د. لەتیف رەشید سەرۆكی كۆماری عیراق، زانیارییەكانی خۆی لە سەرژمێری گشتی دانیشتوواندا لە سلێمانی تۆماركرد و داواش لە هاوڵاتیان دەكات هاوكاری تیمەكانی سەرژمێری بكەن.

سەرۆك كۆماری عیراق لە شاری سلێمانی زانیاریی خۆی پێشكەش بە تیمی سەرژمێری كرد و خۆی تۆماركرد و جەختی لە گرنگی سەرژمێری گشتی دانیشتوان كردەوە لە بەدەستهێنانی زانیاری و ئامار و داتای دروست كە خزمەت بە پلانەكانی گەشەپێدانی ئابووری و كۆمەڵایەتی دەكات و ڕەنگدانەوەی دەبێت لە پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری كاریگەر بۆ هەموو عێراقییەكان.

سەرۆك كۆمار داواش لە هاووڵاتیان دەكات كە هاوكاری تیمەكانی سەرژمێری بكەن بۆ ئەوەی ئەم پڕۆسە  گرنگە سەركەوتوو بێت و ئامانجە خوازراوەكانی بەدیبهێنێت.

وەزیری پلاندانانی عیراق داوا لە هاووڵاتیان دەكات هاوكاری تیمەكانی پرۆسەی سەرژمێری گشتی دانیشتوان بكەن و زانیاری دروستیان بدەنێ.

خالید نەجم، وەزیری پلاندانانی عیراق رایگەیاند، سەرژمێری دانیشتوان گرنگییەكی زۆری هەیە، چونكە رۆڵی دەبێت لە گرەنتیكردنی دادپەروەری كۆمەڵایەتی و ئابوری و باشتركردنی ئاستی خزمەتگوزارییەكان لەسەرجەم بوارەكاندا.

هەروەها داوادەكات هاووڵاتیان هاوكاری تیمەكانی سەرژمێری بكەن و زانیاری دروستیان بدەنێ، راشیگەیاند،  پرۆسەی سەرژمێری گشتی تا كۆتایی رۆژی پێنجشەممە لەسەرجەم ناوچەكانی عیراق بەردەوام دەبێت.

ئیدارەی پارێزگای هەڵەبجە رەتیدەكاتەوە هیچ بڕیار و نووسراوێكی رەسمی لەلایەن حكومەتی هەرێم یاخود حكومەتی فیدراڵەوە دەرچووبێت بۆ قەرەبووكردنی ئەو هاووڵاتیانەی لەكاتی كیمیابارانكردنی هەڵەبجە ئاوارەی ئێران بوون.

ئیدارەی پارێزگای هەڵەبجە لە راگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە، چەند جارێكە بابەتی قەرەبووكردنەوەی هاووڵاتیانی ئاوارەی پارێزگای هەڵەبجە بەبێ هیچ نووسراوێكی رەسمی حكومەتی هەرێم  یاخود حكومەتی فیدراڵ دەجوڵێندرێت بۆ مەرامی سیاسی و كەسی.

ئەوەشی خستووەتەڕوو، دوای بەدواداچوونیان بۆ ئەو بابەتە لە رێگەی حكومەتی هەرێم و وەزارەتی ناوخۆوە كە لیژنەی تایبەتمەندی بۆ پێكهێنراوە دەركەوتووە، لەئیستادا هیچ نوسراوێكی رەسمی نییە بۆ دەستپێكردنەوەی قەرەبووی هاووڵاتیانی ئاوارەی هەڵەبجە لەلایەن حكومەتی هەرێم یاخود حكومەتی فیدراڵەوە.

ئیدارەی پارێزگاكە دڵنیاییش دەدات، لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونەكانیان بۆ قەرەبووكردنەوەی هاووڵاتیانی ئاوارە بەردەوامی دەبێت و لەكاتی بوونی هەر نووسراوێكی رەسمی لەوبارەیەوە، بۆ رای گشتی بڵاودەكەنەوە.

ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریكا سبەینێ دەنگ لەسەر یاسایەك دەدات كە ئەگەر پەسەند بكرێت، فرۆشتنی چەند جۆرێك چەك بە ئیسرائیل قەدەغە دەكرێت.

سیناتۆر بێرنی ساندەرز ئەندامی سەربەخۆ لە ئەنجومەنی پیران كە هاوپەیمانی دیموكراتەكانە رایگەیاند، ئیسرائیل بە بۆمبی ئەمریكی بۆردومانی گەڕەكە قەرەباڵغەكان دەكات و سەدان هاووڵاتی مەدەنی دەكوژێت بۆ لەناوبردنی ژمارەیەكی كەم لە چەكدارانی حەماس و دەشڵێت، ئەم كارانە نایاساییە.

پرۆژە یاساكە، لەلایەن سیناتۆر بێرنی ساندەرزەوە پێشكەش بە ئەنجومەنی پیران كراوە و یاساكانی ئەمریكاش ئەو مافە بە كۆنگرێس دەدەن فرۆشتنی چەك لە دەرەوەی وڵاتەكە رابگرێت.

میدیاكانی ئەمریكا دەڵێن، دوو لەو بڕیارانە كە لەلایەن ساندەرز و  هەردوو ئەندامی دیموكرات جێف مێركلی و پیتەر وێڵچ پێشكەش كراون و تیایدا فرۆشتنی هاوەنی ١٢٠ ملم و تەقەمەنی هێرشی راستەوخۆ قەدەغە دەكەن، بڕیاری سێیەمیش كە سیناتۆری دیموكرات برایان شاتز پشتیوانی لێدەكات بۆ ئەوەیە رێگری لە فرۆشتنی گولەی تانك بكرێت.

سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، لیژنەی دەستپاكی راسپارد بۆ ئامادەكردنی راپۆڕتێك لەسەر كاروباری وەزارەت و دەستە سەربەخۆكان و پارێزگاكان و فەرمانگە حكومییەكان و دەستنیشانكردنی هەر گەندەڵی و خراپ بەڕێوەبردنێك تێیاندا.

مەحمود مەشهەدانی، سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەران لە نووسراوێكدا كە ئاڕاستەی لیژنەی دەستپاكی كردووە، لیژنەكەی راسپاردووە بە سوود بینین لە سەرجەم دەسەڵاتەكانی ناو ئەنجومەنی نوێنەران، لەنێویاندا دیوانی چاودێری دارایی، راپۆڕتێك لەسەر كاروباری وەزارەت و دەستە سەربەخۆ و پارێزگاكان و فەرمانگە حكومییەكان ئامادە بكات.

هەروەها، مەشهەدانی داوایكردووە لیژنەی دەستپاكی لە راپۆڕتەكەیدا دەستنیشانی هەر حاڵەتێكی گەندەڵی و خراپ بەڕێوەبردن لەو فەرمانگە حكومییانەدا بكات و هەڵسەنگاندنیان بۆ بكات، دوایین مۆڵەتیش بۆ پێشكەشكردنی راپۆڕتەكە بە ئەنجومەنی نوێنەران ١٥ـی كانوی دووەمی ساڵی داهاتووە.

لە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم كێشە بۆ سەرژمێری دروستكراوە و یوزەر و پاسۆردی فۆڕمی ناو تابلێتی بژمێرەكان ناكرێتەوە، سالار مەحمودیش دەڵێت، كێشەكە سیاسییە.

سالار مەحمود لێپرسراوی مەڵبەندی گەرمیانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە لێدوانێكدا بۆ كوردسات نیوز رایگەیاند، كێشە بۆ دانیشتووانی ناحیە و گوندەكانی نێوان كەلار و جەلەولا دروستبووە و كێشەكەش سیاسییە.

وتیشی، لە ناحیەی كۆكز و نزیكەی ١٠ گوندی ناحیەكە، ٤٠ بژمێر لە بەیانییەوە تائێستا فۆڕمی ناو تابلێتەكانیان كارا نابێت و یوزەر و پاسۆردی فۆڕمی ناو تابلێتی بژمێرەكان ناكرێتەوە.

