هەواڵەکان
سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد ترەمپ هۆشدارییەکی توندی بە کۆمپانیای ئەپڵ داوە کە ئەگەر بەرهەمەکانی لە ئەمەریکا دروست نەکات، باجی گومرگی بەڕێژەی 25% بەسەریدا دەسەپێنێت.
ترەمپ لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی تروس نووسیویەتی کە پێشتر تیم کوک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ئەپڵی ئاگادارکردووەتەوە کە ئەو ئایفۆنانەی لە ئەمەریکا فرۆشراون دەبێت لە ئەمەریکا دروست بکرێن، نەک لە هیندستان و وڵاتانی دیکە.
لەلایەکی دیکەوە، سەرۆکی ئەمەریکا رایگەیاندووە کە یەکێتیی ئەوروپا نایەوێت رێککەوتنی بازرگانی بکات و سوود بێبەرانبەر لە ئەمەریکا وەردەگرێت.
ترەمپ لە هەمان پۆستدا نووسیویەتی: "گفتوگۆ لەگەڵ یەکێتیی ئەوروپا لەبارەی رێککەوتنی بازرگانی هیچ ئەنجامێکی نابێت، بۆیە پێشنیازم کردووە لە یەکی حوزەیرانی 2025 بەڕێژەی 50% باجی گومرگی بەسەر هەموو کەلوپەلە هاوردەکانی ئەوروپا بسەپێنرێت."
سەرۆکی ئەمەریکا ئاماژەی بەوە کردووە کە بەربەستە بازرگانییەکان و باجە زیادەکانی ئەوروپا بوەتە هۆی کورتهێنانی بازرگانی بەڕێژەی 250 ملیار دۆلار لەگەڵ ئەمەریکا.
ئەمە لە کاتێکدایە ترەمپ لە دووی نیسانی ئەمساڵ باجی گومرگی بەسەر بەرهەمی هاوردەی 57 وڵات سەپاندووە بۆ ئەوەی کۆمپانیا ئەمەریکییەکان بگەڕێنەوە وڵاتەکە.
هەروەها لە سێی نیسانیش بڕیاری سەپاندنی باجی گومرگی بەسەر 180 وڵاتی ئیمزاکردووە و بەڕێژەی 20% باجی گومرگی بەسەر ئەوروپا سەپاندووە.
یانەی بەرشەلۆنە دەستپێشخەرییەکی نوێی بە ناوی "خولی راهێنانی هیوا" دەستپێکردووە کە ئامانجی بەرەوپێشبردنی ئاشتی لە رۆژئاوای کوردستان و هەرێمی کوردستانی عیراقە.
ئەم دەستپێشخەرییە نێودەوڵەتییە بە سەرۆکایەتی دامەزراوەی ئێف سی بەرشەلۆنە و بە هاوکاریی چەندین رێکخراوی نێودەوڵەتی جێبەجێ دەکرێت.
پڕۆژەکە تۆپی پێ بەکاردەهێنێت وەک ئامرازێک بۆ ئاشتەوایی و ئامانجی دووبارە بنیاتنانەوەی پەیکەری کۆمەڵایەتی لە ناوچە زیانلێکەوتووەکانی شەڕە.
لە چوارچێوەی ئەم پڕۆژەیەدا قوتابخانەی تۆپی پێی کۆمەڵایەتی دادەمەزرێنرێت کە نەک تەنها چالاکی وەرزشی پێشکەش دەکات، بەڵکو هەوڵی چاکبوونەوەی کۆمەڵایەتیش دەدات.
وابڕیارە گرنگییەکی تایبەت بە بەهێزکردنی گەنجان دەدرێتەوە، بەتایبەتی کچان و گەنجانی پاشخانی پەراوێزخراو لەوانەش ئاوارە ناوخۆییەکان و پەنابەران.
ئۆلێگێر پرێساس، بەرگریکاری پێشووی بەرشەلۆنە لە مانگی نیسانی ئەمساڵدا سەرکردایەتی چەندان مەشقی کردووە لە سەرانسەری ناوچە کوردستانییەکان بۆ ئامادەکردنی ستافی راهێنەرایەتی.
