وابڕیارە ئەمڕۆ پاشنیوەڕۆ کابینەی ئەمنی ئیسرائیل، بۆ تاوتوێکردنی چۆنیەتی وەڵامدانەوەی هێرشەکانی ئەم بەیانیەی موشەکە بالیستیەکەی حوسییەکان، کۆبوونەوەیەکی بەپەلە ئەنجام دەدات.

بەپێی ڕاپۆرتی "میدڵ ئیست نیوز"، لە دوای هێرشە موشەکیەکەی ئەمڕۆی ئەنسارولڵای یەمەن بۆ سەر فڕۆکەخانەی بن گۆریۆن، کابینەی ئەمنی ئیسرائیل بڕیاری داوە ئەمڕۆ دوای نیوەڕۆ کۆبوونەوەیەک سازبکات بۆ دیاریکردنی شێوازی وەڵامدانەوەی ئەم هێرشانە.

رۆژنامەی "مەعاریف" بە پشت بەستن بە راپۆرتی جەزیرە بڵاویکردەوە، بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە میانەی راوێژە ئەمنییەکانی ئەمڕۆدا، سیاسەتە نوێیەکانی پەیوەست بە وەڵامدانەوەی هاویشتنی موشەک لە یەمەنەوە تاوتوێ دەکات.

هاوکات دەزگای رادیۆ و تەلەفزیۆنی ئیسرائیل، بە نپشت بەستن بە سەرچاوەیەکی ئەمنی رایگەیاند: تەل ئەبیب بە توندی وەڵامی بە ئامانجگرتنی فڕۆکەخانەی بن گۆریۆن دەداتەوە.

ئەم سەرچاوەیە بە پشت بەستن بە بەرپرسێکی باڵای ئیسرائیل نووسیوێتی: "دوای بە ئامانجگرتنی فڕۆکەخانەی بن گۆریۆن، چیتر هیچ سنورێک لەبەردەم خۆماندا نابینین".

لە لایەکی ترەوە، کەناڵی 12ـی تەلەفزیۆنی ئیسرائیل رایگەیاند کە فڕۆکەیەکی هێڵی ئاسمانی هیندستان چەند خولەکێک دوای نیشتنەوەی لەسەر فڕگەی فڕۆکەخانەی بن گۆریۆن، بەهۆی هێرشەکەوە راستەوخۆ گەڕاوەتەوە.

وتەبێژی هێزە چەکدارەکانی یەمەن یەحیا سەریع،  راگەیاند ناوبراو زیادی کرد: ئەنسارولڵای یەمەن لە درێژەی پشتیوانیکردن لە خەڵکی ستەملێکراوی غەززە و بەرخۆدانی ئەوان، فڕۆکەخانەی بن گۆریۆن لە یافای داگیرکراو کردە ئامانجی هێرشی موشەکی.

هاوكات كەجەكە رایگەیاند ئۆندەری شەهیدی ئاشتییە و بە مردنی كورد پشتیوانێكی گەورەی لەدەستداوە، ئەحمەد توركیش دەڵێت ئەو كەلێنەی لە نەبونی ئۆۆندەر دروست بووە بە ئاسانی پڕ نابێتەوە.

كۆما جڤاكێن كوردستان كەجەكە بۆ كۆچی سری سورەیا ئۆندەر، ئەندامی وەفدی ئیمڕاڵی و جێگری سەرۆكی پەرلەمانی توركیا لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە كە گەلی كورد كەسێكی گرنگی لە مێژوی تێكۆشان و ئاشتیخوازیی خۆیدا لەدەستدا بۆیە پێویستە ئامانجەكەی بهێنرێتە دی.

كەجەكە لە راگەیەنراوەكەیدا ئاماژەی بەوە كردوە كە ئۆندەر هاوكات لەگەڵ تێكۆشان بۆ یەكسانی و دادپەرەوەریی لە توركیا دۆست و پشتیوانێكی گرنگی كورد بوو تاوەكو دوا ساتی ژیانی سەرقاڵی بە ئامانج گەیاندنی پڕۆسەری چارەسەریی كورد بوە و  دواجاریش بوە شەهیدی ئاشتی.

هاوكات ئەحمەد تورك سیاسەتمەداری باكوری كوردستان و ئەندامی وەفدی پارتی یەكسانی و دیموكراسی گەلان هەدەپە لە پەیامێكیدا بۆ ئۆندەر رایگەیاند  ئەو ژیانی خۆی بۆ ئاشتی و دۆستایەتی گەلی كورد و تێكۆشان بۆ جوانییەكان تەرخان كردبوو بۆیە كەلێنی ئەو بە ئاسانی پڕ نابێتەوە.

