بەڕێوبەرایەتی گشتیی تەندروستیی سلێمانی ئاماری شەش مانگی رابردووی کار و چالاکییەکانی خۆی راگەیاند، کە لەو ماوەیەدا زیاتر لە 20 هەزار نەشتەرگەری جۆراوجۆر بۆ هاووڵاتیان ئەنجام دراوە. 

وەک لە راپۆرتەکەی تەندروستیی سلێمانیدا هاتووە؛ کۆی گشتی ئەو نەشتەرگەرییانەی لە نەخۆشخانەکان و ناوەندە تەندروستییەکانی سنورەکە ئەنجام دراون لە رێککەوتی (1ـی1ـی 2026 تا 1ـی 6ـی 2026) گەیشتووەتە 20,530 نەشتەرگەری، ئەمەش قەبارەی کار و ماندووبوونی تیمە پزیشکییەکان لەو ماوەیەدا نیشان دەدات.

لە بەشێکی تری ئامارەکەدا، وردەکاری جۆری نەشتەرگەرییەکان خراوەتەڕوو؛ بەشێوەیەک، کە 511 نەشتەرگەرییان لە جۆری تایبەت بوون و 2,773 نەشتەرگەرییان وەک نەشتەرگەری  سەرو گەورە پۆلێن کراون.

هاوکات هەر لەم ماوەیەدا، 8,365 نەشتەرگەری  گەورە و 5,411 نەشتەرگەری ناوەند و 3,470 نەشتەرگەری بچوک لە ناوەندە تەندروستییە جیاوازەکانی سلێمانیدا بە سەرکەوتوویی ئەنجام دراون.

ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێسی ئەمریکی بڵاویکردوەتەوە دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا مۆڵەتی سنورداری دیاریکردوە بۆ رێککەوتن لەگەڵ ئێراندا و بە دوو مەرجی سەرەکیشی رازییە بە رێککەوتن لەگەڵ تاراندا.

ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێسی لە زاری لێپرسراوانی ئەمریکاوە، بڵاویکردوەتەوە سەرۆکی ئەمریکا دوو مەرجی سەرەکی داناوە بۆ گەیشتن بە رێککەوتن لەگەڵ تاران، کە بریتین لە رادەستکردنی یۆرانیۆمی پیتێندراو و راگرتنی هێرشەکان بۆ سەرکەشتییەکان  لە گەروی هورمزدا.

بە وتەی ئەو لێپرسراوانە، واشنتۆن هەر جۆرە رێککەوتنێک دەبەستێتەوە بەو دوو مەرجەوە و بەبێ ئەو دوو مەرجە دۆناڵد ترەمپ بە هیچ رێککەوتنیک رازی نابێت.

ئەمە لە کاتێکدایە، تاران سورە لەسەر ئەوەی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی رادەستی واشنتۆن نەکات و لە دوای 60 رۆژی ئاگربەستیش، باج لەو کەشتیانە وەربگرێت کە گەروەکە تێدەپەڕینن.

پێگەیەکی هەواڵی بەریتانیا ئاشکرای کردوە، عیراق و سوریا  و ئەمریکا رێککەوتنێک بۆ زیندووکردنەوەی هێڵی نەوتی مێژویی (کەرکوک- بانیاس) ئیمزادەکەن و ئەندازیاری رێککەوتنەکەش تۆم باراکە.

پێگەی (میدل ئیست ئای)ـی راپۆرتێکی بڵاوکردوەتەوە و ئاشکرای کردوە هەرشێ وڵاتی عیراق، سوریا و ئەمریکا سەرقاڵی ئیمزاکردنی رێککەوتنێکن لەسەر دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت لە رێگەی بۆری (کەرکوک- بانیاس)ـەوە،  کە درێژییەکەی نزیکەی 800 کیلۆمەتر و تا کەناراوەکانی سوریا درێژ دەبێتەوە.

پێگە بەریتانییەکە، لە راپۆرتێکیدا ئاشکرای کردوە، بڕیارە بەم نزیکانە رێککەوتنەکە رابگەیەندرێت، ئەمەش لە چوارچێوەی ئەو رێکەوتنانەدایە کە بە سەرۆکایەتی تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سوریا ئەنجام دەدرێت.

 وەک لە راپۆرتەکەدا هاتووە، تۆم باراک  تەواوی هەوڵەکانی خستوەتەگەڕ، بۆ کۆتاییهێنان بە وردەکارییەکانی پڕۆژەکە پێش سەردانەکەی عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق بۆ ئەمریکا.

