سەرۆک کۆماری عیراق لە کۆشکی سەلام لە بەغداد، بەشداریکرد لە کۆڕبەندێکی گفتوگۆیی بەرفراواندا بە ناوی (چاودێری هەڵبژاردنەکان.. دڵنیابوون لە پاک و بێگەردییان) و رایگەیاند؛ هەڵبژاردنەکانی عیراق جێگەی بایەخی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئیقلیمییە و پێویستە پارێزگاری لە  هەڵبژاردنێکی  پاک و دور لەدەستێوەردان بکرێت .

ئەمڕۆ چوارشەممە، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق بەشداری کرد لە  کۆڕبەندێکی گفتوگۆیی بەرفراوان بە ناوی (چاودێری هەڵبژاردنەکان.. دڵنیابوون لە پاک و بێگەردییان) کە لەلایەن دەستەی راوێژکاران و شارەزایان لە سەرۆکایەتی کۆمار رێکخرابوو بۆ پاڵپشتیکردنی ئەنجامدانی هەڵبژاردن.

لە کۆڕبەندەکەدا نوێنەرانی تۆڕەکانی چاودێری نیشتمانی هەڵبژاردنەکان و رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان و نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عیراق ،(UNAMI) مامۆستایانی زانکۆکان و ژمارەیەک لە پسپۆڕان و یاساناسان  تێیدا ئامادەبوون.

 لە کۆڕبەندەکەدا گفتوگۆ لەسەر رۆڵی چاودێری نیشتمانی لەسەر هەڵبژاردنەکان و کاریگەرییەکەی لە بەهێزکردنی متمانەی هاووڵاتییان بە پرۆسەی هەڵبژاردن بۆ دڵنیابوون لە ئەنجامێکی پاک و بێگەرد و شەفاف کرا.

سەرۆک کۆمار ئاماژەی بە گرنگی چاودێری نیشتمانی کرد، وەک ئامرازێکی پێویست بۆ دڵنیابوون لە پاک و بێگەردی هەڵبژاردنەکان؛ کە بەشداری دەکات لە هاندان بۆ بەشداریکردنی هێزە سیاسییەکان و کاندیدان و دەنگدەران.

روونیشی کردەوە کە سەرۆکایەتی کۆمار کۆمەڵێک راسپاردەی پێشکەش کردووە کە لەلایەن چوار سەرۆکایەتییەکەوە ئیمزا کراوە و لە پێشنیازەکاندا جەختی کردوەتەوە لە دڵنیابوون لە پاک و بێگەردی پرۆسەی هەڵبژاردن و پاراستنی دەنگی دەنگدەران، کە لەلایەن کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانەوە پەسەند کران و خراونەتە ناو سیستەمەکەیانەوە

سەرۆک کۆمار جەختی لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنەکان کردەوە لە کاتی خۆیدا و ئاماژەی بەوەکرد؛  دڵنیابوون لە پاک و بێگەردی دوو ئامانجی سەرەکین کەخوازیارە بە شێوەیەکی کردەیی جێبەجێبکرێت و هەڵبژاردنەکانی عیراق جێگەی بایەخی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئیقلیمین و پێویستە پارێزگاری لە سەلامەتی و پاک و بێگەردییان بکرێت.

هەروەها ستایشی هەوڵەکانی تۆڕەکانی چاودێری هەڵبژاردنەکان، کۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەکان و کارمەندانی کرد بۆ ئامادەکارییەکانیان بۆ ئەنجامدانیان لە کاتی دیاریکراودا،رۆڵی نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکانیشی لە عیراق (UNAMI) بەرزنرخاند بۆ ئەو هەوڵە گەورانەی کە پێشکەشی دەکەن بەمەبەستی بەڕێوەچونی پڕۆسەکە بە شێوەیەکی پاک و بێگەر و  دور لە دەستێوەردان. 

