هەواڵەکان
شارەوانیی سلێمانی: سەعات 12:00ـی نیوەڕۆی ئەمڕۆ شەقامی بازنەیی مەلیک مەحمود لە مەودای نزیک مزگەوتی ئەحمەد حاجی عەلی بە ئاڕاستەی چوارڕیانی سەرچنار بەربەست دەکرێت.
سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی رایگەیاند، لە چوارچێوەی پرۆژەی نۆژەنکردنەوە و چاکسازیی شەقامەکانی شار، ئەمڕۆ پێنجشەممە پاش سەعات 12:00ـی نیوەڕۆ دەست بە کاری (قشط) هەڵگرتنەوەی بەشە خراپبووەکانی شەقامی بازنەیی مەلیک مەحمود لە مەودای نزیک مزگەوتی ئەحمەد حاجی عەلی بە ئاڕاستەی چوارڕیانی سەرچنار دەکرێت بەمەبەستی ئامادەکردنیان بۆ سەرلەنوێ قیرتاوکردن.
ئاماژەی بەوەشکرد، بۆ ئاسانکردنی جێبەجێکردنی کارەکان، رۆژی هەینی بەشێک لە شەقامی بازنەیی مەلیک مەحمود لە مەودای کارکردندا بەربەست دەکرێت، هەروەها شۆفێران دەتوانن شەقامی خزمەتگوزاریی مزگەوتی ئەحمەد حاجی عەلی وەک رێگای جێگرەوە بەکاربهێنن.
سەرۆکایەتیی شارەوانیی سلێمانی داوایەک لە هاووڵاتیان دەکات و دەڵێت؛ " داوا لە هاوڵاتییان و شۆفێران دەکەین هاوکاریی و هەماهەنگی تیمەکانمان بکەن و رێنماییەکانی هاتوچۆ پەیڕەو بکەن بۆ ئەوەی کارەکان بە خێرایی و سەرکەوتوویی تەواو بکرێن".
ئەمڕۆ پێنجشەممە، یارییەکانی جامی جیهانیی 2026 بە رەسمی لە مەکسیکۆ سیتیی پایتەختی مەکسیک دەستپێدەکەن، کە لە ساڵی 1930 وە و لە مێژوی پاڵەوانێتییەکەدا، بە بەرفراوانترین و گەورەترین خول دادەنرێت.
بۆ یەکەمجار لە مێژوی مۆندیالدا، سێ وڵات کە بریتین لە (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کەنەدا، و مەکسیک) بە هاوبەشی میوانداری ئەم خولە دەکەن.
لەم خولەدا ژمارەی تیپە بەشداربووەکان بۆ 48 هەڵبژاردە زیادکراوە، ئەمەش وایکردووە ژمارەی یارییەکان لە 64 یارییەوە بۆ 104 یاری بەرزبێتەوە کە بە درێژایی شەش هەفتە بەردەوام دەبن.
یاریی کردنەوەی پاڵەوانێتییەکە لە نێوان هەڵبژاردەی مەکسیک و ئەفریقای باشوور لەسەر یاریگای مێژوویی "ئەزتێکا" بەڕێوەدەچێت، کە دەبێتە یەکەم یاریگا لە مێژوودا میوانداری سێ وەشانی جیاوازی مۆندیال بکات.
یارییەکانی دیکەش لە 16 شاری جیاواز (11 شار لە ئەمریکا، 3 لە مەکسیک، و 2 لە کەنەدا) لەسەر 16 یاریگای جیاواز ئەنجام دەدرێن، لە نێویاندا یاریگای "میتلایف" لە نیوجێرسی کە کاندیدە بۆ یاریی کۆتایی.
ئەم خولە شاهیدی بەشداریکردنی پێوانەیی و بێوێنەی 8 هەڵبژاردەی عەرەبییە کە بریتین لە: عیراق، میسر، مەغریب، تونس، جەزائیر، سعودیە، قەتەر، و ئوردن.
هەروەها پشکی کیشوەر بەم شێوەیەیە: 9 تیپ لە ئاسیا، 10 لە ئەفریقا، 16 لە ئەوروپا، 6 لە کۆنکاکاف، 6 لە ئەمریکای باشوور، و 1 لە ئۆقیانووسیا.
لەسەر ئاستی ئابوری، فیفا پێشبینی دەکات ئەم مۆندیالە بەهۆی زیادبوونی مافی پەخش و سپۆنسەرییەوە بەرزترین داهات لە مێژوی خۆیدا تۆمار بکات، بە جۆرێک پێشبینی دەکرێت 7 ملیۆن هاندەر بچنە ناو یاریگاکان و نزیکەی 6 ملیار کەسیش لە رێگەی شاشەکانەوە بینەری بن.
