هەواڵەکان
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ هەینی، وەزارەتی جەنگی ئەمریکا (پنتاگۆن)ی تۆمەتبار کرد بەوەی رای گشتی چەواشە دەکات سەبارەت بە تێچووی پاڵپشتییەکانی ئەمریکا بۆ ئیسرائیل، و جەختی کردەوە کە ئەو ژمارانەی رادەگەیەنرێن قەبارەی راستەقینەی خەرجییەکان نیشان نادەن.
عراقچی لە پۆستێکدا لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" رایگەیاند: "قومارەکەی بنیامین ناتانیاهۆ"، تا ئێستا بە شێوەیەکی راستەوخۆ نزیکەی 100 ملیار دۆلاری لە ئەمریکا تێچووە، کە ئەمەش بە چوار هێندەی ئەو ژمارەیە دادەنرێت کە بە رەسمی باس دەکرێت.
هەروەها ئاماژەی بەوەش کرد کە "تێچووە ناڕاستەوخۆکان لەسەر شانی باجدەرانی ئەمریکی زۆر لەوە زیاترن"، و وتیشی: "باری دارایی مانگانە گەیشتووەتە نزیکەی 500 دۆلار بۆ هەر خێزانێکی ئەمریکی، و ئەم رێژەیەش لە بەرزبوونەوەی بەردەوامدایە.
وەزیری دەرەوەی ئێران لە کۆتایی قسەکانیدا نووسیویەتی: "سیاسەتی (سەرەتا ئیسرائیل) هەمیشە بە واتای (ئەمریکا لە کۆتاییدا) دێت"، ئەمەش وەک رەخنەیەک لە پێشینەی کارەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.
ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە گرژییە سیاسییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا بەهۆی جەنگی ناوچەکە و پاڵپشتییە سەربازی و داراییەکانی واشنتۆن بۆ تەلئەبیب گەیشتووەتە ئەوپەڕی، و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش مشتومڕێکی زۆر هەیە لەسەر قەبارەی خەرجییەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەت دوای فراوانبوونی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە مانگەکانی رابردوودا.
کۆمپانیای دانە غاز رایگەیاند کە گەیشتووەتە رێککەوتنێکی تەواو بۆ وەرگرتنەوەی تەواوی شایستە داراییە دواکەوتووەکانی لە لایەن حکومەتی میسرەوە، ئەمەش هەنگاوێکە کە کۆتایی بە یەکێک لە دۆسیە داراییە گرنگەکانی نێوان هەردوولا دەهێنێت.
بەگوێرەی راگەیەندراوی کۆمپانیاکە، ئەم رێککەوتنە هەموو ئەو پارە کەڵەکەبووانە دەگرێتەوە کە پەیوەندییان بە پڕۆسەکانی غازەوە هەبووە لەناو میسردا، ئەمەش پێگەی دارایی کۆمپانیاکە بەهێزتر دەکات و ئەو نادیارییەی پێشتر لەبارەی شێوازی پارەدان هەبوو، نایهێڵێت.
میسر بە یەکێک لە بازاڕە گرنگەکانی دانە غاز دادەنرێت، چونکە کۆمپانیاکە لە چەندین پڕۆژەی بەرهەمهێنانی غازی سروشتیدا لەو وڵاتە کار دەکات بە هاوبەشی لەگەڵ حکومەتی میسر.
شیکەرەوان پێیان وایە ئەم هەنگاوە ئاماژەیە بۆ باشتربوونی بارودۆخی دارایی و پابەندبوونی میسر بە پێدانی قەرزەکان لە کەرتی وزەدا، هەروەها پاڵپشتییەک دەبێت بۆ پلانەکانی دانە غاز بۆ فراوانکردنی کارەکانی لە داهاتوودا.
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی کەرکوک، ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند کە گەشتە ئاسمانییەکانی دوای وەستانێکی 60 رۆژە دەست پێ کردووەتەوە.
هەردی سەمەد، بەڕێوەبەری راگەیاندنی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی کەرکوک، بە ئاژانسی هەواڵی عیراقی (واع)ی راگەیاند: "فڕۆکەخانەی کەرکوک یەکەم فڕۆکەی پێشوازی لێکرد کە لە بەغدای پایتەختەوە هاتبوو، ئەمەش دوای ئەوەی بۆ ماوەی 60 ڕۆژ گەشتەکان داخرابوون.
