هەواڵەکان
وەزارەتی گواستنەوەی عیراق رایگەیاند کە 100 گەشتی ئاسمانی بۆ گواستنەوەی حاجیان لە ماوەی 17 رۆژدا دیاریکراوە، و جەختیشی کردەوە کە گەشتەکان لە پێنج فڕۆکەخانەی ناوخۆییەوە دەستیان پێکردووە.
میسەم سافی، بەڕێوەبەری نووسینگەی راگەیاندنی وەزارەت، لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەی رەسمی رایگەیاند: ئەو 100 گەشتەی کە پێرێ دەستیان پێکردووە، لە فڕۆکەخانەکانی هەولێر، سلێمانی، بەغدا، نەجەف و بەسڕەوە دەبن.
گەشتەکان راستەوخۆ بەرەو مەدینە و جیددە دەبن، ئەمەش لە چوارچێوەی بەرنامەیەکی رێکوپێکی کارکردن دێت کە ئامانجی ئاسانکاری لە هاتووچۆ و کەمکردنەوەی کاتی چاوەڕوانییە بۆ حاجیان.
هەروەها روونیکردەوە: پلانی گواستنەوەی ئاسمانی کە تا 17ی ئەم مانگە بەردەوام دەبێت، سەرەتا بە چوار گەشت لە رۆژێکدا دەست پێدەکات و دواتر بەپێی چڕی ژمارەی حاجیان و خشتەی دیاریکراو، وردە وردە بۆ پێنج تا حەوت گەشت لە رۆژێکدا زیاد دەکرێت.
ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد کە رێنمایی راستەوخۆ دراوە بە هێڵە ئاسمانییەکانی عیراق، کۆمپانیای گشتی خزمەتگوزارییەکانی گەشتە ئاسمانییەکان و بەڕێوەبەرایەتی فڕۆکەخانەکان، بۆ ئەوەی هەموو هەوڵ و تواناکانیان بخەنە گەڕ بۆ پێشکەشکردنی باشترین خزمەتگوزاری بە حاجیان.
لە کۆتاییدا سافی جەختی کردەوە: وەزارەت لە رێگەی ئەم پلانەوە هەوڵ دەدات ئاستی خزمەتگوزارییەکان لە وەرزی حەجدا بەرز بکاتەوە و گەشتێکی ئارام و سەلامەت بۆ حاجیان دابین بکات، ئەمەش ئامادەیی دامەزراوەکانی گواستنەوە و توانایان لە بەڕێوەبردنی پرۆسە گەورەکان بە کارایی و ڕێکخستنێکی بەرز نیشان دەدات."
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینییەکانی بۆ 48 سەعاتی داهاتوو بڵاوکردەوە و هۆشداریی لە هاتنی بارستە هەوایەکی سارد دەدات کە دەبێتە هۆی دابەزینی بەرچاوی پلەکانی گەرما و بارینی بەفر و تەرزە.
کەشناسی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمانی هەرێم بە گشتی بە نیمچەهەور دەمێنێتەوە، پلەکانی گەرما بەراورد بە دوێنێ دوو بۆ چوار پلە بەرز دەبنەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەری تاوەبارانی کورتخایەن لە ناوچە شاخاوییەکان و سنورییەکانی پارێزگای دهۆک و ئیدارەی زاخۆ هەیە.
کەشناسی ئەوەشی خستەڕوو، لە درەنگانی ئەمشەوەوە بارستە هەوایەکی سارد روو لە ناوچەکە دەکات و کاریگەرییەکانی سبەینێ بە ڕوونی دەردەکەون.
ئاشکراشیکرد، پلەکانی گەرما بە شێوەیەکی بەرچاو دادەبەزن؛ لە سەنتەری پارێزگاکان شەش بۆ هەشت پلە و لە ناوچە شاخاوییەکان حەوت بۆ نۆ پلەی سیلیزی نزم دەبنەوە.
کەشناسی هەرێم راشیگەیاند، پێشبینی دەکرێت لەسەر لوتکەی شاخە بەرزە سنورییەکان بەفر ببارێت و لە هەندێک ناوچەی شاخاویش تەرزە ببارێت.