 

موشەکێک لە فڕۆکەخانەی تەل ئەبیب کەوتە خوارەوە و سوپای ئیسرائیل باس لەوە دەکات، موشەکەکە لە یەمەنەوە هەڵدراوە.

سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، ئەمڕۆ یەکشەممە، موشەکێک لە ناوەڕاستی ئیسرائیل و لە فڕۆکەخانەی بون گۆریۆنی تەل ئەبیب کەوتە خوارەوە، کە موشەکەکە لە یەمەنەوە هەڵدراوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، هەوڵی رێگریکردن لە کەوتنە خوارەوەی موشەکەکەیان داوە، بەڵام لە کۆتاییدا لە فڕۆکەخانە کەوتووەتە خوارەوە.

لەئێستادا بەهۆی موشەکەکەوە گەشتەکانی فڕۆکەخانەکە بۆماوەیەکی کاتی راگیراوە و زەنگی ئاگادارکردنەوەش لە چەند ناوچەیەکی جیاوازی ئیسرائیلدا لێدەدرێت.

بەپێی هەواڵی میدیا جیهانییەکان، کەوتنەخوارەوەی موشەکەکە زیانی گیانی بەدوای خۆیدا نەهێناوە، بەڵام زیانی بەو شوێنە گەیاندووە کە لێی کەوتووەتە خوارەوە و دوکەڵێکی رەش ئاسمانی فڕۆکەخانەکەی داپۆشیەوە.

Footage from Ben Gurion airport in Tel Aviv shows black smoke rising from an unidentified site following a ballistic missile launch from Yemen. pic.twitter.com/DEEpEgYAKE

— Joe Truzman (@JoeTruzman) May 4, 2025

میدیای سوریا بڵاویانكردەوە، فڕۆكە جەنگییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش ژێرخانێكی ئابورییان لە رۆژهەڵاتی دێرەزوور كردۆتە ئامانج.

تەلەفیزیۆنی سوریا بڵاویكردەوە، فڕۆكە جەنگیەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش ژێرخانێكی ئابوورییان لە دەوروبەری بنكەی كێڵگەی نەوتی عومەر لە رۆژهەڵاتی دێرەزۆر كردووەتە ئامانج. 

ئاماژە بەوەشكراوە، ژێرخانەكە پێشتر لە لایەن هێزەكانی ئەمریكا بەكارهێنراوە پێش ئەوەی ئەو بنكەیە چۆڵ بكەن.

پێشتر لێپرسراوانی ئەمریكا رایانگەیاند، لە ناوەڕاستی مانگی رابردوەوە سوپای ئەمریكا دەستیكرد بەكشانەوەی سەدان سەرباز له باكوری رۆژهەڵاتی سوریا و كار بۆ داخستنی سێ بنكه سەربازی خۆی لە كۆی ئەو هەشت بنكەیە دەكات كە لەو  وڵاتە هەیەتی.

 

پێش گەشتەكەی ترەمپ بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وەزیری بەرگری ئەمریكا بەنیازە سەردانی ئیسرائیل بكات.

ماڵپەڕی ئەكسیۆسی ئەمریكی لە زاری دوو لێپرسراوی ئیسرائیلی بڵاویكردەوە، كە پیت هێگسێت وەزیری بەرگری ئەمریكا، لە 12ی ئایار دەگاتە ئیسرائیل و لەوێ لەگەڵ یسرائیل كاتز هاوتا ئیسرائیلییەكەی و بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل كۆدەبێتەوە.

دوای ئیسرائیل، هێگسێت گەشتی سعودیە دەكات كە ئەوەش پەیوەندی بە گەشتەكەی ترەمپەوە هەیە بۆ ئەو وڵاتە.

پێشتریش، كارۆلین لیڤیت، وتەبێژی كۆشكی سپی، رایگەیاندبوو كە بڕیارە ترەمپ گەشتێك بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستپێبكات لە 13 تا 16ی ئایار و وڵاتانی سعودیە و قەتەر و ئیمارات لەخۆ دەگرێت.

ئەمە دووەم گەشتی نێودەوڵەتیی ترەمپ دەبێت لە دوای دەستبەكاربوونی لە 20ی كانوونی دووەم، ئەمەش دوای سەردانەكەی بۆ ڤاتیكان بۆ بەشداریكردن لە پرسەی پاپا فرانسیس.

 

مەزڵوم کۆبانێ، هاوسەرۆکی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە)، لە پەیامێکدا سەبارەت بە کۆچی دوایی سری سورەیا ئۆندەر، سیاسەتمەدار و ئەندامی وەفدی ئیمراڵی، خەمباری خۆی دەربڕی.

لە پەیامەکەی مەزڵوم کۆبانێ دا هاتووە؛ "بە خەمێکی گەورەوە هەواڵی کۆچی دوایی بەڕێز سری سورەیا ئۆندەر، سیاسەتمەدار و ئەندامی وەفدی ئیمراڵیمان پێگەیشت."