هەروەها ئاماژەی بەوەش کرد: دەستپێکردنەوەی گەشتەکان سەرەتای قۆناغێکی نوێیە بۆ بەهێزکردنی بزووتنی ئاسمانی، و کار دەکرێت بۆ فراوانکردنی تۆڕی گەشتەکان و گەڕاندنەوەی خشتەی گەشتەکان بۆ دۆخی ئاسایی خۆی لە ماوەی داهاتوودا.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاشکرایکرد، وڵاتی پاکستان وەک نێوەندگیری رەسمی بۆ گفتوگۆکانی نێوان تاران و واشنتۆن دەمێنێتەوە، هاوکات ئاماژە بەوە دەکەن کە گەیشتن بە ئەنجامی خێرا لەو دانوستانانەدا کارێکی واقیعی نییە.
ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە لێدوانێکدا رایگەیاند؛ وڵاتەکەی هەوڵدەدات لە رێگەی نێوەندگیری پاکستانەوە بگاتە رێڕەوێک کە تێیدا کۆتاییهاتنی تەواوەتی مەترسییەکانی جەنگ مسۆگەر بکات.
جەختیشی کردەوە، پرۆسەی گفتوگۆکان کاتی دەوێت و چاوەڕوانییەکان بۆ ئەنجامی خێرا لە جێی خۆیاندا نین.
لەلایەکی ترەوە، رۆژنامەی "وۆل ستریت جۆرناڵ"ی ئەمریکی بڵاویکردەوە؛ ئێران لەبەردەم فشارێکی توندی سەربازی و ئابوریدایە و نەیتوانیوە گەمارۆ دەریاییەکانی ئەمریکا بۆ سەر بەندەرەکانی بشکێنێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینییەکانی بۆ کەشوهەوای 48 سەعاتی داهاتوو بڵاوکردەوە ئاشکرایکرد، پلەکانی گەرما روو لە بەرزبوونەوە دەکەن و بۆ سبەینێش ئەگەری نمەباران لە هەندێک ناوچە هەیە.
کەشناسی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ هەینی، ئاسمانی هەرێم لە نێوان ساماڵ و پەڵەهەوردا دەبێت و لە کاتەکانی ئێوارەدا دەگۆڕێت بۆ نیمچە هەور، هاوکات پلەکانی گەرما بەراورد بە دوێنێ یەک تا دوو پلە بەرزتر دەبنەوە.
سەبارەت بە کەشوهەوای سبەینێ شەممە، کەشناسی ئاماژەی بەوە کردووە، ئاسمانی ناوچە جیاجیاکانی هەرێم لە نێوان نیمچەهەور بۆ هەوری تەواودا دەبێت، لەگەڵ ئەگەری بارینی کەمێک باران بە تایبەت لە ناوچە شاخاوییەکاندا.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر 25 پلەی سیلیزی
پیرمام 20 پلەی سیلیزی
سۆران 23 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران 16 پلەی سیلیزی
سلێمانی 25 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ 26 پلەی سیلیزی
دهۆک 25 پلەی سیلیزی
زاخۆ 25 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە : 26 پلەی سیلیزی
گەرمیان : 28 پلەی سیلیزی
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر 25 پلەی سیلیزی
پیرمام 20 پلەی سیلیزی
سۆران 23 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران 16 پلەی سیلیزی
سلێمانی 25 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ 26 پلەی سیلیزی
دهۆک 25 پلەی سیلیزی
زاخۆ 25 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە : 26 پلەی سیلیزی
گەرمیان : 28 پلەی سیلیزی
ئیمارات هۆشداری دەداتە هاوڵاتیانی لە گەشت كردن بۆ ئێران و لوبنان و عیراق و داوا دەكات، ئەگەر لەوێن بەزووترین كات بگەڕێنەوە.
لە راگەیەندراوێكدا وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات دەڵێت، بە لەبەرچاوگرتنی دوایین پێشهاتەكانی ناوچەكە، بڕیاریانداوە بە قەدەغەكردنی گەشتی هاوڵاتییانیان بۆ ئێران و لوبنان و عیراق، داواشی لە هاوڵاتییانی ئیماراتی لەو سێ وڵاتە كردووە بەزووترین كات بگەڕێنەوە وڵاتەكەی خۆیان.
