هەواڵەکان
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی میدیایی "فۆکس نیوز" رایگەیاند، کە ئەو نزیکبووەتەوە لەوەی دۆسیەی "حزبوڵا"ی لوبنانی رادەستی سوریا بکات، و رۆڵێکی گەورەتر بە سەرۆکی سووریا ئەحمەد شەرع ببەخشێت بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو حزبەدا.
ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد کە ئەو "لەسەروبەندی دەرکردنی فەرمانی چوونە ناو باشوری لوبنانە لەلایەن ئەحمەد شەرعەوە، چونکە ئەو کارەکە بە وردەکارییەکی زۆر زیاترەوە ئەنجام دەدات.
هاوکات ترەمپ بێئومێدی خۆی لە ئەدای ئیسرائیل لە رووبەڕووبوونەوەی حزبوڵادا دەربڕی و وتی، هەست بە نائومێدی دەکات چونکە تەلئەبیب "ناتوانێت حزبوڵا لەناو ببات"، و روونیکردەوە کە سوپای ئیسرائیل "ناتوانێت هیچ شتێک بکات بەبێ رووخاندنی تەلاری سەر شەقامەکان"، ئەمەش وەک رەخنەیەکی راستەوخۆ لە شێوازی کارکردنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئیسرائیل لە لوبنان.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جارێکی تر هۆشداری توند و بێپێشینە دەداتە تاران و رایدەگەیەنێت، ئەگەر نەگەنە رێککەوتن، ئەوا ئێران وێران دەکات. ئەمەش لە کاتێکدایە کە دانوستانی راستەوخۆ لە نێوان واشنتۆن و تاران لە ناوچەی "بۆرگنشتاک" لە سویسرا دەستیپێکردووە.
ترەمپ لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی "فۆکس نیوز" رایگەیاند: "ئەگەر ئێرانییەکان نەگەنە رێککەوتن، وڵاتەکەیان تێکدەشکێنم و وێرانی دەکەم"، ئاماژەی بەوەش کرد لە کاتی پێویستدا رەنگە کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکەن.
هاوکات کەناڵەکە ئاشکرای کردووە، سەرۆکی ئەمریکا پەیامێکی توندی ئاڕاستەی لێپرسراوانی تاران کردووە و هۆشداری پێداون لە داخرانی گەروی هورمز، راشیگەیاندووە: "داخستنی گەروەکە بەو واتایە دێت کە وەفدی دانوستانکاری ئێران ناتوانن بگەڕێنەوە وڵاتەکەیان".
لەلایەکی ترەوە، دۆناڵد ترەمپ لە رێگەی پۆستێکەوە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ترووس سۆشیاڵ" هێرشی توندی کردە سەر سیاسەتەکانی تاران و نووسیویەتی: "دەبێت ئێران دەستبەجێ رێگری لە بریکارەکانی لە لوبنان بکات لە دروستکردنی کێشە و ئاڵۆزی"، هاوکات هەڕەشەی ئەوەی کرد ئەگەر تاران گروپە چەکدارەکانی لە لوبنان رانەگرێت، ئەوا ئەمریکا بە توندی هێرشیان دەکاتەوە سەر و شەڕ دەستپێدەکاتەوە.
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی کار دەکات بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی دیپلۆماسی کە دووبارە کردنەوەی گەروی هورمز مسۆگەر بکات، ئاماژەی بە پاڵپشتی واشنتۆنیش کرد بۆ هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بە ئامانجی کەمکردنەوەی گرژییەکان لە ناوچەکەدا.
ڤانس وتی کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێزانینی هەیە بۆ رۆڵی نێوەندگیرەکان لە هەوڵەکانیاندا بۆ گەیشتن بە رێککەوتن لە نێوان واشنتۆن و تاران، هاوکات جەختی لەسەر هەوڵەکان کردەوە بۆ بنیاتنانی پەیوەندی باش لەگەڵ وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
لەکۆتاییدا جێگری سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوە کرد کە ئیدارەی ئەمریکا هیواداری بەوەیە ئەم هەوڵانە ببنە هۆی بەدیهێنانی ئاشتییەکی بەردەوام لە ناوچەکەدا، و کۆتاییهێنان بە گرژییەکان بە شێوازێک کە سەقامگیری و ئاسایشی هەرێمی مسۆگەر بکات.