ئاماژە بەوەشکراوە، تۆم باراک کاراکردنەوەی هەناردەی نەوت لە بۆرییەکەوە وەک مۆدێلێک بۆ پڕۆژەکانی یەکخستنی ئابووری و بازرگانی لە ناوچەی لێڤانت دەڕوانێت، دیدگایەک کە پێشتر لە چەندین بۆنەدا بانگەشە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان وڵاتانی ناوچەکە کردووە.

بە گویرەی زانیارییەکان، بڕیارە دوای سەردانەکەی عەلی زەیدی، ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریاش سەردانی ئەمریکا بکات، بۆ ئەوەی بەشداربێت لە رێوڕەسمی ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە.

جێ باسە، بۆری کەرکوک- بانیاس یەکێکە لە کۆنترین بۆری هەناردەکردنی نەوت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە ساڵانی 1930 بۆ گواستنەوەی نەوتی عیراق لە کێڵگە نەوتییەکانی کەرکوکەوە بۆ بەندەری بانیاس لەسەر دەریای ناوەڕاست دروستکراوە و دوای هاتنی ئەمریکا لە سآڵی 2003 هەنردەکردن لەو بۆرییەوە کەمیکرد و لە سآڵی 2011 لەگەڵ سەرهەڵدانی شۆرشی سوریا بە تەواوەتی هەناردەکردنی نەوت لە بۆریەکەوە وەستێندرا.

بەرپرسانی ئەمریکا ئاشکرایان کردووە، واشنتن داوا دەکات سەرجەم رێڕەوەکانی گەروی هورمز بە کراوەیی بمێننەوە و هێرشەکان بۆ سەر کەشتییە بازرگانییەکان بە تەواوی رابگیرێن، بەپێچەوانەوە دەرئەنجامەکان باش نابن.

کەناڵی 'ئەی بی سی نیوز' لە زاری چەند بەرپرسێکی باڵای ئەمریکاوە بڵاویکردەوە، واشنتن چاوەڕوان دەکات، تاران پابەندبوونی خۆی بە کراوەیی گەروی هورمز رابگەیەنێت، ئەو بەرپرسانە هۆشدارییان داوە کە ئەگەر ئێران گەرەنتی روونی پێشوەختە نەدات، دەرئەنجامەکان باش نابن.

ئەوەش لەکاتێکدایە، کە پێشتر هەردوولا دوو گەڕی دانوستانیان لە سویسرا و قەتەر ئەنجامدابوو، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ترووس سۆشیاڵ" رایگەیاند: "ئێران داوای بەردەوامیی گفتوگۆکانی کردووە و ئێمەش رەزامەند بووین، بەڵام بە روونی پێمان راگەیاندوون کە کاتی نەرمیوان نواندن کۆتایی هاتووە".

ئەم لێدوانانەی ترەمپ دوای ئەوە دێن کە ئەمریکا هێرشیکردووەتەسەر چەندین پێگەی ئێران، هەروەها سەرۆکی ئەمریکا، تارانی تۆمەتبار کرد بەوەی پلانی بۆ تیرۆرکردنی داڕشتووە و هۆشداریی دا: "1000 موشەک ئامادەی ئاڕاستەکردنن بەرەو ئێران؛ ئەگەر تاران هەوڵی زیان گەیاندن بە من بدات.

لە لایەکی دیکەوە، میدیاکانی ئەمریکا لەوانەش "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" و "ئەکسیۆس" ئاشکرایان کردووە کە دەزگا هەواڵگرییەکان زانیاری وردیان داوەتە واشنتن سەبارەت بە پلانی ئێران بۆ تیرۆرکردنی ترەمپ. بەپێی سەرچاوەکان، واشنتن مۆڵەتی داوەتە تاران بۆ ئەوەی بە رەسمی بەڵێنی راگرتنی هێرشەکانی سەر کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروی هورمز بدات.

سوپای ئیسرائیل لە باشوری سوریا بە چەند ئۆتۆمبێلێكی سەربازیی پێشڕەویكردووە و بۆ ماوەیەك خاڵی پشكنینی كاتییان داناوە.

