هەواڵەکان
مەرجەعی باڵای شیعەكانی عیراق رەتیدەكاتەوە دەستوەردان بكات لە دیاریكردنی كاندیدی سەرۆك وەزیران و ئەو دەنگۆیانە رەتدەكاتەوە.
محەمەد رەزا كوڕی عەلی سیستانی مەرجەعی باڵای شیعەكانی عیراق رایگەیاند، باوكی بەهیچ شێوەیەك دەستوەردان ناكات لە دیاریكردنی كاندیدی كاندیدی سەرۆك وەزیرانی حكومەتی داهاتوو و پەیوەندییان بەو بابەتەوە نییە و دەیانەوێت سەركردەكانی چوارچێوە سەربەخۆ كەسێك بۆ ئەو پۆستە دیاری بكەن.
ئەوەش لەكاتێكدایە، شەوی رابردوو راگەیەنراوێك بڵاوكرایەوە و باس لەوەكراوبوو راوێژ بە مەرجەعی باڵا كراوە و نوری مالیكی كاندیدی سەرۆك وەزیران بێت.
عەباس بەیاتی، سەركردە لە هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا، لە لێدوانێكی تایبەتدا بە كوردسات نیوزی راگەیاندبوو، لایەنەكانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی لەسەر كاندیدكردنی نوری مالیكی بۆپۆستی سەرۆك وەزیران رێككەتوون.
داهاتە نانەوتیەكانی عیراق لە ساڵی 2025دا زیادیكردوە و لە 12% بودجەی گشتی عیراق پێك هێناوە.
مەزهەر محەمەد ساڵح راوێژكاری محەمەد شیاع سودانی بۆ كاروباری دارایی رایگەیاند، داهاتی نانەوتی لە عیراق لە ساڵی رابردوودا زیادبوونی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە و گەیشتووەتە نزیكەی 12%ی كۆی بودجەی گشتی ساڵی 2025، ، لەكاتێكدا لە ساڵانی ڕابردوودا 7% بووە.
پێشتر دەستەی گشتی گومرگەكانی عیراق رایگەیاندبوو داهاتی ئەمساڵی خاڵە سنوریەكان و گومرگیەكان، دوو ترلیۆن و 530 ملیار دیناری تێپەڕاندووە.
ئاماژەی بەوەشكرد، حكومەت لە هەوڵدەدات، داهاتی نانەوتی بۆ 20%ی كۆی بودجەی گشتی بەرزبكاتەوە لەرێگەی هەمەچەشنكردنی سەرچاوەكانی داهات و كەمكردنەوەی پشتبەستن بە نەوت.
جەختلەوەشكردوە، كورتهێنانی بودجە كورتخایەنە و نابێتە رێگر لەبەردەم پرۆسەی گەشەپێدان. وتیشی: تا رادەیەكی زۆر ئەو كورتهێنانە پەیوەستە بە هەڵاوسانی نرخی نەوتەوە.
وەزارەتی كارەبای عیراق رایگەیاند، هیچ ئاماژەیەك نییە بۆ دەستپێكردنەوەی هاوردەكردنی غازی ئێران لە ئایندەیەكی نزیكدا.
وەزارەتی كارەبای عیراق رایگەیاند، لایەنی ئێرانی لە پەیامێكی لەبارەی هەناردەی غاز بۆ ناردوون و ئاماژەی بەوەكردووە بەهۆی دابەزینی بەرچاوی پلەكانی گەرما و زیادبونی پێویستی لەسەر غاز لە ناوخۆیی ئێران بە نیازنین دەست بە هەناردەی غاز بكەنەوە بۆ بەغداد.
عیراق لە مانگی كانونی یەكەمی ساڵی رابردوودا رایگەیاندبوو، هەناردەی غازی ئێران بۆ عیراق وەستاوە ئەمەش بووەتەهۆی لە كاركەوتنی چەند یەكەیەكی بەرهەمهێنانی كارەبا و كەمكردنەوەی.
دەشڵێت، بەهۆی راگیرانی هاوردەی غازی ئێرانەوە بەرهەمهێنانی كارەبای نیشتمانی نزیكەی چوار هەزار و 500 مێگاوات كەمبووەتەوە و غازی ئێران نزیكەی 40٪ی كارەبای عیراق دابین دەكات.