بەپێی دوایین خەمڵاندنەکانیش، بەهای بازاڕی سەرجەم هەڵبژاردەکان دەگاتە 17.26 ملیار یۆرۆ، کە تێیدا ئینگلتەرا لەسەر ئاستی جیهان و مەغریب لەسەر ئاستی عەرەبی لە پێشەنگدان.
لەم چوارچێوەیەدا، جانی ئینفانتینۆ، سەرۆکی فیفا رایگەیاند کە مۆندیالی 2026 دەبێتە "گەورەترین و گشتگیرترین خول لە مێژوودا" و قۆناغێکی نوێ لە گەشەکردنی تۆپی پێ لە جیهاندا دەستپێدەکات.
د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری پێشووی عیراق، لە میانی بەشداریی لە "کۆڕبەندی جیهانیی حوکمرانیی مافەکانی مرۆڤ 2026" لە پەکینی پایتەختی چین، وتارێکی پێشکەش کرد و تێیدا جەختی لەسەر پەیوەندی بەهێزی نێوان گەشەپێدان، مافەکانی مرۆڤ کردەوە، هاوکات داوای هاوسەنگی زیاتری لە سیستمی نێودەوڵەتیدا کرد و پشتگیری خۆی بۆ گەلی فەلەستین دووپاتکردەوە.
لە کۆڕبەندەکەدا، کە بەبۆنەی 40ەمین ساڵیادی راگەیاندنی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ "مافی گەشەپێدان" رێکخرابوو، د. لەتیف رەشید ئاماژەی بەوە کرد کە پێویستە گەشەپێدان بەپێی کاریگەرییە راستەوخۆکانی لەسەر ژیانی هاووڵاتیان بپێورێت، نەک تەنها لە رێگەی ئامارە وشکەکانەوە.
سەرۆک کۆماری پێشووی عیراق وەک شارەزایەک لە بواری سەرچاوەکانی ئاو، روونی کردەوە کە دابینکردنی ئاوی خاوێن، تەندروستی، پەروەردە و دەرفەتی ئابووری، بنەما سەرەکییەکانی گەشەپێدانی راستەقینەن و کەرامەتی مرۆڤ بەستراوەتەوە بە دابینکردنی ئەم خزمەتگوزارییە سەرەتاییانەوە.
د. لەتیف رەشید ئاوڕی لە مێژووی هاوچەرخی عیراق دایەوە و تیشکی خستەسەر ئەو ئاستەنگە گەورانەی کە وڵاتەکە بەدەستیانەوە ناڵاندوویەتی، وەک: شەڕ، دیکتاتۆرییەت، گەمارۆ ئابوورییەکان، تیرۆر، گۆڕانی کەشوهەوا و کەمیی ئاو.
دکتۆر لەتیف رەشید وەک نموونەیەکی سەرکەوتوو، باسی لە پرۆسەی بووژاندنەوەی زۆنگاوەکانی باشوری عیراق کرد کە لەسەردەمی رژێمی پێشوودا بە ئەنقەست وشککرابوون، و ڕایگەیاند کە ئێستا زۆنگاوەکان بوونەتەوە بە هێمای بووژانەوە و گەڕانەوەی ژیان و کولتوور بۆ دانیشتووانەکەی.
هاوکات جەختیشی لەسەر ئاوەدانکردنەوەی کەرتی تەندروستی عیراق کردەوە و رایگەیاند: هیچ گەشەپێدانێکی راستەقینە لە کۆمەڵگەیەکدا بەدی نایەت کە نەتوانێت تەندروستی هاووڵاتیانی بپارێزێت.
د. لەتیف رەشید چوار خاڵی سەرەکی وەک پێشینەی کارەکانی کۆڕبەندەکە دیاری کرد، وەک بەهێزکردنی مافی گەشەپێدان وەک بەردی بناغەی سیستمی مافەکانی مرۆڤ لە جیهاندا، هەروەها دەستەبەرکردنی دادپەروەری کەشوهەوا لە کاتی گواستنەوە بەرەو ئابووری سەوز، هاوکات بەشداریکردنی دادپەروەرانە لە حوکمڕانیی ژیریی دەستکرددا (AI) ، لەگەڵ وەبەرهێنان لە توانای گەنجاندا وەک بزوێنەری سەرەکی پێشکەوتن.
بەشێکی گرنگی وتارەکەی سەرۆک کۆماری پێشوو تەرخانکرابوو بۆ پرسی فەلەستین و ئەوەی خستەڕوو، گفتوگۆکانی مافی مرۆڤ ناتوانن چاو لەو ستەمە بپۆشن کە دەیان ساڵە لە گەلی فەلەستین بەگشتی و کەرتی غەززە بەتایبەتی دەکرێت.
سەبارەت بە رەوشی مرۆیی غەززە ئاماژەی بەوەکرد، منداڵانی غەززە مافی خوێندن و ژیانێکی ئارامیان هەیە، پزیشکەکانیش مافی ئەوەیان هەیە لە نەخۆشخانەی شیاودا کار بکەن، و گەلەکەشی مافی ئاو، خۆراک و کەرامەتی هەیە.