ئاژانسی هەواڵی سانای سوریا بڵاویكردەوە، سوپای ئیسرائیل بە ئۆتۆمبێلی سەربازیی پێشڕەویكردووە بۆ چەند گوندێكی سنوری پارێزگای قونەیترە لە باشوری سوریا و خاڵی پشكنینیان داناوە و داوای ناسنامەیان لە دانیشتوانی ناوچەكە كردووە و گوندەكانیشیان پشكنیووە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، رۆژی پێنجشەممەی رابردووش سوپای ئیسرائیل 15 ئۆتۆمبێلی بۆ گوندی عوشە لە باشوری قونەیترە بردووە و بۆ ماوەیەكی زۆر پشكنینیان كردووە.

دەستەی دەسپاکی فیدراڵی، ئەمڕۆ شەممە، ئامادەکردنی رەشنووسی چەند یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتنی نێودەوڵەتی راگەیاند بە مەبەستی گەڕاندنەوەی پارە و تۆمەتباران بۆ عیراق.

عباس متعب، بەڕێوەبەری گشتیی فەرمانگەی گەڕاندنەوە لە دەستەی دەسپاکی، لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی (واع) رایگەیاند: هەندێک وڵات هەن کە بەهۆی هۆکاری تایبەت بە خۆیانەوە، هاوکار نین لە دۆسیەی گەڕاندنەوەی پارەی گەندەڵکاراندا، لە بەرانبەریشدا هەندێک وڵاتی تر هەن کە لەم بوارەدا هاوکارن.

ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا وتی: فەرمانگەکەمان رەشنووسێکی ئامادە کردووە بۆ ئیمزاکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتن لەگەڵ ئەو وڵاتانەدا بۆ گەڕاندنەوەی پارە و تۆمەتباران، ئێمە بەردەوام بەدواداچوون لەگەڵ وڵاتان و گۆڕانکارییەکاندا دەکەین، بەڵام یاسا ناوخۆییەکانی هەندێک وڵات رێگە بە گرتنەبەری ئەو رێکارە دیاریکراوانە نادەن کە عیراق داوایان دەکات.

وتیشی: عیراق پەنا دەباتە بەر رێگەی دانوستان، و چەندین شێوازی جێگرەوەش لەگەڵ ئەو وڵاتانەدا هەن بۆ هێنانەکایەی هاوکاری، ئاماژەی بەوەش کرد: زۆرێک لە وڵاتان بەهۆی چەندین هۆکاری جیاوازەوە هاوکاری ناکەن، لەوانە هۆکاری ئابووری یان هۆکاری پەیوەست بە لایەنی مرۆییەوە، هەندێک جاریش گەندەڵکارەکە مافی پەنابەری لەو وڵاتانە وەرگرتووە، بۆیە رادەستکردنەوەیان رووبەڕووی قورسی دەبێتەوە.

رۆژنامەیەکی ئیسرائیلی ئاشکرایدەکات، سوپای ئیسرائیل تەواوی ئامادەکارییەکانی بۆ وەشاندنی گورزێکی سەربازیی بەهێز بۆ سەر ژێرخانی ئابوری و نەوتیی ئێران کۆتایی پێهێناوە، لە کاتێکدا بنیامین ناتانیاهۆ دەیەوێت لە ئێستادا وڵاتەکەی نەگلێنێتە ناو گرژییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران.

رۆژنامەی "مەعاریف"ـی ئیسرائیلی لە زاری سەرچاوەیەکی ئەمنیی باڵاوە بڵاویکردەوە؛ سوپای ئیسرائیل پلانە هێرشبەرییەکانی بۆ سەر ئێران تەواو کردووە، ئەمەش وەک ئامادەکارییەک بۆ ئەگەری هەڵگیرسانەوەی جەنگێکی بەرفراوان یان لە حاڵەتی رووبەڕووبوونەوەی هێرشێکی کتوپڕ لەلایەن تارانەوە.

سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، مانەوەی هەزاران سەرباز و هێزێکی ئاسمانی گەورەی ئەمریکا لە ناو ئیسرائیلدا، فاکتەرێکی سەرەکی دەبێت لە هەر سیناریۆیەکی گرژبوونەوەی رەوشەکە.

بەپێی راپۆرتی ڕۆژنامەکە، لیستی ئامانجە دەستنیشانکراوەکانی ئیسرائیل پێکهاتوون لە دامەزراوە کەرتی نەوت و غازی ئێران (لە نێویاندا دورگەی خارک)، وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا، کۆمەڵگە پیشەسازییەکان و تۆڕەکانی گواستنەوە، ئەمەش بە ئامانجی لێدانی کوشندە لە ئابوریی ئێران.