هاوكات سروە محەمەد ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران رایگەیاند، لەسەر هێڵن بۆ چارەسەركردنی كێشەی كارانەبوونی تابلێتەكان، كە بە كێشەیەكی سیاسی دایدەنێین.ڤ

ئەمڕۆ دواین وادەیە بۆ تۆماری بایۆمەتری ئەو موچەخۆرانەی كە تائێستا خۆیان تۆمارنەكردووە و بایۆمەترییان نییە.

پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، ئەمڕۆ سەعات شەشی ئێوارە دواین وادە دەبێت بۆ تۆماری بایۆمەتری ئەو خانەنشین و موچەخۆرانەی كە تائێستا خۆیان تۆمار نەكردووە. سەرچاوەیەكیش بە كوردسات نیوزی وت، ئەگەری هەیە وادەی دروستكردنی بایۆمەتری بۆ مووچەخۆران درێژبكرێتەوە.

پێشتر وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاندبوو، ئەو مووچەخۆر و خانەنشین و خاوەن پێداویستییە تایبەت و وارسی شەهیدانەی تائێستا خۆیان لە سیستمی بایۆمەتری تۆمارنەكردووە ٢٠ی ئەم مانگە دواین وادەیە خۆیان تۆماربكەن، بەڵام ٢٠ و٢١ی مانگ پشووە بەهۆی پرۆسەی سەرژمێری و قەدەغەی هاتوچۆوە بۆیە ئەمڕۆ دوا وادەیە.

راشیگەیاندبوو، هەر كەسێك تۆماری بایۆمەتری نەبێت لەلایەن حكومەتی عیراقەوە موچەكەی رادەگیرێت.

ئیسرائیل داوا لە ئەنجومەنی ئاسایش دەكات فشاربخاتە سەر حكومەتی عیراق بۆ دانانی سنورێك بۆ ئەو هێرشانەی گروپە چەكدارەكانی سەر بە ئێران لە عیراقەوە  دەیكەنە سەری.

جەدعون ساعر، وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل رایگەیاندووە، بەرپرسیارێتی حكومەتی عیراقە كە رێگری بكات لەوەی خاكەكەی بەكاربهێنرێت بۆ ئەنجامدانی هێرش بۆ وڵاتانی دیكە، هەربۆیە نامەیەكی ئاراستەی ئەنجومەنی ئاسایش كردووە و لەڕێیەوە داوایكردووە كە رێكاری بەپەلە بگرنەبەر بۆ راگرتنی هێرشی گروپە چەكدارەكانی سەر بە ئێران لە عیراق كە بۆ هێرشكردنە سەر ئیسرائیل بەكاریدەهێنن.

راشیگەیاندووە، پێویستە حكومەتی عیراق بەپێی یاسای نێودەوڵەتی رێز لە پابەندبوونەكانی خۆی بگرێت و رێگری لەو هێرشانە بكات، تەئكیدیشیكردووەتەوە كە ئیسرائیل مافی بەرگریكردنی لە خۆی هەیە و بەپێی پەیماننامەی نەتەوە یەكگرتووەكان، دەتوانێت هەموو رێكارێكی پێویست دژی گروپە چەكدارەكانی سەر بە ئێران لە عیراق بگرێتەبەر بۆ بەرگریكردن لە خۆی و هاووڵاتییەكانی.

لە دوای دەستپێكردنی جەنگی غەززەوە،  هێرشەكانی مقاوەمەی ئیسلامی بۆ سەر ئیسرائیل دەستیپێكردووە و بەردەوام لە زیادبوندایە، بەپێی راپۆرتێكی رۆژنامەی مەعاریفی ئیسرائیلیش، تەلئەبیب پلانی هەیە بۆ وەڵامدانەوە، ئەگەر بێتو هێرشەكان لە بەرەی عیراقەوە زیاد بكەن.

ئەمڕۆ قۆناغی یەكەمی پڕۆسەی سەرژمێری گشتی دانیشتووان لە عیراق و هەرێمی كوردستان كۆتایی دێت و سبەینێ‌ قۆناغی دووەم دەستپێدەكات و قەدەغەی هاتووچۆ دەچێتە بواری جێبەجێكردنەوە.