له کۆتایی وتارەکەیدا، د. لەتیف رەشید ستایشی رۆڵی کۆماری گەلی چینی کرد لە پەرەپێدانی پڕۆژەکانی ژێرخان و وزە لە عیراقدا، داواشی کرد سیستمی نێودەوڵەتی بەرەو هاوسەنگی و دادپەروەری زیاتر بڕوات، بە شێوەیەک کە مافی گەشەپێدان وەک مافێکی گشتگیر بۆ هەمووان تەماشا بکرێت، نەک وەک ئیمتیازاتێک کە تەنها چەند وڵاتێکی کەم لێی سوودمەند بن.
لە وەڵامی هێرشە ئاسمانییەکانی شەوی رابردووی ئەمریکا بۆ سەر خاکەکەی، ئێران ئەو کارە بە پێشێلکردنی رێککەوتنی ئاگربەست و سەروەرییەکەی دادەنێت.
لە راگەیەنراوێکدا وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاشکرایکرد، هێرشە بەرفراوانەکانی شەوی رابردووی ئەمریکا، نەک هەر پێشێلکردنی رونی جاڕنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان و سەروەری خاکی ئێرانە، بەڵکو بە تەواوی رێککەوتنی ئاگربەستە، تاران جەختیش دەکاتەوە کە واشنتن بەرپرسیارە لە هەر دەرئەنجامێکی مەترسیدار کە بەهۆی ئەم "ئاگردۆخی و شەڕەنگێزییەوە" بێتە ئاراوە.
ئێران هۆشداری دەداتە وڵاتانی ناوچەکە و رایدەگەیەنێت، بەکارهێنانی خاک و ئاسمانی هەر وڵاتێک بۆ هاوکاریکردنی سوپای ئەمریکا لەم هێرشانەدا، بەشدارییە لە تاوانەکەدا.
لە راگەیەنراوەکە ئەوەش هاتووە، ئێران مافی رەوای خۆیەتی لە چوارچێوەی بەرگری لەخۆکردندا، سەرچاوەی هێرشەکان و ئەو شوێنانەی کە هێرشەکەیان لێوە کراوەتە سەر خاکەکەی، بکاتە ئامانج و بێدەنگیان بکات.
هەروەها رایگەیاند: بە توندی سەرکۆنەی تاوانەکانی ئەمریکا دەکەین لە هێرشە بەرفراوانەکەیدا بۆ سەر ئێران لە شەوی رابردوودا.
لە کۆتایی راگەیەنراوەکەی وەزارەتی دەرەوەی ئێراندا، تاران داوا لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان و ئەمینداری گشتی رێکخراوەکە دەکات کە ئەرکی یاسایی و ئەخلاقی خۆیان لە پاراستنی ئاشتەوایی نێودەوڵەتیدا جێبەجێ بکەن. وەزارەتی دەرەوەی ئێران هۆشداری دەدات کە "بێدەنگی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە بەرانبەر ئەمریکا و ئیسرائیل، جیهان بەرەو پشێوی و نائارامی زیاتر دەبات."
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان، پێشبینییەکانی خۆی بۆ کەشوهەوای 48 سەعاتی داهاتوو راگەیاند و ئاماژە بە گۆڕانکاری لە پلەکانی گەرما دەکات.
کەشناسی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمانی هەرێمی کوردستان بە گشتی ساماڵ دەبێت، هاوکات خێرایی با لەسەرخۆ بۆ مامناوەند دەبێت و پلەکانی گەرماش بە بەراورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ یەک تا دوو پلە بەرزتر دەبنەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، سبەینێ ئاسمانی هەرێم لە نێوان ساماڵ و پەڵە هەوردا بێت و پلەکانی گەرما روو لە نزمبوونەوە دەکەن و بە نزیکەی دوو تا سێ پلە نزمتر دەبن لەوەی کە ئەمڕۆ پێنجشەممە تۆمار دەکرێت.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر: 39 پلەی سیلیزی
پیرمام: 34 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 38 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ: 40 پلەی سیلیزی
دهۆک: 39 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 40 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران: 27 پلەی سیلیزی
سەرۆكی ئەمریكا دەڵێت؛ ئیسرائیل هیچ بەشدارییەكی لەو هێرشە ئاسمانییانەدا نەكردووە كە وڵاتەكەی لە چەند سەعاتی رابردوودا دژی ئامانجەكانی ئێران ئەنجامی داون.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ كەناڵی فۆكس نیوز ئاماژەی بەوە كرد، خۆی سەرپەرشتی هێرشەكانی كردووە و هۆشداریشیدا ئەگەر تاران رێككەوتنی چوارچێوەیی بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگ ئیمزا نەكات، هێرشەكان بە توندی بەردەوام دەبن.