ئەو سەرچاوە ئەمنییە دەڵێت: "ئەم ئامانجانە لە خولەکانی پێشوی جەنگدا بە هەماهەنگی لەگەڵ ئەمریکا نەکرابوونە ئامانج، بەڵام پێدەچێت ئەمجارە بژاردەی ترمان نەبێت، چونکە ئێران تەنها لە زمانی هێز تێدەگات".

ئەم پێشهاتانە لە کاتێکدان، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا کۆتاییهاتنی رەسمی ئاگربەستی نێوان واشنتۆن و تارانی راگەیاندووە، لە بەرانبەردا، محەمەد باقر قاڵیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران جەختی لەسەر بەردەوامیی رووبەڕووبوونەوە و خۆ بەدەستەوەنەدان کردووەتەوە.

هاوکات شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان کە وڵاتەکەی نێوەندگیری سەرەکی بوو، داوای لە ئێران کردووە دەستکەوتەکانی ئەو ئاشتییە بپارێزێت کە بە زەحمەت بەدەست هاتوون.

شایەنی باسە تاران و واشنتۆن لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیرانی رابردوودا، بە نێوەندگیریی ئیسلام ئاباد یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتنیان بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ ئیمزا کردبوو، کە مۆڵەتی 60 رۆژی دیاریکردبوو بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتایی، بەڵام پێشهاتەکانی ئەم دواییە پرۆسەکەیان بەرەو هەڵوەشانەوە برد.

دەزگای ئاسایشی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، هێزەکانیان باندێکی سێ کەسییان لە سنووری پارێزگای هەولێر دەستگیرکردووە کە کاریان ساغکردنەوەی دراوی ساختە و فریودانی هاووڵاتیان بووە، ئاشکراشی کرد کە لە کاتی دەستگیرکردنیاندا ڕووبەڕووبوونەوەی چەکداری رویداوە.

بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی رۆژهەڵاتی هەولێر لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کرد، دوای کۆکردنەوەی زانیاریی ورد و چاودێریکردنی توندی باندەکە، شەوی هەینی (10ی تەمموزی 2026) لە کاتژمێر 8:55ی شەو لە نزیک ناحیەی ئاشتی، ئۆپەراسیۆنی دەستگیرکردنیان جێبەجێ کراوە. لە کاتی داخرانی گەمارۆکەشدا، تۆمەتباران بە چەک روبەڕووی هێزەکانی ئاسایش بوونەتەوە و لە ئەنجامدا سێ کارمەندی ئاسایش بریندار بوون.

سەبارەت بە شێوازی کارکردنی باندەکە، ئاسایش روونی کردووەتەوە کە تۆمەتباران لە رێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی (تیکتۆک و سناپ چات)ەوە بانگەشەیان بۆ فرۆشتنی دراوی ساختە کردووە، و لە کاتی رێککەوتن و ئەنجامدانی مامەڵەدا، کڕیارەکانیان فریوداوە و بە زەبری چەک و هەڕەشەکردن، پارەیان لێ سەندوون.

لە ئێستادا سەرجەم تۆمەتبارانی باندەکە بەپێی ماددەکانی (406) و (56) لە یاسای سزادانی عیراقی راگیراون و پەڕاوی لێکۆڵینەوەیان بۆ کراوەتەوە بۆ گرتنەبەری رێکارە یاساییەکان لە دژیان.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئاشکرای کرد کە ئێران ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای ئاگادارکردووەتەوە کە تەقەکردن لە کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروی هورمز "هەڵە" بووە، و جەختیشی لەسەر ئارەزووی خۆی بۆ بەردەوامبوونی دانوستانەکان کردووەتەوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە گومانەکان لە ناوخۆی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکادا سەبارەت بە دەرفەتەکانی گەیشتن بە رێککەوتنێکی ئەتۆمی گشتگیر لەگەڵ تاراندا روو لە زیادبوونە.

رۆژنامەکە لە زاری بەرپرسێکی ئەمریکییەوە بڵاویکردووەتەوە، تاران لەم دواییانەدا واشنتۆنی ئاگادارکردووەتەوە کە بەئامانجگرتنی کەشتییە بازرگانییەکان بەبێ مەبەست بووە، و داوای کردووە رێڕەوی دانوستانەکانی نێوان هەردوولا بەردەوام بێت.