کەشناسی هۆشداریش دەدات، کاریگەری ئەم بارستە هەوا ساردە بۆ ماوەی چەند رۆژێک لەسەر ناوچەکە بەردەوام دەبێت، بۆیە هاووڵاتییان پێویستە ئاگاداری ئەو گۆڕانکارییە لەناکاوەی پلەکانی گەرما بن.
ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئاشكرایدەكات، حكومەت بڕی نۆ ترلیۆن ديناری بۆ پڕكردنەوەی كورتهێنان قەرز كردووە.
عودەی عەواد، سەرۆكی كوتلەی سادقون لە ئەنجومەنی نوێنەران چەند زانیارییەكی گرنگی دەربارەی رەوشی دارایی و سیاسی عیراق خستەروو، بەوتەی خۆی حكومەت لە مانگی یەكەوە تا ئێستا بڕی نۆ تریلیۆن دیناری لەناوخۆی وڵاتەكەیی قەرز كردووە.
دەشڵێت، ئەو قەرزە بۆ داپۆشینی كورتهێنانی بودجە و دابینكردنی مووچەی فەرمانبەران بووە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، هۆكاری سەرەكی ئەو قەرزە دەگەرێتەوە بۆ داخستنی گەروی هورمز و راوەستانی هەناردەكردنی نەوت، نەك زیادبوونی خەرجییەكانی حكومەت.
ئەمە لە كاتێكدایە، پێشبینی دەكرێت رۆژی شەممەی داهاتوو پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت بخرێتە بەردەم ئەنجومەنی نوێنەران بۆ دەنگدان و پەسەندكردنی.
سەرۆكی ئەمریكا رایدەگەیەنێت، ئەگەری زۆرە پێشنیازە نوێیەكەی ئێران رەتبكاتەوە و جەنگ دەستپێبكاتەوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، رایگەیاند، بە گومانە ئەو پێشنیازە نوێیەی ئێران قبووڵ بكرێت، چونكە ئێرانییەكان هێشتا باجی ئەو تاوانانەیان نەداوە كە لە ماوەی 47 ساڵی رابردوودا بەرامبەر بە مرۆڤایەتی و جیهان كردوویانە.
ترەمپ ئاماژەی بەوەشكردوە، ئەگەر بێتو ئێران هەڵە بكات ئەوە هێرشی سەربازی نوێ بۆ سەر ئێران دەستپێدەكاتەوە ئەوەی ماویشە لە ناوی دەبەن.
ئەم قسانەی ترەمپ لەدوای ئەوەدێت كە میدیاكانی ئێران بڵاویانردەوە، تاران پێشنیارێكی 14 خاڵی پێشكەشی پاكستا كردووە، كە تێیدا داوای كۆتاییهێنان بە شەڕ لە هەموو بەرەكان و دانانی سیستمێكی نوێ بۆ گەروی هورمز دەكات.
وەزیری ئاوەدانكردنەوە و نیشتەجێبوونی عیراق دەڵێت، داهاتی نانەوتی نابێتە رێگر لە بەردەم ناردنی موچەی مانگی چواری موچەخۆرانی هەرێم.
بەنگین رێكانی، وەزیری ئاوەدانكردنەوەی عیراق رایگەیاند، حكومەتی عیراق ئامادەیە كەمتر لە 120 ملیار دینار وەك داهاتی نانەوتی مانگی چوار لە حكومەتی هەرێم وەربگرێت.
دڵنیاییشیدا كە حكومەتی عیراق موچەی مانگی چواری موچەخۆرانی هەرێم دەنێرێت و داهاتی نانەوتی نابێتە رێگر لە ناردنی.
لقی سلێمانی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان راگەیەندراوێک بڵاودەکاتەوە و ئاشکرایدەکات: کە پەیامنێرێک رۆڵی لیژنەکانی لێکۆڵینەوە و دەزگا ھەواڵگرییەکان ببینێت، نیشانەی ھیچ نییە، بێ مۆراڵی ھەندێک میدیا و میدیاکار و کارەکەرانی ناو میدیا نەبێت.