د.لەتیف رەشید، سەرۆک کۆمار پێشوازیکرد لە شێخ ئەحمەد ئەبو ریشە سەرۆکی ئەنجومەنی رابوونی عیراق و جەختیان لە گرنگی یەکڕیزی ناوخۆیی و پتەوکردنی لێکتێگەیشتنی نیشتمانی کردەوە.
ئەمڕۆ یەکشەممە، د.لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق لە کۆشکی بەغداد پێشوازی لە شێخ ئەحمەد ئەبو ریشە، سەرۆکی ئەنجومەنی رابوونی عیراق کرد.
لەمیانی دیدارەکەدا باس لە دوایین پێشهاتە سیاسی و ئەمنییەکانی وڵات کرا و تێیدا جەختیان لەگرنگی یەکڕیزی ناوخۆیی و پتەوکردنی لێکتێگەیشتنی نیشتمانی کردەوە بۆ یەکلاییکردنەوەی شایستە دەستوورییەکان و پێکهێنانی حکومەت.
حکومەتێک، کە نوێنەرایەتی هەموو پێکهاتەکانی گەل بکات و توانای ڕروبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکانی ئێستا و بەدیهێنانی خواستەکانی گەلی عیراقی هەبێت لە داهاتوودا.
یەکێتی پیاوانی کوردستان، ئاماری توندوتیژییەکانی بەرانبەر بە پیاوان بۆ ساڵی 2025 بڵاوکردوەتەوە و بە گوێرەی ئامارەکە 611 حاڵەتی توندوتیژی جۆراو جۆر تۆمارکراوە و لەو ساڵەشدا 73 حاڵەتی کوشتن تۆمارکراوە.
بورهان عەلى، سەرۆکى یەکێتى پیاوانى کوردستان، لە میانی بەشداریکردنی لە بەرنامەی بەیانی کوردسات نیوزدا ئاماری توندوتیژییەکان بەرانبەر بە پیاوان خستەڕوو.
ئاماژەی بەوەکرد، بە پێی لیژنەی بەدواداچون و تۆمارکردنی کەیسەکانیان لە رێکخراوی یەکێتی پیاوانی کودستان، کە لە(1ـی1ـی 2025) بۆ (31ـی12ـی2025) تۆماریان کردوە ژمارەی ئەو کەیس و سکاڵایانە پیاوان تۆماریان کردوە بەرانبەر بە رەگەز مێ 611 حاڵەتە و جۆری حاڵەتەکانیش جیاوازە .
لەو ئامارەدا، 73 کەیسیان بریتییە لە حاڵەتی کوشتن، کە 19 یان لەلایەن ژنەوە بووە، بە هاوکاری کەسی تر و 53 حاڵەتی دەرکردنی پیاویش هەبووە لە ماڵ و 35 حاڵەتی خیانەتی هاوسەریش تۆمارکراوە.
بەگوێرەی داتاکانی یەکێتی پیاوانی کوردستان، جۆری سکاڵاو توندوتیژییەکان جیاوازن و دەرکردنی پیاوی بەتەمەن 53 حاڵەت و خیانەتی هاوسەریش 35 حاڵەتە، تەداخولی کەسوکار 241 حاڵەت و فشاری دەرونی توندوتیژی سێکسیش نۆ حاڵەت تۆمارکراوە.
هەروەها ناوزڕاندن 13 حاڵەت و دەستبەسەرداگرتنی موچەش 13 حاڵەتە و یەکێتی پیاوان 214 حاڵەتی دەستبەسەرداگرتنی منداڵ یان بێبەشکردنی باوک لە بینینی منداڵیان تۆمار کردوە.
سەرۆکی ژوری بازرگانی سلێمانی رایگەیاند، بەهۆی زیادکردنی باج و رسوماتی گومرگییەوە نرخی کاڵاکان زۆر بەزر دەبنەوە و ئەمەش بازرگانانی لە تەواوی عیراق بە هەرێمی کوردستانیشەوە نیگەران کردوە، ئاماژەی بەوەکرد لەم سیستمە نوێیەدا نرخی هەر کیلۆیەک جلوبەر، لە دۆلار و نیوێکەوە بەرزبوەتەوە بۆ هەشت دۆلار.
ئەمڕۆ چوارشەممە، لە کۆنفرانشکی رۆژنامەوانیدا نەوزاد غەفور، سەرۆکی ژوری بازرگانی سلێمانی رایگەیاند حکومەتی عیراقی بانگەشەی ئەوەدەکات ئەم زیادکردنە بۆ پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیە، بەڵام دەبێت پێداچونەوەی پێدابکرێت و ئەمە دەبێتە هۆی بەرزبونەوەی نرخ.
