هەواڵەکان
ئاژانسی ئەکسیوس لە زاری دوو بەرپرسی ئەمریکاوە بڵاویانکردەوە، شازادەی جێنشینی سعودییە محەمەد بن سەلمان رۆژی پێنجشەممە، دوو پەیوەندیی تەلەفۆنی لەگەڵ دونالد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا ئەنجامداوە و داوای لێکردووە هێرشی سەربازی بکەنە سەر حوسییەکان.
بەپێی راپۆرتەکە ئەکسیوس، ترەمپ داواکارییەکەی ەەتکردووەتەوە. هاوکات بەرپرسانی ئەمریکا ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئیدارەی کۆشکی سپی لە ئێستادا هیچ پلانێکی نییە بۆ ئەنجامدانی کردەی سەربازیی راستەوخۆ دژی حوسییەکان.
لەلایەکی ترەوە، ئاژانسی ەویترز بڵاویکردەوە کە نەیتوانیوە دەستبەجێ راستی و دروستی ئەو راپۆرتە پشتڕاست بکاتەوە، هەروەها تاوەکو ئێستا هیچ روونکردنەوەیەک لەلایەن کۆشکی سپی یان باڵیۆزخانەی سعودییە لە واشنتۆن سەبارەت بەو هەواڵە نەدراوە.
هاتوچۆی کەشتییەکان لە گەروی هورمزدا بۆ ئاستێکی زۆر نزم دابەزی، بەجۆرێک بەپێی ئامارە سەرەتاییەکانی بەدواداچوونی گەشەپێدانی دەریایی کە ئەمڕۆ هەینی بڵاوکراونەتەوە، رۆژی پێنجشەممەی رابردوو تەنها 7کەشتی لە گەروەکە پەڕیونەتەوە.
داتاکان دەریانخستووە کە پێنج کەشتی چوونەتە ژوورەوە و دوو کەشتیش لە گەروەکە دەرچوون، لە کاتێکدا رۆژی پێشتر ١١ کەشتی تۆمارکرابوون.
ئەم دابەزینە بەراورد بە ناوەندی 10 رۆژی رابردوو کە نزیکەی 15 کەشتی بووە لە رۆژێکدا، نیشان دەدات کە هاتوچۆی دەریایی بۆ کەمتر لە نیوە کەمی کردووە.
ئەم ئامارانە ئاماژەن بۆ بەردەوامی ئاڵۆزییەکان لە هاتوچۆی دەریاوانیدا لە رێگەی یەکێک لە گرنگترین رێڕەوەکانی وزە لە جیهاندا، ئەمەش لە سایەی کاریگەرییەکانی جەنگ و ئاڵۆزییە ئەمنییەکانی دەوروبەری گەروەکە.
بڵاوبوونەوەی ئەم داتایانە لە کاتێکدایە کە گرنگی هاتوچۆی کەشتیوانی لە رێگەی هورمزەوە بۆ بازاڕەکانی وزەی جیهان لە هەڵکشاندایە، هاوکات لەگەڵ زیادبوونی نیگەرانییەکان سەبارەت بە ئاسایشی رێڕەوە دەریاییەکانی دیکەی ناوچەکە، لە سەرەتایاندا دەریای سۆر و باب مەندەب.
حوسییەکانی یەمەن بەشێوەیەکی راستەوخۆ هێڵی بۆریی نەوتی خاوی "رۆژهەڵات-رۆژئاوا"یان لە سعودییە کردە ئامانج.
وێنە مانگە دەستکردەکانی (Sentinel-3) دەریانخستووە کە دووکەڵێکی رەشی چڕ بە درێژایی نزیکەی 100کیلۆمەتر لەسەر رێڕەوی هێڵی بۆرییەکە بەرزبووەتەوە.
هاوکات بەپێی زانیارییەکانی دەستەی بۆشایی ئاسمانی ئەمریکی (NASA FIRMS)، ئاگرێکی گەورە لە هەمان شوێندا بۆ ماوەی زیاتر لە 8 سەعات بەردەوامە.
هێڵی بۆریی "رۆژهەڵات-رۆژئاوا" نەوتی خاوی سعودییە لە ناوچەی بەقەیقەوە بۆ بەندەری یەنبووع لەسەر دەریای سۆر دەگوازێتەوە، کە تاقە رێگەی ناردنەدەرەوەی نەوتی سعودییەیە کە بە گەروی هورمزدا تێنەپەڕێت.