ئەمیندارێتی گشتیی لوتکەی قاهیرە بۆ داهێنان و کاریگەری، هەڵبژاردنی رێبوار تەهای وەک باشترین پارێزگار لەسەر ئاستی عیراق بۆ ساڵی 2025 راگەیاند، ئەمەش وەک رێزگرتنێک بۆ هەوڵە سەرکەوتووەکانی لە بەڕێوەبردنی پارێزگای کەرکوک.
لە راگەیەنراوی لوتکەکەدا هاتووە، هەڵبژاردنی رێبوار تەها دوای هەڵسەنگاندنێکی پیشەیی ورد هاتووە کە تێیدا دەرکەوتووە ناوبراو مۆدێلێکی ئیداریی بێوێنەی لەسەر بنەمای میانڕەوی و هاوسەنگی پێشکەش کردووەو توانیویەتی بە حیکمەتەوە ئیدارەی کەرکوک بدات کە پێکهاتە جیاوازەکانی کورد، عەرەب، تورکمان و مەسیحی تێدایەو دوور لە لایەنگیری سیاسی و نەتەوەیی، کار بۆ بەهێزکردنی ئاشتیی کۆمەڵایەتی و سەقامگیری بکات.
لیژنەی رێکخەری لوتکەکە بە پشت بەستن بە پێنج پێوەری سەرەکی ئەم نازناوەی بە رێبوار تەها بەخشیوە لەوانە: پاراستنی هاوسەنگی لەنێوان هەموو پێکهاتەکاندا و چەسپاندنی بنەمای "ئیدارە بۆ خزمەتی هەمووان" دوور لە ململانێ سیاسییەکان و گێڕانی رۆڵی کاریگەر لە هێورکردنەوەی رەوشی گشتی و پشتگیریکردنی سەقامگیری و بەرزکردنەوەی ئاستی خزمەتگوزارییەکان و بەهێزکردنی متمانەی هاووڵاتیان بە دامەزراوەکان، ناساندنی کەرکوک وەک نموونەیەکی جوانی پێکەوەژیان.
جێی ئاماژەیە، لوتکەی قاهیرە سەکۆیەکی عەرەبی پێشەنگە بۆ خەڵاتکردنی داهێنەران لە بوارەکانی کارگێڕی و گەشەپێدان، و لە خولی ئەمساڵیدا کە لە مانگی تەموز بەڕێوەدەچێت، کەسایەتی و دامەزراوەی جیاواز لە عیراق و وڵاتانی سعودیە، ئیمارات، میسر، بەحرەین، تونس و عومان تێیدا بەشداردەبن.
بەسەرپەرشتیی بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکێتی لە سلێمانی کۆدەبێتەوە.
ئەمڕۆ یەکشەممە، 21ـی 6ـی 2026، لە بارەگای مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە سلێمانی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بۆ تاوتوێکردنی چەند پرسێک بەسەرپەرشتیی بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتی کۆدەبێتەوە.
بڕیارە لەم کۆبوونەوەیەدا نوێترین پەرەسەندنە سیاسییەکان لەسەر ئاستی عیراق و هەرێمی کوردستان تاوتوێ بکرێت و بڕیاری پێویستیان لە بارەوە بدرێت.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ یەکشەممە، جەختی کردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خاوەنی "بەهێزترین سوپایە لە جیهاندا"، ئاماژەی بەوەش کرد کە وڵاتەکەی ئەوەی بە "سەرکەوتنی بێپێشینە" وەسفی کرد، لە بەرەکانی جیاوازدا بەدەست دەهێنێت.
ترەمپ لە لێدوانێکدا وتی: وڵاتەکەمان بە باشترین شێوە بەڕێوە دەچێت، بەهێزترین سوپامان لە جیهاندا هەیە، و لە سەرجەم بەرەکاندا سەرکەوتنی وا بەدەست دەهێنین کە پێشتر وێنەی نەبووە.
ئەم لێدوانانەی ترەمپ هاوکاتن لەگەڵ دەستپێکردنی لوتکەی دەریاچەی لۆسێرن لە سویسرا و دەستپێکردنی یەکەمین کۆبوونەوەی نێوان واشنتۆن و تاران بە نێوەندگیری قەتەر و پاکستان، بۆ تاوتێکردنی چەندین دۆسیە کە لەوانە: بەرنامەی ئەتۆمی ئێران، سزاکان و داراییە بلۆککراوەکانی ئێران.
وتەبێژی حكومەتی عیراق رایگەیاند، لە مانگی 10 پرۆژەیاسای بودجەی 2027 ئامادەدەبێت و گەرەنتی پاراستنی بەرژەوەندی كۆمپانیا نەوتییەكانی هەرێمی كوردستان دەكات بۆ دابینكردنی موچە.