لە بەرانبەردا، رۆژنامەکە لە زاری بەرپرسانی باڵای ئیدارەی ترەمپەوە بڵاویکردەوە، دەرفەتەکانی گەیشتن بە رێککەوتنێکی ئەتۆمی کۆتایی کەمتر بووەتەوە، و هۆشداریشیان داوە کە هەر تێکدانێکی ئازادیی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمزدا رەنگە ببێتە هۆی دەرئەنجامی مەترسیدار.

راپۆرتەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، واشنتۆن داوای لە ئێران کردووە راگەیەندراوێکی رەسمی بڵاوبکاتەوە کە تیایدا جەخت لە کراوەیی گەروی هورمز بە رووی هاتوچۆی نێودەوڵەتیدا بکاتەوە و کۆتایی بە بەئامانجگرتنی کەشتییە بازرگانییەکان بهێنێت، بەبێ ئەوەی وادەیەکی کۆتایی بۆ جێبەجێکردنی ئەم داواکارییە دەستنیشان بکات.

بەپێی وۆڵ ستریت جۆرناڵ، ئەم پێشهاتە دوای ئەوە دێت کە سەرۆکی ئەمریکا کۆتاییهاتنی ئاگربەستی لەگەڵ ئێراندا راگەیاند، لە کاتێکدا ئیدارەی ئەمریکا تاوتوێی بژاردەکانی دەکات لە نێوان بەردەوامبوون لەسەر رێڕەوی دیپلۆماسی یان گەڕانەوە بۆ بژاردە سەربازییەکان بە مەبەستی رێگریکردن لە تاران لە پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی.

کەشناسیی هەرێم رایدەگەیەنێت، لە ماوەی دوو رۆژی داهاتوودا ئاسمان بە ساماڵی و گەرمی دەمێنێتەوە و بۆ سبەینێش پلەکانی گەرما زیاتر بەرزدەبنەوە.

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ شەممە، ئاسمانی ناوچە جیاجیاکانی هەرێم ساماڵ و گەرم دەبێت، ئاراستەی با بەرەو باکوری رۆژئاوا دەبێت و خێراییەکەشی لەسەرخۆ بۆ مامناوەند دەبێت، پلەکانی گەرماش نزیک دەبنەوە لە تۆمارکراوەکانی دوێنێ.

سەبارەت بە کەشوهەوای سبەینێ یەکشەممە، کەشناسی ئاماژەی بەوەکردووە، ئاسمان بە ساماڵی و گەرمی دەمێنێتەوە و خێرایی و ئاراستەی با و مەودای بینین هاوشێوەی ئەمڕۆ دەبن، بەڵام پلەکانی گەرما بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ، بە یەک تا دوو پلەی سیلیزی بەرزتر دەبنەوە.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی

هەولێر: 42 پلەی سیلیزی

پیرمام: 39 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 41 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە: 43 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 42 پلەی سیلیزی

دهۆک: 41 پلەی سیلیزی

زاخۆ: 42 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران:35 پلەی سیلیزی

گەرمیان: 45 پلەی سیلیزی

بێڵ بۆڵت، سەرپەرشتیاری کارەکانی بەڕێوەبەری هەواڵگریی نیشتمانیی ئەمریکا، دەستپێکردنی خولێکی نوێی لەکارکەنارخستنی کارمەندانی لە ناوخۆی دەزگاکەدا راگەیاند.

بۆڵت لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس نووسیویەتی: هەواڵگریی نیشتمانیی ئەمریکا لە ئێستادا بە بەرهەمداریی و کاراییەکی بەرزتر لە هەر کاتێکی تر کار دەکات، و ئەمڕۆ قۆناغی سێیەمی کەمکردنەوەی ژمارەی ئەو فەرمانبەرانەمان دەستپێکرد کە زیادە لە پێویستن یاخود ئەو پۆستانەیان هەیە کە گرنگییەکی بنەڕەتی و هەستیاریان نییە.

نووسینگەی بەڕێوەبەری هەواڵگریی نیشتمانی خاوەنی داهاتوویەکی زۆر گەشە و تەرکیز دەکاتە سەر پابەندبوون بە یاسا و دەقە تەشریعییەکان.