ئەم هێرشەش لە چوارچێوەی بەردەوامیی هێرشەکانی حوسییەکاندا دێت بۆ سەر ئامانجەکان لە ناوخۆی خاکی سعودییە لە ماوەی 24 سەعاتی رابردوودا.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ هەینی، هوشیارییدا لە گەیشتنی دیموکراتەکان بۆ دەسەڵات لە حاڵەتی پێشڕەوییان لە هەڵبژاردنەکانی کۆنگرێسدا، و رایگەیاند کە ئەوە دەبێتە هۆی گەیاندنی زیان بە وڵات و وێرانکردنی هەموو ئەو دەستکەوتانەی بەدیهاتوون.
سەرۆکی ئەمریکا لە میانی بەشداریکردنی لە کۆنگرەیەکی حزبی کۆماری لە ویلایەتی تەکساس روونی کردەوە: حزبی دیموکرات هەموو ئەوەی بونیاد نراوە هەڵی دەتەکێنێت ئەگەر لە هەڵبژاردنەکاندا بباتەوە، هەروەها وتیشی: ئەگەر دیموکراتەکان بگەنە دەسەڵات، هەموو ئەوەی بونیادمان ناوە وێرانی دەکەن و وڵاتەکەمان لەناو دەبەن.
هاوکات ترەمپ داوای لە لایەنگرانی کرد بەشداریی لە دەنگداندا بکەن لە هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستی خولی کۆنگرێسدا، کە بڕیارە لە مانگی تشرینی دووەمی داهاتوودا بەڕێوەبچێت.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، بەدیهێنانی ئاسایش لە دەریای سۆر بەبێ رێزگرتن لە ماف و کەرامەتی گەلی یەمەن ئەستەمە، هەروەها داوای کۆتاییهێنان بە گەمارۆکانی سەر یەمەنی کرد.
وەزارەتەکە لە بەیاننامەیەکدا سەبارەت بە پێشهاتەکانی تایبەت بە یەمەن، جەختی لە هەڵوێستی نەگۆڕی تاران کردەوە لەسەر رێزگرتن لە سەربەخۆیی، سەروەری نیشتمانی و یەکپارچەیی خاکی یەمەن و دووپاتیکردەوە کە پێویستە گەمارۆی سەر ئەو وڵاتە هەڵبگیرێت.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاماژەی بەوەش کرد: ئاسایش و سەقامگیری ناوچەی رۆژئاوای ئاسیا و دەریای سۆر بەبێ لەبەرچاوگرتنی مافە رەواکان و کەرامەتی گەلی یەمەن بەدی ناهێنرێت، جەختیشی کردەوە: چارەسەرکردنی پرسەکانی پەیوەست بە یەمەن لەڕێگەی بەردەوامبوونی گەمارۆ یان هاوپەیمانێتی سەربازییەوە ناکرێت.
لەکۆتاییدا رایگەیاند: چارەسەرکردنی کێشەکانی یەمەن پێویستی بە رێڕەوێکە کە مافەکانی گەلی یەمەن و سەروەری وڵاتەکەیان لەبەرچاو بگرێت، نەەک بەردەوامبوون لەسەر گوشاری سەربازی و گەمارۆدان.
ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم رایگەیاندووە، ئێران دەستیكردووەتەوە بە چالاكی لە چیای قولەنگ لە نزیك بنكەی ئەتۆمی نەتەنز.
بەپێی راپۆرتێكی ئاژانسی بلومبێرگ ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم رایگەیاندووە، حكومەتی ئێران لە نزیك بنكەی ئەتۆمی نەتەنز لە كێوی قولەنگ دەستیكردووەتەوە بە چالاكی ئەتۆمی.
رافایل گرۆسی، بەڕێوەبەری ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم ئێرانی تۆمەتبار كرد بەوەی هاوكاریان نییە و زانیارییان لەلایەن تارانەوە پێناگات.
گرۆسی دەڵێت، لە ئێستادا بەهۆی نەبوونی هەماهەنگی و بێ دەنگی ئێران دەست بە پشكنین ناكەنەوە و زانیارییان لە بارەی بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانەوە نییە.