حەیدەر عەبودی وتەبێژی حكومەتی عیراق رایگەیاند، پێش سەردانەكەی عەلی زیدی كابینەكەی تەواو دەكرێت و پۆستەكان پڕدەكرێنەوە بڕیاریشیداوە بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو خۆی كاندید نەكات و حزبی دانەمەزرێنێت.
دەشڵێت، عیراق پێویستی بە قەرزی دەرەكی نییە و ئابورییەكەی روی لە باشبوونی راستەقینە كردووە و پرۆژەیاسای بودجەی 2027 لە مانگی 10 ئامادەدەبێت و رەوانەی پەرلەمان دەكرێت.
راشیگەیاند، حكومەت گەرەنتی تەواو دەداتە كۆمپانیا نەوتییەكانی هەرێمی كوردستان و ئەم بابەتە رۆڵی دەبێت لە دابینكردنی موچەی فەرمانبەرانی هەرێم.
سەرۆک وەزیرانی عیراق بڕیاریدا لە هەڵبژاردنەکانی داهاتودا خۆی کاندید نەکات و لە نیوەی یەکەمی مانگی حەوتدا کابینەی حکومەتەکەی تەواو دەکرێت، هەروەها لەبارەی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمەوە دڵنیای دا کە کێشەی نابێت.
حەیدەر عەبودی، وتەبێژی حکومەتی عیراق لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق بڕیاریداوە لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا خۆی کاندید نەکات و چاوی لە دروستکردنی هیچ پڕۆژەیەکی سیاسی یان حزبی نییە.
وتەبێژی حکومەت ئاماژەی بەوەش کرد، دەوڵەت تەواوی گەرەنتییەکان بۆ کۆمپانیاکارەکانی بواری نەوت لە عیراق دابین دەکات، بەتایبەتی لە هەرێمی کوردستان، چونکە ئەوە پەیوەندیدارە بە موچەی فەرمانبەرانی هەرێمەوە.
لەبارەی تەواوکردنی کابینەی حکومەتەوە، حەیدەر عەبودی دەڵێت؛ پرۆسەکە پێش سەردانەکەی سەرۆک وەزیران بۆ ئەمریکا تەواو دەبێت، کە تێیدا سەرۆک وەزیران چەندین مەلەفی گرنگ تاوتوێ دەکرێت، لە سەروشیانەوە مەلەفی ئابوری و پرسی کۆنترۆڵکردنی چەک لەژێر دەستی دەوڵەتدا.
ناوبراو جەختیکردەوە سەرۆک وەزیران مەلەفی گەندەڵی بە مەترسیدارترین کێشە بۆ سەر وڵات و سیستمی سیاسی دەزانێت، بۆیە بڕیاردراوە پێداچوونەوە و وردبینی بۆ سەرجەم گرێبەستەکانی رابردوو بکرێت و پڕۆسەی بەرەنگاربونەوەی گەندەڵی بەردەوام دەبێت و سەرجەم تۆمەتباران دەگرێتەوە بەبێ گوێدانە ناونیشان و پێگەیان..
وتەبێژی حکومەت دڵنیای دا، کە حکومەت پەنا بۆ قەرزی دەرەکی نابات و نیشانەکانی چاکبونەوەی ئابوری دەرکەوتوون، بە شێوەیەک کە یاسای بودجەی ساڵی 2027 لە مانگی تشرینی یەکەمی داهاتوودا ئامادە دەبێت بۆ ئەوەی رەوانەی ئەنجومەنی نوێنەران بکرێت.
بە پێی داتاكانی ئەمریكا هەناردەكردنی نەوتی عیراق بۆ واشنتۆن لە ماوەی هەفتەیەكدا دابەزیوە بۆ سفر.
داتاكانی فەرمانگەی زانیاریی وزەی ئەمریكا، كە ئەمرۆ یەكشەممە بڵاوكرانەوە، نیشانیدەدەن كە هەناردەكردنی نەوتی خاوی عیراق بۆ ئەمریكا لە ماوەی هەفتەی رابردوودا دابەزیوە بۆ ئاستی سفر، ئەمەش دوای ئەوەی لە هەفتەی پێشووتردا گەیشتبووە 107 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا.
ئەمە دووەم جارە لەمساڵدا بەهۆی داخستنی گەروی هورمزە هاوردەكردنی نەوتی عیراق بۆ واشنتۆن بگاتە سفر، هەر بەپێی داتاكان، وڵاتی كەنەدا زۆرترین هەناردەی نەوتی بۆ ئەمریكا كردووە كە زیاتربووە لە سێ ملیۆن بەرمیل لە رۆژێكدا.
