم رەوشی شەڕەدا بۆ سلێمانی گرنگییەکی زۆری هەیە و دەرخەری ئەوەیە سلێمانی شارێکی ئارامە.
لەئامێزگرتنی کۆڕبەندی ئابورى دێڵفی بۆ ساڵى دووەم، پێگەى سلێمانی لەسەر نەخشەى ووزەى جیهان جێگیر دەکات و هانی دیالۆگی ئەرێنی دەدات بۆ پشتیوانی رێوشوێنەکانی بەهێزکردنی سیاسەتی ئابورى و گەشەپێدانی لە رەوشی دژوار و ناسەقامگیرەکانیشدا.
بەهۆی رێگرییەکانی تاران لە گەیشتنی تیمەکان بە کۆگاکانی یۆرانیۆم، ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم هۆشداری لە مەترسییەکانی بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمیی دەدات.
ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیی لە راپۆرتێکی نهێنیدا هۆشداری لە رەوشی چاودێریکردنی دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران دەدات و رایدەگەیەنێت، نەتوانینی پشکنەرانی ئاژانسەکە بۆ گەیشتن بەو دامەزراوانە، نیگەرانییەکانی پەیوەست بە بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمیی زیاتر کردووە.
ئاژانسەکە لە تاپۆرتەکەیدا ئاماژەی بەوەکردووە، لەوەتەی شەڕی نێوان ئیسرائیل و ئێران لە حوزەیرانی 2025ـەوە دەستیپێکردووە و تێیدا سێ دامەزراوەی سەرەکیی ئەتۆمی ئێران لەلایەن ئەمریکاوە کراونەتە ئامانج، تیمەکانی پشکنین نەیانتوانیوە سەردانی ئەو شوێنانە بکەن.
سەرەڕای ئەوەی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیی دانی بەوەداناوە کە هێرشە سەربازییەکان رەوشێکی بێوێنەیان دروستکردووە، بەڵام جەختی لەوەشکردووەتەوە کە "گرنگە بەبێ دواکەوتن چالاکییەکانی پشکنین و دڵنیایی لە ئێران ئەنجامبدرێن".
راپۆرتەکە ئاشکراشیکردووە، نەگەیشتنی پشکنەران بە کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراو بۆ ماوەی نزیکەی ساڵێک، پێشێلکردنی ستانداردەکانی کاری ئاژانسەکەیە بووەتە جێگەی نیگەرانی، لەو چوارچێوەیەشدا، رافائێل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسەکە داوای لە تاران کردووە بەشێوەیەکی بنیاتنەرانە لەگەڵ ئاژانسەکەدا کاربکات بۆ ئاسانکاری لە جێبەجێکردنی تەواوەتیی رێکارەکانی چاودێری.
لە بەرانبەردا، سەرەڕای ئەوەی ئێران هەمیشە جەختی لەوە کردووەتەوە، بەرنامە ئەتۆمییەکەی بۆ مەبەستی ئاشتییانەیە، بەڵام دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جەختیکردووەتەوە، هەر رێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەبێت دڵنیایی بدات لەوەی ئێران دەست بۆ بەرهەمهێنانی چەکی ئەتۆمیی نابات.
بڕیارە هەفتەی داهاتوو لە ڤییەنا، ئەنجومەنی پارێزگارانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیی تاوتوێی ئەم راپۆرتە بکات، ئەمەش لە کاتێکدایە کە پرسی چارەنووسی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بووەتە یەکێک لە خاڵە هەرە ناکۆک و ئاڵۆزەکانی ناو دانوستانەکانی نێوان تاران و واشنتۆن.
ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا یاسایەکی نوێی پەسەند کرد کە ئامانج لێی پێشکەشکردنی هاوکاری دارایی و سەربازییە بۆ ئۆکرانیا، هاوکات لەگەڵ سەپاندنی سزای توند بەسەر کەرتە سەرەکییەکانی ئابووری روسیادا.
پەسەندکردنی ئەم یاسایە دوای تێپەڕاندنی تێبینی و نەخێرەکانی سەرکردە کۆمارییەکان هات، کە پێشتر هۆشدارییان دابوو لە لێکەوتەکانی ئەم هەنگاوە.
ئەم یاسایە کە لەلایەن "گریگۆری میکس" ئەندامی دیموکراتەکان لە ویلایەتی نیویۆرک سەرپەرشتی دەکرا، هەوڵدەدات پشتگیرییەکانی ئەمریکا بۆ کیێڤ لە رێگەی دوو هێڵی داراییەوە بچەسپێنێت ؛ە بریتییە لە تەرخانکردنی زیاتر لە یەک ملیار دۆلار بۆ مەبەستی هاوکاری ئەمنی و دووبارە بنیاتنانەوە، ودابینکردنی 8 ملیار دۆلاری تر بۆ پاڵپشتیی بەرگری ئۆکرانیا کە لە رێگەی قەرزەوە پێشکەش دەکرێت.
ئەنجامی دەنگدانەکە رەنگدانەوەی ناکۆکی ناوخۆیی و ئاڕاستەیەک بوو بۆ سنووردارکردنی دیدگای ئیدارەی ترەمپ بەرامبەر بە جەنگەکە، کە تییدا 226 ئەندام دەنگی بەڵێیان بۆ بڕیارەکە دا، لە بەرانبەردا 195 ئەندام دژی وەستانەوە.
وەزیری دەرەوەی ئێران راگەیاند، موجتەبا خامنەیی تەندروستی باشەو بە هۆكاری ئەمنی دەرناكەوێت.
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا هۆكاری دەرنەكەوتنی موجتەبا خامنەیی رابەری نوێی ئێرانی ئاشكراكرد و جەختی لەوەكردەوە، هۆكارەكە بۆ راسپاردەی ئەمنی دەگەڕێتەوە.
ئاماژەی بەوەشكرد، خامنەیی بە تەواوی چاودێری بەڕێوەبردنی كاروباری وڵات دەكات، بەڵام بەهۆی رەوشی ئەمنی ئێستا و لەسەر راسپاردەی دەزگا ئەمنیەكان و هەواڵگرییە پەیوەندیدارەكان پێویستە لەم قۆناغەدا بە شێوەی گشتی دەرنەكەوێت.
عراقچی روونیشكردەوە، كەناڵەكانی پەیوەندی لەگەڵ رابەری باڵا هێشتا بەردەوامە و رێنمایی و فەرمانەكان بە بەردەوامی دەگەنە دامەزراوەكانی دەوڵەت و لە دۆسیە جیاوازەكاندا.
عراقچی راشیگەیاند، پێویستە ئەمریكا پەیوەندیەكانی لەگەڵ ئێران لەسەر بنەمایی ئەوە دارێژێتەوە كە تاران وڵاتێكی بەهێزە لەسەر هەردوو ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی .
ئەم لێدوانانەی عراقچی لە كاتێكدا دێن، دەنگۆی ئەوە هەیە موجتەبا خامنەیی لە سەرەتای هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆ سەر تاران لە مانگی شوباتی رابردوودا تووشی پێكانێكی سەخت بووبێت، لە كاتێكدا ئێران ئەو بانگەشانەی رەتكردووەتەوە.