میدیا ناوخۆییەکانی فەرەنسا بە پشتبەستن بە سەرچاوەکانی حکومەتی خۆجێی لە باشووری وڵاتەکە بڵاویانکردەوە، ئاگرێکی گەورە هەزاران هێکتار زەوی دەسوتێنێت.

راپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە زیاتر لە 4 هەزار و 500 هێکتار زەوی و بەروبووم لە ئاگرەکەدا سووتاون کە لە شاری ریباوت کەوتەوە.

بە وتەی بەرگری شارستانی ناوچەکە، بڵێسەی ئاگرەکە بە شێوەیەکی نائاسایی و خێرا بڵاوبووەتەوە و پێناچێت تا ئێوارە ئاگرەکە کۆنتڕۆڵبکرێت.

هاوکات زیاتر لە هەزار کەس لە تیمی ئاگرکوژێنەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئاگرەکە بەشداربوون، بە هۆی بای بەهێزیشەوە کۆنتڕۆڵکردنی ئاگرەکە ئەستەم بووە.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە توندی دژایەتی پرۆژەیاسای حەشدی شەعبی دەکات و ئاشکرایکرد، ئەمریكا پاڵپشتی لە تەواوی سەروەری عیراق دەكات.

تامی برۆس وتەبێژی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، ئەمریکا بە توندی دژایەتی پرۆژەیاسای حەشدی شەعبی دەکات و پاڵپشتی لە تەواوی سەروەری عیراق دەکەین. 

تامی بروس ئەوەشی خستەڕوو، ئەم پڕۆژە یاسایە دژی رێككەوتنی ستراتیژی ئەمریکا لەگەڵ عیراق و یارمەتییە سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ ئەو وڵاتە.

سەدان رۆژنامەنوس داوادەکەن رێگەیان پێبدرێت بۆ کارکردن بڕۆنە ناو کەرتی غەززە و  ناوەندێکی رۆژنامەنوسانیش ئاماری پێشێلکاریەکان بۆ سەر رۆژنامەنوسان لە کەرتی غەززە بڵاوکردەوە.

زایاتر لە 600 رۆژنامەنوس و پەیامنێر لە سەرانسەری جیهانەوە داوادەکەن بۆ روماڵکردنی رەوشی کەرتی غەززە رێگەیان پێبدرێت دەستبەجێ و بەبێ هیچ بەربەستێک برۆنە ناو کەرتەکە  لەمیانەی هەڵمەتێک لەژێر ناونیشانی ئازادی روماڵکرد.
بەشێک لەو رۆژنامەنوسانە لە میدیا جیهانیەکانی وەک سی ئێن ئێنی ئەمریکی و  سکای نیوز و زە گاردیانی بەریتانی رێکخەری ئەو هەڵمەتەن بۆ رێگە پێدانیان لە کارکردن لە کەرتی غەززە. 

ناوەندی مەدا بۆ پەرەپێدان و ئازادی رۆژنامەوانی لە فەلەستین رایگەیاند، لە مانگی رابردوودا سوپای ئیسرائیل 62 پێشێلکاری بەرانبەر بە رۆژنامەنوسان ئەنجامداوە بەهۆیەوە  9 رۆژنامەنوس کوژراون و 10ی دیکەش برینداربوون، هەروەها لە کاتی روماڵکردنەکاندا 7 پەیامنێر دەستگیرکراون و رێگریش لە 18پەیامنێرکراوە. 

دوای ململانێیەكی درێژخایەن لەگەڵ نەخۆشی شێرپەنجە، هونەرمەند نەرمین قادر، ئەكتەری دیاری بەرنامەی بەرنامە كۆچی دوایی كرد.

ئێوارەی ئەمڕۆ نەرمین قادر لە شاری سلێمانی و لە تەمەنی 63 ساڵیدا كۆچی دواییكرد.

نەرمین قادر ماوەی زیاتر لە چل ساڵە خزمەت بە بواری شانۆ و سینەما و هونەری كوردی كرد و خێزانەكەی بەشێك بوون لە خەباتی رزگاریخوازی گەلی كورد و قوربانییان بۆ داوە.

