شکار مەردان ڕەحیم پارێزەر لە ناوەندی یاسایی مەکتەبی سیاسی یەکێتی ڕایگەیاند، لە چوارچێوەیەکی یاساییدا موڵکداریەتی چوار ھەزار دۆنم زەوی زەوتکراوی کورد بۆ جوتیارانی کورد لە داقوق دەگەڕێندرێنەوە و زەویەکان لە ھاوردەکان وەردەگیرێنەوە.

وتیشی، وەک یەکێتیی ئەو کەیسانە لە بەغداد دەجوڵێنن بە ئامانجی گەڕاندنەوەی ماف بۆ جوتیارانی کورد لە پارێزگای کەرکوک کە بەھۆی بڕیارەکانی تەعریبەوە ئەو زەوییانە داگیرکراون.

ئاشکراشیکرد، دوای جوڵاندنی کێشەی ١٧ ھەزار دۆنم زەوی جوتیارانی ناوچەکانی تاڵەبانی و کاکەیی لە سنوری قەزای داقوق لە پارێزگای کەرکوک، وەک قۆناغی دەستپێک موڵکداریەتی چوار ھەزار دۆنم زەوی بۆ جوتیارانی کورد دەگەڕێننەوە.

ئەو پارێزەری ناوەندی یاسایی لە مەکتەبی سیاسی یەکێتی ڕاشیگەیاند، ئەو جوتیارانەی زەوییەکانیان بۆ دەگەڕێتەوە کەوتوونەتە سنوری ھەردوو گوندی عەتشانە و عوزێرییە لە قەزای داقوق کە زەوییەکان ئێستا لە ژێر دەستی عەرەبە ھاوردەکاندایە و بە پێی بڕیاری دادگای تێھەڵچوونەوەی عێراق موڵکداریەتی زەوییەکانی ئەو گوندانە بۆ جوتیارانی کورد دەگەڕێتەوە.

لە وتەیەکدا لە ئاھەنگی ھاوپەیمانیی ١٦ کۆمپانیای تایبەت بە بواری فڕۆکەوانی و بۆشایی ئاسمانی وڵاتەکەی ئەردۆغان ڕایگەیاند، یەکەم فڕۆکەی جەنگی دروستکراوی ناوخۆی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٥ دەچێتە بواری خزمەتەوە.

سەرۆکی تورکیا ئاشکرایکرد، نزیکەی ٢ ھەزار و ٣٠٠ ئەندازیار بەشدارن لە پڕۆژەی دروستکردنی ئەو فڕۆکە جەنگییەی وڵاتەکەی.

پێشتر تورکیا بەشدار بووە لە پڕۆگرامی فڕۆکەی جەنگی ئێف ٣٥ی ئەمریکی و بڕیاربووە ١٠٠ فڕۆکەی لەو جۆرە بکرێت، بەڵام بەھۆی کڕینی سیستمی ئێس ٤٠٠ لە ڕووسیا، ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٩ گرێبەستی فرۆشتنی ئەو جۆرە فڕۆکەیەی لەگەڵ تورکیا ھەڵوەشاندەوە و ھەموو پڕۆگرامەکانی تایبەت بە فێرکردنی پسپۆڕە سەربازییەکانی تورکیا لەسەر بەکارھێنان و چاککردنەوەی ئەو جۆرە فڕۆکەیە ڕاگرت.

موقتەدا سەدر لە ھەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر بڵاویکردەوە، چیتر جێگەیەک نییە بۆ تایەفەگەریی و ڕەگەزپەرستی، بەڵکو حکومەتێکی زۆرینەی نیشتیمانی کە شیعە بەرگری بکات لە مافی سوننە و کوردیش.

سەدڕ جەختیکردەوە، لە حکومەتی داھاتوودا کورد بەرگری دەکات لە مافەکانی سوننە و شیعە و سوننەش بەرگری دەکات لە مافەکانی شیعە و کورد.

لە بەشێکی دیکەی تویتەکەیدا سەرۆکی ڕەوتی سەدر ئاماژەی بەوەکردووە، چیتر گەندەڵی جێگەی نابێتەوە و ھەموو پێکھاتەکان پشتیوان دەبن بۆ سەرخستنی چاکسازی.

باسی لەوەشکردووە، ھەمووان پشتیوانی لە ھێزەکانی سوپا و پۆلیس و ھێزە ئەمنییەکان دەکەن و یاسا بە دەست دەزگایەکی دادوەریی عێراقی پاکەوە دەبێت.

لە کۆتایی تویتەکەشیدا سەدر وتوویەتی، لەگەڵ گەلدا پێکەوە دەڵێن، نەخێر بۆ پاشکۆیەتی و بڕیاریان بڕیارێکی عێراقی شیعی و سونی و کوردی و تورکمانی و مەسیحی و فەیلی و شەبەکی و ئێزدی و سابیئی دەبێت.

ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە پەراوێزی کۆبوونەوەی ڕێکخراوی ناتۆ نیگەرانی واشنتنی لە ڕووداوەکانی کازاخستان و دەستوەردانی ڕووسیا لەو وڵاتە دەربڕی و ڕایگەیاند، بەدڵنیاییەوە حکومەت و لێپرسراوانی کازاخستان توانای کۆنتڕۆڵکردنی خۆپیشاندانەکانیان ھەیە، بەڵام دیار نییە بۆچی ھەستیان بەوە کرد پێویستیان بە دەستوەردانی ھێزی دەرەکی ھەیە.

ئاماژەی بەوەشکرد، مێژوو پیشانیداوە، ھەرکات ڕووسیا چووەتە ھەر شوێنێک، دەرکردنی زۆر ئەستەم بووە.

ھەفتەی ڕابردوو، بەھۆی گرانبوونی نرخی غاز و سوتەمەنی لە کازاخستان خۆپیشاندانی بەرفراوان بەڕێوەچوو، خۆپیشاندانەکان گرژی و ئاڵۆزی لێکەوتەوە و بەھۆیەوە نزیکەی ٣٠ خۆپیشاندەر کوژران و زیاتر لە ٤ ھەزار کەسیش دەستگیرکران، دواتر حکومەتی کازاخستان داوای لە ڕووسیا کرد، بۆ ھێورکردنەوەی ڕەوشەکە، ھێز ڕەوانەی ئەو وڵاتە بکات.

ھەروەھا رێککەوتن کرا لەسەر رێزگرتن لەسەر تایبەتمەندی  پێکھاتە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیرنەکردنی ھیچ لایەنێک لەسەر حسابی لایەنێکی تر لەپێناو بەردەوامیدان بە پرۆسەی سیاسی و پاراستنی.

ماوەی دوو رۆژە وەفدی ھاوبەشی یەکێتی و پارتی سەردانی بەغدادی کردووە و لەگەڵ دەستەی سیاسی رەوتی سەدر و محەمەد حەلبوسی سەرۆکی ھاوپەیمانی تەقەدوم و خەمیس خنجەر سەرۆکی ھاوپەیمانی عەزم و ھادی عامری سەرۆکی ھاوپەیمانی فەتح کۆبۆتەوە.

بەڕێوەبەرایەتی راگەیاندنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کارنامەی یەکەم دانیشتنی خولی نوێی ئەنجومەنی نوێنەرانی بڵاوکردەوە. 

بەپێی کارنامەکە، گەورەترین پەرلەمانتار کە مەحمود مەشھەدانییە سەرۆکایەتیی دانیشتنەکەی پێدەسپێردرێت، دواتر مەشھەدانی داوا لە پەرلەمانتاران دەکات سوێندی دەستووری بخۆن. 

ھەر لە دانیشتنەکەی سبەینێدا دەرگای خۆپاڵاوتن بۆ پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران و ھەردوو جێگرەکەی دەکرێتەوە و بەھێزترین پاڵێوراویش بۆ سەرۆکی ئەنجومەنەکە محمەمەد حەلبوسی، سەرۆکی ھاوپەیمانی تەقەدوم و سەرۆکی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە.

میدیاکانی رۆژئاڤای کوردستان بڵاویانکردەوە، ئەمڕۆ سوپای تورکیا پەلاماری شاری کۆبانێی داوە و دوو کەسی بریندار کردوە، دواتر تۆپخانەکان گوندەکانی قەرەمۆخ و خانێ و تەل حاجیب و سەرزۆری و گەلتەپەی نێوان کۆبانێ و گرێ سپییان تۆپباران کرد، لە ئەنجامدا ھاوڵاتییەک شەھیدبوو ١١ی تریش بریندار بوون، لەناو بریندارەکاندا منداڵێکی تەمەن چوار ساڵیش ھەیە. 

میدیاکانی ڕۆژئاڤا راشیانگەیاند، بریندارەکان بۆ نەخۆشخانەی کۆبانێ گواسترانەوە و ھێرشەکانیش بۆ سەر ناوچەکە بەردەوامە.

بە دەنگی ھەر ٦٧ پەرلەمانتارەکەی ھاوپەیمانی تەقەدووم و عەزمی سوننەکان محەمەد حەلبوسی، سەرۆکی ھاوپەیمانی تەقەدووم بوو بە کاندیدی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران و خەمیس خەنجەر، سەرۆکی ھاوپەیمانی عەزمیش بوو بە سەرۆکی ھاوپەیمانییەکەیان لە ئەنجومەنی نوێنەران.