ئەوە لەكاتێكدایە سوپای ئەمریكا بۆ دووەم شەو لەسەر یەك لەدوای كەوتنەخوارەوەی هەلیكۆپتەكەرەكە لە كەنداو، هێرشی نوێی كردە سەر ناوخۆی ئێران و ڕایگەیاند كە بۆ ئەم مەبەستە 49 موشەكی تۆماهۆك و فڕۆكەی جەنگی بەكارهێنراون.
هەرچەندە ئێران بانگەشەی داخستنی تەواوەتی گەروی هورموزی كردووە، بەڵام فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكا رەتیكردەوە و جەختی كردەوە كە هێشتا هاتوچۆی كەشتییە بازرگانییەكان لەو رێڕەوەدا بەردەوامە.
ترەمپ رایگەیاند، ئێرانییەكان داوای راگرتنی بۆردومانەكەیان كردووە، سێنتكۆمیش كۆتاییهاتنی هێرشەكانیان بۆ تاران راگەیاند.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، ئاشكرایكرد، پەیوەندیی راستەوخۆ لە نێوان واشنتن و لێپرسراوانی ئێراندا هەیە، وتیشی، تاران داوای لێكردووە بۆردومانەكان رابگرێت، و ئاماژەی بەوەشكرد، ئەگەرچی ئەگەری گورزی زیاتر لەسەر مێز ماوە، بەڵام پێدەچێت ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانی دژ بە ئێران بەمزووانە كۆتاییان بێت.
لە بەرانبەردا، لێپرسراوێکی ئێرانی لێدوانەكانی ترامپی رەتكردەوە و جەختی كردەوە كە تاران لەم قەیرانەی ئێستادا هیچ جۆرە پەیوەندییەكی راستەوخۆی لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكادا نەكردووە.
هاوكات، فەرماندەیی ناوەندیی هێزەكانی ئەمریكا (سێنتكۆم) رایگەیاند، هێزەكانیان بە فەرمانی راستەوخۆی ترەمپ، شەپۆلێكی تری گورزە ئاسمانییەكانیان بۆ سەر چەندین ئامانج لە ناوەوەی ئێران كۆتاییپێهێناوە.
لەكاتێكدا سوپای ئێران دواتر راگرتنی هێرشەكانی ئەمریكای بۆ سەر ناوچەكانی باشوری وڵاتەكە راگەیاند، میدیاكانی ئێران ئاماژەیان بە بیستنی دەنگی دوو تەقینەوە لە ناوچەی كەرەج (خۆراوای تاران) كرد، هاوكات دەنگی تەقینەوە لە دەوروبەری بەندەرەكانی سیریك و بەندەر عەباس و دوورگەی خارگیش بیستراوە.
بۆ تاوتێکردنی رەوشی ناوخۆ و ناوچەکە و رێگری لە بەکارهێنانی خاکی وڵات بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتانی دراوسێ، چوار سەرۆکایەتییەکەی عیراق لە بەغداد کۆبوونەوە.
ئەمڕۆ چوارشەممە، نزار ئامێدی سەرۆک کۆماری عیراق لە کۆشکی بەغداد میوانداری کۆبوونەوەی سەرۆکایەتییەکانی عیراقی کرد، ئامادەبوونی سەرۆک وەزیران، سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران و سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی رەوشی ناوخۆ و ناوچەکە کرا.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا بڕیاردرا پەلە بکرێت لە تەواوکردنی کابینەی وزاری بە مەبەستی باشکردنی بژێوی هاووڵاتیان. لە رووی ئەمنییەوە، جەخت لەسەر هێشتنەوەی چەک تەنها لەدەستی دەوڵەتدا کرایەوە و ستایشی ئەو لایەنانە کرا کە لە حەشدی شەعبی جیابوونەتەوە، ئاماژە بەوەشکرا، بڕیاری سەربازی تەنها لەژێر دەسەڵاتی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکاندایە.
سەبارەت بە ئابوری، داوای هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهات و گەشەپێدانی کەرتی پیشەسازی و کشتوکاڵ کرا بۆ ئەوەی تەنها پشت بە نەوت نەبەسرێت.
لەسەر ئاستی هەرێمیش، سەرۆکایەتییەکان داوای راگرتنی دەستبەجێی شەڕیان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کرد و بە توندی بەکارهێنانی خاکی عیراقیان بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتانی دراوسێ رەتکردەوە.
بەپێی هەڵسەنگاندنە نوێیەکانی ناوەندە بڕیاربەدەستەکانی ئیسرائیل کە ئەمڕۆ چوارشەممە بڵاوکراونەتەوە، چانسی گەیشتن بە هەر رێککەوتنێک لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا زۆر سنوردارە، هاوکات تەلئەبیب خۆی بۆ ئەگەری سەرلەنوێ هەڵگیرسانەوەی رووبەڕووبوونەوەی سەربازی ئامادە دەکات.