نەرمین قادر بە خانمە تاقانەكەی بەرنامەی بەرنامە دەناسرا كە لە ساڵی 1998 لە خاک  تیڤی و دواتریش لە کوردسات پەخش دەكراو بۆ چەند ساڵێك بەردەوام بوو كە سەرنجی تەواوی خەڵكی هەرێمی كوردستانی بەلای خۆیدا راكێشابوو.

بەهۆی لافاوەوە لە ناوچەکانی باکوری هیندستان دەیان کەس بێسەروشوێن و ژمارەیەک کەسیش گیانیان لەدەستداوە.

میدیاکانی هیندستان بڵاویانکردەوە، بەهۆی دروستبوونی لافاوە لە چەند گوندێکی بناری زنجیرە چیای هیمالایا 50 کەس بێسەرو شوێن بوون و 4 کەسی دیکە گیانیان لەدەستداوە، پێشبینیش دەکرێت ئەو ژمارەیە لەماوەی داهاتوودا زیاتربێت، هەروەها چەندین خانوی هاووڵاتیان بەهۆی لافاوەکەوە روخاوە.

بەرگری شارستانی هیندستان رایگەیاند، لە رێگەی تیمەکانەوە سەدان کەسیان رزگارکردوە و لە رێگەی سێ هەلیکۆپتەرەوە گەران و پشکنین بۆ دۆزینەوەی ئەو کەسانەی بێسەروشوێن بوون بەردەوامە.

وەزیری بەرگری ئیسرائیل لە میانەی سەردانێكیدا بۆ ناوچەیەکی ئەمنی لە کەرتی غەززە ئامانجەکانی جەنگی غەززە ئاشکرادەکات پاش ئەو دەنگۆیانەی کە باس لەوە دەکات سەرۆک ئەرکانی سوپا دژی فراونکردنی جەنگی غەززەیە.

یسرائیل کاتز وەزیری بەرگی ئیسرائیل لە سەردانێکیدا بۆلای سەربازانی وڵاتەکەی لە ناوچەیەکی ئەمنی لە کەرتی غەززە رایگەیاند، ئامانجەکانی جەنگی غەززە سنوردارکردنی بزوتنەوەی حەماس لە رووی سەربازییەوە و رەخساندنی هەلومەرجی گونجاو بۆ رزگارکردنی بارمتە ئیسرائیلیەکانی ژێردەستی حەماس لە غەززە.

راشیگەیاند، سوپای ئیسرائیل لەو ناوچانەدا کە دەستیبەسەردا گرتووە بەشێوەیەکی هەمیشەی دەمێنێتەوە بۆ نەهێشتنی هەر هەڕەشەیەک لە داهاتودا بۆ سەر ئیسرائیل هەروەها رێگریکردن لە هاتنی چەک بۆ کەرتی غەززە بەرێگەی قاچاخ.

  ئەوەش لەکاتێکدایە، میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویانکردوەتەوە، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئیسرائیل دژی فراوانکردن و داگیرکاری تەواوەتی کەرتی غەززە بەهۆی دروست بوونی مەترسی بۆ سەر ژیانی بارمتە ئیسرائیلیەکان و کوژرانی سەربازی سەبازی زیاتر.

زەوی بە خێراییەکی پێوانەیی دەخولێتەوە و زانایان هۆشداری لە "کۆتاییەکی کارەساتبار" دەدەن.

زانایان هۆشداری دەدەن لەوەی کە خولانەوەی زەوی ئەمڕۆ سێشەممە خێراییەکی نائاسایی بەخۆیەوە دەبینێت، ئەمەش وا دەکات یەکێک لە کورتترین رۆژەکانی مێژوو تۆمار بکرێت.

بە وتەی شارەزایان، ئەم گۆڕانکارییە بچووکە بەهۆی هێزەکانی کێشکردنی مانگەوە روودەدات کە وادەکات هەسارەکە خێراتر بخولێتە24 کاتژمێرە.