هاوسەرۆکی هەسەدە جەختی کردووەتەوە کە "ماندووبوون و کار و خەباتی ئەو لە پێناو ئاشتی، چارەسەر و پێکەوەژیانی لە دڵ و بیری گەلاندا جێگەی خۆی گرتووە."

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، مەزڵوم کۆبانێ سەرەخۆشی لە بنەماڵە و هاوڕێیانی سری سورەیا ئۆندەر و هەروەها پارتی دیموکراتیک (دەم-پارتی) و هەموو ئاشتیخوازان کردووە.

شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق بەهۆی کۆچی دوایی سری سورەیا ئوندەر ئەندامی وەفدی ئیمراڵی پرسەنامەیەکی بڵاوکردەوە و دەڵێت، "ئەو سیاسەتمەدارە پابەندەی هەڵوێستەکانی لە ماوەی ژیانیدا بەهاکانی دادپەروەری و گفتوگۆ و گەیشتن بەچارەسەر ئاشتیانەی بۆ پرسی کورد لە تورکیا بەرجەستە دەکرد".

دەقی پرسەنامەکە...

غەمبار بووم بە کۆچی دوایی سری سورەیا ئوندەر، ئەو سیاسەتمەدارە پابەندەی هەڵوێستەکانی لە ماوەی ژیانیدا بەهاکانی دادپەروەری و گفتوگۆ و گەیشتن بەچارەسەر ئاشتیانەی بۆ پرسی کورد لە تورکیا بەرجەستە دەکرد.

لە میانی سەردانی بۆ سلێمانی لە مانگی شوباتی رابردوو چاوم بە بەڕێز ئوندەر کەوت و سەرسام بووم بە ئەندێشە و بەسۆزی دڵسۆزانەی کە هەرگیز لە یاد ناکرێت، خوا لێی خۆش بێت.

عەبدوڵا ئۆجەلان، رێبەری زیندانیکراوی پەکەکە، بەبۆنەی کۆچی دوایی سری سورەیا ئۆندەرەوە پەیامێکی بڵاوکردەوە و تیایدا دەڵێت؛ "سڕی سورەیا ئۆندەر تێکۆشەری راستەقینەی ئاشتی بوو".

لە پەیامەکەی ئۆجەلاندا هاتووە: "بە کۆچی دوایی برای خۆشەویستم سری سورەیا ئۆندەر، خەمێکی قووڵ چووە دڵمەوە. ئەو مرۆڤێکی زۆر بەنرخ و کوڕی راستەقینەی گەل بوو. نەریتی ئەنادۆڵ و تورکمانی کوڕێکی گەورەی خۆی لەدەستدا، هەموو کۆمەڵگەکانی ناوچەکەمان و گەلەکەمان هاوڕێیەکی گەورەیان لەدەستدا".

لە پەیامەکەیدا، ئۆجەلان ئاماژەی بە دوا دیداری خۆی لەگەڵ ئۆندەر کردوە لە 27ـی شوباتدا و دەڵێت: "لە کۆبوونەوەکەماندا، ئەو دوا رستەی بانگەوازەکەمانی بە دەستی خۆی تۆمارکرد و دەیویست خۆی بیخوێنێتەوە. ئەو کەسێکی ماندوونەناس و کرێکارێکی بێوێنە بوو لە پێناو پێکەوەژیانی ئاشتیانەدا".

رێبەری پەکەکە جەختیشی کردەوە کە ئۆندەر "ئەو تواناییەی هەبوو کە هەموو نەرێنییەکان بگۆڕێت بۆ ئەرێنی. ئەو بە باشی دەیزانی کە پرۆسەی ئاشتی چەندە بە سوودە بۆ هەموو لایەک و ئەمەش گەورەترین خەونی ئەو بوو".

ئۆجەلان لە کۆتایی پەیامەکەیدا دەڵێت: "ئەم هیوایە هەرگیز ناکرێت نیوەچڵ بەجێبهێڵدرێت. ئەرکی هەموومانە کە ئەم ڕۆحە بەرەو ئاشتی ببەین و بە ناوی سری سورەییا ئۆندەرەوەی بکەین".

ئەمڕۆ شەممە، 03-05-2025، سری سورەییا ئۆندەر، بریکاری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا و پەرلەمانتاری دەم پارتی کە هاوکات شاندی دەم پارتی بوو بۆ دیدارەکانی ئیمراڵی، کۆچی دوایی کرد.

هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا هۆشداری لە خراپی رەوشی دارایی ئێستای عیراق دەدات و دەڵێت، بەهۆی زیادبوونی كورتهێنانی بودجەشەوە، حكومەت بیر لە هەڵوەشاندنەوەی بودجەی 2025 دەكاتەوە.