قۆناغی یەكەمی پڕۆسەی سەرژمێری گشتی دانیشتووان لە رۆژی ١٦ی ئەم مانگە دەستپێكردووە و تا سەعات ١٢ی شەوی ئەمشەو بەردەوام دەبێت، بۆ ئەو قۆناغەشە پێویستە لە هەر ماڵێك كەسێك یان زیاتر ئامادە بێت و بەڵگەكان بدات بە بژمێرەكان، لەدوای وەرگرتنی بەڵگەنامە، بژمێرەكان ناو و رۆژ و ساڵی لەدایكبوونی ئەندامانی خێزانەكە تۆماردەكات، وەك ئامادەكارییەك بۆ رۆژانی ٢٠ و ٢١ی مانگ.

هاوكات لەدوای كۆتاییهاتنی قۆناغی یەكەم، سبەینێ‌ قۆناغی دووەمی سەرژمێری گشتی دانیشتووان لە عیراق و هەرێمی كوردستان دەستپێدەكات و ماوەی دوو رۆژ بەردەوامدەبێت، لەو دوو رۆژەدا قەدەغەی هاتوچۆی سەرتاسەری دەبێت و پێویستە هاووڵاتییان لە ماڵەكانیان بمێننەوە و بەڵگەنامە رەسمییەكانیان بدەن بە تیمی سەرژمێری و وەڵامی پرسیارەكان بە دروستی بدەنەوە.

بڕیاردەری فراكسیۆنی یەكێتی لە ئەنجومەنی نوێنەران دەڵێت، لە ناوچە كوردستانییەكان كورد هەیە بە ٥٠٠ دۆلار ناسنامە بۆ  عەرەبی هاوردە دەردەهێنێت.

كاروان یاروەیس لە پەیجی تایبەتی خۆی لە فەیسبووك ئاماژەی بەوەكردووە، بەپێچەوانەوەی هەموو ئەوانەی دڵنیایی دەدەن، مەترسیی قوڵی هەیە، ئەو سەرژمێرییە لە داهاتوویەكی نزیكدا، هێندەی دیكە چارەنوسی ناوچە كوردستانییەكان بخاتە مەترسییەوە.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، لەچەند ساڵی رابردوودا بەئێستاشەوە جوتیاری كورد سەدان دۆنم زەوی كشتوكاڵی بە عەرەبی هاوردە فرۆشتووە، بەشی زۆری ئەو خانوانەشی كە حكومەتی هەرێم وەك پشتێنەیەكی گرنگ لە زەنگاباد بۆ ئاوارە كوردەكان دروستیكردوون كە سەرووی ٤٠٠ خانوو بوو، بە پارەیەكی كەم بە بەعەرەبی هاوردە فرۆشراون.

دەشڵێت، كوردی واهەیە، بە ٥٠٠ دۆلار بەرتیل نفوسی عەرەبی هاوردە دەگوازێتەوە بۆ ناوچە كوردستانییەكان و بەپێچەوانەشەوە بەهەمان پارە نفوسی كورد دەگوازێتەوە.

حزبوڵای لوبنان بە موشەك بۆردومانی تەلئەبیبی كرد و بەهۆیەوە كارەبای بەشێك لە شارەكە پچڕاو فڕۆكەخانەی بن گۆریۆنیش داخرا.

میدیاكانی ئیسرائیل بڵاویانكردەوە، حزبوڵا بە چوار مووشەك ناوەڕاستی تەلئەبیبی بۆردومانكردووە و سیستمی بەرگری نەیتوانیوە بەرپەرچی هێرشەكە بداتەوە.

پۆلیسی ئیسرائیل دەڵێت، بەهۆی بۆردومانەكەوە پێنج كەس برینداربوون و كارەبای زۆربەی شارەكەش پچڕاوە، هەروەها فڕۆكەخانەی بنگۆریۆنیش داخراوە.