شمشێرێكی تایبەتی مێژوویی ناپلیۆن لە زیادكردنی گشتیدا لە پاریس بە زیاتر لە پێنج ملیۆن دۆلار فرۆشرا.
دەڵاڵانی هۆتێل دراوێت كە خانەیەكی بەناوبانگی زیادكردنی گشتییە لە پاریسی پایتەختی فەڕەنسا رایانگەیاند، ئەو شمشێرەی ناپلیۆن بۆناپارت ئیمپراتۆری پیشووتری فەڕەنسا ساڵی 1802 بەتایبەت داوای كردبوو و بەدرێژایی حكومڕانیەكەی لای خۆی هێشتیەوە، لە زیادكردنی گشتیدا كە لەلایەن كۆمپانیای جیكێلۆوە رێكخرابوو بە پێنج ملیۆن 280 هەزار دۆلار فرۆشرا.
ئاماژەیان بەوەش كرد، لە سەرەتادا كە شمشێرەكە بۆ زیادكردن خرایەڕوو چاوەڕوان دەكرا نرخەكەی لەنێوان 800 هەزار بۆ ملیۆنێك و 100 هەزاردا بێت، بەڵام بەشداربووان بەپەرۆشەوە ئامادەییان دەربڕی پێنج هێندەی ئەو بڕەی پێبدەن.
دەڵاڵانی دراوێت دەڵێن، شمشێرەكە دەچێتە ریزبەندی هەرە دەگمەنترین و بەنرخترینی ئەو كەرەستانەی ناپلیۆن بەكاریهێناون.
ئەوەش لەكاتێكدایە، مانگی رابردوو نامەیەكی دەستنووسی ناپلیۆن بە نزیكەی 30 هەزار دۆلار فرۆشرا كە تێیدا ناپلیۆن رەتیكردووەتەوە لە كەیسی رفاندنی پاپا پیۆسی حەوتەم لە ساڵی 1809دا تێوەگلابێت.
وەزارەتی نەوتی عیراق پێشوازی مەرجداری بۆ رێككەوتنەكەی وزەی هەرێم لەگەڵ كۆمپانیا ئەمریكییەكان دووپاتكردەوە.
وەزارەتی نەوتی عیراق لە راگەیەنراوێكدا رایگەیاند، پێشوازی لە هەر رێككەوتنێك دەكەن لەگەڵ كۆمپانیا ئەمریكیەكان بۆ پەرەپێدانی كێڵگە نەوتی و غازیەكان، وتیشی ئەوان هیچ تبینیەكیان لەسەر رێكەوتنەكەی هەرێمی كوردستان كە بەهاكەی 110 ملیار دۆلار لەگەڵ كۆمپانیا ئەمریكیەكان نییە، بەڵام نەگەڕانەوەی هەرێم بۆ بەغداد و ئەنجامدانی ئەو رێككەوتن بە بێ ئەوان نادەستوریە.
وەزارەتی نەوت راشیگەیاندوە، گرێبەستەكانیان لەگەڵ كۆمپانیا ئەمریكییەكان لە كەرتی نەوت بەردەوامن و هیچ ناڕەزایەتی و رەخنەیەكیان لەبارەی مامەڵەكردن لەگەڵ كۆمپانیا ئەمریكییەكان نییە.
لەدوای بڵاوبونەوەی ئەو گرێبەستانەی نێوان هەرێم و ئەمریكا لە بواری وزە، زنجیرەیەك لێدوانی كورد-ئەمریكی بڵاوبوونەتەوە كە بەرگری لە گرێبەستەكان دەكەن و رەخنەیان لە رەتكردنەوەی عیراق گرتووە، رایانگەیاندووە ئەو گرێبەستەكان سوودی بۆ عیراقیش دەبێت، نەك تەنها بۆ كوردستان، بەڵام بەغداد بە پێچەوانەی ئەوان بە جۆرێكی دیكە وێنا بۆ ئەو گرێبەستانە دەكات و بە فشار دەیبێنت كە پێویستی قبوڵكردنی گرێبەستی كۆمپانیا ئەمریكییەكان لە كوردستان بكات وەك بەدیلێك بۆ غازی ئێرانی.