دەستەی پەخشی رەسمی ئیسرائیل رایگەیاند، گومانێکی زۆر لە ناوەندە ئەمنییەکانی ئیسرائیلدا هەیە سەبارەت بە ئەگەری رێککەوتنی واشنتۆن و تاران، بۆیە ئیسرائیل لە ئێستاوە کار دەکات بۆ بەدەستهێنانی گڵۆپی سەوز لەلایەن ئەمریکاوە بۆ هەر ئەگەرێکی سەربازی، لە بەرانبەردا، کەناڵی 13ـی ئیسرائیلی ئاماژەی بەوە کردووە کە پێشبینییەکان دەریانخستووە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا نایەوێت وڵاتەکەی بگلێنێتە ناو شەڕێکی گشتگیر و فراوانەوە لەگەڵ ئێراندا.
هاوکات لەگەڵ ئەم پێشهاتانەدا، یسرائیل کاتس، وەزیری بەرگری ئیسرائیل لە لێدوانێکی تونددا رایگەیاند: "رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران هێشتا زۆری ماوە کۆتایی بێت،" کاتز جەختیشی کردەوە، سوپای ئیسرائیل بە تەواوی ساز و ئامادەیە بۆ وەشاندنی گورزی زۆر بەهێز لە ناو جەرگەی خاکی ئێراندا.
لەلایەکی ترەوە، لێپرسراوێکی باڵای ئیسرائیل بە کەناڵی 14ـی راگەیاندووە، سوپای وڵاتەکەی ئامادەیە بە خێراییەکی پێشبینینەکراو بگەڕێتەوە ناو ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان ئەگەر شەڕ دەستپێبکاتەوە، ئاشکراشی کردووە کە ئەم قۆناغە رێگەیان پێدەدات ئەو لێدان و ئامانجانە جێبەجێ بکەن کە لە خولی پێشوی شەڕەکەدا ئەنجام نەدرابوون
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت "کۆتایی بە ئێران هاتووە" و ئاشکرای کرد، سوپای وڵاتەکەی لە رێگەی ئەرکێکی نهێنییەوە لە گەروی هورمز، زیاتر لە 100 ملیۆن بەرمیل نەوتی بەسەلامەتی گەیاندووەتە بازاڕەکانی جیهان.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، سوپای ئەمریکا ئەرکێکی نهێنی بۆ پاراستنی کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروی هورمز سەرکەوتووانە جێبەجێکردووە و جەختیشیکردەوە، ئەمریکا کۆنترۆڵی گەروەکەی کردووە، نەک ئێران.
لە پەیامێکدا کە بڵاویکردووەتەوە، ترەمپ ئاماژەی بەوە کردووە، مانگی رابردوو فەرمانی بە سوپای ئەمریکا کردووە ئەرکێکی نهێنی بۆ پشتیوانیکردنی کەشتییە نەوتهەڵگرەکان و کەشتییە بازرگانییەکانی تر لە گەروی هورمز ئەنجام بدەن.
ترەمپ خۆشحاڵی خۆی بۆ سەرکەوتنی ئەرکەکە دەربڕیوە و رایگەیاندووە: "لە دەرەنجامی ئەم هەوڵەدا، زیاتر لە 100 ملیۆن بەرمیل نەوت گەیشتووەتە بازاڕە کراوەکان و زیاتر لە 200 کەشتی بازرگانیش بە سەلامەتی بە گەروەکەدا تێپەڕیون."
سەبارەت بە هەژموونی وڵاتەکەی لە ناوچەکە، سەرۆکی ئەمریکا هێرشی توندی کردە سەر ئێران و رایگەیاند: "ئەم سەرکەوتنە گەورەیە بەهۆی ئەوەیە کە ئەمریکا کۆنترۆڵی گەروی هورمزی کردووە، نەک ئێران."
دۆناڵد ترەمپ رەوشی ئێرانی بە شکستخواردوو وەسف کرد و وتی: "سوپای ئێران تێکشکاوە و ئابورییەکەیان لەدەستچووە، هەموو شتێک بۆ ئێران کۆتایی هاتووە."
بەهۆی بەردەوامی گەڕان بەدوای تەرمی کچە گەشتیارە خنکاوەکەدا، هاتوچۆ بۆ سەیرانگەی ئەحمەدئاوا بۆ ماوەی رۆژێک رادەگیرێت.
بۆ سبەینێ پێنجشەممە، گەشتکردن بۆ سەیرانگای ئەحمەدئاوا قەدەغە کرا و پارێزگای هەڵەبجەش رایدەگەیەنێت، بڕیارەکە بەهۆی گەڕانە بەدوای تەرمی ئەو کچە گەشتیارەی لە ئاوەکەدا خنکابوو.