هاوکات تۆڕی هەواڵی CNN بڵاویکردەوە، بێڵ بۆڵت دەستی بە جێبەجێکردنی پلانێکی بەرفراوان کردووە بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی فەرمانبەرانی دەزگاکە، ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵەکان بۆ دووبارە داڕشتنەوەی پێکهاتەی دامەزراوەی هەواڵگری و رێکخستنەوەیدا.

ئەم هەنگاوەش لە چوارچێوەی هەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکادایە بۆ رێکخستنەوەی دامەزراوە ئەمنیی و هەواڵگرییەکان و کەمکردنەوەی خەرجییە حکومییەکان، ئەمەش لە کاتێکدایە کە مشتومڕێکی بەردەوام هەیە لەسەر رۆڵ و هەژموونی ئاژانسە فیدراڵییەکان لە ناوخۆی دەوڵەتی ئەمریکادا.

پێشتریش ترەمپ لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" رایگەیاندبوو فەرمانی بە بۆڵت کردووە دەست بە پرۆسەی بچووککردنەوەی دەزگاکە بکات، بەو پێیەی نووسینگەی بەڕێوەبەری هەواڵگریی نیشتمانی زیاد لە پێویست گەورە بووە و کواڵیتی و کارایی پێویستی نییە.

دوای دروستبوونی دڵەڕاوکێ لە لای دانیشتووانی رۆژهەڵاتی تاران بەهۆی بیستنی دەنگی چەند تەقینەوەیەکی بەهێز، لێپرسراوانی ناوچەکە رایدەگەیەنن، دەنگەکان نیشانەی هیچ مەترسی و هێرشێک نین، بەڵکو پەیوەندییان بە پرۆسەیەکی پێشوەختە پلانداڕێژراوی لەناوبردنی تەقەمەنیی کۆنەوە هەیە.

ئەمڕۆ شەممە، ئاژانسی هەواڵی "فارس" بڵاویکردەوە؛ دەنگی ئەو تەقینەوە بەهێزانەی لەلایەن دانیشتووانی شارەکانی "پاکدەشت" و " پارچین " لە رۆژهەڵاتی پارێزگای تارانی پایتەخت بیستراون، لە پرۆسەیەکی کۆنترۆڵکراوی لەناوبردنی پاشماوەی ئەو تەقەمەنییانەی کە نەتەقینەتەوە.

ئاژانسەکە لە زاری لێپرسراوی خۆجێی شاری پاکدەشتەوە ئەوەی خستەڕوو، "ئەو دەنگانە پەیوەندییان بە پرۆسەیەکی توندوتۆڵی لەناوبردنی تەقەمەنیی بەجێماوی جەنگەوە هەبووە، هیچ روداوێکی نەخوازراو نەبووە و هیچ مەترسییەکیش لەسەر ژیانی هاووڵاتییان نییە". ئەو لێپرسراوە جەختیشی کردووەتەوە، پرۆسەکە بەپێی رێنماییە توندەکانی سەلامەتی و لەلایەن هێزە پسپۆڕ و لێپرسراوەکانەوە ئەنجام دراوە و لە پێشتریشەوە پلانی بۆ داڕێژرابوو.

بیستنی دەنگی ئەم تەقینەوانە بووە هۆی دروستبوونی نیگەرانی، بە تایبەت کە ناوچەکە لە ئێستادا بەهۆی نوێبوونەوەی گرژییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکایە، لە دوای ئەو هێرشە ئاسمانییانەی ئەمدواییەی ئەمریکا کە چەند پێگەیەکی لە ناوخۆی ئێراندا کردە ئامانج و ترسی تەقینەوەی رەوشەکەی لە ناوچەکەدا زیاتر کردووە.

وەزارەتی دارایی، ئەمڕۆ شەممە، روونکردنەوەی تری دا لەسەر میکانیزمی دانەوەی ئەو بڕە پارانەی لە ئەستۆی سزادراواندایە، و ئاماژەی بەوەش کرد کە هەر میکانیزمێک پێویستە گەرەنتی وەرگرتنەوەی تەواوی مافەکانی گەنجینە بکات.

وزارەتەکە لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاندووە: ئاماژە بەو بەیاننامەیەی کە دوێنێ لەلایەن ئەنجومەنی باڵای دادوەرییەوە دەرکرا، جەخت دەکەینەوە کە رۆڵی وەزارەتەکەمان لەو دۆسیانەی پەیوەندییان بە گەڕاندنەوەی ئەو پارانەوە هەیە کە لە کەیسەکانی گەندەڵییەوە بەدەستهاتوون، تەنها لە لایەنە داراییەکان و گەڕاندنەوەی مافەکانی گەنجینەی گشتیدا کورت دەبێتەوە.