جەهەپە داوای دەستورێكی مەدەنی بۆ توركیا دەكات، سەرۆك كۆماری ئەو وڵاتەش دەڵێت، جیهان لە گۆڕاندایە و ناكرێت بە دەستورێك حوكم بكەن كە لە توركیای كۆن ئامادەكراوە.
ئۆزگور ئۆزیل سەرۆكی پارتی گەلی كۆمار"جەهەپە"داوای دەستورێكی مەدەنی دەكات بۆ توركیا و دەڵێت، توركیا پێویستی بە دەستورێكی نوێیە و دەبێت هەڵبژاردنی پێشوەختە ئەنجام بدرێت و دەستور هەموار بكرێتەوە.
لە بەرانبەردا رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا رایگەیاندوە، جیهان لە گۆڕاندایە و توركیا بەرەو سەردەمێكی نوێ دەڕوات، پێویستی بە دەستورێكی نوێیە، ناكرێت بە دەستورێك حوكم بكەن كە لەسەردەمی توركیا كۆن ئامادەكراوە.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی کۆماری ئیسلامی ئێران رایگەیاند، "کۆماری ئیسلامی ئێران ئەگەر بیویستایە دوای چەکی ناوەکی بکەوێت، تا ئێستا بەدەستی هێنابوو، چونکە توانای هەیە. بەڵام بەهۆی فەتوای پێشەوای شۆڕش کە چەکی ناوەکی حەرامە، ئارەزوو و بڕیاری دروستکردنی چەکی ناوەکی نییە."
وەزیری دەرەوە وتیشی "ئێمە لە بنەڕەتدا ئەو کەسە نین کە لە مافی خۆمان و مافی نەوەکانی داهاتومان خۆشبین لەبەر ئەوەی چەند کەسێک گومانیان لە نێتمان بۆ بەرنامە ناوەکیەکانمان هەیە."
سەبارەت بە دانوستانەکان کە وابڕیارە سبەینێ لە رۆما بەڕێوەبچێت رایگەیاند: "لە ئێستادا شەڕی دانوستان و گفتوگۆ دەکەین و هەوڵی سەپاندنی ئیرادەی خۆمان دەدەین"
وابڕیارە سبەینێ هەینی؛ هەردوو وەفدی ئەمریکا و ئێران بە نێوەندگیری عومان بۆ جاری پێنجەم کۆببنەوە و ئەم خولەی دانوستانەکانیش بە قورسترین خول دادەنرێت لە نێوان ئەو دوو وڵاتە.
وەزارەتی خوێندنی باڵای هەرێمی كوردستان بڕیاریدا لە ساڵی داهاتووەوە بڕیاری هەژماركردنی ئارەزوومەندانەی نمرەی وانەكانی زمانی كوردی و عەرەبی هەڵدەوەشێتەوە.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی كوردستان لە نوسراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، بڕیاردراوە لە ساڵی داهاتووەوە، بڕیاری ئەژماركردنی ئارەزوومەندانەی نمرەی وانەكانی كوردی و عەرەبی هەڵبوەشێنێتەوە.
دەشڵێت، ئەو خوێندكارانەی لە ساڵی داهاتووەوە لە پۆلی دوازدەی ئامادەیی دەبن وانەی زمانی كوردی و عەرەبی وەك سەرجەم وانەكانی تر لە سیستمی وەرگرتن هەژمار دەكرێت بۆیان.
داواشی لە وەزارەتی پەروەردە كردووە، ئاگاداری سەرجەم خوێندكاران و قوتابییان بكاتەوە بەمەبەستی ئاگاداربوون لەو بڕیارەی وەزارەتەكەیان.
ئەو بڕیارە لە كۆبوونەوەی ژمارە (7)ی ساڵی (2022)ی ئەنجوومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی دەرچوە، بەڵام جێبەجێكردنی بۆ ساڵی داهاتو دواخراوە.
حکومەتی چین رۆژی پێنجشەممە داوای لە ئەمریکا کرد کە واز لە "تۆمەتی نابەرپرسانە" دژی چین و روسیا بهێنێت، لە هەمان کاتدا پابەندبونی خۆی بە بەکارهێنانی ئاشتیانەی بۆشایی ئاسمان دوپاتکردەوە.