چاوەڕوان دەکرێت سبەی یەکشەممە لە یەکەم دانیشتنی خولی پێنجەمی ئەنجومەنی نوێنەران محەمەد حەلبوسی وەک سەرۆکی ئەنجومەنەکە ھەڵبژێردرێت و ئەگەر لایەنەکانی تریش بگەنە رێککەوتن ئەوا ھەردوو جێگرەکەی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانیش ھەڵدەبژێردرێن.

ماوەی چەند رۆژێکە بەھۆی کەمی پێدانی کارەبا و وەرگرتنی کرێی زۆری ئاو و کارەبا، ھاوڵاتیانی ھەرێمی کوردستان ھەڵمەتی لێکردنەوەی پێوەری زیرەکی کارەبا و پێوەری ئاویان دەستپێکردووە، ئەوەش وەزارەتی کارەبای ھێنایە سەر خەت و لە راگەیەنراوێکدا ئاماژە بەوە دەکات کە پڕۆژەی پێوەری زیرەکی کارەبا یەکێکە لە پڕۆژە گرنگ و سەرکەوتووەکانی کەرتی کارەبای ھەرێم و رۆڵێکی گرنگی بۆ چارەسەرکردنی گرفتی کارەبا ھەیە. 

راشیگەیاند، پێوەری زیرەک بەھۆی کاریگەرییە ئەرێنییەکانی، ناڕازی بوونی ئەو کەسانەی لێکەوتووەتەوە کە ساڵانێکە لەسەر حسابی بەرژەوەندیی گشتی بە سەرپێچی یاسایی کارەبا دەدزن و پارەی کرێی کارەبا نادەن و مافی خەڵکی تر پێشێل دەکەن. 

وەزارەتی کارەبا جەختدەکاتەوە، کەمی ماوەکانی پێدانی کارەبا ھیچ پەیوەندییەکی بە پێوەری زیرەکەوە نییە، لە ئەگەری ھەر جۆرە زیان گەیاندنێکیش بە تۆڕ و ئامێرەکانی کارەبا سەرەتا زیان بە کارەبای ماڵەکەی خۆی دەگەیەنێت و رێکاری یاساییش بەرامبەر ئەو کەسانە دەگرنە بەر کە سەرپێچی دەکەن.

حسێن حەمە ساڵح نوێنەری دەزگای لوتکە لە یۆنان بە کوردسات نیوزی راگەیاند پێدەچێت منداڵەکە یەکێک بێت لەو کۆچبەرانەی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بەلەمەکەیان لە دەریای ئیجە ژێر ئاو کەوت و تا ئێستا چارەنووسی ژمارەیەک کۆچبەریان نادیارە. 

وتیشی، تەرمی ئەو منداڵە پێنجەم تەرمە لە دوای دۆزینەوەی تەرمی دوو ژن و کچێکی ١٢ ساڵ و گەنجێکی ٢٠ بۆ ٢٥ ساڵ کە لە ماوەی چەند رۆژی رابردوودا لە ھەمان دوورگەی یۆنان دۆزرانەوە و لە ئێستادا لە پزیشکی دادوەری توێکاری و ناسینەوەیان بۆ دەکرێت. 

بە سەرۆکایەتی نوری مالکی و ھادی عامری، لایەنەکانی چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان کۆبوونەوە و جەختیانکردەوە لەسەر پێکھێنانی حکومەتی زۆرینەی نیشتمانی. 

راشیانگەیاند، سبەینێ پەرلەمانتارانیان تەنھا بۆ سوێندخواردن بەشداری لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی نوێنەران دەکەن.

ھاوکات ھادی عامری سەرۆکی ھاوپەیمانی فەتح رایگەیاند، تەوافوق لەسەر ناوی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران نەکراوە.

لە ماوەی ٢٤ سەعاتی رابردوودا لە دورگەی ناکسۆسی یۆنان سێ تەرم دۆزراونەتەوە کە یەکێکیان منداڵێکە و دوو تەرمەکەی تریش گەنجێک و ژنێکە، گومان دەکرێت ئەم سێ تەرمە بەشێکبن لەو کۆچبەرانەی کە لە ئەنجامی ژێرئاوکەوتنی بەلەمێک لە مانگی رابردوو لە کەناراوەکانی یۆنان خنکان و ژمارەیەکیشیان بێسەروشوێن بوون.
بە پێی زانیاریەکان ژنەکە تەمەنی لەنێوان سی بۆ سی و پێنج ساڵان دەبێت و گەنجەکەش لەنێوان ٢٠ بۆ ٢٢ ساڵە، لەئێستاشدا تەرمەکان بەمەبەستی ناسینەوە و توێکاری بۆیان گوازراونەتەوە  بۆ پزیشکی دادوەری.