ناوبراو رایگەیاند، سیستمی ئەسیکۆ لە ساڵی 2010وە دەرچوە و لە سەرەتای ئەمساڵەوە چوەتە بواری جێبەجێکردنەوە، گەرچی تا ئێشتا نەبوەت ژهۆی گرانبونی شمەک و کاڵا لە بازاڕدا، بەڵام لە داهاتوودا کاریگەرییەکان دەردەکەوێت و نرخەکان زۆر بەزردەبنەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، بە گوێرەی سیستەمەکە، نرخی خەمڵاندیش زیادی کردوە و هاوردەکردنی جلوبەرگ پێشتر کیلۆی دۆلار و نیوێک بوە ئێستا بە هەشت دۆلارە دەخەمڵێت و وەرگرتنی باجیش لە ٪3 وە بەرز بوەتەوە بۆ ٪10 .
نەوزاد غەفور ئەوەشی خستەڕوو، جێبەجێکردنی ئەو سیستەمە نوێیە تەواوی بازرگانانی عیراق و هەرێمی کوردستانی نیگەرانکردوە و کاریگەریەکەی لە داهاتوودا دەردەکەوێت و دەبێت هۆی بارگرانی بۆسەر هاووڵاتییانیش.
رۆژنامەی نیویۆرك تایمزی ئەمریكی ئاشكرایكرد ، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بە جددی تاوتوێی هێرشكردنە سەر ئێران دەكات .
نیویۆرك تایمز لە زاری چەند لێپرسراوێكی ئەمریكاوە ئاشكرایكردوە ، چەند بژاردەیەك خراوەتە بەردەم ترەمپ بۆ هێرشكردنە سەر ئێران و ئەویش بە جددی تاوتوێی پێدانی رەزامەندی لەسەر هێرشەكە دەكات ، بەڵام تا ئێستا بریاری كۆتایی نەداوە.
هەروەها ئاشكرایانكردوە لە نێو بژاردەكاندا، هێرشكردنە سەر چەند ئامانجێك هەن لە تاران كە سەربازیی نین .
رۆژنامەكە ئاماژەی بەوەشداوە، لێپرسراوە ئەمریكییەكان درك بەوە دەكەن كە دەكرێت هێرشكردنە سەر ئێران ئەنجامی پێچەوانەی هەبێت و هۆكار بێت بۆ ئەوەی سەرباز و دیپلۆماتكارە ئەمریكییەكان لە ناوچەكەدا بكرێنە ئامانج .
لە سنوری پشدەر، هەوڵی دزینی محاویلەکەی کارەبا دراوە و کارەبای هەرێمیش رایگەیاندوە دوای ئەوەی نەیوانتوانیوە بیدزن، هێزەکانی ئاسایش و پۆلیس سەرقاڵی لێکۆڵینەوەو بەدوا داچوونن بۆ دۆزینەوەی تاوانباران و رادەستکردنیان بە یاسا.
ئەمڕۆ یەکشەممە بەڕێوەبەرایەتی کارەبای هەرێم لەگەڵ بڵاوکردنەوەی چەند وێنەیەک، شەوی رابردو لە قەزای پشدەر، چەند کەسێک هەوڵیان داوە محاویلەیەکی کارەبا بدزن و سەرکەوتوو نەبون.
ئاماژەیان بەوەشکردوە، محاویلەکە لە گردی حوسنی بۆ بیری غاباتی قەڵادزێ دانراو و دزەکان محاویلەکەیان بەرداوەتەوە بۆ سەر زەوی بەڵام نەیان توانیوە بیبەن.
ئەوەشیان خستوەتەڕوو، تیمەکانی کارەبا محاویلەکە بۆ هۆبەی کارەبای قەڵادزێ دەگوازنەوە و هێزەکانی ئاسایش و پۆلیس سەرقاڵی لێکۆڵینەوەو بەدوا داچوونن بۆ دۆزینەوەی تاوانباران و رادەستکردنیان بە یاسا.
بڕیارە ئەمڕۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لەبارەی تاوتوێكردنی داهاتە نانەوتییەكان كۆببێتەوە و گفتوگۆ لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكانی حكومەت بكات.