ماو نینگ، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا جەختی لەوە کردەوە کە "چین هەمیشە پابەندە بە بەکارهێنانی ئاشتیانەی بۆشایی ئاسمان و پشتیوانی پێشبڕکێی چەککردن لە بۆشایی ئاسمان دەکات".
وەزارەتی دەرەوەی چین بەرانبەر لێدوانەکانی بەرپرسانی ئەمریکا، بەتایبەتی جەنەڕاڵ چانس سالتزمان، فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی بۆشایی ئاسمانی هێزی ئاسمانی ئەمریکا، کە بانگەشەی ئەوەی کردبوو کە روسیا و چین خاوەنی چەکن کە "گەورەترین مەترسی" لەسەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە بۆشایی ئاسماندا دروست دەکەن.
داواکاری چین لە واشنتۆن:
ماو نینگ داوای لە ئەمریکا کرد کە:
- واز لە لێدوانی نابەرپرسیارانە بهێنێت
- وەستانی فراوانکردنی جبەخانەی سەربازی
- راگرتنی ئامادەکاری بۆ شەڕ لە بۆشایی ئاسمان
لەبری ئەوانە، داوای لە ئەمریکا کرد کاربکات بۆ پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی بەردەوام لە بۆشایی ئاسماندا.
رەتکردنەوەی تۆمەتەکان:
ئەو بەرپرسە چینیە جەختی لەوە کردەوە کە پەکین "بەنیازی ئەوە نییە لەگەڵ هیچ لایەنێکدا بچێتە ناو پێشبڕکێی بۆشایی ئاسمانەوە، هەروەها بەدوای هەژمونی بۆشایی ئاسمانیشدا نییە".
ماو نینگ تۆمەتی ئەمریکای رەتکردەوە و وتی: "ئەمریکا بە ئاشکرا رایگەیاندوە کە بۆشایی ئاسمان سەنگەرێکی شەڕە و بەردەوامە لە بنیاتنانی هێزەکانی لە بۆشایی ئاسمان و دروستکردنی هاوپەیمانی سەربازی".
ئەو ئاماژەی بەوەش کرد کە ئەو رەوشە "مەترسییەکی راستەقینە بۆ سەر ئاسایش و گەشەپێدانی هەمو مرۆڤایەتی دروست دەکات".
لە کۆتایی قسەکانیدا، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین داوای هاوکاری نێودەوڵەتی لە بۆشایی ئاسمان کرد کە "لەسەر بنەمای ئاشتی و یەکسانی بێت، دور لە لۆژیکی روبەڕوبونەوە و ململانێی جیۆپۆلەتیکی".
پڕۆگرامی "گۆڵدن دۆم"ی ترەمپ:
لە پێوەندی بەم بابەتەوە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دیدگای پێشنیارکراوی خۆی بۆ پرۆگرامی بەرگری مووشەکی "گۆڵدن دۆم" راگەیاند و وتی:
بەرنامەی گۆڵدن دۆم کە تێچوی 175 ملیار دۆلارە، یەکەم بەرنامەیە لە جۆری خۆیدا کە جێگیرکردنی چەکی ئەمریکی لە بۆشایی ئاسماندا لەخۆبگرێت.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ پێنجشەممە 22ـی 5ـی 2025، لە کۆشکی بەغداد، پێشوازی لە د. مایکل ویلیام موڵنکس سەرۆکی زانکۆی ئەمریکی و وەفدی یاوەری کرد.
لەمیانی دیدارەکەدا سەرۆک کۆمار جەختی لە پێویستی سود وەرگرتن لە شارەزایی وڵاتانی پێشکەوتوو لە دامەزراندنی زانکۆکان لەسەر بنەمای زانستی رەسەن کردەوە و ئاماژەی بەوەشکرد کە گەشەپێدانی ئەکادیمی و پرۆگرامی داهێنەرانە کە هاوتەریبێت لەگەڵ پێشکەوتنە زانستییەکاندا، نوێنەرایەتی هێزێکی بزوێنەری راستەقینە بۆ پێشکەوتن و پشتیوانی لە بزووتنەوەی گەشەپێدانی هەمەلایەنەی وڵات دەکات.