دەقی راگەیەنراوەکە..
سەرسمی پەیامنێرێک
کبوة مراسل
کە پەیامنێرێک رۆڵی لیژنەکانی لێکۆڵینەوەو دەزگا ھەواڵگرییەکان ببینێت، نیشانەی ھیچ نیە، بێ مۆراڵی ھەندێک میدیا و میدیاکار و کارەکەرانی ناو میدیا نەبێت..
کە پەیامنێرێک شوێن و کات و کاریگەریی و مانای پرسیارەکەی نازانێت، ھەموو رۆڵێک دەبینێت کاری میدیا نەبێت، کە شەقامی کوردستان گلەیی و گازندە لە میدیا و رۆژنامەنووسان دەکات، لەم حاڵەتانەوە سەرچاوەی گرتوە، بۆیە تەڕو وشکمان پێکەوە دەسووتێین..
ئەوەی لە رەحیم رەشیدی وەشایەوە لەبەردەم سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، رەفتارێکی ناجۆر و نا شایستە بوو، کوردانی ھەر چوار پارچەو بەتایبەت باشوری کوردستان و لە باشوریش خەڵکی سلێمانی بێزارو نیگەران کرد.. ئێمە لە لقی سلێمانی سەندیکای رۆژنامەنووسانی کوردستان، ئەم رەفتارەی رەشیدیی و پۆزش نەھێنانەوەی کەناڵەکەی بۆ خەڵکی سلێمانی، لە خۆڵدانی میدیای نابەرپرس دەخەمڵێنین و بە خەڵکی کوردستان و سلێمانی (پایتەختی رۆشنبیریی) دەڵێین:
ئەو رەفتارە لەسەر میدیا ئەژمار مەکەن، چونکە رەنگدانەوەی بچوکیی و خۆبەکەمزانیی کەسانێکە لەبەردەم گەورەیی و خۆڕاگریی و خەبات و شۆڕشەکانی شارێک کە پێی دەڵێن سلێمانی..
ھێشتا ئێوەمانان زۆرتان ماوە، لە قەڵبەزەی گیانفیدایی و (نا) کانی ئەم شارە بگەن..
بەناوی ھەموو خەڵکی سلێمانی و ھەموو کوردێکی دڵسۆزی شۆڕش و کوردایەتی، دەڵێین دەریای سلێمانی زۆر لەوە گەورەترە بە دەمی چۆلەکە پیس ببێت..
بافڵ جەلال تاڵەبانی بە بۆنەی سەرکەوتنی یانەی ئامەد سپۆر بۆ خولی سوپەری تورکیا پەیامێکی پیرۆزبایی بڵاوکردەوە و دەڵێت: گەیشتن بە خولى سوپەرى تورکیا هەوڵ و ماندووبونى چەند ساڵەتانە، کە بووە جێگاى دڵخۆشی هەموومان.
دەقی پیرۆزباییەکەی بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان..
پڕ بەدڵ پیرۆزبایی لە ئەندامان و دەستەى ڕاهێنەران و هاندەرانی یانەى ئامەدسپۆر دەکەم بەبۆنەى ئەم سەرکەوتنەتان بۆ خولى سووپەرى تورکیا.
گەیشتن بە خولى سووپەرى تورکیا هەوڵ و ماندووبونى چەند ساڵەتانە، کە بووە جێگاى دڵخۆشی هەموومان.
دووبارە پیرۆزبایتان لێدەکەم و هیواى سەرکەوتنتان بۆ دەخوازم
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازی لە عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرانی راسپێردراوی عیراق کرد.