سائیر موخیف، پەرلەمانتاری هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا بە سەرۆكایەتی نوری مالیكی رایگەیاند، قەیرانی دارایی راستەقینە لە عیراق هەیە و رەوشی دارایی وڵات لە مەترسیدایە، بەجۆرێك مەترسی لەسەر موچەی موچەخۆران و شایستە داراییەكانی پرۆژەكان هەیە.

ئەوەشی خستەڕوو، بەهۆی قوڵبوونەوەی قەیرانی دارایی، حكومەتی عیراق پەنای بردووە بۆ بژاردەی راكێشانەوە پارەی یەدەگ لە بانكەكان.

بەهۆی قوڵبوونەوەی قەیرانی دارایی عیراق، كۆتاییەكانی مانگی رابردوو حكومەتی فیدراڵ زیاتر لە سێ ترلیۆن دیناری لە هەژماری سیادی وەزارەتی دارایی راكێشا و چەند سەرچاوەیەكی باڵا لە حكومەتەكەش ئاشكرایانكردووە، بەهۆی قوڵبوونەوەی قەیرانە داراییەكانی وڵاتەوە، رەنگە حكومەتی عیراق بوودجەی گشتی 2025 هەڵبوەشێنێتەوە.

ئەوەش لەكاتێكدا بەشێكی زۆر لە لێپرسراوە باڵاكانی عیراق رەتیدەكەنەوە قەیرانی دارایی لە وڵات هەبێت و بە پڕوپاگەندەی بەر لە هەڵبژاردن ستایشی دەكەن. 

سەرچاوەیەک لە نەخۆشخانەی گشتی کەرکوک بە کوردسات نیوزی راگەیاند ئێوارەی ئەمڕۆ  تەرمی مێرد منداڵێکی تەمەن 13ساڵان گەیەندراوەتەوە نەخۆشخانەی کەرکوکی گشتی و دوای لێکۆڵینەوە دەرکەوتەوە بەهۆی هەورە بروسکەوە گیانی لەدەستداوە.

بەوتەی ئەو سەرچاوە تەندروستیە، ئەوکەسە تەمەنی 13ساڵانە و ناوی عبدالرحمن سلطانە و خەڵکی سنوری قەزای حەویجەیە 

ئەم روداوە هاوکاتە لەگەڵ حاڵەتێکی تری گیان لەدەستدانی مێرد منداڵێکی تەمەن 10ساڵان کە بەهەمان شێوە بەهۆی هەورە بروسکەوە گیانی لەدەستدا

نوسینگەی رۆژنامەوانی رەجەب تەیب ئەردۆغان ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند کە تورکیا  ئاسمانی خۆی لەبەردەم فڕۆکەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، کە بەنیازە لەوێوە بۆ ئازربایجان بروات، ناکاتەوە.

تورکیا لە ماوەیەک بەر لە ئێستاوە، ئاسمانی خۆی بەڕوی فڕۆکە ئیسرائیلییەکاندا داخستووە و بەپێی راگەیەندراوێکی نوسینگەی سەرۆک کۆماری تورکیاش بەنیاز نییە لە سەردانی نەتەنیاهۆ بۆ ئازەربایجان چاوپۆشی لەکردنەوەی بکات.

بەپێی ئەوەی نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندبوو بڕیارە نەتەنیاهۆ لە ماوەی نێوان 7 تاکو 11ی ئایاری ئەمساڵ سەردانی ئازەربایجان بکات.

چەندین کەناڵی راگەیاندن و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان باسیان لەوە کردبوو کە تورکیا رێگە بە فڕۆکەی نەتەنیاهۆ دەدات کە بە ئاسمانەکەیدا بفڕێت، بەڵام تا ئێستا بێ لەو راگەیەندراوەی نوسینگەی ئەردۆغان حکومەت هیچ لێدوانێکی رەسمی نەبووە.

نووسینگەکە رایگەیاندوە "ئەو دەنگۆیانەی باس لەوەدەکەن کە ئاسمانی تورکیا بەروی فرۆکەکەی نەتەنیاهۆدا کرابێتەوە دورە لە راستیەوە و تا ئێستا هیچ بڕیارێکی لەو جۆرە نیە". 

هەروەها لە درێژەی راگەیەندراوەکەدا هاتووە "تورکیا ئاسمانی خۆی بەڕوی فڕۆکە ئیسرائیلییەکاندا داخستووە بەهۆی سیاسەتی جینۆسایدی ئیسرائیل بەرامبەر غەززە و تورکیا بەردەوامدەبێت لە پشتیوانیکردنی دۆزی رەوای گەلی فەلەستین".

لەلایەکی ترەوە، ئۆنجو کیتشیلی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی تورکیا بە میدیاکانی وت، کە "ئەنقەرە هیچ داواکارییەکی لەو جۆرەی پێ نەگەیشتووە".