هەروەها سەرۆک کۆمار ستایشی هەوڵەکانی ستافی زانکۆی ئەمریکی و بەشداریکردنیان لەدەرچوونی پۆلێک خوێندکارانی شارەزای لەبوارە پسپۆڕییەکانیاندا کرد، هاوکات دەستخۆشی لەشێوازی وانەوتنەوەکانی زانکۆ و ئەو پرۆگرامە مۆدێرنانەی کرد کە بە خوێندکاران دەوترێتەوە.
لەلای خۆیەوە سەرۆکی وەفدەکە، سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ گرنگیدانی سەرۆک کۆمار دەربڕی بە پەرەپێدانی بواری مرۆیی و ئەکادیمی و پەروەردەیی لە عیراقدا و بانگهێشتی سەرۆک کۆماری کرد بۆ بەشداریکردن لەئاهەنگی دەرچوونی خوێندکارانی خولی 2024-2025ـی زانکۆی ئەمریکی.
ئاڵدار خەلیل ئەندامی دەستەی سەرۆكایەتی پەیەدە رایگەیاند، كاریگەری هەڵوەشانەوەی پەكەكە لەسەر رۆژئاوای كوردستان ئەرێنییەو وادەكات هیچ بیانوویەك بۆ توركیا نەبێت پەلاماری رۆژئاوا بدات.
ئاڵدار خەلیل بە كوردسات نیوزی راگەیاند، ئەو هێزانەی رۆژئاوا دەپارێزن، هیچ پەیوەندییەكیان بە پەكەكەوە نییەو توركیا مافی ئەوەی نییە دەستوەردان لە داهاتووی ئەو هێزانە بكات.
سەبارەت بەرێككەوتنی رۆژئاواو دیمەشقیش، ئاڵدار خەلیل وتی، تا ئێستا رێككەوتنەكە نەچووەتە بواری جێبەجێكردنەوە، بەهۆی ئەوەی دیمەشق تاك لایەنانە دەستورێكیان راگەیاند، هەربۆیە دیمەشق سوورە لەسەر سوریایەكی ناوەندی و رۆژئاواش ئەوە رەتدەكاتەوە.
ئاشكراشیكرد، بەمزوانە وەفدێكی كوردی دروستدەكرێت بۆ گفتوگۆكردن لەگەڵ دەسەڵاتدارانی دیمەشق.
مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، ئاشکرای کرد کە واشنتۆن "فەرمانگەی ئیبراهیمی"ی دامەزراندووە بۆ دەستنیشانکردنی ئەو وڵاتە عەرەبیانەی ئامادەن پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئیسرائیل ئاسایی بکەنەوە، هەروەها جەختی کردەوە کە سعودیە ئامادەیی خۆی بۆ ئەم هەنگاوە پیشان داوە.
لە لێدوانێکدا لە بەردەم ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئەمریکا، روبیۆ رایگەیاند: "سعودیە ئامادەیی پیشانداوە بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل، بەڵام هەندێک رێگری هەن، بۆنموونە 7ـی ئۆکتۆبەر و جەنگی غەززە، هاوکات ئیسرائیلیش ئامادەیە بۆ رێککەوتن لەگەڵیان."
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە فەرمانگەکەیان چالاکانە کاردەکات بۆ دەستنیشانکردنی ئەو وڵاتانەی دەیانەوێت بێنە ناو رێککەوتنی ئیبراهیمییەوە، کە لە ئێستادا چەندین وڵاتی عەرەبی لەوانە ئیمارات، بەحرەین، مەغریب و سودان لەخۆ دەگرێت.
رۆبیۆ هەروەها بەڵێنی دا: "بە دڵنیاییەوە پێش کۆتایی ئەمساڵ هەواڵی خۆشمان دەبێت، سەبارەت بە ژمارەیەک وڵاتی دیکەش کە ئامادەن بەشدار ببن".
ئەمە لە کاتێکدایە کە دوای جەنگی غەززە، پەیوەندییەکانی نێوان وڵاتانی عەرەبی و ئیسرائیل تووشی ئاڵۆزی بووە، بەڵام ئەمریکا هەوڵ دەدات لە پڕۆسەی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان بەردەوام بێت و وڵاتانی دیکەش هان بدات پەیوەست ببن بە رێککەوتنی ئیبراهیمییەوە.
محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق، فەرمانی بۆ دوورخستنەوەی چوار بەرپرسی پایەبەرزی سەربازی دەرکرد، پاش ئەوەی دوو خوێندکار لە کاتی مەشق و راهێناندا لە کۆلێژی سەربازی چوارەم لە پارێزگای زیقار گیانیان لەدەستدا.
بەپێی راگەیەندراوێک کە لەلایەن سەباح نەعمان، وتەبێژی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانی عیراقەوە بڵاوکرایەوە، سودانی بڕیاری داوە کە سەرۆکی ئەکادیمیای سەربازی، یاریدەدەرەکەی، عەمیدی کۆلێژی سەربازی چوارەم و فەرماندەی فەوجی تایبەتمەند لە پۆستەکانیان دووربخرێنەوە و پاشان بە تەواوەتی لە ئەرکەکانیان لابدرێن.
هەروەها سەرۆک وەزیران فەرمانی بە پێکهێنانی لیژنەیەکی لێکۆڵینەوە داوە بۆ دەستنیشانکردنی ئەو کەسانەی کەمتەرخەم بوون لە روداوەکەدا کە بووە هۆی برینداربوونی ژمارەیەکی دیکەی خوێندکارانیش.
وتەبێژی فەرماندەی گشتی ئاماژەی بەوەش کرد کە سودانی بڕیاری داوە پلەی مولازم بە دوو خوێندکارە گیانلەدەستداوەکە ببەخشێت و بە شەهید هەژمار بکرێن.
هەروەها داوای کردووە مامەڵەیەکی گونجاو و باش لەگەڵ سەرجەم ئەو خوێندکارانە بکرێت کە لە کۆلێژ و خولە سەربازییەکاندا مەشق و راهێنان دەکەن و بە هیچ جۆرێک زیانیان پێنەگەیەندرێت.
شایەنی باسە کە دوو خوێندکار لە کۆلێژی سەربازی چوارەم لە پارێزگای زیقار ئەمڕۆ چوارشەممە بەهۆی ئەشکەنجە و مەشق و راهێنانی قورسەوە گیانیان لەدەستدا و ژمارەیەکی دیکەش بریندار بوون.
ئەمڕۆ چوارشەممە بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، ئامادەیی خۆی بۆ "کۆتاییهێنان بە شەڕی غەززە، بەڵام بە مەرج" ئاشکرا کرد.
ناتانیاهۆلە میانی کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: ئامادەم کۆتایی بە شەڕی غەززە بهێنم، بەڵام بە مەرجێک کە گەرەنتی ئاسایشی ئیسرائیل بکرێت و رێگری بکرێت لە مانەوەی غەززە لە ژێر کۆنترۆڵی حەماس دا.
ئەمڕۆ چوارشەممە بنیامین ناتەنیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، ئامادەیی خۆی بۆ "کۆتاییهێنان بە شەڕی غەززە، بەڵام بە مەرج" ئاشکرا کرد.
ناتانیاهۆلە میانی کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: ئامادەم کۆتایی بە شەڕی غەززە بهێنم، بەڵام بە مەرجێک کە گەرەنتی ئاسایشی ئیسرائیل بکرێت و رێگری بکرێت لە مانەوەی غەززە لە ژێر کۆنترۆڵی حەماس دا.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر ئەگەری ئاگربەست هەبێت بۆ گەڕانەوەی رفێنراوەکان، ئێمە ئامادەین، بەڵام ئاگربەستێکی کاتی دەبێت.
ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا وتی: هێزەکانمان بە توندی هێرش دەکەنە سەر حەماس، منیش وەزیری بەرگریم ئاڕاستە کردووە کە هێرشی زیاتر و بەهێزتر ئەنجام بدات، هەموو ناوچەکانی کەرتی غەززە دەخرێنە ناو ناوچە ئەمنەکانی ژێر دەسەڵاتی ئێمەوە.