هەرچەندە مرۆڤ هەست بەم گۆڕانکارییە ناکات، بەڵام زانایان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەردەوامبوونی خێرابوونی خولانەوەی زەوی لەوانەیە لە داهاتوویەکی دووردا دەرەنجامی کارەساتباری لێبکەوێتەوە.

مەترسیی نوقمبوونی شارەکان لە داهاتوودا

زانایان روونی دەکەنەوە کە خێرابوونی خولانەوەی زەوی هێزی دەرکردنی ناوەندی (قوة الطرد المركزي) زیاد دەکات، ئەمەش دەبێتە هۆی پاڵنانی ئاوی زەریاکان لە جەمسەرەکانەوە بەرەو هێڵی کەمەرەیی.

زیادبوونێکی کەم لە خێرایی خولانەوەی زەویدا، تەنانەت ئەگەر تەنها یەک میل لە کاتژمێرێکدا بێت، دەکرێت ببێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ئاو بە چەند ئینجێک لە ناوچە کەمەرەییەکان. ئەمەش مەترسیی نوقمبوونی ئەو شارە کەنارییە نزمانە زیاد دەکات کە لە بنەڕەتدا رووبەڕووی هەڕەشەی بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان بوونەتەوە.

لە سیناریۆی خراپتردا، ئەگەر خێرایی خولانەوەی زەوی بە بڕی 100 میل لە کاتژمێرێکدا زیاد بکات، ئەوا بەشێکی بەرفراوانی ناوچە کەمەرەییەکان بەهۆی رژانی ئاوی جەمسەرەکانەوە بەرەو باشوور بە تەواوی ژێرئاو دەکەون.

بەڕێوەبەرایەتیی هاتووچۆی سلێمانی ئەو دەنگۆیانە رەتدەکاتەوە کە گوایە شۆفێران بەهۆی "سەرخستنی قەرەج"ەوە سزادراون و رایدەگەیەنێت، ئەو پسوڵەیەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاوکراوەتەوە ساختەیە و هیچ سەرپێچییەک بەو ناوەوە لە یاساکانی هاتووچۆدا بوونی نییە.

لە روونکردنەوەیەکدا کە ئەمڕۆ سێشەممە بڵاویکردووەتەوە، هاتووچۆی سلێمانی رایگەیاندووە، ئەو پسوڵەی سزایەی کە وێنەکەی لە بەشێکی زۆری پەیج و ئەکاونتەکاندا بڵاوکراوەتەوە و تێیدا هاتووە شۆفێرێک بەهۆی سەرپێچی "سەرخستنی قەرەج"ەوە سزا دراوە، "تەواو ناڕاستە و دوور و نزیک پەیوەندی بە بەڕێوەبەرایەتییەکەیانەوە نییە."

هاتووچۆی سلێمانی جەختیشیکردووەتەوە کە پسوڵەکە دروستکراو و "فەیکە" و لەناو سەرجەم یاسا و رێنماییەکانی هاتووچۆی هەرێمی کوردستاندا، هیچ جۆرە سەرپێچییەک لەژێر ناونیشانی "سەرخستنی قەرەج لە سوارڕەودا" بوونی نییە.

دیلان چتاک، گۆرانیبێژی ناسراو و کچی ئیبراهیم تاتڵیساس، دوای ئەوەی لە بۆدروم بەهۆی لێخوڕینی ئۆتۆمبێلەکەی بەسەر پۆلیسدا دەستگیرکرا و دواتر بە مەرجی چاودێریی دادوەری ئازادکرا، پەیامێکی کاریگەری بڵاوکردەوە و رایگەیاند، "نەمتوانی خۆم رابگرم، گریام".

دیلان چتاک، کچی گۆرانیبێژی بەناوبانگی تورکیا ئیبراهیم تاتڵیساس، کە لە شاری بۆدروم بەهۆی رووداوێکی هاتوچۆوە لەگەڵ پۆلیسدا دەستگیرکرا و دواتر ئازادکرا، پەیامێکی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکردەوە کە تێیدا باسی لەو پاڵپشتییە کردووە کە لەدوای رووداوەکە تووشی شۆکی کردووە.