لە کۆبوونەوەکەدا کە قوباد تاڵەبانی، دەرباز کۆسرەت رەسوڵ و خالید شوانی، ئەندامانی مەکتەبی سیاسیی یەکێتی و عەباس رازی، ئەمینداری چوارچێوەی هەماهەنگی ئامادەیبوون، دووپات لە پێویستیی خێراکردنی هەوڵی لایەنە سیاسییەکان لە عیراق و هەرێمی کوردستان بۆ پێکهێنانی حکومەتێکی بەهێزی نیشتمانی و خزمەتگوزار لەسەر بنەمای دەستور کرایەوە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی بەخێرهاتنی عەلی زەیدی کرد بۆ سلێمانی و خۆشحاڵی خۆی دەربڕی گەنجێک ئەو پۆستە باڵایە لە عیراق وەردەگرێت و پشتیوانیی یەکێتی بۆ دووپاتکردەوە.
چارەسەرکردنی کێشە هەڵواسراوەکانی هەرێمی کوردستان و عیراق لە کۆبوونەوەکەدا جەختی لەسەر کرایەوە و سەرۆک بافڵ وتی، ئامانجی ئێمە دروستکردنی حکومەتێکی بەهێزە کە ژیانێکی شایستە بۆ هاووڵاتییان دابینبکات، ئاڵنگارییە ئابووری و ئەمنییەکان تێبپەڕێنێت و مافی تەواوی گەلانی عیراق و بە تایبەتی گەلی کورد بەگوێرەی دەستور بپارێزێت.
لای خۆیەوە، عەلی زەیدی خۆشحاڵی خۆی بە سەردانیکردنی سلێمانی دەربڕی و سوپاسی بافڵ جەلال تاڵەبانی کرد بۆ پشتگیرییەکانی یەکێتی و جەختی لە هەماهەنگی بەردەوامی لە نێوان هەردوولا بۆ دروستکردنی حکومەتی نوێی عیراق کردەوە.
سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو بە مەبەستی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق گەیشتە سلێمانی و لەگەڵ سەرۆك بافڵ جەلال تاڵەبانی كۆبووەوە.
ئێوارەی ئەمڕۆ عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق گەیشتە سلێمانی و لەگەڵ بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان كۆبووەوە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەتی عیراق، پێشتریش عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو، سەردانی هەولێری كرد و لەلایەن مەسرور بارزانی و لێپرسراوانی پارتییەوە لە فرۆكەخانە پێشوازی لێكرا.
سبەینێ عەلی، زەیدی سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق سەردانی هەرێمی كوردستان دەكات.
پەیامنێری كوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، بڕیارە سبەینێ عەلی زەیدی بۆ گفتوگۆكردن لەگەڵ لایەنەكان، سەردانی هەرێمی كوردستان بكات، سەرەتا لە هەولێر لەگەڵ لێپرسراوانی پارتی كۆدەبێتەوە و دواتر سەردانی سلێمانی دەكات و لەگەڵ بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان كۆدەبێتەوە.
دووشەممەی رابردوو نزار ئامێدی سەرۆك كۆماری عیراق عەلی زەیدی كاندیدی چوارچێوەی هەماهەنگی راسپارد بۆ پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت، بەپێی دەستور دەبێت كاندیدی راسپێردراو لە ماوەی مانگێكدا ناوی وەزیرەكانی كابینەكەی پێشكەش بە ئەنجومەنی نوێنەران بكات بۆ پەسەندكردنی.
سەرۆکایەتی شارەوانی سلێمانی ئاگادارییەکی بەپەلە ئاراستەی شۆفێران و هاووڵاتییان دەکات و رایدەگەیەنێت، بەهۆی ئەنجامدانی کاری قیرتاوکردنەوە، بەشێکی شەقامی بازنەیی مەلیک مەحمود بە تەواوەتی بەربەست دەکرێت.
شارەوانی سلێمانی بڵاویکردەوە، لە سەعات 8:30ـی ئەمشەوەوە، شەقامی مەلیک مەحمود لە مەودای نێوان "گۆیژە سیتی تا یوتێرنی نزیک مەکتەبی سیاسیی یەکێتی" بە هەردوو ئاراستەی هاتن و چوون دادەخرێت، ئەمەش بە مەبەستی ئامادەکاری بۆ کاری قیرتاوکردن کە بڕیارە سبەینێ شەممە لە لایەن تیمەکانی شارەوانییەوە دەستپێبکات.
شارەوانی سلێمانی داوا لە شۆفێران دەکات بۆ دوورکەوتنەوە لە جەنجاڵی، رێگاکانی دەوروبەر وەک جێگرەوە بەکاربهێنن تا ئەو کاتەی تیمەکانیان کارەکانیان تەواو دەکەن و شەقامەکە بەرووی هاتوچۆدا دەکرێتەوە.
بەهۆی جیاوازی زۆر لە مەرجەکان و هەبوونی دووبەرەکی لە ناوخۆی تاران، هەوڵە نوێیەکانی ئێران بۆ ئاشتی لە لایەن واشنتۆنەوە رەتکرانەوە، ترەمپیش دەڵێت؛ ئێران دەیەوێت رێككەوتن بكات، بەڵام من بەدڵم نییە
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین لێدوانیدا سەبارەت بە ململانێکانی لەگەڵ تاران رایگەیاند؛ بە دوایین پێشنیازی ئێران بۆ ئاشتی رازی نەبووە و تاران داوای کۆمەڵێک شت دەکات کە واشنتۆن ناتوانێت قبوڵیان بکات.
ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد، هەرچەندە ئێران دەیەوێت رێککەوتن بکات، بەڵام ئەو بەو پێشنیازە دڵخۆش نییە و وتی: "ئێرانییەکان لە گەیشتن بە رێککەوتن نزیک نین"، هەروەها ئاماژەی بە بوونی دووبەرەکی لە ناو سەرکردایەتی ئێران کرد و وتی، بەهۆی ئەو دابەشبوونەی لە تاران هەیە هیچ پێشکەوتنێک لە گفتوگۆ تەلەفۆنییەکاندا بەدی ناکرێت.
سەرۆکی ئەمریکا هەڕەشەی توندی ئاراستەی تاران کرد و رایگەیاند: "یان ئێرانییەکان لەناودەبەین یان دەبێت لەگەڵمان رێکبکەون، ئەوان ئەوەی دەیانەوێت لەگەڵ ئێمە بەدەستی ناهێنن". جەختیشی کردەوە کە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پاکستان وەک نێوندگیر بەردەوام دەبێت.
لە لایەکی ترەمپ، ترەمپ نیگەرانی خۆی بەرانبەر هەڵوێستی ئیسپانیا و ئیتاڵیا دەربڕی و هەڕەشەی بەرزکردنەوەی باجی سەر ئۆتۆمبێلی یەکێتی ئەوروپای کرد بەهۆی پابەندنەبوونیان بە رێککەوتنەکان. سەبارەت بە عیراقیش، پاڵپشتی خۆی بۆ سەرۆک وەزیرانی راسپێردراوی عیراق دووپاتکردەوە.
لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، ترەمپ هیوای خواست بە کۆتاییهاتنی شەڕ جارێکی تر نرخی سووتەمەنی لە جیهاندا دابەزێت، وتیشی، کە سەردانە چاوەڕوانکراوەکەی بۆ چین "بێ وێنە" دەبێت و بە ئەگەرێکی زۆریشەوە بەشداری لوتکەی گروپی حەوت لە فەرەنسا دەکات.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، لە ناوچەی گەشتیاریی "ئیمامی زامن" لە سنوری پارێزگای هەڵەبجە، منداڵێک لە ئاودا خنکا.
وتیشی، منداڵەکە ناوی باران فەرەیدونە و تەمەنی حەوت ساڵانە، بڕیاریشە مەبەستی توێکاریی تەرمەکەی رەوانەی پزیشکی دادوەری بکرێت.
بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان، ئەو منداڵە لە بەلەمێکەوە کەوتوەتە ناو ئاوی سیروان و دوای ماوەیەک لە گەڕان تەرمی منداڵەکە دۆزراوەتەوە.
حکومەتی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی هەوڵەکانی بۆ رێکخستنەوەی بازاڕی کار و دابینکردنی مافی کرێکاران، چەند هەنگاوێکی ستراتیژی رادەگەیەنێت، کە تێیدا ژمارەی ئەو کرێکارانەی دەستەبەری کۆمەڵایەتییان بۆ کراوە گەیشتووەتە 303 هەزار کەس.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێمی کوردستان بڵاویکردەوە، لە ماوەی پێنج ساڵی رابردوودا حکومەتی هەرێم توانیویەتی 160 هەزار هەلی کار لە بوارە جیاوازەکاندا بڕەخسێنێت، بۆ پاڵپشتی هێزی کاری ناوخۆییش، بڕیاردراوە کە دەبێت 75٪ی کارمەندانی پڕۆژەکان لە هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان بن.
لەلایەکی ترەوە، حکومەت کەمترین کرێی مانگانەی کرێکارانی بۆ 450 هەزار دینار بەرزکردووەتەوە و تەنها لە ساڵانی 2024 و 2025دا، بڕی 70 ملیار دیناری وەک پاداشتی کۆتایی خزمەت بۆ زیاتر لە 17 هەزار کرێکار خەرج کردووە.
هەر لە چوارچێوەی پڕۆژەی 'گەشانەوە'دا، حکومەت بڕی 2.5 ملیۆن دۆلاری وەک قەرز بەخشیوەتە 25 پڕۆژەی جیاواز، کە لەو رێگەیەوە 150 هەلی کاری نوێ بۆ گەنجان دابین کراوە،هەروەها بۆ پاراستنی مافی کرێکاران و گەیاندنی سکاڵاکانیان، هێڵی گەرمی (5500) تەرخانکراوە تا لە کاتی هەر پێشێلکارییەکدا پەیوەندی بکەن.
ئەندامانی کۆماری لە ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا داوایان لە ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ کردووە روونی بکاتەوە کە چۆن لێکدانەوە بۆ مۆڵەتی60 رۆژەی یاسای "دەسەڵاتەکانی جەنگ" دەکات لە چوارچێوەی هەڵمەتە سەربازییەکانیدا دژ بە ئێران.
گرنگی ئەم داواکارییە لەوەدایە کە وادەی کۆتایی 60 رۆژەکە نزیک دەبێتەوە، ئەمەش سەرۆک ناچار دەکات یان مۆڵەت لە کۆنگرێس وەربگرێت یان کۆتایی بە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بهێنێت، بەتایبەت کە یەکەم هێرشەکان دژ بە ئێران لە 28ی شوباتی رابردوو دەستیان پێکرد.
پیت هیگسێت، وەزیری بەرگری، لە کاتی شایەتیدانی لەبەردەم لێژنەی هێزە چەکدارەکانی ئەنجومەنی پیران، دیدگایەکی جیاوازی خستە روو، ئەو ئاماژەی بەوە کرد کە دەکرێت کاتژمێرەکە بوەستێت یان بە شێوەیەکی کاتی رابگیرێت لە ماوەی راگەیاندنی ئاگربەستدا.
لەو چوارچێوەیەدا، وادیارە کۆمارییەکان، تەنانەت ئەوانەشی دوودڵ بوون لە پشتگیریکردنی بڕیاری دەسەڵاتەکانی جەنگ، کراوە بوون بەرامبەر لێکدانەوەکەی هیگسێت.
سیناتۆر تۆد یۆنگ بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند: پێدەچێت جۆرێک لە نەرمی بۆ خۆی دابین کردبێت، ئێمەش چاوەڕێی هەر شتێک دەکەین کە بۆمانی بنێرن.
لای خۆشیەوە، سیناتۆر جۆش هاوڵی وتی: پێشبینی دەکەم ئیدارەکە ئاگادارییەکی رەسمیمان بۆ بنێرێت کە تێیدا هەڵوێستی خۆی بەپێی یاساکە دیاری بکات، یان بە داواکردنی 30 رۆژی زیادە، یان روونکردنەوەی پێویستییان بە کاتی زیاتر بەهۆی هۆکارێکی دیاریکراوەوە.
لە بەرامبەردا، دیموکراتەکان بە توندی بەڵگەکانی هیگسێتیان رەتکردەوە، سیناتۆر تیم کەین روونی کردەوە کە "ئاگربەست واتە نەکەوتنی بۆمب، بەڵام بەواتای نەمانی کردەوەی دوژمنکارانە نایەت.
ئەگەر سوپای ئەمریکا بەکاربهێنین بۆ گەمارۆدانی هەموو ئەو شتانەی دەچنە ناو ئێران یان لێی دەچنە دەرەوە، ئەوا ئەمە هێشتا بە دوژمنکاری هەژمار دەکرێت، کەین جەختی کردەوە کە ئەم وەڵامەی وەزیر دەری دەخات ئەوان دەزانن کێشەی 60 رۆژەکەیان هەیە و هەوڵ دەدەن پاساوێک بدۆزنەوە بۆ خۆدزینەوە لێی.
ئەم مشتومڕەی ئێستا سەبارەت بە مۆڵەتی 60 رۆژ لەگەڵ ئێران، ململانێیەکی هاوشێوەی نێوان کۆنگرێس و کۆشکی سپی لە کاتی جەنگی لیبیا لە ساڵی ٢٠١١دا دەهێنێتەوە یاد. لەو کاتەدا، باراک ئۆباما، سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، باسی لەوە دەکرد کە بەشداریکردنی ئەمریکا – کە پێدانی زانیاری هەواڵگری و سووتەمەنی بە فڕۆکەکانی هاوپەیمانانی دەگرتەوە – نەگەیشتووەتە ئاستی "کردەوەی دوژمنکارانە" بەپێی یاساکە.
لە وڵاتێکدا کە جوگرافیاکەی هێندەی کلتوورەکەی فرەچەشن و فراوانە، سوودان تابلۆیەکی دەوڵەمەند لە دابونەریت پێشکەش دەکات.
لەکاتێکدا هۆزەکانی رۆژهەڵات مەیلیان بۆ قاوەیە، هۆزەکانی رۆژئاوا رێگەیەکی جیاواز دەگرنە بەر، لای ئەوان چا تەنها خواردنەوەیەکی رۆژانە نییە، بەڵکو دەروازەیەکە بۆ جیهانێکی پڕ لە رێوڕەسم و سیمبول، کە رەگەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پاشایەتییە کۆنەکانی سوودان.
زیاتر لە دانیشتنێک... سیستەمێکی تەواو بۆ "دەوڵەتی چای بچووککراوە"
لێرەدا باس لە دیدارێکی ئاسایی ناکرێت، بەڵکو باس لە "ئەنجومەنی بەرامکە" (مجلس البرامكة) دەکرێت؛ قەوارەیەکی کۆمەڵایەتی تەواو یان "دەوڵەتێکی چای بچووککراوە". ناوی "بەرمەکی" لە کەسی بەخشندەوە هاتووە، بەڵام بەخشندەیی لێرەدا بەوە ناپێورێت چی لەناو پیاڵەکەدایە، بەڵکو بەو پەیوەندی و پێگە و هەژموونە دەپێورێت کە لە دەوری پیاڵەکە دروست دەبێت.
لە رۆژئاوای سوودان، "بەرامکە" وەک چینێکی خاوەن زەوقی بەرز دەبینرێن کە نێوان شەهامەت، جوانی، و خولیایەکی زۆر بۆ چا کۆدەکەنەوە.
توێژەرانی مێژوو دەڵێن ئەم ئەنجومەنانە نموونەی وردکاری و دیسپلین و رەفتاری جوانن، کاریگەریی ئەم دانیشتنانە تەنها لەناو بازنەی چا خواردنەوەدا نامێنێتەوە، بەڵکو سیمای کۆمەڵگە دادەڕێژێت.
رەگی ناوەکەش دەگەڕێتەوە بۆ "بەرمەک" (کاهینی ئاگردان لە فارس)، پێش ئەوەی لە سەردەمی عەباسیدا ببێتە سیمبولی دەوڵەمەندی و مەجلیسی شیعر و مۆسیقا لە چیرۆکەکانی هەزار و یەک شەودا.
کاتێک چا گۆرانی دەڵێت
لە ناو "بەرامکە"دا، چا بە بێدەنگی ناخورێتەوە، دانیشتنەکان پڕن لە شیعر و سروودی تایبەت کە بە "شەحر" دەناسرێن.
شاعیران گەشتی چایان لە میسرەوە بۆ رۆژئاوای سوودان بە زمانێکی سادە و جوان وێنا کردووە، لە فەرهەنگی ئەواندا زاراوەی زۆر هەن، وەک (چای مودەنکەل) ئەو چایەی بەوپەڕی وردکارییەوە ئامادە کراوە، و(قەریاف) ئەو شەیدایی و ئارەزووە توندەی بۆ چا یان قاوە هەیە.
پێکهاتەیەک هاوشێوەی دامەزراوە
لە پشت ئەم دیمەنە ئاهەنگگێڕانەوە، رێکخستنێکی ورد هەیە کە هاوشێوەی دامەزراوەیەکی دەوڵەتییە، پۆستی وەک (ئەفسەر، پشکێنەر، شێخ، سکرتێری) تێدایە. تەنانەت "دادگایەکی" تایبەتیشیان هەیە بۆ سزادانی ئەو کەسانەی یاساکانی دانیشتنەکە دەشکێنن، سزاکانیش لە ئاگادارکردنەوەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە سزای هێمایی کۆمەڵایەتی.
ژنانیش پێگەی خۆیان هەیە لە رێگەی "وەکیلی دادگا" و "شاژن" کە هەمان دەسەڵاتی پیاوەکانیان هەیە.
یاسا توندەکان بۆ وردەکارییەکان
هەموو وردەکارییەک گرنگی خۆی هەیە؛ شێوازی گرتنی پیاڵەکە، کاتی قسەکردن، و شوێنی پیاڵەکە هەمووی یاسای هەیە. بۆ نموونە نابێت پیاڵەکە لەسەر زەوی دابنرێت ،نابێت بە بێ کڵاو یان سەرپۆش چا بخورێتەوە هەروەها قسەکردن بێ مۆڵەت و جگەرەکێشان لە ناو ئەنجومەن قەدەغەیە. و"بەرمەکی" دەبێت لە دەرەوەی ئەنجومەنیش نموونەی بەخشندەیی و رەوشت بێت.
دژەبەری تەواو
سەختترین شت کە ئەندامێک رووبەڕووی ببێتەوە ئەوەیە نازناوی "کەمەلەکی" لێ بنرێت؛ واتە کەسێک کە بێ زەوقە، رەزیلە و نەریتی چا خواردنەوە نازانێت.
ئەم جۆرە کەسانە سزای کۆمەڵایەتی توندیان دەدرێت، تەنانەت هەندێک جار هاوسەرەکانیان ئاگادار دەکرێنەوە و دەرگای ماڵیان لێ دادەخرێت.
نۆستالژیای عەباسی بە تامی ئەفریقی
ئەم نەریتە یادەوەرییەکی مێژووییە بۆ شکۆمەندی بنەماڵەی بەرمەکییەکان لە سەردەمی هارون رەشیددا، کە ناوەکەیان ببووە هاواتای بەخشندەیی، سوودانییەکان ئەم ناوەیان وەرگرتووە و لە ناو چوارچێوەی کلتووری خۆیاندا دایانڕشتووەتەوە.
ئەم ئەزموونە دەری دەخات کە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان هەمیشە لە دروشمە گەورەکانەوە دروست نابن، بەڵکو رەنگە لە وردەکارییەکی سادەی رۆژانەوە لەدایک ببن... وەک پیاڵەیەک چا.
لە "بەرامکە"دا تەنها چا ناخورێتەوە، بەڵکو شوناسێک بنیاد دەنرێت و سیستەمێک دادەڕێژرێت و یادەوەرییەکان بە رەنگ و بۆیەکی تەواو سوودانییەوە زیندوو دەکرێنەوە.