ئەوەش لا کاتێکدایە، رۆژی چوارشەممەش دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، تێبینیان كردووە ئێران چالاكیی ئەتۆمی هەیە لە چیای قولەنگ، بەڵام ئەمە دەرەنجامێكی باشی بۆ ئێران نابێت، چونكە بەتوندی هێرشی دەكەنەسەر.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئەنجامی دەرچووانی قۆناغی دوانزەی ئامادەیی لەلایەن وەزارەتی پەروەردەوە رادەستی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی کرا، بە مەبەستی دەستپێکردنی رێکارەکانی وەرگرتنی خوێندکاران بۆ ساڵی خوێندنی 2026-2027.
عەباس ئەکرەم، وتەبێژی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی رایگەیاند: دوای تەواوکردنی ئامادەکارییەکان، لە کۆتایی هەفتەی داهاتوودا سیستەمی زانکۆلاین بۆ دەرچووانی دوانزەی ئامادەیی کارا دەکرێت.
وتەبێژی وەزارەت ئاماژەی بەوەش کرد،: بۆ ئەمساڵ بە کۆی گشتی (40.716) دەرچوو لە بەشەکانی زانستی، وێژەیی، پیشەیی و خوێندنگە نێودەوڵەتییەکان مافی پێشکەشکردنی داواکارییان هەیە. لەو ژمارەیەش:
-بەشی زانستی: ٣٠,٨٤٧ دەرچوو
-بەشی وێژەیی: ٧,٩٢٣ دەرچوو
-ئامادەیی پیشەیی: ١,٢٤٠ دەرچوو
-خوێندنگە نێودەوڵەتییەکان: ٧٠٦ دەرچوو
ناوبراو جەختیشی کردەوە: ئەو دەرچووانە لە یەک کاتدا دەتوانن داواکاری بۆ هەرسێ جۆری خوێندنی (زانکۆلاین، پارالێل، و ئێواران) لە 16 زانکۆی حکومیی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵی خوێندنی 2026-2027 پێشکەش بکەن.
حوسییەکانی یەمەن رایگەیاند، هێزەکانیان سەرکەوتوو بوون لە رزگارکردنی سەرجەم دیلەکانیان لە زیندانەکانی ناوچەی کەناراوەکانی رۆژئاوای وڵاتەکە.
عەبدولقادر مەرتەزا، سەرۆکی کۆمێسیۆنی کاروباری ئۆخسیرەکانی حوسییەکان رایگەیاند: دیلەکان لە زیندانەکانی ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی طارق ساڵح، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی سەرۆکایەتی یەمەن ئازادکراون.
ئەم راگەیەندراوە لە کاتێکدایە کە ناوچەی کەناراوەکانی رۆژئاوا رووبەڕووی پێشهاتی مەیدانی خێرا بووەتەوە؛ بەپێی سەرچاوە هەواڵییەکان، حوسییەکان کۆنتڕۆڵی شاری ستراتیژی "مەخا"یان لەسەر دەریای سوور و گەروی باب مەندەب کردووە، جگه لە چوونەناوەیان بۆ ناوچەکانی حەیس و خووخە لە باشوری پارێزگای حودەیدە بەهۆی پاشەکشەی ته‌کتیکی هێزە حکومییەکان.
لە بەرانبەردا، طارق ساڵح فەرمانی بە هێزەکانی حکومەت کردووە بۆ رێکخستنەوەی ریزەکانیان و دروستکردنی ژووری ئوپەراسیونی جێگرەوە.
ئەم شەڕ و پێکدادانە دژوارانە بووەتە هۆی ئاوارەبوونی سەدان خێزان بەرەو شاری عەدەن و پارێزگاکانی باشور بە مەبەستی پاراستنی گیانیان.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازی لە ئێلبروس کۆتراشێڤ، باڵیۆزی رووسیا لە عیراق کرد.
ئێلبروس کۆتراشێڤ بەبۆنەی کۆتاییهاتنی ئەرکەکەی لە عیراق ماڵئاوایی لە سەرۆک بافڵ کرد, سەرۆکی یەکێتی سوپاسی پشتیوانی و پشتگیرییە بەردەوامەکانی ئێلبروس کۆتراشێڤی کرد وەک دۆستێکی نزیکی گەلی کورد و یەکێتی و وتی: بۆ هەمیشە رۆڵ و خزمەتەکانت لە بیرناکەین کە فاکتەرێکی بەهێزبوون بۆ پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان گەلی کورد و رووسیا.
لە کۆبوونەوەکەدا جەخت لە بەردەوامی هەماهەنگی و هاریکاریی زیاتری نێوان هەردوولا لە چوارچێوەی پاراستنی بەرژەوەندییە باڵاکان کرایەوە.