چتاک لە پۆستەکەیدا دەڵێت، "نەمتوانی خۆم رابگرم و گریام"، بەمەش ئاماژەی بەو خۆشەویستییە کردووە کە لەلایەن خەڵکەوە پێی بەخشراوە.

"چاکە کە ئێوە هەن"

دیلان چتاک لە هەژماری رەسمی خۆی لە ئینستاگرام نووسیویەتی:
"لەسەرەتادا نەمدەویست هیچ شتێک بنووسم... بەڵام جیاوازییەکی زۆر گەورە هەیە لەنێوان جیهانی تۆڕەکانی سۆشیال میدیا و ئەو ژیانە راستەقینەیەی کە لەسەر شەقامەکان دەیبینم، بۆیە نەمتوانی بێدەنگ بم. پێشتریش ئەمەم ئەزموون کردبوو بەڵام وەک بڵێی ئەم ساتانە زیاتر بوون... چەندین رۆژە ئەو خەڵکەی دێنە لام، دڵسۆزی و خۆشەویستییان و وتنی 'ئێمە لەگەڵ تۆین'... ئەوانەی دەیانەوێت باوەشم پێدا بکەن، ئەوانەی سەیری ناو چاوەکانم دەکەن و دەڵێن 'خۆشمان دەوێیت'، 'دەنگتمان خۆشدەوێت'... بەڕاستی نەمتوانی خۆم رابگرم و گریام. بوونی ئەم هەموو مرۆڤە راستگۆ و دڵپاکە... رێک لەم کاتەدا، زۆرترین شت بوو کە پێویستم پێی بوو. چاکە کە ئێوە هەن..."

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێم، پێشبینییەکانی بۆ کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی شارەکانی هەرێمی کوردستانی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، پلەکانی گەرما نزم دەبنەوە و لە ناوچەکانی گەرمیانیش با چالاک دەبێت.

بەپێی راگەیەندراوێکی کەشناسیی هەرێم، ئەمڕۆ سێشەممە، ئاسمان پەڵەهەور دەبێت و لە دوای نیوەڕۆوە بۆ نیمچەهەور دەگۆڕێت، هاوکات پلەکانی گەرما بەراورد بە دوێنێ کەمێک نزمتر دەبنەوە.

کەشناسیی هەرێم ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ چوارشەممە، ئاسمان لە نێوان نیمچەهەور و پەڵەهەوردا دەبێت. خێرایی با لەسەرخۆ بۆ مامناوەند (10-20کم/کاتژمێر) دەبێت، بەڵام لە کاتەکانی دوای نیوەڕۆ تا ئێوارە لە ناوچەکانی گەرمیان بۆ سەرووی 25 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا چالاک دەبێت.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ سبەینێ بەم شێوەیە دەبن:

• هەولێر: 43 پلە

• سلێمانی: 43 پلە

• دهۆک: 42 پلە

• کەرکوک: 44 پلە

• زاخۆ: 42 پلە

• هەڵەبجە: 42 پلە

• سۆران: 41 پلە

• حاجی ئۆمەران: 35 پلە

• گەرمیان: 46 پلە

وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ سێشەممە، هاوکارییە داراییەکەی هاوپەیمانان بۆ مانگی تەمموز گەیشتووەتە وەزارەتەکەیان و حەوتی مانگ دابەشدەکرێت.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، دوای تەواوکردنی رێکارە دارایی و ژمێریارییەکان، رۆژی پێنجشەممە حەوتی ئاب، دەست بە دابەشکردنی دەکرێت.

ئاماژە بەوەشدراوە، لەم مانگەدا نزیکەی74 هەزار ئەفسەر و پلەدار و پێشمەرگە لە رێگەی پڕۆژەی 'هەژماری من'ەوە هاوکارییەکە وەردەگرن و ئەوانی دیکەش لە رێگەی سیستمی بانکییەوە هاوکارییەکانیان پێدەگات.

یەکەم کۆبوونەوەی کۆمسیۆنی ئاشتی تورکیا لە پەرلەمانی ئەو وڵاتە بە سەرۆکایەتی "نوعمان کورتوڵموش" دەستی پێکرد و سەرۆکی پەرلەمان رایگەیاند: کار بۆ بەهێزکردنی برایەتی دەکەین.