ئەوەشی خستووەتەڕو، پێویستە هاوڵاتییانی ئیماراتی لە ئێران و لوبنان و عیراق لەزووترین كاتدا پەیوەندی بە وەزارەتی دەرەوەی ئیماراتەوە بكەن بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی خۆپارێزی بۆ ئەو هاوڵاتییانە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە بۆنەی رۆژی جیهانیی کرێکاران پەیامێکی بڵاوکردەوە و دەڵێت؛ وەک هەمیشە پاڵپشت و داکۆکیکاری مافی کرێکاران دەبین.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رایگەیاند، بەبۆنەی 1ـی ئایار، رۆژی جیهانیی کرێکاران گەرمترین پیرۆزبایی ئاراستەی سەرجەم کرێکارانی کوردستان، عیراق و جیهان دەکەین، بە رێز و پێزانینێکی زۆرەوە لە دەستە ماندووەکانیان دەڕوانین کە بزوێنەری سەرەکی گەشەپێدانی نیشتمانن.
ئاماژەی بەوەشکرد، کرێکاران تەنها هێزی کار نین، بەڵکو سامانێکی نیشتمانیی گەورە و بێوێنەن، بەبێ کۆشش و عارەقی ناوچەوانی ئەوان هیچ وڵاتێک بەرەو پێشەوە هەنگاو نانێت، بۆیە کاری لەپێشینەمان دابینکردنی ژیانێکی شایستە و پاراستنی شکۆ و مافە یاساییەکانیانە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی راشیگەیاند، دووپاتی دەکەینەوە وەک هەمیشە پاڵپشت و داکۆکیکاری مافی کرێکاران دەبین و پابەندین بە هەوڵەکانمان بۆ دەستەبەرکردنی ژینگەیەکی کاری تەندروست و سەردەمیانە، کە تێیدا دادپەروەری کۆمەڵایەتی فەراهەم بکرێت و مافەکانیان پێشێل نەکرێت.
ماڵپەڕی "ئەکسیۆس" لە راپۆرتێکی نوێدا ئاشکرای کرد کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لەلایەن ئەدمیراڵ براد کووپەر، فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم)، زانیاریی وردی پێدراوە دەربارەی چەند پلانێکی سەربازیی نوێ دژی ئێران. ئامانج لەم پلانانە شکاندنی بنبەستی دانوستانە ئەتۆمییەکان یان وەشاندنی "لێدانی کۆتاییە" لە تاران.
ئەو پلانانەی کە پێشکەش بە ترەمپ کراون و جەنەڕاڵ دان کین، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئەمریکاش تێیدا ئامادە بووە، چەن خاڵێکی لەخۆ گرتوە تییدا: ئەنجامدانی زنجیرە هێرشێکی ئاسمانی "کورت و بەهێز" بۆ سەر ژێرخانی ئێران، وکۆنترۆڵکردنی بەشێک لە گەرووی هورمز لە رێگەی هێزی زەمینییەوە بۆ پاراستنی هێڵە بازرگانییەکان، وئۆپەراسیۆنی هێزە تایبەتەکان بۆ دەستبەسەرداگرتنی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراو.
ئەم ئامادەکارییانە دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵی دەرهێنانەوەی مووشەکە ژێرخاکییەکانی ئێران دێت، کە وای کردووە ترەمپ بیەوێت پێش سەردانەکەی بۆ چین، بڕیارێکی یەکلاکەرەوە بدات.
هاوکات بەرپرسێکی باڵا لە ئیدارەی ترەمپ رایگەیاند، کە کردەوە شەڕەنگێزییە راستەوخۆکانی نێوان واشنتۆن و تاران لە رووی یاساییەوە کۆتاییان هاتووە، ئەمەش دوای ئەوەی هەردوولا پابەند بوون بە ئاگربەستێک کە لە 7ی نیسانی رابردووەوە دەستی پێکردووە.
لەلایەکی دیکەوە، ترەمپ ئەمڕۆ هەینی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی "نیوزماکس" دووپاتی کردەوە کە جەنگ بە کردەیی کۆتایی هاتووە و وتی: ئێمە پێشتر لە جەنگەکەدا بردوومانەتەوە، بەڵام من سەرکەوتنم بە جیاوازییەکی گەورەتر دەوێت.