ڕۆژنامەی یەدیعوت ئەهرۆنۆتی ئیسرائیلی بڵاویكردەوە، دەسەڵاتداران هۆشدارییان داوەتە هاووڵاتیان كە لە ناوچەكانی تەلئەبیب، ئیلات، كەریات، شەمونە، تانیا، ڕامات، بەنی براك، هۆلۆن و ژمارەیەك ناوچەی نیشتەجێبوون لە جەلیل لە ماڵ و حاڵی خۆیان بمێننەوە.

ئەو بۆردومانەی حزبوڵا لەكاتێكدایە، كەناڵی ١٢ی ئیسرائیلی بڵاویكردۆتەوە، لە ماوەی كەمتر لە ٢٤ سەعاتی رابردوودا سوپای ئیسرائیل ١٧٠ مووشەكی ئاراستەی لوبنان كردووە.

ماڵپەڕی ئەكسیۆسی ئەمریكیش بڵاویكردووەتەوە، چڕكردنەوەی هێرش و بۆردومانەكان بۆ سەر لوبنان، ئامانج لێی فشارخستنە سەر حزبوڵایە بۆ رازیبوون بە مەرجەكانی ئاگربەست.

لە رۆژانی ٢٠ و ٢١ی ئەم مانگە، كە بەهۆی سەرژمێرییەوە قەدەغەی هاتووچۆ رادەگەیەندرێت، بەڵام جوڵەی بازرگانی و گەشتیاری لە هەردوو دەروازەی  پەروێزخان و باشماخ ئاسایی دەبێت.

راگەیاندن و پەیوەندییەكانی كۆمەڵگای دەروازەی نێودەوڵەتی پەروێزخان ئاگاداری هاووڵاتیان دەكات ڕۆژانی چوارشەممە و پێنجشەممە، جوڵەی بازرگانی و گەشتیاری لە دەروازەكەوە ئاسایی دەبێت و سەرجەم بنكەكانی ناو دەروازەكە لە ئەركدا دەبن بۆ راییكردنی مامەڵەی هاووڵاتیان. 

هاوكات بەڕێوەبەرایەتی كۆمەڵگای دەروازەی نێودەوڵەتی باشماخ رایگەیاندووە، لە رۆژانی ٢٠ و ٢١ و ڕۆژانی دوایی، هاتووچۆ لە دەروازەكە ئاسایی دەبێت و سەرجەم فەرمانگەكان لە ئەركدا دەبن بۆ خزمەتی هاووڵاتیان.

بەپێی رێنماییەكانی وەزارەتی ناوخۆی هەرێم، لە سەعات ١٢ی شەوی ١٩ لەسەر ٢٠ تا سەعات ١٢ی شەوی ٢١ لەسەر ٢٢ی تشرینی دووەم قەدەغەی هاتوچۆ ڕادەگەیەندرێت و هاتنە دەرەوە و هاتوچۆی ناوشارەكان و نێوان شارەكان سنوردار دەبێت و تەنها فڕۆكەخانە و دەروازە نێودەوڵەتییەكان كراوە دەبن.

ئەمریكا پشتیوانی ئەنجامدانی سەرژمێری گشتی دانیشتووان دەكات لە عیراق و هەرێمی كوردستان و بە گرنگی دەزانێت بۆ داڕشتنی ستراتیژی سیاسی و ئابووری وڵات.

ئەلینا رۆمانۆسكی باڵیۆزی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لە عیراق لە تۆڕی ئێكس بڵاویكردووەتەوە، لەم هەفتەیەدا یەكەمین سەرژمێری دانیشتوان لە عێراق لەدوای ساڵی 1997وە ئەنجام دەدرێت و سەرجەم پارێزگاكانی عیراق دەگرێتەوە.

دەشڵێت، ئەم سەرژمێرییە هەنگاوێكی گرنگە بۆ پێدانی زانیاری دروست كە بەشدارە لە داڕشتنی ستراتیژی سیاسی و ئابووری و گەشەپێدانێكی كاریگەر.

جەختی لەوەشكردووەتەوە، ئەمریكا پاڵپشتی ئەم هەنگاوە گەورەیە دەكات بەرەو بڕیاردان لە داتاكان لەلایەن حكومەتی عیراقەوە بۆ گەیاندنی خزمەتگوزارییەكان بە گەلەكەی.