سەرۆکی پەرلەمان ئاماژەی بەوەدا، هەموو هەنگاوەکانی کۆمسیۆن بە روونی باسدەکرێت و دەنگی هەموو نەتەوەکان دەبین لێرە، وتیشی؛ ئەم پرۆسەیە ئایندەی کورد و تورک دیاری دەکات و تورکیایەکی پڕ رەنگ دەبینین.

وابڕیارە دوای وتاری دەستپێکی سەرۆکی پەرلەمان، نوێنەرانی پارتە سیاسییەکان لە لیژنەکەدا بۆچوون و هەڵسەنگاندنەکانیان بخەنەڕوو.

کۆمسیۆنی ئاشتی لە 51 ئەندام پێکدێت، بەڵام تائێستا لایەنەکان 48 کاندیدیان پێشکەشکردووە، بڕیارەکانی کۆمسیۆنیش بە زۆرینەی سێ لەسەر پێنجی دەنگی ئەنجامەکانی دەردەکرێن و نابێت سەرۆکی کۆمسیۆنەکەش دەنگ لەسەر بڕیارەکان بدات.

رێککەوتنە، کە مانگی رابردوو لە کاتی سەردانی ئیمانوێل ماکرۆن بۆ بەریتانیا راگەیەندرا، رێگە بە ناردنەوەی هەندێک لەو کەسانە دەدات کە لە رێگەی کەناڵی ئینگلیزییەوە پەڕیونەتەوە بۆ فەرەنسا، لە بەرامبەر وەرگرتنی هەندێک پەنابەری تر کە پەیوەندییان بە بەریتانیاوە هەیە.

رێککەوتنەکەی نێوان کیەر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا و ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا بۆ کاروباری کۆچبەران ئەمڕۆ، سێشەممە، چووە بواری جێبەجێکردنەوە و بڕیارە تا کۆتایی ئەم هەفتەیە دەست بە دەستبەسەرکردنی کۆچبەران بکرێت.

پلانی تاقیکاری "یەک بە یەک" - کە رێگە بە بەریتانیا دەدات هەندێک لەو کەسانەی کەناڵەکەیان بەزاندووە بنێرێتەوە بۆ فەرەنسا لە بەرامبەر وەرگرتنی ئەو پەنابەرانەی پەیوەندییان بە بەریتانیاوە هەیە - هەفتەی رابردوو ئیمزا کرا و ئێستا لەلایەن کۆمیسیۆنی ئەوروپاوە پەسەند کراوە.

ئیڤێت کوپەر، وەزیری ناوخۆی بەریتانیا، بە "سکای نیوز"ی راگەیاند کە ئەم پلانە بۆ ئەو کەسانەیە کە تازە دەگەن، نەک ئەوانەی پێشتر لێرەن، و "دەستبەجێ لە کاتی گەیشتندا دەستبەسەر دەکرێن".

ناوبراو ئامادەنەبوو ژمارەی ئەو کەسانە ئاشکرا بکات کە لە کۆتاییدا دەنێردرێنەوە، بە بیانووی ئەوەی ئەمە زانیاریی کارپێکردن دەداتە گروپەکانی قاچاخچێتی مرۆڤ و وایان لێدەکات کار لەسەر ئەو ژمارانە بکەن.

ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە بەپێی پلانەکە هەفتانە تەنها 50 کەس دەگەڕێندرێنەوە بۆ فەرەنسا.

لە بەرامبەر گەڕاندنەوەی ئەو کەسانەدا، هەمان ژمارە دەتوانن لە رێگەیەکی یاسایی نوێوە بێنە بەریتانیا، بە مەرجێک پێشتر هەوڵی پەڕینەوەیان نەدابێت و بە وردی پشکنینی بەڵگەنامە و ئەمنییان بۆ بکرێت.

کوپەر، جەختی لەوە کردەوە کە ئەمە پلانێکی تاقیکارییە و وتی، ژمارەکان "بە کەمی دەست پێدەکەن و وردە وردە زیاد دەکەن."