حەیدەر عەبودی، وتەبێژی حکومەتی عیراق رایگەیاند، سەرەتای هەفتەی داهاتوو عەلی زەیدی، سەرۆکوەزیرانی عیراق بە سەرۆکایەتی وەفدێکی باڵای رەسمیدا سەردانی وڵاتانی فەرەنسا و ئەڵمانیا دەکات.
عەبودی لە لێدوانێکیدا بۆ ئاژانسی هەواڵی عیراق ئاماژەی بەوەکرد: سەردانەکە لەسەر بانگهێشتی رەسمی پاریس و بەرلین ئەنجامدەدرێت لە چوارچێوەی هەوڵە دووقۆڵییەکان بۆ گەشەپێدانی پەیوەندییەکانی عیراق و ئەوروپا.
ناوبراو روونیشیکردەوە،: کۆبوونەوەکان سەرنج دەخەنە سەر پەرەپێدانی هاوکارییەکان لە بوارەکانی ئابووری، وەبەرهێنان، بازرگانی، وزە، پیشەسازی و تەکنەلۆجیا، جگە لە دۆسیە سیاسی و ئاسایشییەکان و پرسە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان.
وتەبێژی حکومەت ئەوەشی خستەڕوو: ئامانجی سەرەکی لەم سەردانە گۆڕینی لێکتێگەیشتنەکانە بۆ هاوبەشی کردەیی و راکێشانی کۆمپانیا ئەوروپییەکان بۆ بەشداری لە پڕۆژە خزمەتگوزاری و گەشەپێدانەکاندا، لەگەڵ بەهێزکردنی پێگەی هەرێمی و نێودەوڵەتی عیراق.
قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێم لەگەڵ راوێژکاری باڵای بەرگریی بەریتانیا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریقا کۆبووەوە و رایگەیاند، هەرێمی کوردستان نەک تەنها بەشێک نیە و نابێت لە شەڕ و ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە.
ئەمڕۆ قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەگەڵ جێگری ئەدمیراڵ ئیدوارد ئاڵگرین، راوێژکاری باڵای بەرگریی بەریتانیا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریقا کۆبووەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا قوباد تاڵەبانی جەختی کردەوە، هەرێمی کوردستان نەک تەنها بەشێک نییە و نابێت لە شەڕ و ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە، بەڵکو هەوڵیانداوە هۆکارێکی یارمەتیدەربن بۆ هێوربوونەوەی شەڕ و بارگرژییەکان و چەسپاندنی ئاشتی لە ناوچەکەدا.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا ئەوەشیان خستەڕوو، رەوشی ناوچەکە پێویستیی بە شەری زیاتر نییە و لەبەرژەوەندی هەمواندایە، کەناکۆکییەکان لە رێی گفتوگۆ و دانوستانەوە چارەسەر بکرێن.
دەستەی گشتیی گومرگی عیراق رێکارێکی نوێی ئاسانکاریی بڵاوکردەوە و بە شێوەیەکی رەسمی بڕیاری درێژکردنەوەی مۆڵەتی هاوردەکردنی ئۆتۆمبێلی خستە بواری جێبەجێکردنەوە.
دەستەکە لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە: بڕیاری ژمارە (468)ی ساڵی 2026ی ئەنجومەنی وەزیران چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، کە تایبەتە بە درێژکردنەوەی وادەی چوونەناووەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی بڕیاری ژمارە (215)ی ساڵی 2009 دەیانگرێتەوە.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتبوو کە بڕیارەکە گشتاندنی بۆ کراوە بۆ سەرجەم بەڕێوەبەرایەتی و مەرزە گومرگییەکان، بە مەبەستی ئەنجامدانی رێکارە یاساییەکان و ئاسانکاری لە خێراکردنی راییکردنی مامەڵەکاندا.
لەلایەن خۆیەوە سامر قاسم داود، بەڕێوەبەری گشتیی دەستەی گشتیی گومرگ جەختی کردەوە کە بەدواداچوونی مەیدانی بۆ جێبەجێکردنی بڕیارەکە لە مەرزەکاندا دەکەن، تاوەکو رێگری و ئاستەنگەکانی بەردەم هاووڵاتییان و بازرگانان لاببرێن بە بێ ئەوەی کەمتەرخەمی لە رێکارەکانی وردبینی و چاودێریی گومرگیدا بێتە ئاراوە.