ویشی: هەر میکانیزمێک بۆ دانەوەی ئەو بڕە پارانەی کە لە ئەستۆی سزادراواندایە، پێویستە گەرەنتی وەرگرتنەوەی تەواوی مافەکانی گەنجینەی گشتی بکات، و پابەندکەر و جێبەجێکراو بێت، بە شێوازێک کە سامانی گشتی و مافەکانی دەوڵەت بپارێزێت.

سەبارەت بە رێکارە دادوەرییەکان یان ئەو داواکارییانەی لێبووردن کە پێشکەشی دادگاکان دەکرێن، وەزارەتی دارایی تەئکیدی کردووەتەوە کە: ئەمە لە تایبەتمەندییە تەنها و حەسرییەکانی دەسەڵاتی دادوەرییە، کە بەپێی رێڕەوە یاساییە پەسەندکراوەکان دەسەڵاتەکانی خۆی پیادە دەکات، هاوکات دووبارە پەرۆشی خۆی نیشاندا بۆ تەواوکاریی و هەماهەنگی لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەری و لایەنە چاودێرییە تایبەتمەندەکاندا، بە شێوازێک کە هەوڵەکانی پاراستنی سامانی گشتی بەپێی یاسا بەهێزتر بکات.

دوای دەستپێکردنەوەی هێرشەکانی تاران بۆ سەر کەشتییە نەوتهەڵگرەکان و سەپاندنی سزای نوێ لەلایەن واشنتنەوە، وەزیری دەرەوەی ئێران ئەمریکا بە پێشێلکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوانیان تۆمەتبار دەکات و رادەگەیەنێت، وڵاتەکەی تەواوی بەڵێنەکانی خۆی جێبەجێ کردووە.

کەمێک پێش ئێستا، عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند؛ تاران تەواوی ئەو بەڵێنانەی جێبەجێ کردووە کە لە یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوانیان لەگەڵ ئەمریکادا هاتبوو.

عراقچی لە هەژماری رەسمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" نووسیویەتی: "ئێران تا ئێستا بەڵێنەکانی خۆی بردووەتە سەر، بە پێچەوانەی ئەوەی وەزیری گەنجینەی ئەمریکا بانگەشەی بۆ دەکات، کە خۆی بڕگەی نۆی یاداشتی لێکتێگەیشتنەکەی پێشێل کردووە".

وەزیری دەرەوەی ئێران ئاماژەی بەوەشکردووە: "ئەم پێشێلکارییە لە دوای زنجیرەیەک پێشێلکاری و هەڵەی تری ئەمریکاوە دێت، کە لە راستیدا، هیچ رێگەیەک نییە جگە لە پابەندبوونی دوولایەنە".

ئەم گرژییە نوێیە لە کاتێکدایە کە پێشتر ئەمریکا سزای نوێی بەسەر ئێراندا سەپاند، کە تێیدا لایەنێکی سەرەکی دارایی موجتەبا خامنەیی، رابەری باڵایئێران، لەگەڵ 13 کەسایەتی و قەوارەی تر کرانە ئامانج؛ ئەوەش دوای ئەوەی تاران هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییە نەوتهەڵگرەکان لە گەروی هورمز دەستپێکردەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند کە هێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەی لە ئامادەباشی تەواودان بۆ وەڵامدانەوەی هەر هەڕەشەیەک، ئاشکراشی کرد کە 1000 موشەک ئامادەکراون بۆ ئەوەی راستەوخۆ ئاڕاستەی ئێران بکرێن لە ئەگەری هەر هەوڵێک بۆ تیرۆرکردنی.