هەروەها وتی: "بەشێک لەوەی ئێمە لێرە دەیکەین، تاقیکردنەوەی چەمکەکەیە... بنەماکە ئەوە دەڵێت، راشکاوانە، ئەگەر تۆ بە بەلەمێکی بچووکەوە بگەیتە ئێرە، تۆ هەزاران پاوەندت داوە بە قاچاخچییەکی تاوانبار، لە راستیدا، دەبێت بگەڕێندرێیتەوە... و ئێمە دەبێت ئەوانە وەربگرین کە بە شێوەیەکی یاسایی داواکارییان پێشکەش کردووە و پشکنینی ئەمنییان بۆ کراوە."

ئەمە لە کاتێکدایە کە ساڵی 2025 لە رێگادایە ببێتە ساڵێکی ریکۆردی بۆ پەڕینەوەکان. بەپێی شیکارییەکانی ئاژانسی هەواڵی PA بۆ ئامارەکانی وەزارەتی ناوخۆ، نزیکەی 25,436 کەس ئەمساڵ ئەو گەشتەیان ئەنجامداوە، کە 49% بەرزترە لە هەمان کات لە ساڵی2024.

رۆب پاوڵ، پەیامنێری سیاسیی سکای نیوز، رایگەیاند لە کاتێکدا ئەمە "سەرکەوتنێکی سیاسییە" بۆ حکومەت، بەڵام دەبێت لە کۆتاییدا ژمارەکان "زۆر بەرزتر" بن لە 50 کەس لە هەفتەیەکدا ئەگەر بمانەوێت وەک هۆکارێکی رێگریکردن کاربکات.

پاوڵ وتی: "رێژەی تێکڕای پەڕینەوە نزیکەی 800 کەسە لە هەفتەیەکدا، بۆیە پێویستە ئەم ژمارەیە بە رێژەیەکی بەرچاو بەرزبکرێتەوە بۆ ئەوەی ئەو پەیامە بگاتە ئەو کەسانەی هەوڵی ئەو پەڕینەوەیە دەدەن."

ئامانج ئەوەیە کە پەنابەران وا تێبگەن کە "مەترسیی گەڕانەوە بۆ فەرەنسا ئەوەندە گەورەیە کە شایەنی ئەوە نییە پارەکانیان بدەن بە قاچاخچییەکان" بۆ ئەنجامدانی ئەو پەڕینەوەیە.

ئیلیزاڤێتا کریڤۆنۆغی، کە دەگوترێت کچی ڤلادیمیر پوتنی سەرۆکی روسیایە، بە ئاشکرا باسی 'پیاوێک'ی کرد کە ژیانی 'وێران' کردووە و 'ژیانی ملیۆنەها کەس'ی لەناوبردووە. هەرچەندە ناوی کەسی نەهێنا، بەڵام راپۆرتە میدیاییەکان دەڵێن، مەبەستی لە سەرۆکی کرملن بووە.

بەگوێرەی ڕۆژنامەی 'بیڵد'ی ئەڵمانی، ئەو خانمە تەمەن 22 ساڵە لە زنجیرەیەک پۆستدا لە تێلیگرام نووسیویەتی: "قورسە کە بتوانم جارێکیتر روخسارم بە جیهان نیشان بدەمەوە. ئەمە بیرم دەخاتەوە کە من کێم و کێ ژیانی منی وێران کرد."

کریڤۆنۆغی پێشتر بەردەوام لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا باسی فڕۆکەی تایبەت و یانە شەوانە سەرنجڕاکێشەکانی دەکرد، بەڵام ئەکاونتەکەی لە دەوروبەری کاتی توندبوونەوەی گرژییەکانی نێوان روسیا و ئۆکراین لە ساڵی 2022دا دیارنەما.

کریڤۆنۆغی کێیە؟

کریڤۆنۆغی، لەدایکبووی ساڵی 2003ی سانت پترسبۆرگە و دەنگۆی ئەوە هەیە کە کچی پوتن و پاککەرەوەی پێشووی، سڤێتلانا کریڤۆنۆغی بێت.