‎ئەندامێكی ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك رایدەگەیەنێت، هەر بژمێرێك ناوی هەر ماڵ و كەسێك بە بیانووی جیاوازەوە تۆمارنەكات ڕاستەوخۆ سزا دەدرێت.

‎د. ئەحمەد كەركوكی لە بەیاننامەیەكدا دەڵێت، هەر بژمێرێك ناوی هەر ماڵ و كەسێك بە بیانووی جیاوازەوە تۆمارنەكات ڕاستەوخۆ بەبڕیاری پارێزگاری كەركوك لەكارەكەی دووردەخرێتەوە.

جەخت لەوەشدەكاتەوە، فۆنتی كوردی بۆ ئایپادی دەستی بژمێرەكان زیادكراوە لەپێناوی نووسینی ناوە كوردییەكان وەك خۆی، بەپێویستیشی دەزانێت هەموو كوردێكی ڕەسەن هەست بە بەرپرسیارێتی بكات و بگەڕێتەوە بۆ شارەكەی خۆی و ناوی خۆیان لە سەرژمێری تۆمار بكەن.

بنیامین ناتانیاهۆ ئاشكرایدەكات، لە هێرشەكەی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران،  بەرنامە ئەتۆمییەكەی تارانیان كردووەتە ئامانج.

سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل لەبەردەم كنێستی وڵاتەكەی رایگەیاند، لەگەڵ ترەمپ قسەی كردووە و لەسەر هەڕەشەی ئێران بە تەواوەتی هاوڕان، جەختیشی لەوەكردەوە كە شەڕی ئەوان بە پلەی یەكەم دژی ئێرانە و لە هێرشەكەی ئیسرائیل لە مانگی تشرینی یەكەمی رابردوو بۆ سەر ئێران، بەشێك لە بەرنامە ئەتۆمییەكەی تارانیان كردووەتە ئامانج.

ناتانیاهۆ جەختیشی لەوەشكردەوە، حەماس بەربەستە لەبەردەم ڕێككەوتنی ئاگربەستی غەززە، ئەمریكاش ئەمە پشتڕاستدەكاتەوە، بەوتەی خۆی، هەڕەشەی واشنتۆنیان بۆ چوونە ناو ڕەفەح رەتكردووەتەوە لە رابردوودا.

ناتانیاهۆ باسی پەیوەندی خۆی لەگەڵ بایدن كرد و وتی، راستەوخۆ جۆ بایدن دژایەتی خۆی بۆ چوونە ناو رەفەح دەربڕیوە و جەختی لەوەكردووەتەوە، ئەگەر ئیسرائیل ئەوكارە بكات، ناتانیاهۆ تەنیا دەمێنێتەوە.

حزبوڵای لوبنان كوژرانی چوار كارمەندی فەرمانگەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ محەمەد عەفیف راگەیاند.

حزبوڵا لە بەیاننامەیەكدا ماتەمینی بۆ كوژرانی چوار كارمەندی خۆی راگەیاندووە كە لەگەڵ محەمەد عەفیف لێپرسراوی راگەیاندنی حزبەكە كوژران.

حیزبوڵا ئاماژەی بەوەشكردووە، رۆژی یەكشەممە لە بۆردومانێكی ئاسمانی ئیسرائیلدا محەمەد عەفیف و چوار كارمەندی فەرمانگەی پەیوەندییەكان لە بەیروت كوژراون.

عەفیف یەكێك لە رۆژنامەنووسە دیارەكانی حزبوڵا بوو، بە پردێكی میدیایی گرنگ دادەنرا لەنێوان حزبوڵا و جەماوەری لوبنان و جیهان.

هێرشەكەی ئیسرائیل بۆ سەر گەڕەكی رەئس نەبا لە باشوری بەیروت كە تیایدا محەمەد عەفیفی كردە ئامانج، هیچ هۆشدارییەكی پێشووەختەی نەبووە، لەكاتێكدا ژمارەیەكی زۆر ئاوارە لەو گەڕەكەدا نیشتەجێن.