لەگەڵ ئەم لێدوانانەشدا، پیت هیگسێس، وەزیری بەرگریی ئەمریکا رایگەیاند، گەمارۆی دەریایی سەر بەندەرەکانی ئێران "تا ئەو کاتەی پێویست بێت" بەردەوام دەبێتم، ئاماژەی بەوەش کرد کە مەودای ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکانیان بۆ زەریای هیندی و هێمن فراوانتر کردووە، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ بەردەوامیی سیاسەتی "فشاری زۆرینە" سەرەڕای وەستانی شەڕی مەیدانی.
ماڵپەری شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان داهاتی ئەم هەفتەیەی بڵاوکردەوە کە زیاتر لە هەشت ملیار دینارە.
ئەمڕۆ هەینی، ماڵپەری شەفافیەت بڵاویکردەوە، داهاتی یەک هەفتەی سلێمانی لە رۆژی(25ـی 4ـی 2026 بۆ 1ـی 5ـی 2026) داهاتی نانەوتی، لە سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان، هەشت ملیار و 144 ملیۆن و 130 هەزار دینار بووە.
دەشڵێت؛ لەو داهاتە لە 99%ی بەشێوەی نەختینەیە و 1%ی داهاتەكە بەشێوەی چەكە و بەراورد بە هەفتەی رابردوو داهات کەمی کردوە.
هەر بەپێی داتاکانی شەفافیەت، داهاتی مانگی رابردوو، 43 ملیار و 405 ملیۆن دینار بووە.
جێگەی ئاماژەیە، پڕۆژەی شەفافییەت لە داهات و خەرجی، لەسەر راسپاردەی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم دامەزرا، ئێستا رۆژانە لە رێگەی ئەو ماڵپەڕەوە دەتوانیت سەرجەم داهاتە نانەوتییەکانی هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارە سەربەخۆکانی راپەڕین و گەرمیان بزانیت.
بڕیارە رۆژی شەممەی داهاتوو سەرۆك وەزیرانی راسپێدراوی عیراق سەردانی هەرێمی كوردستان بكات و تاوتوێی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق بکەن
پەیامنێری كوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، بڕیارە رۆژی شەممە عەلی فالح زەیدی سەرۆك وەزیرانی راسپێردراوی عیراق بۆ تاوتوێكردنی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق سەردانی هەرێمی كوردستان بكات.
وتیشی، عەلی زەیدی لەسەردانەكەیدا سەردانی هەولێر و سلێمانی دەكات و لەگەڵ لایەنە سیاسیەكان كۆدەبێتەوە بۆ تاوتوێكردنی پێكهێنانی حكومەتی داهاتووی عیراق.
رۆژنامەی سەباح نزیك لە حكومەت ئاماژەی بەوە كردووە، سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو، زنجیرەیەك دیداری چڕوپڕی لەگەڵ سەرۆك و سەركردەی هێزە سیاسییەكانی عیراق دەستپێكردووە بۆ پیكهێنانی كابینەكەی، پێشبینیشی كردووە لە ماوەیەكی كورتدا و بەبێ كێشە كابینەی نوێ رابگەیەندرێت.
رۆژنامەكە پێشبینی كردووە، پێكهێنانی كابینەی نوێ تەنها 15 رۆژ بخایەنێت، ئەمەش نیوەی ئەو ماوە دەستوورییەیە كە لە بەردەم زەیدی دایە بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق.
قوباد تاڵەبانی، لێپرسراویی مەکتەبی سکرتارییەتی سەرۆک مام جەلال، لە بەردەوامی هەوڵەکان بۆ نوێکردنەوە و خۆڕێکخستنەوەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەگەڵ ژمارەیەک لە کادرانی پێشکەوتووی یەکێتی لە دەڤەری بادینان کۆبووەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا ئەمڕۆ لە بارەگای مەکتەبی سیاسیی یەکێتی لە هەولێر بەڕێوەچوو، باس لە پێویستیی کارکردنی زیاتر و خۆڕێکخستنەوەی یەکێتی لە دەڤەری بادینان کرا، لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی روونیکردەوە، ئامانجی یەکێتی لەم قۆناغەدا ئەوەیە پێگەی خۆی لە دەڤەری بادینان بەهێزتر بکات و بۆ ئەمەش پێشوازی لە هەموو بیرۆکەیەکی نوێی کادرانی ئەو سنورە دەکات و بە پشت بە توانا و شارەزایی کادرە پێشکەوتووەکانی خۆی دەبەستێت.