لە ساڵی 2020دا، میدیایەکی سەربەخۆ بە ناوی 'پڕۆێکت' بانگەشەی ئەوەی کرد کە 'کچە نهێنییەکەی' سەرۆکی روسیای دۆزیوەتەوە دوای لێکۆڵینەوە لە سامانی سڤێتلانا کریڤۆنۆغی کە ملیۆنێرێکی رووسییە. هەروەها راپۆرتەکان ئاماژەیان بەوەدا کە ئەو سامانەی بەهۆی پەیوەندییەکی سۆزدارییەوە لەگەڵ سەرکردەیەکی روسیادا بەدەستهێناوە.

راپۆرتەکەی 'پڕۆێکت' بانگەشەی ئەوەشی کرد کە کچەکەی سڤێتلانا 'لێکچوونێکی سەرسوڕهێنەری' لەگەڵ پوتندا هەیە. دواتر کچەکە بە ناوی 'لویزە ڕۆزۆڤا' ناسێنرا. ئەو لە دوای دەستپێکردنی جەنگی روسیا و ئۆکراینیاوە کەمترین دەرکەوتنی هەبووە.

لە بەرانبەردا کرملن ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە و بە 'بێ بنەما و ناباوەڕپێکراو' ناوی بردن.

ژیانی کریڤۆنۆغی لە پاریس

لەوەتەی ئەمساڵ، هونەرمەندی روسی ناستیا ڕۆدیۆنۆڤا بانگەشەی ئەوەی کردووە کە کریڤۆنۆغی وەک بەڕێوەبەر لە دوو گەلەری هونەری لە پاریس کاردەکات کە بە پیشاندانی هونەری دژە جەنگ ناسراون.

لە ناسنامەی لەدایکبوونی ڕۆزۆڤادا ناوی باوکی نەنووسراوە، بەڵام ناوی باوکایەتییەکەی 'ڤلادیمیرۆڤنا'یە، کە بەپێی رۆژنامەی نیویۆرک پۆست، ئاماژەیە بۆ پەیوەندییەک بە پوتنەوە. هەروەها ناوی خوازراوی 'ڕودنۆڤا'ش دەگوترێت پەیوەندی بە ئۆلێگ رودنۆڤەوە هەیە، کە هاوڕێیەکی نزیکی پوتن بوو و لە ساڵی 2015 کۆچی دوایی کرد.

لە چاوپێکەوتنێکی دەنگیدا لە ساڵی 2021، ڕۆزۆڤا نە لێکچوونی لەگەڵ پوتندا پشتڕاستکردەوە و نە رەتیشیکردەوە، وتیشی کە زۆر کەس سیماکانیان لە یەکتر دەچێت. باسی لەوە کرد کە لە 'قۆقز'ێکدا دەژی، خۆی لە هەواڵەکان بەدوور دەگرێت و تەرکیزی لەسەر مۆدە و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانیەتی.

لە ساڵی 2023دا، بەریتانیا سزای بەسەر سڤێتلانا کریڤۆنۆغیدا سەپاند و وەک 'پشکدارێک لە بانکی رۆسیا و گروپی میدیای نیشتمانی' ناساندی، کە 'بەردەوام بانگەشە بۆ هێرشی روسیا بۆ سەر ئۆکراین دەکەن'.

بڕیارە رۆژی سێشەممە، ئەنجومەنی ئاسایشی ئیسرائیل کۆببێتەوە بۆ پەسەندکردنی پلانێک کە ئامانج لێی کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی کەرتی غەززە و ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی سەربازییە لە ناوچە نوێیەکاندا.

بەگوێرەی راپۆرتە میدیاییەکانی ئیسرائیل، بڕیارە رۆژی سێشەممە ئەنجومەنی ئاسایشی ئەو وڵاتە کۆببێتەوە بۆ تاوتوێکردنی هەنگاوەکانی داهاتوو لە جەنگی نزیکەی دوو ساڵەی لەگەڵ بزووتنەوەی حەماس لە کەرتی غەززەدا، کە ئەگەری کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی ناوچەکە و ئۆپراسیۆنی سەربازی لەو ناوچانەدا لەخۆدەگرێت کە تا ئێستا لێی بەدوور بوون.