قوباد تاڵەبانی، ئامادەی رێوڕەسمی دەرچوونی خولی پێنجی پێگەیاندنی ئەفسەران بوو لە کۆلێژی سەربازی قەڵاچوالان.
قوباد تاڵەبانی لە پەیامێکدا دەڵێت: سڵاوی گەرمی دڵی پڕ هومێدی مەت پێشکەش ئەی هەڤاڵی پێشمەرگە، ئەی پارێزەری خاک و گیان و سەروماڵی خەڵکی کوردستان، خۆشحاڵ و شەرەفمەند بووم بە یاوەری بەڕێز کاک نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێم و فەرماندەی گشتیی هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەشداربووین لە ڕێوڕەسمی دەرچوونی خولی 5ی پێگەیاندنی ئەفسەران لە کۆلێژی سەربازی قەڵاچوالان.
قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشداوە: لە ئەمڕۆوە 210 ئەفسەری ئازا و را‌هێنراوی دیکە چوونە ریزی هێزی پێشمەرگەوە بۆ پاراستی خاک و خەڵکی کوردستان. پیرۆزبایی لەو ئەفسەرە ئازیزانە و بنەماڵە سەربەرزەکانیان دەکەم. دەستخۆشیش لە بەرپرسانی کۆلێژی سەربازی قەڵاچوالان و مامۆستا و راهێنەرەکان دەکەم کە رۆڵێکی گرنگیان هەیە لە بە پیشەیی کردنی هێزی پێشمەرگەی کوردستان.
سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، لە هێرشێكدا بۆسەر باشوری كەرتی غەززە، دوو چەكداری بزوتنەوەی حەماس و جیهادی ئیسلامی كوژراون.
سوپای ئیسرائیل لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوە كردووە، هێرشیان كردوەتەسەر باشوری كەرتی غەززە و دوو ئەندامی حەماس و جیهادی ئیسلامیان كوشتوون كە كاریان كردووە بۆ كۆكردنەوە و گواستنەوەی هاوكاری دارایی بۆ حەماس.
دەسەڵاتدارانی كەرتی تەندروستی غەززەش بڵاویانكردەوە، لە دوینێوە 11 كەس بەهۆی بۆردومان و هێرشەكانی سوپای ئیسرائیل كوژراون.
دەشڵێن، فرۆكە جەنگییەكانی ئیسرائیل دەستیان كردوەتەوە بە بۆردومانكردنی ناوچە نیشتەجێكانی كەرتی غەززە.
دابەشكردنی موچەی مانگی شەش لە عیراق دەستیپێكرد و ، وردبینی كردنی لیستی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمیش بەردەوامە.
وەزارەتی دارایی عیراق رایگەیاند، دابەشكردنی موچەی موچەخۆرانی مانگی شەشی وەزارەتەكانی عیراق دەستیپێكردوە و وەك یەكەم وەزارەتیش وەزارەتی نەوتی عیراق مووچەكانیان وەرگرتووە.
هاوكات، پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، وردبینیكردن لە لیستی موچەی موچەخۆرانی هەرێم دەستیپێكردوە، وە ئەگەر هیچ كێشەیەك نەیەتە پێشەوە ئەوە ئەگەری هەیە كۆتایی هەفتەی داهاتوو وەزارەتی دارایی حكومەتی فیدراڵ موچەی مووچەخۆرانی هەرێم رەوانەوەی وەزارەتی دارایی هەرێم بكات.
لە هەنگاوێکی گرنگدا بۆ فراوانکردنی گەشتە نێودەوڵەتییەکان، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کەرکوک گەشتە ئاسمانییەکانی بۆ چەند وڵاتێکی ناوچەکە رادەگەیەنێت و بڕیارە ئەمڕۆ یەکەم گەشت بەرەو میرنشینی دوبەی ئەنجام بدرێت.
هەردی سەمەد، لێپرسراوی بەشی راگەیاندنی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کەرکوک تایبەت بە (کوردسات نیوز)ی راگەیاند:
ئەمڕۆ یەکشەممە 21ی حوزەیران، کاتژمێر 3:00ی پاش نیوەڕۆ، بۆ یەکەمین جار گەشتی ئاستی نێوان کەرکوک و دوبەی بە رەسمی دەستپێدەکات.
لێپرسراوی راگەیاندنی فڕۆکەخانەکە ئاماژەی بەوەش کۆکردەوە کە ئەمە تەنها سەرەتایەکە و لە رۆژانی داهاتوودا هێڵەکە بەرەو چەند وڵاتێکی تریش دەکرێتەوە.
ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بڕیاریدا بە دووبارە تێكەڵكردنەوەی فەرمانگەی بەڕێوەبردنی فڕۆكەخانەكان لەگەڵ كۆمپانیای گشتیی خزمەتگوزارییەكانی گەشتە ئاسمانییەكان بە ئامانجی یەكخستنی كەرتی فڕۆكەوانی و جێبەجێكردنی پلانە ستراتیژییەكانی وەزارەتی گواستنەوە.
ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بەكۆی دەنگ بڕیاریدا بە تێكەڵكردنەوە و بەستنەوەی فەرمانگەكانی بەڕێوەبردنی فرۆكەخانەكان عیراق لەگەڵ كۆمپانیای گشتی خزمەتگوزاریی گەشتە ئاسمانییەكان.
ئاماژە بەوەشكراوە، ئەمەش هەنگاوێكە لە چوارچێوەی پلانە ستراتیژییەكان لە بواری پەرەپێدان و بونیادنان و بەهێزكردنی لایەنی پسپۆڕی فرۆكەخانەكان.
ئەوەش لەكاتێكدایە، ئەنجومەنی وەزیرانی پێشوو لە تشرینی دووەمی 2023، دەنگی دابوو لەسەر جیاكردنەوەی فەرمانگەی بەڕێوەبردنی فڕۆكەخانەكان لە دەسەڵاتی فڕۆكەوانیی مەدەنی و تێكەڵكردنی لەگەڵ كۆمپانیای خزمەتگوزارییەكانی گەشتە ئاسمانییەكان لە وەزارەتی گواستنەوە.
مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران دووپاتی کردەوە، کە وڵاتەکەی بەدوای بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمیدا نییە و هەموو یاداشتنامەکانی لێکتێگەیشتنەکەی نێوان تاران و واشنتۆن لە بەرژەوەندی ئێراندایە.
مەسعود پزیشکیان رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا پێشتر هەوڵی دەدا مافەکانی ئێران رەت بکاتەوە، بەڵام لە وتاری ئەم دوایەیدا گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە و دانی بە مافەکانی ئێراندا ناوە.
لەبارەی رەوشی دانوستانەکانیشەوە، هەموو بڕگەکانی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن لەگەڵ ئەمریکا لە بەرژەوەندی ئێراندایە، ئەنجام و دەستکەوتەکانی دانوستانەکان بەم زووانە رون دەبنەوە و وڵاتەکەی شەش ملیار دۆلار لەو پارانەی کە لە قەتەرن وەری دەگرێتەوە .
مەسعود پزیشیکان وتوشیەتی، تاکە مەرجی ئەمریکا ئەوەیە ئێران نەبێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی و ئێمەش دەمێکە وتومانە بە دوای چەکی ئەتۆمییەوە نین.
درەنگانێکی شەوی رابردوو، وەفدێكی ئێرانی بۆ بەدواداچوونی میكانیزمی جێبەجێكردنی بەڵێنەكان و کۆبوونەوە لەگەڵ وەفدی ئەمریکا گەیشتە سویسرا و جەی دیڤانسیش، کە ئێستا لە سویسرایە دەڵێت رەنگە کۆبوونەوەکان چەند رۆژێک بخایەنێت.
بڕیارە ئەمڕۆ یەکشەممە، لە ناوچەی گەشتیاری بورگنستۆک وەفدی ئەمریکا و ئێران بە نێوەندگیر پاکستان و قەتەر کۆببنەوە.
میدیاکانی ئەمریکا بەیانی ئەمڕۆ گەیشتنی جەی دیڤانسی جێگری دۆناڵذ ترەمپیان بۆ سویسرا راگەیاند و جێگەرکەی دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەکردوە، رەنگە ئەم کۆبوونەوەیە یەکێک بێت لە هەوڵە دیپلۆماسییە هەرە بەرچاوەکانی نێوان تاران و واشنتۆن لە ماوەی چەندمانگی رابردوودا.
لای خۆشیەوە ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند بوو، دەستپێكردنی دانوستانە كۆتایییەكان لەگەڵ ئەمریكا بەستراوەتەوە بە جێبەجێكردنی پێنج بەندەكەی لێكتێگەیشتنەكەی نێوانیان و پرەنسیپی ئێران پابەندبوونە بەرانبەر پابەندبوون و لە ئەگەری بەردەوامی پێشێلكارییەكاندا، تاران بڕیاری چارەنوسساز دەدات.