پاش گفتوگۆ و هەڵسەنگاندن بۆ بیرۆکە و پێشنیازەکان، قوباد تاڵەبانی بڕیاریدا لەسەر پێکهێنانی ئەنجومەنێکی راوێژکاری تایبەت، کە ئەنجومەنە راستەوخۆ سەر بە مەکتەبی سکرتارییەتی سەرۆک مام جەلال دەبێت و ئەرکەکەشی پێدانی راوێژ دەبێت بە سەرکردایەتی یەکێتی بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی باشتر کاروبارە حزبییەکان لە سنووری بادینان بەڕێوەبچێت و پێگەی یەکێتی بەهێزتر بکرێتەوە.
شارەوانی سلێمانی زانیاری نوێ لەبارەی دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەراندا بڵاوکردەوە و ئاشکرایکرد، تا کۆتایی ساڵی رابردوو 21 هەزار پارچە زەوییان دابەشکردووە.
ئەنجومەن حسێن بەڕێوەبەری راگەیاندنی سەرۆكایەتی شارەوانی سلێمانی لەلێدوانێکدا كوردسات نیوزی راگەیاند، ساڵی رابردوو 21 هەزار پارچە زەوی بەسەر فەرمانبەراندا دابەشكراوە.
وتیشی، پێویستیان بە 75 هەزار پارچە زەوییە بۆ ئەوەی تەواوی فەرمانبەرانی سلێمانی سودمەند بن.
بەڕێوەبەری راگەیاندنی سەرۆكایەتی شارەوانی سلێمانی ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئێستادا پرسی دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەراندا بە لیژنەیەک راسپێردراوە، کە ئەم لیژنەیە ئەرکیان ئەوەیە پێگە و شوێنی گونجاو دیاری بکەن کە بۆ نیشتەجێبوون بگونجێت و دواتر بەسەر فەرمانبەراندا دابەشبکرێت.
ئەنجومەن حسێن راشیگەیاند، لە ئایندەیەکی نزیکدا قۆناغێکی نوێی دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەراندا دەستپێدەکات.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینییەکانی بۆ کەشوهەوای 48 سەعاتی داهاتوو بڵاوکردەوە و ئاماژە بە گۆڕانکاری لە پلەکانی گەرما و ئەگەری بارانبارین دەکات.
کەشناسی هەرێم رایگەیاند ئەمڕۆ، ئاسمانی هەرێم لەنێوان پەڵەهەور و نیمچە هەوردا دەبێت، بەڵام لە ناوچە شاخاوییەکاندا هەورەکان چڕتر دەبنەوە و ئەگەری کەمێک تاوەباران و هەورەبروسکە لە زنجیرە شاخە سنورییەکاندا هەیە.
ئەوەشی خستەڕوو، بۆ کاتەکانی ئێوارە، پێشبینی دەکرێت کەشوهەوا بە گشتی سەقامگیر ببێتەوە، پلەکانی گەرماش هاوشێوەی تۆمارکراوەکانی دوێنێ دەبن.
کەشناسی راشیگەیاند، سبەینێ ئاسمان بە پەڵەهەور دەستپێدەکات و لە کاتەکانی ئێوارەدا دەگۆڕێت بۆ نیمچەهەور، هاوکات لە درەنگانی شەودا ئەگەری نمەباران لە ناوچەکانی سنوری رۆژئاوای هەرێم هەیە.
ئاشکراشیکرد، پلەکانی گەرما بەراورد بە ئەمڕۆ یەک بۆ دوو پلە بەرزتر دەبنەوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر 26پلەی سیلیزی
پیرمام 23 پلەی سیلیزی
سۆران 20 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران 14 پلەی سیلیزی
سلێمانی 25 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ 26 پلەی سیلیزی
دهۆک 26 پلەی سیلیزی
زاخۆ 26 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە : 26 پلەی سیلیزی
گەرمیان : 28 پلەی سیلیزی
سەرۆک کۆماری ئێران جەختدەکاتەوە، هەوڵەکان بۆ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر تاراندا بێ ئەنجام بووە و پێچەوانەی یاسا نێودەوڵەتییەکانە.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران ڕایگەیاند، هەر هەوڵێک بۆ سەپاندنی سنوردارکردن و گەمارۆی دەریایی بەسەر ئێراندا، پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکانە و سەرکۆنەکراوە و دان پێدانانە بە شکست.