ترەمپ لە لێدوانێکدا رایگەیاند: 1000موشەک ئامادەی هاوێشتنن بەرەو ئێران ئەگەر ئەو وڵاتە سەرکێشی بکات و هەوڵی جێبەجێکردنی هەر پلانێک بۆ تیرۆرکردنم بدات. روونیشی کردەوە کە فەرمانی پێشوەختە لەو بارەیەوە دەرکراوە و لە کاتی رودانی هێرشێکی لەو شێوەیەدا، دەستبەجێ هەزاران موشەکی دیکە بەدوایاندا دێن.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەش کرد کە سوپای وڵاتەکەی لە تەواوی ئامادەکارییەکدایە بۆ جێبەجێکردنی ئەم فەرمانە سەربازییانە. جەختیشی کردەوە کە ئەم رێنمایی و بڕیارانە بۆ ماوەی ساڵێک بە کارپێکراوی دەمێننەوە و گۆڕانکارییان بەسەردا نایەت، لەگەڵ ئەگەری درێژکردنەوەی ماوەکەیان، ئەمەش لە پێناو بەرپەرچدانەوەی هەر هەڕەشەیەک کە ڕووبەڕووی ببێتەوە.

تۆڕی هەواڵی سی ئێن ئێن بە پشتبەستن بە وێنە نوێیەکانی مانگە دەستکردەکان ئاشکرای کردوە، ئێران دەستی کردووە بە چاککردنەوە و نۆژەنکردنەوە لە چەندین پێگەی ئەتۆمی و موشەکی خۆیدا، کە لە مانگەکانی رابردوودا روبەڕووی هێرشی ئاسمانیی ئەمریکا و ئیسرائیل ببوونەوە.

تۆڕی هەواڵی سی ئێن ئێن لە راپۆرتێکدا بە وردی ئەوەی خستوەتەڕوو، کە ئێران سەرقاڵی نۆژەنکردنەوەی شوێنی پێگەی ئەتۆمی و موشەکییەکانیەتی.

ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەم هەنگاوەی تاران گومان و پرسیاری جیددی لەسەر پابەندبوونی بەو یاداشتی لێکتێگەیشتنە دروستکردووە، کە لە کۆتایی مانگی حوزەیرانی رابردوودا لەگەڵ ئەمریکا  ئیمزای کردبوو، کە تێیدا جەخت لەسەر پەرەنەدان بە چەکی ئەتۆمی و پاراستنی رەوشی ئێستای بەرنامە ئەتۆمییەکە کرابووەوە.

بەپێی راپۆرتەکە، وێنە سەتەلایتییەکان ئاماژە بە چالاکییەکی بەرچاو دەکەن لە پێگەی (پارچین) کە گومان دەکرێت مادەی تەقەمەنی پەیوەندیدار بە بەرنامەی چەکی ئەتۆمی تێدابێت.

لە وێنەی مانگە دەستکردەکانەوە، دەرکەوتووە کە دوای هێرشەکان، ئێران سەرەتا ناوچە زیان لێکەوتووەکانی بە داپۆشەری کاتی گرتووە و دواتر گۆڕیویەتی بۆ تۆڕی پارێزەر و بارهەڵگرەکانی تێکەڵکردنی کۆنکرێت لە شوێنەکەدا بینراوە، کە ئەمەش لەلایەن شارەزایانەوە وەک پێشێلکارییەکی ئەگەریی رێککەوتنەکە سەیر دەکرێت.

سی ئێن ئێن باسی لەوەشکردوە، ، لە پێگە سەرەکییەکانی وەک نەتەنز، فۆردۆ و ئەسفەهان هیچ چالاکییەکی هاوشێوە بەدی نەکراوە، بەڵام نۆژەنکردنەوەکە، پێگە موشەکییەکانیشی گرتووەتەوە؛ لە بنکەی "تەبرێز" کارەکانی قیرتاوکردنی نوێ و لە بنکەی ئاسمانیی هەمان شار کار بۆ پڕکردنەوەی ئەو چاڵانە کراوە کە بەهۆی بۆردومانەکانەوە دروست ببوون.

هەروەها لە بنکەی کرماشان حەفارەکان خەریکی لادانی پاشماوەی وێرانکارییەکان و پاککردنەوەی دەروازەی تونێلەکان بوون.

راپۆرتەکە ئاماژەی بەوەش کردووە،کەمبوونەوەی ئەو سنوردارکردنانەی پێشتر لەسەر بڵاوکردنەوەی وێنە سەتەلایتییەکانی ئێران لەلایەن حکومەتی ئەمریکاوە سەپێنرابوون، رێگەی خۆشکردووە بۆ ناسینەوەی ئەو شوێنانەی تاران لە پێشینەی کارەکانی داناوە بۆ چاککردنەوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە دەستپێکردنەوەی هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران، دەرفەتەکانی گەیشتن بە رێککەوتنی هێورکردنەوەی گرژییەکانی نێوان هەردوولای ئاڵۆزتر کردووە.