ناتانیاهۆجەختی لەوە کردەوە کە حکومەتەکەی "پابەندە بە گەیشتن بە هەموو ئامانجەکانی شەڕەکە لە غەززە، و کارەکان هێشتا کۆتاییان نەهاتووە"، ئاماژەی بەوەشکرد، "20 زیندانی زیندوو و 38 تەرم هەیە، ئێمەش کاردەکەین بۆ وەرگرتنەوەی هەموویان".
سەبارەت بە یارمەتییەکان، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل وتی، "ئێمە کاردەکەین، لە قۆناغی یەکەمدا، بۆ هێنانی هاوکارییە مرۆییەکان بۆ ناو کەرتی غەززە بۆ ئەوەی قەیرانی مرۆیی رونەدات."
جەختیشی لەوە کردەوە کە "حەماس بەشێکی زۆری هاوکارییەکان دەبات و دەیفرۆشێت بۆ دابینکردنی دارایی بزووتنەوەکە"، رونیشیکردەوە، "دۆستەکانمان پشتگیریمان دەکەن، بەڵام ئاگاداری برسێتی یان قەیرانی مرۆیی لە کەرتی غەززەن".
سەبارەت بە ئێران، نەتانیاهۆ وتی: ئێمە کاردەکەین بۆ ئەوەی ئێران نەتوانێت یۆرانیۆم پیتاندن بکات و مافی بەرگریکردن لە خۆمان دەپارێزین.
ناوبراو وتیشی: پشتگیری لە هەر رێککەوتنێک دەکەین لەگەڵ ئێران کە ببێتە هۆی رێگری کردن لە پیتاندنی یۆرانیۆم و پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی.
هەروەها نەتانیاهۆ هەڕەشەی لە حوسییەکان کرد و رایگەیاند ئیسرائیل "زەربەی توندی داوە لێیان، بەڵام هێشتا قسەی کۆتاییمان نەکردووە".
وەزارەتی دەرەوەی عومان رایگەیاند کە پێنجەمین گەڕی دانوستانە ناڕاستەوخۆکانی نێوان ئێران و ئەمریکا رۆژی هەینی 23ـی مانگ لە ڕۆما، پایتەختی ئیتاڵیا، بەڕێوە دەچێت.
ئەمڕۆ چوارشەممە، وەزارەتی دەرەوەی عومان لە پلاتفۆرمی ئێکس رایگەیاند، "گەڕی پێنجەمی دانوستانی ئێران و ئەمریکا لە رۆما رۆژی هەینی بەڕێوەدەچێت."
تاکو ئێستا هیچ کام لە وەزارەتی دەرەوەی ئێران و ئەمریکا بە رەسمی پشتڕاستی ئەم هەواڵەیان نەکردووەتەوە، بەڵام سەرچاوە دیپلۆماسییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە عومان وەک نێوەندگیر رۆڵێکی گرنگی لەم دانوستانانەدا دەبینێت.
ئەم خولەی دانوستانەکان لە کاتێکدا بەڕێوەدەچێت کە هەردولا بەردەوامن لە لێدوانی دژ بە یەک و هاوکات، لە ئاستی باڵای ئێران، عەلی خامنەیی، رێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران رۆژی سێشەممە، گومانی خۆی دەربڕی لەوەی کە دانوستانە ئەتۆمییەکان لەگەڵ ئەمریکا بگاتە ئەنجام.
لە راپۆرتێکی نوێدا، نووسینگەی کۆمسیۆنی باڵای مافەکانی مرۆڤ لە پارێزگای بەسرە ئاشکرای کردووە کە رێژەی هەژاریی لەم پارێزگایە بەشێوەیەکی بەرچاو بەرەو زیادبوون چووە، بەجۆرێک کە زیاتر لە 40%ـی دانیشتوانی ئەم پارێزگایە لە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و شوێنی نیشتەجێبوونی گونجاو بێبەشن.