لە راگەیەنراوێکدا کە ئەمڕۆ پارێزگای هەڵەبجە بڵاویکردووەتەوە، ئاگادارییەکی ئاراستەی سەرجەم هاووڵاتییان و گەشتیاران کرد و رایگەیاند؛ بۆ سبەینێ پێنجشەممە (11ـی حوزەیران)، سەردانیکردنی سەیرانگای ئەحمەدئاوا بەهیچ شێوەیەک رێگەپێدراو نییە.
سەبارەت بە هۆکاری دەرکردنی ئەم بڕیارە، پارێزگای هەڵەبجە ئاماژەی بەوە کردووە، بڕیارەکە بەهۆی سەرقاڵبوونی بەردەوامی تیمەکانی فریاگوزارییە بە پرۆسەی گەڕان بەدوای تەرمی ئەو کچە گەشتیارەی پێشتر لە ئاوەکەدا خنکابوو.
لە بەشێکی تری راگەیەندراوەکەدا جەخت لەوە کراوەتەوە، ئەم هەنگاوە لەپێناو پاراستنی سەلامەتی و گیانی گشتی و هەروەها دروستنەکردنی ئاستەنگ و هاوکاریکردنی تیمەکانی گەڕان و رزگارکردنە، بۆیە داوا لە گەشتیاران کراوە بەتەواوی پابەندی بڕیارەکە بن.
ترەمپ بە توندی هەڕەشەی وەشاندنی هێرشی سەربازیی نوێ دەکاتە سەر وێستگەکانی وزە و ژێرخانی ئابوریی ئێران و رایدەگەیەنێت، تاران لە دانوستانەکاندا کات دەکوژێت و هێشتا کارم لەگەڵ ئەو وڵاتە تەواو نەبووە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئەمڕۆ چوارشەممە هۆشداریی توند و نوێی ئاڕاستەی ئێران کرد و هەڕەشەی وەشاندنی لێدانی سەربازیی بەهێزی لێکرد. ترەمپ تاران بەوە تۆمەتبار دەکات کە لە دانوستانەکانی تایبەت بە کۆتاییهێنان بە شەڕی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا یاری بە کات دەکات و سوکایەتی بە مێشکی ئەمریکا دەکات.
ترەمپ لە کۆشکی سپییەوە بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند: "واشنتۆن ئەمڕۆش هێرشی توند و بەهێز دەکاتەوە، رێک وەک ئەوەی دوێنێ ئەنجاممان دا."
سەرۆکی ئەمریکا جەختیکردەوە، وڵاتەکەی دەیەوێت بگاتە رێککەوتنێکی "راستەقینە، کارا و جێبەجێکراو"، ئەوەشی خستەڕوو، "ئێران پێشتر رازی بووە بەوەی نەبێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، و ئێستاش کاتی ئەوەیە ئیمزا لەسەر رێککەوتنەکە بکەن."
ئاماژەی بەوەشکرد، تاران بەردەوامە لە سستکردنی پرۆسەکە و کات دەکوژێت، بەڵام "دەبینین لە داهاتوودا چی رودەدات."
سەبارەت بە هەڕەشەکانی بۆ لەناوبردنی ژێرخانی ئابوریی ئێران، ترەمپ وتی: "وردەکاریی زیاتر نادەم لەسەر نیازم بۆ تێکدانی پردەکان و وێستگەکانی وزەی ئێران."
پێشتریش، بەپێی راپۆرتێکی "فۆکس نیوز"، ترەمپ رایگەیاندبوو، ئامادەیە فەرمانی هێرشکردنە سەر وێستگەکانی کارەبا و پردەکانی ئێران دەربکات، بەڵام هاوکات دەرفەتێکی پێداون بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە و رزگاربوون لەو هێرشانە. ترەمپ جارێکی تر جەختی کردەوە کە تاران زۆر دواکەوتووە لە ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە و وتی: "هێشتا کارم لەگەڵ ئێران تەواو نەبووە."
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم پێشوازیکرد لە فەرامەرز ئەسەدی، کونسوڵی گشتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە هەولێر و لەبارەی چەند پرسێکی جێی بایەخی هەردوولا ئاڵوگۆڕی بێروڕایان کرد.
لە تەوەرێکی کۆبوونەوەکەدا ئەمڕۆ بەڕێوەچوو، باس لە دواین پێشهاتەکانی ناوچەکە کرا، لەمبارەیەوە جێگری سەرۆک وەزیران هیوای خواست دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بە دەرەنجامێکی دڵخواز بۆ هەموو لایەک بگات و ئاشتی و سەقامگیری هەمیشەیی لێ بکەوێتەوە.
سەبارەت بە رەوشی عیراق و پێکهاتنی حکومەتی نوێ، قوباد تاڵەبانی گەشبینی خۆی دەربڕی بەوەی دەرفەتێکی باش هاتووەتە ئاراوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغداد و جەختیکردەوە لەوەی پێویستە لەم قۆناغەدا هەرێم و بەغداد پێکەوە هاوکار و هەماهەنگ بن و کاربکەن بۆ گەشەپێدانی ئابوری و باشترکردنی رەوشی خزمەتگوزاری و ژیان و گوزەرانی هاووڵاتییان.
لە تەوەرێکی تردا، باس لە رەوشی سیاسی ناوخۆی هەرێمی کوردستان کرا، لەمبارەیەشەوە جێگری سەرۆک وەزیران جەختیکردەوە، لەسەر زیاترکردنی هەوڵەکان بۆ کۆتاییهێنان بەو چەقبەستووییەی ئێستا هەیە و بە پێویستی زانی دانووستانەکانی نێوان لایەنەکان بۆ پێکهێنانی حکومەتێک لەسەر بنەمای هاوبەشیی راستەقینە دەست پێ بکاتەوە.
ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم چەند بڕیارێکی گرنگ لەبارەی هەناردەکردنی نەوت، پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەغدا و سیستمی ئەسیکۆدا دەدات.
ئەمڕۆ چوارشەممە، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە، لە کۆبوونەوەکەدا چەندین دۆسیەی گرنگی تایبەت بە دانوستانەکانی نێوان هەولێر و بەغداد، پرسی کەمبوونەوەی داهاتەکان و دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت تاووتوێ کران.
لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەکەدا، تیشک خرایەسەر پێشنیازی هێنانەکایەی دەسەتەیەکی باڵای وەزاریی هاوئاهەنگیی هەمیشەیی کرا بە ئەندامیەتیی وەزیر و لێپرسراوانی پەیوەندیدار لە هەردوو حکومەت، بە ئامانجی گەڵاڵەکردنی نەخشەڕێگەیەک بۆ بەردەوامیدان بە دانوستان لەسەر دۆسیە هەڵپەسێردراوەکان، کە ئەم دەستپێشخەرییەش بە هەوڵی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم بوو.
ئەنجومەنی وەزیران دوای گفتوگۆ، پێشنیازەکەی پەسەند کرد و بڕیار درا ئاراستەی حکومەتی فیدڕاڵ بکرێت بۆ بڕیاری هاوبەشی هەردوو حکومەت.
لە بڕگەی دووەمی کۆبوونەوەکەدا، دوا پەرەسەندنەکانی کەرتی نەوت و دەرئەنجامی کۆبوونەوەکانی وەفدی هەرێم و نوێنەری کۆمپانیا نەوتییەکان لەگەڵ سەرۆک وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەتی فیدراڵ لەلایەن وەزیری سامانە سروشتییەکان بە وەکالەت و ئەندامانی وەفدی دانوستانکار خرایەڕوو.
ئەنجومەنی وەزیران جەختی لە سەر هەڵوێستی هەرێم کردەوە لە پشتیوانیکردنی حکومەتی نوێی فیدڕاڵ بە سەرۆکایەتیی عەلی زەیدی، بۆ بەرەنگاربوونەوە و چارەسەری ئەو ئاڵنگارییە داراییانەی رووبەڕووی عیراق بووەتەوە بەهۆی بارودۆخی ئەم دواییەی ناوچەکە.
وەزیری سامانە سروشتییەکان و وەفدی دانوستان راسپێردران کە رێکارەکان خێرا بکەن تا هەرچی زووە لە رێگەی بۆریی نەوتی هەرێمەوە، بەرزترین ئاستی هەناردەکردن بۆ بازاڕی جیهانی ئەنجام بدرێت و داهاتەکەش بگەڕێتەوە بۆ گەنجینەی فیدڕاڵ.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا دوای دڵنیاییدانی حکومەتی فیدڕاڵ بە پاراستنی ئاسایشیی کەرتی نەوت و وزەی هەرێم و قەرەبووکردنەوەی زیانی هەر هێرشێک، بڕیاردرا دەبێت کۆمپانیا نەوتییەکان لە چەند رۆژی داهاتوودا دەست بە زیادکردنی بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی نەوت بکەنەوە.
تەوەری کۆتایی کۆبوونەوەکە تایبەت بوو بە دۆسیەی داهاتە ناوخۆییەکان و بابەتی جێبەجێکردنی رێکارەکانی سیستمی ئەسیکۆدا لە هەرێمی کوردستان و کاریگەرییەکانی لەسەر کەمبوونەوەی بەرچاوی داهاتی گشتی و موچە.
وەزیری دارایی و ئابوری لە چوارچێوەی راپۆرتێکدا روونی کردەوە کە داهاتی پێنج مانگی یەکەمی ساڵی 2026 بەراورد بە ساڵی 2025 دابەزینی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە، بەهۆی جەنگ، بارودۆخی ئاڵۆزی ناوچەکە و یەکلایینەبوونەوەی دۆسیەی ئەسیکۆدا، داهاتی مانگانەی هەرێم بە رێژەی زیاتر لە 70٪ دابەزیوە.