عەمیت سیگال، شرۆڤەکاری کەناڵی 12ـی ئیسرائیل کە پڕبینەرترین کەناڵی هەواڵییە لەو وڵاتە، لە زاری سەرچاوەیەک لە نووسینگەی بنیامین ناتانیاهۆی سەرۆک وەزیرانەوە گواستییەوە و رایگەیاند: "بڕیارەکە دراوە... ئێمە دەچین بۆ داگیرکردنی کەرتی غەززە."

هەمان سەرچاوە وتیشی: "حەماس بەبێ خۆبەدەستەوەدانی تەواوەتی بارمتەکان ئازاد ناکات، ئەگەر ئێستا کار نەکەین بارمتەکان لە برساندا دەمرن و غەززەش لەژێر کۆنترۆڵی حەماسدا دەمێنێتەوە."

سیگال لە زاری بەرپرسەکەوە ئەوەشی وت: "ئیسرائیل بۆ ماوەی چەندین مانگ لەسەر دووڕیانێک بوو، با راشکاوانە بڵێین، نە سەرکەوتنی بەدەستدەهێنا و نە بارمتەکانیشی وەردەگرتەوە. دەسەڵات بۆ رێککەوتن فراوان بوو، بەڵام نەگەیشتینە رێککەوتن، بۆیە بەرەو داگیرکاری دەچین."

ئەم راپۆرتانە لەبارەی فراوانکردنی ئۆپراسیۆنی سەربازی لە غەززە لە کاتێکدایە کە دانوستانەکانی ئاگربەست بە نێوەندگیری لە نێوان ئیسرائیل و حەماسدا ئەم هەفتەیە شکستیان هێناوە، ئەمەش سەرەڕای دڵنیاییەکانی ستیڤ ویتکۆف، نێردەی ئەمریکا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە لە کۆتایی هەفتەدا سەردانی ئیسرائیلی کردبوو و رایگەیاندبوو کە کار لەسەر پلانێک دەکات بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ.

هەروەها ئەم پێشهاتە دوای ئەوە دێت کە حەماس، کە لە7ی ئۆکتۆبەری 2023هێرشە بەرفراوانەکەی بۆ سەر ئیسرائیل دەستپێکرد، بە بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆی پڕوپاگەندەیی بارمتە لاوازبووەکان خەڵکی ئیسرائیلی تووشی شۆک کرد.

هاوکات، فشاری نێودەوڵەتی لەسەر ئیسرائیل بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ لە هەفتەکانی رابردوودا زیادی کردووە، لەگەڵ ئەو تۆمەتانەی کە سیاسەتی گەیاندنی هاوکارییەکانی ئیسرائیل دەبێتە هۆی برسێتی لە غەززە.

لەناوخۆی ئیسرائیلیشدا فشارەکان بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ و گەڕاندنەوەی نزیکەی 50 بارمتە، چ بە زیندوویی و چ بە مردوویی، کە هێشتا لە غەززەن، زیادی کردووە و سەرکردایەتی وڵاتەکەش دابەش بووە لەسەر باشترین رێگا بۆ بەدیهێنانی ئەم ئامانجە.

هەندێک لە وەزیرەکانی حکومەتی ناتانیاهۆ، وەک بتزالئێل سمۆتریچی وەزیری دارایی و ئیتامار بن گڤیری وەزیری ئاسایشی نیشتمانی، فشاردەکەن بۆ داگیرکردنەوەی غەززە و دروستکردنەوەی ئەو نیشینگە جوولەکانەی کە 20 ساڵ لەمەوبەر چۆڵکران. بەڵام سوپای ئیسرائیل دژی ئەو پلانەیە و بەپێی راپۆرتە میدیاییەکان، چاوەڕوان دەکرێت لە کۆبوونەوەی رۆژی سێشەممەی ئەنجومەنی وەزیراندا چەند بەدیلێکی تر پێشکەش بکات.