قوباد تاڵەبانی بە بۆنەی کۆچی دوایی، سری سورەیا ئۆندەر پەرلەمانتاری دەمپارتی و ئەندامی شاندی ئیمراڵیەوە پەیامێکی هاوخەمی بڵاوکردەوە و تیایدا دەڵێت؛ پێش دوو مانگ بە دڵێکی پڕ لە هیوا و سیمایەکی سەرڕێژ لە گەشبینییەوە دەیڕوانییە پرۆسەی ئاشتی و داهاتووی گەلی کورد لە تورکیا و ناوچەکەدا. بە داخەوە مەرگ مەودای بەو دڵە پڕ هیوایە نەدا تا ئەو داهاتووە پرشنگدارەی پێکەوەژیان کە تەمەنێک لەپێناویدا خەباتی کردبوو، بە چاوی خۆی ببینێت.

دەقی پەیامەکەی قوباد تاڵەبانی:

 

بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، بەهۆی کۆچی دوایی سری سورەیا ئۆندەر ئەندامی وەفدی ئیمراڵی پەیامێکی هاوخەمی بڵاوکردووەتەوە و دەڵێت، هەموو هەوڵێكی بۆ چارەسەركردنی ئاشتییانەی كێشەكان و سەرخستنی پرۆسەی ئاشتی بوو لە باكووری كوردستان و توركیا.

دەقی پەیامەکە...

لە دڵەوە نیگەران و غەمباربووم بە کۆچی دوایی بەڕێز سری سوورەیا ئۆندەر، ئەندامی وەفدی ئیمراڵی. بۆ ئەم خەمە قووڵە پرسە و سەرەخۆشی ئاڕاستەی کەسوکاری بەڕێزیان و پارتی دەم و هەموو ئەو تێکۆشەرانە دەکەم کە لە خەمی ئاشتی و چارەسەرکردنی کێشەی کورد دان بە دیالۆگ و گفتوگۆ.

سری سوورەیا ئۆندەر کەسایەتییەکی دیار و دڵسۆزی گەلی کورد بوو کە لە چەند قۆناغێکدا داکۆکیکاری راستەقینەی مافەکانی گەلەکەمان بوو، هەموو هەوڵێکی بۆ چارەسەرکردنی ئاشتییانەی کێشەکان و سەرخستنی پرۆسەی ئاشتی بوو لە باکووری کوردستان و تورکیا، لەدەستدانی بەڕێزیان جێگەی داخە و گەلی کورد دڵسۆز و خەمخۆرێکی راستەقینەی لەدەستدا.

لە خوای گەورە داواکارین رۆحی بەڕێز سری سوورەیا ئۆندەر بۆ هەمیشە شادبێت و ئارامی و سەبووری بە هەموولایەک ببەخشێت.

 

بافڵ جەلال تاڵەبانی

سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

سری سورەیا ئۆندەر نوسەر، ئەکتەر، دەرهێنەر، رۆژنامەنوس و سیاسەتمەداری تورکمانان گەرچی بە مرۆڤێکی بەئیرادەی بەهێزی سیاسی و باوەڕی توند و بوێر و پتەوی خۆی لەپێناو ئازادی گەلی کوردا ناسراو بوو لەهەمان کاتیشدا بە قسە و پەیڤە خۆشە دانسقەکانی زۆر جار دوژمنانی سەرسەختی کوردی دەخستە پێکەنین.

ئۆندەری چەپ و دیموکراتیخواز ماوەی 47 ساڵە راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لەناو بزوتنەوە و رێکخستنە ئازادیخوازەکانی گەلی کوردا تێکۆشان بۆ گەڕانەوەی مافە داگیرکراوەکانی کوردان دەکات.

ئۆندەر ساڵی 1962 لە شاری ئادیامانی باکوری کوردستان لەناو کۆمەڵگای کوردیدا لە باوک و دایکێکی تورکمانی سەرتاش و ئەرزوحاڵچی لەدایک دەبێت، باوکی لەدامەزرێنەرانی لقی ئادیامانی پارتی کرێکارانی تورکیا بووە.

ئۆندەر تەنها تەمەنی هەشت ساڵان دەبێت کاتێک باوکی بەنەخۆشی جگەر کۆچی دوایی دەکات، بۆیە لەگەڵ هەر چوار خوشک و براکانیدا بەناچاری لەماڵی باپیرەیان دەژین.

لەتەمەنێکی بچووکدا دەبێتە شاگردی وێنەگرێک و بژێوی خێزانەکەی دابین دەکات، لە چاوپێکەوتنێکدا دەڵێت، رەنگە عەشقم بۆ هونەر لەوێوە سەرچاوەی گرتبێت.