بەپێی كارنامەی كۆبونەوەكەی ئەمرۆی ئەنجومەنی نوێنەران، تەوەری سەرەكی كۆبوونەوەكە تەرخانكراوە بۆ تەواوكردنی گفتوگۆ گشتییەكان دەربارەی سەرچاوەكانی داهاتی نانەوتی لە عیراق.
بەكارنامەی كۆبونەوەكە ، لە بارەی ئەو بابەتەوە سێ لێپرسراوی باڵای حكومەت بانگهێشت كراون كە بریتین لە سەرۆكی دەستەی دەروازە سنورییەكان و بەڕێوەبەری گشتی دەستەی گشتی باجەكان و بەڕێوەبەری گشتی دەستەی گشتی گومرگ ئامادەی دانیشتنەكە دەبن.
ئیدارەی خۆسەر: هێرشەکانی سەر گەڕەکە کوردیەکان ئامانج لێی گۆڕینی دیموگرافییە
ئیدارەی خۆسەر راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و داوا لە رێکخراوە نێودەوڵەتی و مافی مرۆڤ و مرۆییەکان دەکەن، کە بەرپرسیارێتی خۆیان لە ئەستۆ بگرن و چاودێری بارودۆخی مرۆیی و ئەمنی لە گەڕەکەکانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە بکەن.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ هێرشەکانی سەر گەڕەکە کوردیەکان ئامانج لێی گۆڕینی دیموگرافییە و داوا لە دانیشتوانی گەڕەکەکوردنشینەکان دەکەن بمێننە و ئەو کەسانەی ئاوارەش بوون بگەڕێنەوە بۆشوێنی مانەوەیان.
ئیدارەی خۆسەر دەڵێت؛ دەسەڵاتێک کە بانگەشەی بەرزڕاگرتنی ئیسلام دەکات، لە هەمان کاتدا جەستەی مرۆڤەکان پارچە پارچە دەکات و کۆمەڵگەکان زەلیل دەکات و تاوانی جەنگی بە ئاشکرا ئەنجام دەدات، هەر دەسەڵاتێک پشت بە دەوڵەتێکی تر ببەستێت دژی گەلەکەی خۆی، شەرعیەتی خۆی لەدەست دەدات، بەبێ گوێدانە پاڵپشتی نێودەوڵەتی، چونکە خەڵک بەتەنها سەرچاوەی شەرعیەتن.
هەروەها ئاماژەیان بەوەکردوە، لەبەر رۆشنایی ئەو پراکتیزە و پێشێلکارییە جددیانەی لە چەند رۆژی رابردوودا رویانداوە، داوا لە رێکخراوە نێودەوڵەتی و مافی مرۆڤ و مرۆییەکان دەکەین کە بەرپرسیارێتی خۆیان لە ئەستۆ بگرن و چاودێری بارودۆخی مرۆیی و ئەمنی لە گەڕەکەکانی شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە بکەن.
ئیدارەی خۆسەر جەختیکردوەتەوە دەستبەسەرداگرتنی ئەو دوو گەڕەکە لەلایەن گروپە چەکدارەکانی سەر بە وەزارەتی بەرگرییەوە ناکرێت بە سەرکەوتن وەسف بکرێت، بەڵکو کردەوەیەکی خیانەت و تاوانێکی قورسە، کە دەسەڵاتێک ئەنجامی دەدات کە بانگەشەی نوێنەرایەتی دەوڵەت دەکات و لە هەمان کاتدا هاووڵاتیانی خۆی دەکوژێت و کەرامەتیان پێشێل دەکات.
لە یەكەم لێدوانیدا لە دوای دەستگیركردنی نیكۆلاس مادورۆ، سەرۆكی دورخراوەی ڤەنزوێلا بە پارێزەرەكەی راگەیاندووە، ئەو باشە و دڵتەنگ نییە.
نیكۆلاس ئێرنێستۆ مادورۆ گێرا، كوڕی نیكۆلاس مادورۆ سەرۆكی دورخراوەی ڤەنزوێلا لە كۆبونەوەی پارتە سۆسیالیستە یەكگرتووەكانی ڤەنزوێلا بڵاویكردەوە، پارێزەرەكانی مادورۆ پەیامی باوكیان پێگەیاندووە و وتویەتی، ئەو دڵتەنگ نییە و باشە و ئەو تێكۆشەرە.
مادورۆی كوڕ بانگەوازێكی گشتی ئاراستەی ڤەنزوێلییەكان كرد بۆ رژانە سەر شەقامەكان و یەكگرتوویی دژی هەڕەشە بۆ سەر سەروەری وڵاتەكە و بەڵێنیدا وەڵامی دەستگیركردنی باوكی بدەنەوە.