لەسەر راسپاردەی بانکی ناوەندیی عیراق، حکومەتی هەرێمی کوردستان بڕیاری لادانی بەپەلەی بۆ سەرجەم نووسینگە و کۆمپانیاکانی تایبەت بە فۆڕێکس و ئاڵوگۆڕی دراوە ئەلیکترۆنییەکان دەرکرد.
دیوانی ئەنجومەنی وەزیران، وەزارەتی ناوخۆی راسپاردووە، راستەوخۆ دەست بە داخستنی ئەو ناوەندانە بکەن کە بەبێ مۆڵەتی رەسمی کار دەکەن، هاوکات بڕیارەکە ئەو کۆمپانیا و گرووپانەش دەگرێتەوە کە هەوڵ دەدەن لەژێر ناونیشانی بازرگانیی جیاواز یان رێگەی فێڵکارییەوە درێژە بە هەمان چالاکی بدەن.
بەپێی راگەیەندراوی فەرمانگەی میدیا و زانیاری، ئامانج لەم بڕیارە رێگرییە لە فێڵکاریی دارایی، پاراستنی سەرمایەی هاووڵاتییان و راگرتنی بازرگانیی نایاسایی بە دراوەوە.
سێ سەرچاوەی حکومی لە یەمەن، ئەمڕۆ پێنجشەممە، رایانگەیاند کە چەکدارانی کۆمەڵەی حوسییەکان کۆنترۆڵی شاری مەخای دەریایییان لە رۆژئاوای وڵات کردووە.
ئاژانسی رۆیتەرز لە سەرچاوە حکومییەکانەوە گواستوویەتیەوە کە هێزەکانی حوسییەکان چوونه‌تە ناو شاری مەخا و دەستیان بەسەردا گرتووە.
هاوکات سەرچاوە ناوخۆییەکان بۆ مێدیای عەرەبی جەديد ئاشکرایان کردووە: بەهۆی ئەم کۆنترۆڵکردنەوە شەپۆلێکی گەورەی ئاوارەبوونی دانیشتووانی شارەکە بەرەو شاری عەدەن دەستی پێکردووە.
بەپێی سەرچاوە حکومییەکان، ئەم دەستبەسەرداگرتنە دوای چەند هەفتەیەک لە هێرش و گوشاری بەردەوامی حوسییەکان بۆ سەر شاری مەخا و بەندەرەکەی هاتوو؛ دوای ئەوەی شارەکە بەر هێرشی چڕی مووشەکی کەوتەوە.
پێشتر و لە ناوەڕاستی مانگی ئابی رابردوودا، ئیدارەی بەندەری مەخا رایگەیاندبوو: سەرجەم چالاکییە بازرگانی و دەریاییەکانی راگرتووە، ئەوەش دوای ئەوەی بەندەرەکە بەر زیاتر لە 25 مووشەکی حوسییەکان کەوت.
بەپێی ئامارەکان، ئەو هێرشانە بوونە هۆی گیانلەدەستدانی ژمارەیەک هاووڵاتی مەدەنی و زیانگەیشتن بە دامەزراوەکان، کە زیانە مادییەکانی بە نزیکەی 16 ملیۆن دۆلار مەزەندە کرابوون.
لە یەکێک لە پڕۆژەکانی نیشتەجێبوون لە ناو شاری سلێمانی، کرێکارێک بە ناوی (نازم مەزھەر فەرحان) لە نهۆمی 14ی باڵاخانەیەکەوە کەوتە خوارەوە و بەهۆی سەختی برینەکەیەوە گیانی لەدەستدا.
کرێکارەکە بە رەگەز عەرەبە و خەڵکی ناوچەی مەخموورە، لەدایکبووی ساڵی 1994ە، خێزاندارە و خاوەنی دوو منداڵە.
دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵەکە، دەروون ڕزگار ڕەشید، سەرۆکی لقی سلێمانیی یەکێتیی سەندیکاکانی کرێکارانی کوردستان، لیژنەکانی سەندیکای راسپارد بە وردی بەدواداچوون بۆ روداوەکە بکەن.
هاوکات جەلیل حسین دەروێش، نوێنەری لقی سلێمانیی سەندیکاکان لە لیژنەی سەلامەتیی کرێکاران و ئەندامی لیژنە هاوبەشەکانی قائمقامیەتی سلێمانی، گەیشتنە شوێنی روداوەکە بە مەبەستی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی پێویست.