لەساڵی 1987 دا کاتێک خوێندکاری قۆناغی ناوەندی دەبێت بۆ ئیدانەکردنی ئەو زوڵمەی لە گەلی کورد دەکرێت بەشداری خۆپیشاندانەکان دژ بە کۆمەڵکوژی ئەو ساڵەی کوردانی عەلەوی مەڕەش دەکات و بەو هۆیەوە دەستگیر و زیندانی دەکرێت.

ئۆندەر پاش ئازادبوونی دەچێتە کۆلێژی زانستە سیاسیەکانی زانکۆی ئەنقەرە.

بەڵام لە کودەتای ساڵی 1982ی جەنەراڵ کەنان ئەڤرەندا دەستگیر دەکرێت و ماوەی حەوت ساڵ لەزیندان دەمێنێتەوە.

لەهەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی تورکیادا ساڵی 2011 لەناو بەرەی ڕەنج و دیموکراتی و ئازادی کە پارتی ئاشتی و دیموکراتی (دەبەپە) پشتگیری دەکرد دەبێتە کاندید لە لقی دووی ئیستەنبوڵ و بۆ یەکەمجار دەبێتە پەرلەمانتار.

لەساڵی 2014 دەبێتە کاندیدی هەدەپە بۆ سەرۆکی شارەوانی ئیستەنبوڵ بەڵام ساختەکارییەکانی دەوڵەت رێگری لەسەرکەوتنی دەکات.

لەهەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی تورکیا بۆ ساڵی 2015 جارێکی تر لەسەر لیستی هەدەپە دەبێتە کاندیدی شاری ئەنقەرە و سەرکەوتوو دەبێت. ساڵی 2023 دەبێتەوە بە کاندیدی دەم پارتی لەسەر شاری ئیستەنبوڵ و ئەمجارەش سەردەکەوێت.

ئەم تورکمانە بەهۆی پەرۆشی بۆ دۆزی کورد و خۆشەویستی بۆ نەتەوەی کورد لەساڵی2013 هەتا پێنجی نیسانی 2015 دەبێتە ئەندامی سەرەکی شاندی دانوسانکاری ئیمراڵی بۆ دیدارەکانی ئاشتی لە نێوان تورکیا و عەبدوڵا ئۆجالان و پەکەکەدا.

سری سورەیا ئۆندەر هاوشانی پەرلەمانتارانی پەروین بوڵدان و ئیدریس بالوکەن یەکێک بوو لەو کەسانەی لە 28ی شوباتی 2015 دا رێکەوتن و لێکتێگەیشتنی ئاشتی دۆڵمەباخچەی لە نێوان کورد و  تورکی واژۆ کرد، بەڵام لە مانگی نیسانی هەمان ساڵدا رەجەب تەیب ئەردۆغان تاکلایەنە ڕێکەوتنەکەی هەڵوەشاندەوە و دۆزەخی شەڕی داگیرساندەوە.

ئۆندەر لە نەورۆزی ساڵی 2013 شاری ئامەد دا نامەی ڕێبەر ئۆجالانی بۆ ئاشتی و دیموکراتی خوێندەوە، هەربۆیە پاش تێکچوونی پڕۆسەی ئاشتی خوێندنەوەی ئەو نامەیە دەکرێتە بیانوو و لە سێی تشرینی دووهەمی2018 دەستگیری دەکرێت تا چواری تشرینی یەکەمی 2019 لەزینداندا دەمێنێتەوە.

بەڵام هیچ یەکێک لەو گرتن و لەمپەرانە ناتوانێت لەمپەربێت لەبەردەم تێکۆشانی مرۆڤدۆستانەی ئۆندەر و لە 28ی کانونی یەکەمی 2024 دا جارێکی دیکە دەبێتەوە نێوبەیندکار و دۆسیەی ئاشتی و چارەسەری دیموکراتی پرسی کورد دەگرێتەوە دەستی لە نێوان ئیمراڵی و ئەنقەرەدا.

جیاواز لە مەیدانی سیاسی ئۆندەر نوسەر و ئەکتەرێکی بەتوانایە کە بەرهەمەکانی لەسەر ئاستی تورکیا زۆرترین دەنگدانەوەی هەبووە و چەندین خەڵاتی وەرگرتووە.

لەوانەش

پەڕتوکی بەینەلمیلەل ساڵی 2009

زنجیرە فیلمی ئەمرکە فەرماندەم 2005 بۆ 2008

زنجیرە فیلمی پیاوێکی بێدڵ 2008

هەروەها وەک دەرهێنەر یاخود نوسەر و ئەکتەر خاوەنداری و بەشداری لە 13 فیلمدا هەیە کە ئەم خەڵاتانەی وەرگرتووە.