راشیگەیاند، لە سەختترین ساتەكاندا گیانی شۆڕشگێڕی ناسنامەی ئەوان دیاری دەكات و یەكڕیزی كلیلی شوێنكەوتنی هەنگاوەكانی چاڤێز و ڕێنماییەكانی باوكیەتی.
بەرەبەیانی ئەمڕۆ مەزڵوم كۆبانێ رایگەیاند، لە رێگەی نێوەندگیری نێودەوڵەتی بۆ راگرتنی هێرش و پێشێلکارییەکانی دژی گەلەکەیان لە حەلەب، گەیشتونەتە لێکتێگەیشتنێک، کە دەبێتە هۆی ئاگربەست و گواستنەوەی شەهیدان، بریندارەکان، هاووڵاتیانی مەدەنی گیریخواردوو و شەڕڤانان لە گەڕەکەکانی ئەشرەفیە و شێخ مەقسوودەوە بەرەو باکور و رۆژهەڵاتی سوریا.
مەزڵوم کۆبانێ فەرماندەی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکرات" هەسەدە" لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس پەیامێکی بڵاوکردوەتەوەو رایگەیاندوە؛ بە نێوەدنگیری واتانی نێودەوڵەتی گەیشتون بە رێککەوتن.
كۆبانێ، داواشی لە وڵاتانی نێوەندگیری كردوە پابەندی بەڵێنەكانیان بن بۆ وەستاندنی پێشێلكارییەكان و كاربكەن بۆ گەڕانەوەی ئاوارەكان بە سەلامەتی بۆ سەر ماڵ و حاڵی خۆیان.
لای خۆشیەوە ئاژانسی هەواڵی "سانا" رایگەیاند، دواین پاس كە هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆی تێدابوون لە گەڕەكی شێخ مەقسوود شاری حەلەبیان بەرەو باكووری رۆژهەڵاتی سوریا بەجێهێشتوە.
ئەمەش لە کاتێکدایە لە رۆژی 6ـی 1ـی ئەمساڵەوە چەکدرانی سوریا گەمارۆی گەڕەکە کوردنشینەکانی حەلەبیان داوە و بە چەکی قورس و سوک بەردەوام بوون لە هێرشکردنە سەریان و بەهۆیەوە سەدان هاووڵاتی بوون بە قوربانی و هەزاران هاوڵاتیش ئاوارە بوون.
لە شێخ مەقسود و ئەشرەفییە ئاگربەستی كاتی راگەیەنرا و ئاسایشی ناوخۆی حەلەبیش دەڵێت، ، چەكدارانی سوریا دەیان گەنجی مەدەنیان دەستگیركردووە.
ئەنجومەنی گەڕەكەكانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییە لە راگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە، لەگەڵ حكومەتی كاتی سوریا گەیشتوونەتە رێككەوتن لەسەر ئاگربەستێكی كاتی لە ناوچە گەمارۆدراوەكانی حەلەب، كە ئامانج لێی بردنە دەرەوەی بریندارانی شەڕەكە لە نەخۆشخانەی شەهید خالید لە شێخ مەقسود.
هاوكات، ئاسایشی ناوخۆی حەلەب رایگەیاندووە، بەكرێگیراوانی حكومەتی كاتی سوریا دەیان گەنجی مەدەنیان لە گەڕەكەكانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییە بە زۆرەملێ لە خێزانەكانیان جیاكردووەتەوە و دەستگیریان كردوون، دواتریش لەدوای بردنە دەرەوەیان لەو دوو گەڕەكە بۆ میدیا وایان نیشانداوە ئەو گەنجانە لە ریزی هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆن،.
ئەوەشی خستووەتەڕو، ئەو رەوشتە تاوانكارییە ئاشكرایە گوزارشت لە رێبازێكی بەرنامە بۆ داڕێژراو دەكات بۆ ساختەكردنی راستیەكان و رفاندنی هاوڵاتیانی مەدەنی، ئاسایشی ناوخۆ سەلامەتی گیانی ئەو گەنجە رفێندراوانەش دەخاتە ئەستۆی حكومەتی كاتی سوریا و گروپە چەكدارەكان و داواش لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەكات بەرپرسیارێتی یاسایی و ئەخلاقی خۆی بەرانبەر ئەو پێشلكارییانە بگرێتەبەر.