مەهدی تەمیمی، بەڕێوەبەری نووسینگەی کۆمسیۆنی باڵای مافەکانی مرۆڤ لە بەسرە، لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا بۆ میدیای ناوخۆی عیراق رایگەیاند: "پێویستە لەسەر هەموو لایەنە سیاسییەکانی بەسرە، چ ئەوانەی لە دەسەڵاتدان و چ ئەوانەی کە هێشتا نەگەیشتوونەتە دەسەڵات، ناکۆکییە سیاسییەکان وەلا بنێن و سەرنجی زیاتر بخەنە سەر دابینکردنی مافە سەرەتاییەکانی هاووڵاتیان".
تەمیمی لە درێژەی قسەکانیدا جەختی کردەوە: "داتا و ئامارەکان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە زیاتر لە 40%ـی دانیشتوانی بەسرە هێشتا شوێنی نیشتەجێبوونی شایستە و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانیان نییە، هەروەها بەگوێرەی پێوەری وڵاتانی تازە پێگەیشتوو بۆ پێناسەی هەژاری، رێژەی هەژاریی لە پارێزگاکەدا لە 40% زیاترە. ئەم ژمارانە رەنگدانەوەی قەیرانێکی ئابووریی ڕاستەقینەن کە پێویستی بە چارەکردنی بەپەلە هەیە".
بەڕێوەبەری نووسینگەی کۆمسیۆنی باڵای مافەکانی مرۆڤ لە بەسرە هەروەها ئاماژەی بە کێشەی ژینگەیی لە پارێزگاکەدا کرد و گوتی: "بەسرە بەدەست پیسبوونی ئاو و خاک و هەواوە گیرۆدەیە، کە مەترسییەکەی لە هەندێک ناوچەدا دەگاتە سەرووی 50%. ئەمەش مەترسی راستەوخۆی بۆ سەر تەندروستیی گشتی هەیە".
شایانی باسە، بەگوێرەی ئامارە فەرمییەکانی حکوومەتی عێراق، ژمارەی دانیشتوانی بەسرە بە 3.5 ملیۆن کەس دەخەمڵێنرێت، کە 9%ـی کۆی دانیشتوانی عێراق پێک دەهێنێت. سەرەڕای ئەوەی کە ئەم پارێزگایە دەوڵەمەندە بە سامانی نەوت و چەندین بەندەری بازرگانی گرنگی تێدایە، بەڵام رێژەی بێکاریی و هەژاریی تێیدا بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزە. هەروەها ئەم پارێزگایە لە رێژەی بێکارییدا لە پلەی چوارەم دێت لە دوای پارێزگاکانی نەینەوا، موسەننا و زیقار بە ڕێژەی 21.8%.
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیران پێشوازیکرد لە ژەنەراڵ کێڤن لێیهی، فەرماندەی هێزەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی لە عیراق و سوریا و لە کۆبوونەوەی نێوانیاندا چەند پرسێکی جێی بایەخی هەردوولا تاوتوێ کران.
لە تەوەرێکی کۆبوونەوەکەدا باس لە دواین هەوڵەکان بۆ پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی هەرێم کرا، لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی ئاماژەیدا بە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی هەردوو وەفدی دانووستانکاری پارتی و یەکێتی و روونیکردەوە کە کۆبوونەوەکە بە گشتی ئەرێنی بووە و هەنگاوێکی دیکە لە پێکهێنانی کابینەی نوێ نزیکتر بووینەتەوە.
لە بەشێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا باس لە پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا کرا، هەردوولا هاوڕابوون سەرکەوتنی پرۆسەی ئاشتی لە بەرژەوەندی هەردوو گەلی کورد و تورک و هەموو ناوچەکەدایە و بە پێویستیشیان زانی هەردوولایەنی کێشە بەپێی نەخشەرێگایەک هەنگاوی پێویست بنێن بۆ سەرخستنی پرۆسەکە.
سەبارەت بە دۆخی سوریاش، هەردوولا گەشیبینی خۆیان دەربڕی کە لە سوریای نوێدا هەموو پێکهاتەکان مافەکانیان پارێزراوبێت و بە پێویستیشیان زانی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی زیاتر هاوکاربێت تا سوریای نوێ بتوانێت بەرەو سەقامگیری و جێگیرکردنی سیستمێک هەنگاوبنێت کە لە ئاستی چاوەڕوانی هەموو پێکهاتە جیاوازەکانی وڵاتەکەدابێت.