پزیشکیان ئاماژەی بەوەکرد، "دوژمن" شێوازەکەی گۆڕیوە و پەنای بۆ سەپاندنی فشارە ئابورییەکان و گەمارۆی دەریایی بردووە دژی حکومەت و گەلی ئێران. وتیشی: "ئاوە هەرێمییەکان جێگەی سەپاندنی بڕیاری تاکلایەنە نین، بەڵکو بەشێکن لە سیستمی نێودەوڵەتی و پاراستنی ئاسایشەکەی تەنها لەڕێگەی هەماهەنگییەوە دەبێت."
سەرۆک کۆماری ئێران جەختی کردەوە، بوونی هێزە بیانییەکان لە ناوچەکەدا، تەنها دەبێتە هۆی زیادبوونی گرژییەکان و ناسەقامگیرکردنی ئاوە هەرێمییەکان، ئەوەشی خستەڕوو، بوونی ئەو هێزانە هیچ خزمەتێک بە ئاسایشی ناوچەکە ناکات.
بڕیارە ئەمرۆ سەرۆكی ئەمریكا، تاوتوێی پلانێكی نوێ بۆ دەستپێكردنەوەی هێرشی سەربازی دژ بە ئێران بكات.
ماڵپەڕی ئەكسیۆس لە زاری دوو سەرچاوەی ئاگادارەوە بڵاویكردووەتەوە، بڕیارە ئەمڕۆ دۆناڵد ترەمپ كارنامەیەكی سەربازی دەربارەی پلانە نوێیەكان بۆ هێرشكردنە سەر ئێران پێبگات كە لە لایەن براد كوپەر، فەرماندەی سێنتكۆمەوە ئامادەكراوە.
راشیگەیاندووە، پلانەكەی براد كوپەر بریتییە لە هێرشێكی كورت و بەهێز بۆ سەر ژێرخانەكانی ئێران، بە ئامانجی ناچاركردنی تاران بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مێزی گفتوگۆ و نیشاندانی نەرمی زیاتر لە دۆسیە ئەتۆمییەكەیدا.
پێشبینی دەكرێت پلانەكە ئەگەری بڵاوكردنەوەی هێزی زەمینی و ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی هێزە تایبەتەكان بۆ دەستبەسەرداگرتنی كۆگاكانی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران و كۆنترۆڵكردنی بەشێك لە گەروی هورمز لەخۆبگرێت.
بەهۆی ئەگەری سەرهەڵدانەوەی جەنگ لە ناوچەكە، نرخی بەرمیلێك نەوتی خاوی برێنت 125 دۆلاری تێپەڕاند.
ئەمڕۆ نرخی نەوت لە بازاڕەكانی جیهاندا بەرزبوونەوەیەكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، ئەمەش دوای ئەوەی كۆشكی سپی ئاماژەی بە ئەگەری سەپاندنی گەمارۆیەكی درێژخایەن بۆ سەر گەرووی هورمز كرد.
لەگەڵ كردنەوەی بازارەكانی ئاسیادا نرخی نەوت لە جیهاندا بە رێژەی 5.6% بەرزبوویەوە، بەجۆرێك نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت گەیشتە 125.2 دۆلار، نرخی بەرمیلێك خاوی تەكساسیش بە 110.1 سەنت مامەڵەی پێوە كرا، ئەمەش بەرزترین ئاستە لەم دواییانەدا تۆماری كردبێت.
ئاژانسی بلۆمبێرگ هۆكاری بەردەوامیی هەڵكشانی نرخی نەوتی بۆ ئاڵۆزییەكانی ناوچەكە و مەترسییەكان سەبارەت بە پچڕانی درێژخایەنی دابینكردنی وزە لە گەروی هورمز گەڕاندووەتەوە، بەتایبەت بە بنبەست گەیشتنی هەوڵە دیپلۆماسییەكان بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگی ئەمریكا و ئیسرائیل دژی ئێران.
ئابووریناسان ئەم بارگرژییە بە گەورەترین پشێوی و شڵەژانی بازاڕەكانی وزە لە جیهاندا دادەنێن كە لە چەند دەیەی رابردوودا وێنەی نەبووە.