خەڵاتی هەژدەهەمین ڤیستڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ئەنقەرە بۆ باشترین سیناریۆ

خەڵاتی چواردەهەمین ڤیستڤاڵی فیلمی گۆزەی ئاڵتون بۆ باشترین سیناریۆ

خەڵاتی حەوتەمین ڤیستڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی کاراچی بۆ باشترین دەرهێنەر

ئۆندەر لە زۆربەی فیلمەکانیدا گوزارشت لە مەعانات و ئەو زوڵم و نەهامەتیانە دەکات کە لەلایەن ڕژێمەکانی تورکیاوە بەسەر گەلی کورد دا هاتوون هەر لە شار و چیاکان تا کونجی تاریکی زیندانەکان.

سری سورەیا ئۆندەر چەند ڕۆژێک دوای گەیاندنی پەیامی ئاشتی ڕێبەر ئۆجالان بۆ ئەردۆغان و بڕیاربوو دیداری دواتریان لەگەل وەزیری داد ئەنجامبدەن بەڵام لە شەوی 15ی نیسانی ئەمساڵدا توشی جەڵدەی دڵ دەبێت و تا ئەمساتە لە بێهۆشیدایە و لەژێر چاودێری چڕدا دەژی و ئەو دۆستە بەهادارەی کوردان ژیانی لەمەترسیدایە.

ئۆندەر لە پەڕتوکی بەینەلمیلەلەدا دەڵێت، گریان برای پێکەنینە، ئەو نەگری ناتوانێت پێبکەنێت.

سری سورەیا ئۆندەر سیاسەتمەداری دیارو پەرلەمانتاری پێشوی هەدەپە و ئەندامی وەفدی دەمپارتی پاش نزیکەی 20 رۆژ مانەوە لە نەخۆشخانەی فلۆرێنس نایتنگەیڵ کۆچی دوایی کرد.

لە ڕاگەیەندراوی نەخۆشخانەکەدا هاتووە؛ کە هۆکاری مردنی ئۆندەر لەکارکەوتنی چەندین ئەندامی جەستە بووە.

ئۆندەر، تەمەن 62 ساڵە و دوای ئەوەی 18 رۆژە لەژێر چارەسەردایە، ئەمڕۆ لە کاتژمێر 4:10 خولەک بەهۆی لەکارکەوتنی چەندین ئەندامەوە گیانی لەدەستدا.

 سری سورەیا ئۆندەر کێیە؟

سری سورەیا ئۆندەر، کە ژیانی سیاسی لە ساڵی ٢٠١١ دەستی پێکرد، بۆ چەندین ساڵ لەناو رای گشتیدا وەک نووسەر و سیناریست ناسرابوو. لە هەمان ساڵدا، لە هەڵبژاردنە گشتییەکاندا وەک کاندیدی سەربەخۆی بلۆکی کار، ئازادی و دیموکراسی، لە ئیستانبوڵەوە بە ئەندامی پەرلەمان هەڵبژێردرا و چووە ناو پەرلەمانەوە.

لە ساڵی ٢٠١٣، لەگەڵ دامەزراندنی پارتی دیموکراتی گەلان (HDP)، بوو بە یەکێک لەو کەسایەتیانەی کە پێشەنگی کرد لە کۆکردنەوەی سیاسەتی کوردی و ئۆپۆزسیۆنی چەپی تورکیا لەژێر یەک چەتردا. لە HDP پۆستی یاریدەدەری هاوسەرۆکی گشتی وەرگرت. لە هەمان ساڵدا، بەشداری لە خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزی کرد وەک یەکەم ئەندام پەرلەمان کە لە پارکەکەدا بەشداری کرد.

ئۆندەر لە ماوەی نێوان ساڵانی ٢٠١٣-٢٠١٥، لەو قۆناغەدا کە بە "پرۆسەی چارەسەری" ناسرابوو، رۆڵی گرنگی گێڕا. بەشداری لە پەیوەندییەکان لەگەڵ عەبدوڵڵا ئۆجەلان، ڕێبەری PKK کە لە زیندانی ئیمراڵی بەندکراوە، کرد؛ هەروەها ئەندامی شاندێک بوو کە پەیوەندی لەگەڵ قەندیل دەکرد. لە ساڵانی ٢٠١٣، ٢٠١٤ و ٢٠١٥، لە یادی نەورۆزدا، ئەو کەسە بوو کە نامەکانی ئۆجەلانی بۆ ڕای گشتی خوێندەوە.

لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، بە تۆمەتی "پڕوپاگەندەی تیرۆر" دەستگیرکرا، و لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ئازاد کرا. ئۆندەر ژیانی سیاسی لەوێوە بەردەوام کردەوە کە بەجێی هێشتبوو، جارێکی تر وەک ئەندام پەرلەمان هەڵبژێردرا و لە ئەنجومەنی نیشتمانی گەورەی تورکیا وەک ئەندام پەرلەمانی ئیستانبوڵی پارتی DEM و جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا خزمەتی کرد.

لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، لە گفتوگۆکانی ئیمراڵی کە دوبارە بوونە بابەتی ڕۆژ بە بانگەوازی دەوڵەت باحچەلی، سەرۆکی گشتی پارتی MHP، جارێکی تر ئەندامی ئەو شاندە بوو کە نێوەندگیری دەکرد لە نێوان حکومەت و ئۆجەلان.

زانیاری زیاتر لەبارەی سری سورەیا ئۆندەر

سری سورەیا ئۆندەر لە ١٢ی تەمموزی ١٩٦٢ لە شاری ئەدەنە لە تورکیا لەدایک بووە. پێش ئەوەی بچێتە دنیای سیاسەتەوە، ناوبانگی بەدەست هێنا وەک نووسەر، سیناریۆنووس و دەرهێنەری فیلم. لە ناو بەرهەمە هونەرییەکانیدا، فیلمی "بەهەشت لێرەیە" (٢٠٠٢) یەکێکە لە کارە ناسراوەکانی وەک دەرهێنەر و سیناریۆنووس.

لە ژیانی سیاسیدا، ئۆندەر بە کەسایەتییەکی مەدەنی، دیالۆگخواز و پێشەنگ لە کارکردن بۆ چارەسەری کێشەی کورد لە تورکیا ناسراوە. لە کاتی "پرۆسەی چارەسەری"دا، ئۆندەر ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕا لە گفتوگۆکانی نێوان حکومەتی تورکیا و PKK، کە ئەمەش وای کرد ببێتە یەکێک لە دەموچاوە دیارەکانی ئەو پرۆسەیە.

سەرەڕای کارە سیاسییەکانی، ئۆندەر بە شێوازی نووسین و قسەکردنی ڕەوان و کاریگەری ناسراوە. ئەو چەندین کتێب و وتاری نووسیوە کە تیایاندا باس لە ناسنامەی کوردی، مافەکانی کەمینەکان، دادپەروەری کۆمەڵایەتی و دیموکراسی دەکات.

لە ساڵی ٢٠١٥، کاتێک پرۆسەی ئاشتی کۆتایی هات، ئۆندەر لەلایەن دەسەڵاتەوە دووچاری چەندین دادگایی کرایەوە و لە کۆتاییدا بە تۆمەتی "پڕوپاگەندەی تیرۆر" زیندانی کرا. لە کاتی زیندانیکردنەکەیدا، بوو بە هێمایەکی سیاسی بۆ ئازادی بیروڕا و باشترکردنی مافەکانی کورد لە تورکیا.

دوای ئازادبوونی، ئۆندەر جارێکی تر گەڕایەوە ناو سیاسەت و بوو بە ئەندامی پارتی دیموکراسی و یەکسانی گەلان (DEM)، کە میراتگری پارتی HDP بوو. لە ساڵی ٢٠٢٣ بوو بە ئەندامی پەرلەمان و دواتر هەڵبژێردرا بۆ پۆستی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا.

ئۆندەر بە تایبەتمەندییە مرۆڤدۆستانەکانی و توانای نێوەندگیری لە نێوان لایەنە جیاوازەکان ناسراوە و هەوڵدەدات بۆ پێکەوەژیانی هەموو پێکهاتەکان لە تورکیا و چارەسەری کێشەی کورد بە ڕێگای دیالۆگ و دیموکراسی.

 

نوێدەکرێتەوە...

وەزارەتی تەندروستی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە کە تێیدا چەند رێنماییەکی گرنگی خستووەتەڕو بۆ پاراستنی هاووڵاتیان لە نەخۆشیی تای خوێنبەربوون لە کاتی سەربڕینی ئاژەڵدا.

بەپێی راگەیەندراوەکە، وەزارەتی تەندروستی جەخت لەوە دەکاتەوە کە سەربڕینی ئاژەڵ پێویستە لە سەربڕینخانە رێگەپێدراوەکان و لەژێر چاودێری پزیشکی ڤێتەرنەری بێت.

پێشتریش د. سامان بەرزنجی، بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی پارێزگای هەولێر، لە لێدوانێکدا بۆ کوردسات نیوز رایگەیاند: "زۆر گرنگە هاووڵاتیان پابەند بن بە رێنماییەکانی وەزارەتی تەندروستی لە کاتی سەربڕینی ئاژەڵەکاندا، چونکە پەیڕەوکردنی ئەم ڕێنماییانە ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێت لە خۆپاراستن لە نەخۆشییەکانی وەک تای خوێنبەربوون کە دەتوانێت لە ئاژەڵەوە بۆ مرۆڤ بگوازرێتەوە."

رێنماییە سەرەکییەکان: