هەواڵەکان
دوای چەند کاتژمێرێک لە هێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر گەڕەکی سەبرە لە باشوری شاری غەززە، کە شەوی پێنجشەممە رویدا و بووە هۆی کوژرانی چوار کەس و بێسەروشوێنبوونی 40 کەسی دیکە، ئەمڕۆ هەینی سوپای ئیسرائیل رایگەیاند کە ئاگربەست لە غەززە لە شەوی رابردووەوە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.
رادیۆی سوپای ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە هێرشە ئاسمانییەکان وەستاون. هەروەها، سوپای ئیسرائیل رونیشی کردەوە کە "هێزەکانی بەم زووانە کشانەوەیان بۆ ئەو هێڵە زەردەی دیاریکراوە دەستپێدەکەن."
"جەنگ کۆتایی هات"
ئەم راگەیاندنە دوای ئەوە هات کە خەلیل حەییە، سەرۆکی دانوستانکارانی حەماس، کە مانگی رابردوو لە هەوڵێکی تیرۆرکردن لە دەوحە رزگاری بوو، دوێنێ پێنجشەممە رایگەیاند کە حەماس "زەمانەتی لە نێوەنگیرەکان و لە ئیدارەی ئەمریکاوە وەرگرتووە کە هەموویان دووپاتیان کردووەتەوە کە جەنگ بە تەواوی کۆتایی هاتووە."
لەلایەکی دیکەوە، شۆش بەدرەسیان، وتەبێژی حکومەتی ئیسرائیل، دوێنێ رایگەیاندبوو کە "رێککەوتنەکە تەنها لە ماوەی 24 کاتژمێردا دوای پەسەندکردنی لەلایەن حکومەتەوە دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە."
رۆژنامەنووس سەباح شێخلی، سەرنووسەری رۆژنامەی (البینة الجدیدة)، دوای کۆبوونەوەیەکی تایبەت لەگەڵ د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، لە کۆشکی بەغداد، ستایشی گرنگیدان و پێزانینی سەرۆک کۆماری کرد بۆ کاری رۆژنامەگەری و رۆژنامەنووسان. شێخلی کۆبوونەوەکەی بە "جێگەی شانازی و رێز" بۆ خۆی و رۆژنامەکەی وەسف کرد.
گرنگیدانی سەرۆک کۆمار بە رۆژنامەگەری:
سەباح شێخلی ئاماژەی بەوەدا کە ئەوەی زیاتر کاریگەر بووە لە کۆبوونەوەکەدا، "گرنگیدانێکی زۆر و نایابی سەرۆک کۆمار بووە بە رۆژنامەگەری عیراقی و پیاوانی ئەو بوارە." بە وتەی شێخلی، سەرۆک کۆمار بە قسەی پڕ بەها و کاریگەر پێزانینی خۆی دەربڕیوە بۆ رۆڵ و گرنگی رۆژنامەنووسان.
د. لەتیف رەشید لە کۆبوونەوەکەدا جەختی لەسەر چەند خاڵێکی سەرەکی کردەوە:
-
ئازادی رۆژنامەگەری و مافی رۆژنامەنووسان: پێویستە دڵنیا بکرێنەوە لە ئازادی رۆژنامەگەری و پاراستنی مافەکانیان.
-
رۆڵی رۆژنامەگەری: رۆژنامەگەری رۆڵێکی گرنگی هەیە لە تۆمارکردنی مێژوو، گواستنەوەی روداوەکان، و خستنەڕووی بابەتە گرنگەکانی ژیانی هاووڵاتییان.
-
دابینکردنی پێداویستییەکان: پێویستە هەموو بەرپرسێک، لە لووتکەی دەوڵەتەوە تا بنکەکەی، کار بکات بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی ژیانێکی شایستە بۆ ڕۆژنامەنووسان.
-
ئازادی رادەربڕین و یەکێتی نیشتمانی: پێویستە فراوانتری روبەری ئازادی دەربڕین دابین بکرێت بۆ ئەوەی کەشێکی ئەرێنی بۆ کاری رۆژنامەگەری دروست ببێت و کارمەندانی بوارەکە بتوانن رۆڵی خۆیان لە پەرەپێدانی یەکێتی نیشتمانی و هاوپشتی لە نێوان پێکهاتەکانی گەلدا بگێڕن.
سەرۆک کۆمار وتیشی: "پێزانینمان هەیە بۆ هەموو هەوڵەکان کە ئامانجیان ئاشکراکردنی راستی و هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگا و چەسپاندنی دیموکراسی و گیانی لێبوردەیی و پێکەوەژیانی هاوبەشە."
پابەندبوون بە میساقی شەرەف و چاودێریکردنی حکومەت:
د. لەتیف رەشید تیشکی خستە سەر خاڵێکی گرنگ، لە پێویستی پابەندبوون بە "میساقی شەرەفی راگەیاندن"، وەک چوارچێوەیەک کە هاوسەنگی لە نێوان ئازادی بڵاوکردنەوە و بەرپرسیارێتی پیشەیی رادەگرێت و ئاشتی کۆمەڵایەتی دەپارێزێت. هەروەها جەختی لەسەر گرنگی چاودێریکردنی ئاستی حکومەت و دیاریکردنی کەموکورتییەکان بە شێوەیەکی بابەتی و پیشەیی کردەوە، بە شێوەیەک کە یارمەتیدەر بێت لە راستکردنەوەی سیاسەتە گشتییەکانی وڵات و گواستنەوەی ڕاستییەکان بە ئەمانەت و ڕاستگۆیی.
وتیشی: "رۆژنامەگەری رۆڵێکی گەورەی هەیە لە دروستکردنی رای گشتی هۆشیار بەوەی کە لە دەوروبەری هاووڵاتیان رودەدات، لە رێگەی گواستنەوەی زانیاری بە راستگۆیی."
خزمەتکردنی وڵات: شەرەف و ئەمانەت:
سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەدا کە سەردانی زۆربەی زانکۆ و پەیمانگە عیراقییەکان و فەرمانگە حکومییە جیاوازەکانی کردووە و بەشداری لە چالاکییە جۆراوجۆرەکاندا کردووە. هەروەها چاوی بە توێژە جیاوازەکانی کۆمەڵگا کەوتووە و پێشوازی لە باڵیۆزی وڵاتانی عەرەبی و بیانی کردووە، جگە لە کۆبوونەوەی لەگەڵ وەزیران و بەرپرسانی حکومەت بۆ گفتوگۆکردن لەسەر بابەتە گرنگەکان.
د. لەتیف رەشید خزمەتکردنی بەرپرسی باڵا بە وڵات و گەلەکەی بە "شەرەف و ئەمانەتێک" وەسف کرد کە دڵسۆزانە و راستگۆیانە هەوڵی جێبەجێکردنی دەدات. بەڵام ئاماژەی بەوەدا کە حەز ناکات لە شەقامەکانی بەغداد بە ڕێڕەوێکی درێژ لە ئۆتۆمبێل و پاسەوانان بڕوات و ناڕەحەت دەبێت لە بیستنی دەنگی زەنگەکان کە دەبێتە هۆی تێکدانی جوڵەی هاتوچۆ و قەرەباڵغی کە زیان بە هاووڵاتیان دەگەیەنێت. لەبەر ئەمە، مەیلی بۆ ئەنجامدانی کارەکانی بە هێمنی و ئەمانەت هەیە. سەباح شێخلی نزیکەی کاتژمێرێک گوێی لە قسەکانی سەرۆک کۆمار گرتووە.
وتارەکەی سەباح شێخلی و کاریگەرییەکەی:
سەباح شێخلی ڕایگەیاند، داوای مۆڵەتی لە سەرۆک کۆمار کردووە بۆ قسەکردن و سوپاسی کردووە بۆ تەرخانکردنی کات بۆ پێشوازیکردنی وەک هاوڵاتی و ڕۆژنامەنووسێک. بەتایبەتی سوپاسی کردووە بۆ گرنگیدانی بە وتارێک کە لە ژمارەی (4675)ی رۆژنامەی البینة الجدیدة لە رێکەوتی (دووی تشرینی یەکەمی 2025) بڵاوی کردبووەوە، بە ناونیشانی: "سەرنجی هاوڵاتییەکی عیراقی ئاڕاستەکراو بۆ بەڕێز سەرۆک کۆمار... هەموو خۆشەویستی و رێزێکمان بۆتان هەیە بەڵام دەمانەوێت لە شەقامدا بتبینین."
شێخلی ئاماژەی بەوەدا کە نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆمار پەیوەندی پێوە کردووە و داوایان لێکردووە ئامادە بێت بۆ کۆبوونەوەکە، ئەمەش بەڵگەی گرنگیدانە بەوەی رۆژنامە رۆژانەکان بڵاوی دەکەنەوە. هەروەها، ئاماژەی بە جیاوازییەک کرد کە لە ماوەی پێنج ساڵی رابردوودا بە دەیان وتاری لەسەر روخانی پردێکی پیادەڕەو لەسەر رێگای محەمەد قاسم نووسیوە، کە لە ساڵی 2020ەوە بەهۆی پێکدادانی بارهەڵگرێکەوە روخاوە و لایەنی پەیوەندیدار هیچ چارەسەرێکی نەکردووە. ئەمەش بۆ ئەوە بوو کە جیاوازیی نێوان بەرپرسێک کە بەدواداچوون دەکات و یەکێکی تر کە بێباکە، دەربخات.
لە کۆتاییدا، سەباح شێخلی رێز و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار تۆمار کرد لەسەر باشی پێشوازییەکەی، و بە دڵسۆزییەوە هیوای سەرکەوتن و لێهاتوویی بۆ خواست لە ئەرکەکەیدا بۆ خزمەتکردنی گەل و نیشتمانی عیراق. هەروەها سوپاسگوزاری خۆی ئاراستەی نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆمار کرد لەسەر هەوڵدان و بەدواداچوونی وردیان بۆ ئەوەی لە رۆژنامە رۆژانەکاندا بڵاودەبێتەوە.
خەلیل حەییە، سەرۆکی وەفدی دانوستاندکاری بزوتنەوەی حەماس، ئەمڕۆ لە لێدوانێکدا رایگەیاند کە گەیشتوونەتە ڕێککەوتنێک کە کۆتایی بە جەنگی غەززە دەهێنێت و کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل لە کەرتی غەززە لەخۆدەگرێت.
حەییە لە لێدوانەکەیدا جەختی لەسەر رۆڵی وەفدەکەی حەماس کردەوە و وتی: "پیاوان بووین لەسەر مێزی دانوستاندنەکان." هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە "جەنگێکمان ئەنجامدا کە جیهان هاوشێوەی نەبینیوە."
سەبارەت بە وردەکارییەکانی رێککەوتنەکە، حەییە رونی کردەوە کە "رێککەوتنەکە داوای کۆتاییهێنان بە جەنگ و کشانەوەی ئیسرائیل دەکات." هەروەها ئاشکرای کرد کە "بە بەرپرسیارێتییەوە مامەڵەمان لەگەڵ پلانی سەرۆک ترەمپدا کرد."
سەرۆکی وەفدی دانوستاندکاری حەماس راشیگەیاند کە "گرەنتییان لە ئیدارەی ئەمریکاوە وەرگرتووە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ." بە وتەی حەییە، "رێککەوتنەکە کردنەوەی دەروازەی رەفە لە هەردوو ئاراستەدا لەخۆدەگرێت."
لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، خەلیل حەییە بە رەسمی رایگەیاند: "گەیشتنمان بە رێککەوتنێک کە کۆتایی بە جەنگ دەهێنێت رادەگەیەنین." هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە "خەریکین کۆتایی بە قۆناغەکانی دیکەی رێککەوتنەکە دەهێنین."
بەهەوڵی یەكێتی و جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێم توركیا قەدەغەی گەشتەئاسمانیەكانی بۆ فرۆكەخانەی نێودەولەتی سلێمانی هەڵگرت.
دوای هەوڵە چڕەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێم لەگەڵ لێپرسراوانی توركیا، ئەمڕۆ سەرۆك كۆماری توركیا بەسەرۆكی هەرێمی كوردستانی راگەیاندوە گەشتە ئاسمانییەكانی ولاتەكەی بۆ فرۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی دەستپێدەكاتەوە و گەمارۆی سەر فرۆكەخانەكە هەڵدوەشێنێتەوە.
هەڵگرتنی قەدەغەی گەشتە ئاسمانیەكانی توركیا بۆ فرۆكەخانەی سلێمانی دوای ئەوە دێت كە سلێمانی رۆڵێكی باڵای هەبوو لەپرۆسەی ئاشتی و لێك نزیك كردنەوەی توركیاو پەكەكە، بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتی نیشتمانی كوردستانیش لەو پرۆسەیەدا رۆلێكی گرنگ و كاریگەری هەبووە و توانیویەتی ئەو پەیوەندییە بباتە قۆناغێكی نوێوە.
لەو بارەیەوە یەحیا ئوستون پەیوەندییەكان لە هێڵی ئاسمانی توركش ئێرلاین رایگەیاند، بەم نزیكانە گەشتە ئاسمانییەكانیان بۆ فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی دەستپێدەكەنەوە.
ئەوەش لەكاتێكدایە، لە 3ی نیسانی 2023ەوە بەهۆی هەڵوێستەكانی نەتەوەییەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان توركیا بڕیاریدا گەمارۆ بخاتەسەر فرۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی.
ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، رۆژی پێنجشەممە رایگەیاند کە سەعاتەکانی داهاتوو یەکلاکەرەوە دەبن بۆ چەسپاندنی ئاشتی لە کەرتی غەززە.
ماکرۆن لە دەستپێکی کۆبوونەوەی پاریسدا، کە بە ئامادەبوونی وەزیرانی دەرەوەی پێنج وڵاتی ئەوروپی و پێنج وڵاتی عەرەبی بۆ تاوتوێکردنی دۆخی غەززە بەڕێوەچوو، وتی: "لێرە لە پاریس تاوتوێی دامەزراندنی حوکمڕانییەکی کاتی بۆ کەرتی غەززە دەکەین، بە بوونی فەلەستینییەکان بەبێ بزوتنەوەی حەماس."
سەرۆکی فەڕەنسا جەختی لەوە کردەوە کە "کۆبوونەوەی پاریس تەواوکەری دەستپێشخەرییەکەی ئەمریکایە و سەرۆک دۆناڵد ترەمپ رێچکەیەکی گەورە و ئارەزوومەندانەی بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست داڕشتووە." وتیشی: "هیوادارین رێککەوتنەکە بمانگەیەنێتە ئاگربەست و ئازادکردنی بارمتەکان."
ناوبراو ئاماژەی بەوەدا کە "خێراکردنی پرۆسەی دروستکردنی نیشتەجێگەکان لە کەناری رۆژئاوا کارێکی قبووڵنەکراو و هەڕەشەیەکی بوونگەراییە بۆ سەر دەوڵەتی فەلەستین." هەروەها ئامادەیی فەڕەنسای دەربڕی بۆ ئەوەی رۆڵ بگێڕێت لە هێزێکی چەسپاندنی سەقامگیری لە غەززە.
وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند سزایان سەپاندوە بەسەر دەیان کەس و کەشتیی پەیوەست بە هەناردەکردنی نەوت و گاز لەلایەن ئێرانەوە، کە ژمارەیان زیاتر لە 50 کەس دەبێت.
وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا ڕۆژی پێنجشەممە رایگەیاند سزای بەسەر زیاتر لە 50 کەس و لایەن و کەشتیدا سەپاندووە کە بەشدارن لە ئاسانکاری بۆ هەناردەکردنی نەوت و گازی شل لەلایەن ئێرانەوە، ئەمەش هەنگاوێکە کە ئامانج لێی سنووردارکردنی داهاتی وزەی تارانە.
سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاندوە؛ وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بە هەڵوەشاندنەوەی رەگەزە سەرەکییەکانی ئامێری هەناردەکردنی وزەی ئێران، رێگری دەکات لە فرۆشتنی نەوتی ئێران و رێگریش دەکات لە پارەدارکردنی تاران.
ئاماژەی بەوەشکردوە؛ “لە سەردەمی سەرۆک ترەمپدا، توانیویانە رێگری بکەن لەدابینکردنی بودجە بۆ ئەو گروپە تیرۆریستییانەی کە هەڕەشە لەسەر ئەمریکا و بەرژەوەندییەکانیان و لەلایەن ئێرانەوە هاوکاری دەکرێن"
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا پێشوازی لە هەواڵی کڕینی کۆمپانیای تیک تۆک کرد لەلایەن کۆمپانیا ئەمریکییەکانەوە و ئاماژەی بەوەشکرد شتێکی باش دەبێت؛ کە بارۆنی کوڕی رۆڵی گەورەی لەو کۆمپانیایەدا بگێڕێت.
کوڕە گەورەکەی دۆناڵد ترەمپ کە تەمەنی 19 ساڵە و زۆر ستایش دەکرێت؛ بەهۆی ئەوەی یارمەتی باوکی داوە بۆ بەدەستهێنانی دەنگدەرانی گەنج، لە هەڵبژاردنەکاندا.
ئەمە لەکاتێکدایە رۆژی دووشەممە دۆناڵد ترەمپ گەڕایەوە بۆ تیک تۆک و ڤیدیۆیەکی لە پڕۆفایلی خۆی بڵاوکردەوە کە تەنها لە ماوەی چەند سەعاتێکدا زیاتر لە شەش ملیۆن بینەری هەبوو.
سەرۆکی ئەمریکا لە ڤیدیۆکەدا دەڵێت: "بۆ هەموو گەنجە تیکتۆکەرەکان، من تیک تۆکم رزگار کردووە، بۆیە قەرزاری منن".
دۆناڵد ترەمپ رۆژی دووشەممە فەرمانی جێبەجێکاری ئیمزاکرد بۆ ئەوەی رێگە خۆش بکات بۆ وەبەرهێنەران و سەرمایەداران بۆ کڕینی پشکەکانی تیکتۆک، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی لە کۆتایدا سەرەڕای دواکەوتنی چارەنوسی تیکتۆک، بەڵام دواجار ئەوە رودەدات و تیکتۆ لەلایەن ئەمەریکاوە دەکڕدڕێتەوە
گەرچی هێشتا وردەکاری بڕیارەکە ئاشکرا نەکراوە، بەڵام سەرۆکی ئەمریکا داوا لە وەبەرهێنەرانی ئەمریکی دەکات کە پشکی زۆرینەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکە لە ئەمەریکادا بکڕن.
بەگوێرەی زانیارییەکان یەک دوو ملیاردێر کە ساڵانێکە هاوڕێی سەرۆکن، نزیک دەبنەوە لە گرێبەستێک بۆ بەدەستهێنانی بەشەکەی تیکتۆک لە ئەمریکادا.
لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لەگەڵ دەیلی مەیل، جاک ئەدڤێنت، بەڕێوەبەری میدیایی پێشوی تەرەمپ، ستایشی هەوڵەکانی سەرۆکی ئەمریکای کرد و پێشنیازی کرد کە ترەمپ گەنجان بخاتە نێو دەستەی کارگێڕییەوە و رایگەیاند “بارۆن ترەمپ، کوڕی دۆناڵد ترەمپ، دەتوانێت رۆڵێکی کاریگەرتر لە کۆمپانیاکەدا بگێڕێت.”
پەرلەمانی ئەوروپا بڕیارنامەیەکی پەسەند کرد کە تێیدا داوا لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا دەکات فڕۆکە روسیەکان لە ئاسمانی خۆیان بخەنە خوارەوە و داواش دەکات هەموو سەروەت و سامانە بلۆکراوەکانی روسیا وەک قەرز بخرێتە خزمەت ئۆکراین.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، پەرلەمانی ئەوروپا داوا لەئەنجومەنی یەکێتی ئەوروپا و کۆمیسیۆنی ئەوروپا دەکات، سزاکانی سەر روسیا زیاتر بکەن و داوای پەسەندکردنی دەستبەجێی پاکێجێکی بەهێزی سزاکان دەکات، کە دەبێتە پاکێجی نۆزدەهەم و سەرچاوە سەرەکییەکانی داهاتی روسیا دەکاتە ئامانج.
بەگوێرەی زانیارییەکان، چەسپاندنی سزاکان بەسەر روسیادا، هاوشێوە ئەو سزایانەیە کە بەسەر بێلاڕوس، ئێران و کۆریای باکوور سەپێندراوە.
لە بەشێکی دیکەی داواکارییەکەی پەرلەمانی ئەوروپادا جەخت لەوە دەکاتەوە کە زنجیرەیەک کردەوەی تێکدەرانە و تێکەڵاو کە لەلایەن روسیا دژی یەکێتی ئەورووپا ئەنجامدراوە، لە هەندێک بارودۆخدا، هاوشێوەی کاری تیرۆرستییە و مۆسکۆ سەرپەرشتی دەکات.
داوا لە کۆمیسیۆنی ئەوروپاش دەکات رێکاری پێویست دەستپێبکات بۆ دەستنیشانکردنی روسیا وەک وڵاتێک کە ئاستێکی بەرزی مەترسی هەیە لە بواری سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی تیرۆر.
ئاماژەی بەوەشکرد، "ئەنجومەنەکە بە هاوکاری لەگەڵ هاوبەشە ئەمریکییەکانی، داوای پاراستن و فراوانکردنی سیاسەتی سزاکان دەکات دژی روسیا.
ئەمە لەکاتێکدایە روسیا چەندین جار رایگەیاندووە کە ئەو گوشارە سزایانەی کە رۆژئاوا چەند ساڵێک لەمەوبەر دەستی پێکردبوو لەدژیی تێدەپەڕێت و کاریگەریان نییە.
ئیدارەی خۆسەری رایگەیاند ئازادكردنی ناوچە داگیركراوەكانی رۆژئاوای كوردستان ئەركێكی نیشتمانییە و داوا لە دیمەشق دەكات رێگە بە گەڕانەوەی ئاوارەكانی سەرجەم ناوچە داگیركراوەكان بدات.
بەڕێوبەری خۆسەری باكور و رۆژهەڵاتی سوریا لە ساڵیادی داگیركردنی سەرێكانی و گرێ سپی راگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە و جەختی لەوە كردەوەتەوە كە هەموو هەوڵێك دەدەن لە پێناو رزگاركردنی ئەو ناوچانەی رۆژئاوای كوردستان كە بە هۆی لەشكركێشی توركیا و چەكدارانی نزیك لەو وڵاتە داگیركراون.
لە راگەیەنراوەكەدا هاتوە ساڵی 2019 ناوچەكانی سەرێكانی و گرێ سپی لە رۆژئاوای كوردستان لە لایەن سوپای توركیا و چەكدارانی سوری نزیك لە وڵاتەوە بەهۆی بێدەنگیی نێودەوڵەتییەوە داگیركران و ژمارەیەكی زۆریش لە دانیشتوانی ئەو ناوچانە بەهۆی زەبر و زەنگی داگیركارانەوە ناچاربون زێدی خۆیان جێبهێڵن.
خۆسەری داوای لە دەسەڵاتی دیمەشق كردووە كە هەوڵەكانی بخاتەگەڕ بۆ گەڕانەوەی ئەو ئاوارانەی بە ناچاری سەرێكانی و گرێ سپی و عەفرین و چەند ناوچەیەكی تری رۆژئاوای كوردستانیان جێهێشتوە.
بەپێی ریزبەندی- 'Times Higher Education 'ـی بەریتانی، زانکۆی سلێمانی بۆ ساڵی دووەم لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان و عیراق لە پلەی یەکەمدا دێت.
د. کۆسار محەمەد سەرۆکی زانکۆی سلێمانی لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، زانکۆی سلێمانی بۆ ساڵی دووەم لەسەر ئاستی عیراق پلەی یەکەمی زانکۆکانی بەدەستهێنا، ئەمەش بەپێی ریزبەندی دامەزراوەی تایمزی بەریتانی.
وتیشی، هەر بەپێی ریزبەندییەکە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی زانکۆی سلێمانی لە پلەی هەزار بۆ هەزار و 200ـە، ئەمەش بە بەراورد بە ساڵی رابردوو ئاستی زانکۆی سلێمانی زۆر بەرەوپێشچووە.
ریزبەندی تایمز'Times Higher Education'، یەکێکە لە ریزبەندە سەرەکییەکانی جیهان، ژمارەیەکی کەمی زانکۆکان دەتوانن بەشداری ئەم ریزبەندییە بکەن بەهۆی ئەو پێوەرانەی کە دانراوە، زانکۆکانی عیراق حەوت ساڵە بەشداری ئەم پرۆسەیە دەکەن، ئەمە دووەم ساڵە زانکۆی سلێمانی پلەی یەکەم بەدەستدەهێنێت.
دامەزراوەی تایمزی بەریتانی، شانبەشانی دامەزراوەی شانگەهای و دامەزراوەی کواکەرێلی سیمۆندس، یەکێکە لە سێ سەرەکیترین ئەو دامەزراوانەی لە سەر ئاستی جیهان چەندین ریزبەندیی جیاجیا بۆ زانکۆکان دەکات گرنگترینیشیان (ریزبەندیی زانکۆکانی جیهان)ـە، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین و گشتگیرترین ریزبەندییەکان و لە هەڵسەنگاندنی زانکۆکاندا پشت بە چەندین پیوەری جیاجیا دەبەستێت.
ریزبەندیی زانكۆكانی جیهان پشت بە 18 پێوەر دەبەستێت و پێوەرەكانیش بۆ 5 بواری سەرەكی دابەش دەبن، كە بریتین لە:
Teaching 'ژینگەی فێربوون' و رێژەی خوێندكارانی دكتۆرا بەبەراورد بە بەكالۆریۆس، رێژەی مامۆستایانی هەڵگری بڕوانامەی دكتۆرا،داهاتی زانكۆ و رێژەی خوێندكاران بەبەراورد بە مامۆستایان.
هەروەها، ناوبانگ لە وانەوتنەوەدا کە لەرێگەی راپرسییەوە وەردەگیرێت، Research Environment 'ژینگەی توێژینەوە' و ژمارەی توێژینەوە، پارەی تەرخانكراو بۆ توێژینەوە،كاریگەریی ئاماژەپێدان، بەهێزیی توێژینەوە، ئاستبەرزیی توێژینەوە، كاریگەریی توێژینەوە، Industry (گواستنەوەی زانیاری)
، بەڵگەنامەی مافی خاوەندارێتی، بەخشینی دارایی بۆ توێژینەوە،International Outlook 'بەنێودەوڵەتیبوون'، توێژینەوەی هاوبەشی نێودەوڵەتی، ستافی وانەبێژی نێودەوڵەتی، خوێندكارانی نێودەوڵەتی، ژمارەی ئەو خوێندكارانەی لە دەرەوەی وڵات دەخوێنن، یەکێکی دیکەن لە پێوەرەکان بۆ دیاریکردنی ریزبەندی زانکۆکان.
روسیا و ئێران چەند رێككەوتنێكی نوێیان لە بواری ئەتۆم و دروستكردنی وێسگەی ئەتۆمی بە بەهای 25 ملیار دۆلار ئەنجامدا و ئاماژە بەوە دەكەن، رێككەوتنەكە دەبێتە پێگەیەكی ستراتیژی و ئابوری نێوان ئەو دوو وڵاتە.
دوای ئەوەی هەفتەی رابردوو سەرۆكی دامەزراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران سەردانی روسیای كرد و چەند لێكتێگەیشتنێكیان ئیمزا كرد، وەفدێكی روسیا بە سەرۆكایەتی نیكۆلای ئەسپاسكی جێگری بەڕێوەبەری كۆمپانیای روس ئەتۆمی نێودەوڵەتی سەردانی تارانیان كرد و لە سەردانەكەشدا هەردوولا چەند رێككەوتنێكیان لە بواری ئەتۆمدا ئیمزا كرد.
بەپێی ئەو رێككەوتنەی روسیا و ئێران ئەنجامیان داوە، هەردوو وڵات رێككەوتوون لەسەر دروستكردنی چوار وێسگەی ئەتۆمی هەزار و 250 مێگاواتی بۆ بەرهەمهێنانی كارەبا، كە بەهاكەیان دەگاتە 25 ملیار دۆلار.
لە كۆتایی رێككەوتنەكەشدا وەفدی ئێران و روسیا ئەوەیان راگەیاند، ئەو پرۆژانە پێگەیەكی ستراتیژی و ئابوری تایبەتیان هەیە و ئەو رێككەوتنە نوێیانە رێگەخۆشكەر دەبن بۆ فراوانكردنی هاوكاری و هەماهەنگی نێوان هەردوو وڵاتەكە.
کەناڵ 12ی ئیسرائیل بڵاویکردوەتەوە، نوسینگەی بنیامین ناتانیاهۆ رەشنووسی بڕیار نامەیەکی لەسەر ئەو بابەتە پەسەندکردووە و چاوەڕوانی حکومەتە بۆ رەزامەندی دەربڕین، ئاماژەی بەوەشکردوە رەنگە ترەمپ رۆژی هەینی گەشتێکی بۆ شەرم شێخ بکات بەمەبەستی ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە بۆ ئاڵوگۆرکردنی بارمتەکانی ئیسرائیل و زیندانیە فەلەستینیەکان.
ئەمڕۆ چوارشەممە، چەند سەعاتێک دوای ئەوەی سەرۆکی میسر بانگهێشتی دۆناڵد ترەمپی کرد بۆ بەشداریکردن لە مەراسیمی ئیمزاکردنی رێککەوتننامەی کۆتایی هێنان بە شەڕی غەززە لە ئەگەر سەرگرتنیدا، میدیاکانی ئیسرائیل پشتڕاستی دەکەنەوە کە لە ماوەی 36 سەعاتی داهاتودا رێکەوتنەکە پەسەند دەکرێت.
بەگوێرەی زانیارییەکانی کەناڵە ئیسرائیلییەکە؛ حەماس زانیاری لەسەر بارمتە زیندووەکان داوە و ژمارەیان نزیکەی 20 کەسە و بە دوای تەواوی تەرمەکانیشدا دەگەڕێت کە لە کاتی دەستپێکردنەوەی ئۆپراسیۆنەکانی ئیسرائیل دابەشیکرد بوون بەسەر کۆڵانەکانی غەززەدا.
رێکەوتنەکە بە جۆرێکە، دەبێت ئیسرائیل دڵنیابێت کە تەواوی بارمتە و تەرمەکانی بەدەست دەگاتەوە و حەماس جارێکی تر مامەڵەیان پێوەناکات و دواتر زیندانییە فەلەستینییەکان ئازاد دەکات.
هەر ئەمڕۆ حەماس لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاند، لەگەڵ ئیسرائیل لیستی ئەو ناوانەیان ئاڵوگۆرکردوە کە دەبێت ئازاد بکرێن بە گوێرەی رێککەوتنەکە، لای خۆشیەوە عەبدولفەتاح سیسی ئەمڕۆ بە گەشبینیەوە باسی لە رێکەوتنەکە کردو و وتی؛ دەبێت هەلەکە بقۆزنەوە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی دوو ساڵەی غەززە.
ئەمە لە کاتێکدایە، شەڕ لە غەززە بەردەوامی هەیە و پێگەی ئاکسیۆسیش بڵاویکردوەتەوە سەبەینێ مارۆکۆ رۆبیۆی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، کە بڕیار بو بچێتە فەڕەنسا، لەسەر پێشنیازی ئیسرائیل بەشداری لە کۆبونەوەی پاریس ناکات کە بە مەبەستی تاوتوێکردنی پلانی دوای شەڕی غەززە بەڕێوەدەچێت
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ چوارشەممە 8-10-2025 سەردانی مۆزەخانەی عیراقی لە بەغداد کرد.
سەرۆک کۆمار گەشتێکی بەناو هۆڵەکانی مۆزەخانەکە و بەشە جیاوازەکان کرد و گوێی لە روونکردنەوەیەکی وردی هەوڵە نیشتمانییەکان بوو بۆ وپاراستنی شوێنەوار و ئەو شوێنەوارانەی دۆزراونەتەوە.
لە میانەی سەردانەکەیدا سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە کە پاراستنی ئەم کەلەپورە بەرپرسیارێتییەکی نیشتمانی و ئەخلاقییە کە پێویستی بە هاریکاری و هەماهەنگی نێوان دامەزراوە حکومی و کۆمەڵایەتییەکان هەیە، هەروەها بریتیە لە گەیاندنی هۆشیاری لەبارەی گرنگی مێژوو وەک رێنمایی و خاڵی دەستپێک بۆ گەلان بەرەو خۆشگوزەرانی و پێشکەوتن.
سەرۆک کۆمار ستایشی هەوڵەکانی ئیدارە و ستاف و کارمەندانی مۆزەخانەکەی کرد لە پاراستنی ئەم کەلەپورە مرۆییەدا، جەختیکردەوە لە گرنگی پشتگیریکردن و بەهێزکردنی مۆزەخانە بە نوێترین شێوازەکانی نۆژەنکردنەوە و بەڵگەنامەکردن و نمایشکردن.
وەزیری دەرەوەی تورکیا رایگەیاند؛ پێویستە هێزەکانی هەسەدە لە سوریادا دروبخرێنەوە و ئەوان هەڕەشەن بۆ ئاسایشی دیمەشق و ئەنقەرە و پاڵپشتی تەواوەتی وڵاتەکەشی بۆ سوریا راگەیاند.
لە کۆنگەرەیەکی رۆژنامەوانیدا هاکان فیدان لەگەڵ هاوتا سورییەکەی رایگەیاند؛ پێویستە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەرپرسیارێتی خۆی بەرانبەر سوریا و گەلەکەی جێبەجێ بکات و هێرشەکانی ئیسرائیلیش یەکێکە لە گەورەترین ئاستەنگییەکانی بەردەم سوریا.
داواشیکرد کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هه ڵوێستی جدی و روونیان له بەرامبەرهێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر دیمەشق هەبێت و پاڵپشتی تەواوەتی وڵاتەکەشی بۆ سوریا راگەیاند.
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا باسی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە)ی کرد و جەختیکردوەکە؛ ئەوان مەترسین بۆسەر سوریا و تورکیا و پێویستە لە سوریا دوربخرێنەوە.
لایخۆشیەوە ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا رایگەیاند؛ جەخت له رۆڵی بەرچاو و پاڵپشتی بەرفراوانی تورکیا دەکەن بۆ حکومەتی نوێی سوریا، وتیشی؛ دیمەشق ئێستا پێگه و نفوزی مێژوویی خۆی له نێو وڵاتانی جیهاندا بەدەست هێناوەتەوە و هەربیانویەکیش لە چوارچێوەی دابەشکردنیدا رەتدەکەنەوە.
شيیبانی باسی لە کۆبونەوەکەی دوێنێی بەرێوەبەرایەتی خۆسەر و حکومەتی دیمەشق کرد و رایگەیاند؛ ئامانج لەو کۆبونەوەیە پابەندبونە بە رێککەوتنی 10ی ئادار و داواشی لە هەسەدە کرد پابەندبن بە بڕگەکانی رێککەوتنەکەوە.