ئەنجومەنی وەزیران داوای لە حکومەتی فیدڕاڵ کرد پێداچوونەوەی پێویست بکات بە بڕیاری بڕینی 120 ملیار دیناری دیاریکراو وەک بەشی گەنجینەی فیدڕاڵ.
هەروەها ئەنجومەنی وەزیران جەختی کردەوە، پێویستە لە نزیکترین دەرفەتدا، ئەنجومەنی وەزاریی فیدڕاڵ بۆ کاروباری ئابوری، ئەو لەیەکترتێگەیشتنە بەراییە پەسەند بکات کە لە مانگی نیسانی ئەمساڵ لەنێوان هەردوولا تایبەت بە جێبەجێکردنی سیستمی ئەسیکۆدا لە دەروازە سنورییەکانی هەرێم ئیمزا کراوە، چونکە بە چارەسەرکردنی ئەم دۆسیەیە، داهاتی دەروازەکان زیاد دەکات، جوڵەی بازرگانی چالاک دەبێتەوە و بازاڕ دەبووژێتەوە، کە ئەمەش لە بەرژەوەندیی تەواوی عیراقدایە.
لە پەیامێکیدا سەبارەت بە گرژییەکانی ناوچەکە، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، ئێران کاتێکی زۆری بەفیڕۆدا بەهۆی دانوستاندن لەسەر رێککەوتنێک کە دەکرا دەستکەوتی گەورەی بۆ بهێنێتە دی، بەڵام لە ئێستادا دەبێت باجی ئەو سەرکێشی و کات بەفیڕۆدانەی بدات.
سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامەکەیدا، کە لە تروس سۆشیال بڵاویکردوەتەوە و دەڵێت؛ تاران تەنیا قسە دەکات بێ ئەوەی هیچ کردارێکی هەبێت.
جەختی کردەوەتەوە، کە سەردەمی سەرەڕۆیی و مەترسی ئێران لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە تەواوی کۆتایی پێهاتووە.
ئاماژەی بەوەشکردوە، هێزە چەکدارەکانی ئێران لە ئێستادا لە ناو فەوزایەکی گەورە و پشێویەکی زۆردان و توانیویانە بەشێکی زۆر لە پێکهاتە سەرەکییەکانی ئەو سوپایە، بەتایبەت هێزە دەریایی و ئاسمانییەکانی لەناوبەرن.
وتەبێژی سەرۆک وەزیران، حەیدەر عەبودی، ئەمڕۆ چوارشەممە، جەختی کردەوە کە سەردانی داهاتووی سەرۆک وەزیران بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، چەندین دۆسیە و دەستپێشخەریی گرنگ لەخۆدەگرێت.
حەیدەر عەبودی، وتەبێژی سەرۆک وەزیران، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا کە لە ئەنجومەنی وەزیران سازی کرد، رایگەیاند: حکومەت لەسەر بنەمای رێنماییەکانی سەرۆک وەزیران، عەلی زەیدی، بڕیاریداوە بودجەی پڕۆژە و بەرنامەکان بە هەماهەنگی لەگەڵ بانکی نێودەوڵەتی و لیژنەی دارایی پەرلەمان پەسەند بکات، ئەمەش بۆ گواستنەوەی قۆناغ بە قۆناغ بەرەو بەهێزکردنی چاکسازییە ئابوورییەکان.
وتیشی: سەرۆک وەزیران سەرپەرشتی پڕۆژەی (سندووقی گەشەپێدان) دەکات لە رێگەی بەشداریی نێودەوڵەتیی کاراوە، خاڵی دەستپێکی پڕۆژەکە بە 100 ملیار دۆلار دەبێت و پێدەچێت بگاتە 250 ملیار دۆلار.
ئاماژەی بەوەش کرد کە: سندوقی گەشەپێدان دەفرێکی وەبەرهێنانە و بە بەشداریی نێودەوڵەتیی دۆستانی عیراق بەڕێوەدەچێت، ئەم بەشدارییەش پێداویستییەکانی گەشەپێدان دابین دەکات.
عەبوودی رونیکردەوە: حکومەت پشت بە بودجەی پڕۆژە و بەرنامەکان دەبەستێت، سەرۆک وەزیرانیش تێبینی و سەرنجی لەسەر شێوازی ئێستای بودجە هەیە و پێیوایە لەئاستی پێویستدا نییە، بۆیە پێیوایە بودجەی بەرنامەکان بۆ ئەم قۆناغە باشترینە.
لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوە کرد کە: سەردانی داهاتووی سەرۆک وەزیران بۆ ئەمریکا، دۆسیە و دەستپێشخەریی زۆر گرنگ لەخۆدەگرێت.