قوباد تاڵەبانی جێگری حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند؛ خەڵکی هەرێمی کوردستان چاوەڕوانی ئەوەیان لە حکومەت هەیە ژیان و گوزەرانی باشیان بۆ دابین بکات، بەڵام ئەگەر پێگەی کورد لە بەغداد بەهێز نەبێت ناتوانن لە ئاست داخوازییەکانی خەڵکدا بن، جەختیشیکردەوە چارەسەری کێشەکان لە بغداد تەنها بە یەکێتی دەکرێت.

ئەمڕۆ چوارشەممە، قوباد تاڵەبانی جێگری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە پێگەی خۆی لە فەیسبووک بڵاویکردوەتەوە؛ لە کۆبونەوەیان لەگەڵ هەڤاڵانی سێکتەری حکومەت لە هەولێر جەختی لە چارەسەرکردنی کێشەکان لە بەغدادەوە کردەوە.

دەشڵێت؛ ئەزمموونی سەردەمی مام جەلال و ئەزموونی سێ ساڵی رابردووی سەرۆک بافڵ سەلماندوویانە تا پێگەی یەکێتی لە بەغدا بەهێزتر بێت، هەرێم پارێزراوتر و بەهێزتر بووە.

قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشکردووە؛ بۆ هەموان دەرکەوت تا پێگەی یەکێتی بەهێتر بێت دۆخی خەڵكیش باشتر دەبێت، جەختیشیکردەوە چارەسەری کێشەکان لە بغداد تەنها بە یەکێتی کراوە و دەکرێت.

دوای هەڵپەساردنی گفتوگۆکان، بەگوێرەی رۆژنامەی "الجریدە"ـی کوەیتی بڵاویکردوەتەوە لە چەند رۆژی رابردودا پەیوەندی لە نێوان عەباس عەراقچی و ستیڤ ویتکۆف سەبارەت بە دەستپێکردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکان هەبووە و هەردوولا لەسەر پێویستی گەڕانەوە بۆ سەر مێزی دانوستان رێککەوتوون.

 لەزاری سەرچاوەیەک لە وەزارەتی دەرەوەی ئێران، رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەکردوە؛ دوایین پەیوەندی نێوان عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوەی  ئێران و ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئێوارەی رۆژی شەممە بووە.

بە پشتبەستن بە کەشوهەوای ئەو پەیوەندییە، پێدەچێت هەفتەی داهاتوو چەند کۆبوونەوەیەکی نهێنی نێوان هەردوولا لە عومان یان قەتەر ئەنجامبدرێت بۆ هەماهەنگی پێش ئەوەی بە رەسمی بگەڕێنەوە بۆ گفتوگۆکان.

بەگوێرەی رۆژنامەکە ویتکۆف ئێوارەی رۆژی شەممە تەلەفۆنی بۆ عەباس عەراقچی کردووە بۆ ئەوەی داوای پشتیوانی تاران بکات بۆ پلانەکەی ترەمپ بۆ ئاشتی لە غەززە و عەباس عراقچی جەختی لە پشتیوانی تاران بۆ هەڵوێستی مەکتەبی سیاسی حەماس کردەوەتەوە و لەوەڵامدا وتویەتی؛ هەر پلانێک کە ببێتە هۆی کۆتایی هێنان بە کۆمەڵکوژیی غەززە، لەلایەن ئێرانەوە پەسەند دەکرێت.

رۆژنامەکە ئەوەشی خستوەتە روو،  ویتکۆف هەوڵی داوە دانوستانە ئەتۆمییەکان بە ئاگربەست لە غەززە ببەستێتەوە بە مەبەستی فشارخستنە سەر تاران، بەڵام عەباس عیراقچی ئەوەی رەتکردوەتەوە و ئاماژەی بەوەکردوە، هیچ دانوستانێک قبوڵناکەن لەسەر وەستاندنی بەرنامە ئەتۆمییەکانیان بێت و رایگەیاندوە؛ مەرجی وڵاتەکەی بۆ هاتنەوە سەر مێزی گفتوگۆ دانپێدانانی واشنتۆنە بە "مافی" ئێران بۆ پیتاندنی یۆرانیۆم.

عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆک کۆماری میسر بانگهێشتی دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکای کرد بۆ بەشداریکردن لە مەراسیمی ئیمزاکردنی رێککەوتنی ئاشتی بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی غەززە ئەگەر دانوستانەکان لە میسر سەرکەوتوو بن.

ئەمڕۆ چوارشەممە، عەبدولفەتاح سیسی لە وتارێکی تەلەفزیۆنیدا پەیامێکی بۆ ترەمپ نارد و  راگەیاند؛ بەڕاستی زۆر نایاب دەبێت ئەگەر رێککەوتنێک بکرێت، ئێوە بەشداری لە مەراسیمی واژۆکردنەکەیدا بکەن.

سیسی ئاماژەی بەوەشکرد،  پێویستە دەرفەتەکە بقۆزینەوە و سەرکەوتنی دانوستانەکانی شەرم شێخ بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕی غـەززە مسۆگەر بکەن.

دەشڵێت؛ ئەگەر ئەوە کرا، بانگهێشتی سەرۆک ترەمپ دەکەم سەردانی میسر بکات، بۆ ئەوەی ئامادەبێت لە کاتی ئیمزاکردنی رێککەوتنی ئاگربەستەکە.

ئەم لێدوانەی سیسی لە کاتێکدایە کە میسر لە ڕۆژی دووشەممەوە میوانداری دانوستانی چڕ و پڕی نێوان شاندە باڵاکانی حەماس و ئیسرائیل دەکات کە ئامانج لێی کۆتایی هێنان بە ململانێی غەززە بەپێی پلانی ئاشتی پێشنیارکراوی ترەمپ.

سەرۆکی میسر رایگەیاند، دانوستانەکان "بەشێوەیەکی ئەرێنی بەرەوپێش دەچن" و هیوای خواست هەموو لایەک ئەو دەرفەتە بقۆزنەوە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕەکە.

دانوستانە ناڕاستەوخۆکان رۆژی چوارشەممە لە  شەرم شێخ  بۆ سێێەم رۆژ بەردەوامە و سەرۆکی دەزگای هەواڵگری میسر و سەرۆک وەزیران و وەزیری دەرەوەی قەتەر و سەرۆکی ڕێکخراوی هەواڵگری نیشتمانی تورکیا و شاندێکی ئیسرائیلی و شاندێكی حەماس، دوو نێردەی ئەمریکی ئامادەی دانوستانەکانن.

قوباد تاڵەبانی دەڵێت: پەیوەندی حکومەتی عیراق و هەرێم بە جۆرێکە هەمیشە بەرزی و نزمی هەبووە، بەڵام لە ئێستادا خۆشبەختانە جۆرێک لە هەماهەنگی و رێککەوتن هەیە.

قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم لە میانی پانێڵێکدا لە دیداری ساڵانەی ئینستیتیوتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ تویژینەوە 'مێری' لەهەولێر رایگەیاند، ناوەندی ستراتیژی هەرێمی کوردستان بەغدادە و ناکۆکییەکان تەنها لەبەغداد دەتوانرێت چارەسەر بکرێن.

وتیشی، یەکێتی هەوڵدەدات پێگەی خۆی لە بەغداد بەهێزتر بکات، چونکە یەکیتی لەوە تێگەیشتووە کێشەکان دەبێت لە بەغداد یەکلایی بکرێتەوە.

سەبارەت بە پڕۆژە یاساکان لە عیراق و بەتایبەت پڕۆژە یاسای نەوت و غاز، قوباد تاڵەبانی باسی لەوەکرد، زۆرێك لەو پرۆژە یاسایانەی پێویستن بۆ پركردنەوەی كەلێنەكان لە عیراق پەسەند نەكراون، هەروەها لە عیراق هیچ یاساییەکی نەوت و غاز نییە بۆ  ئیدارەی ئەو کەرتە بکات.

ئەوەشی خستەڕوو، پێویستە بزانرێت داهات و خەرجی نەوت و غاز چۆنە و روون بکرێتەوە، دەبێت بەغداد پڕۆژە یاسای نەوت و غاز پەسەند بکات.

جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم راشیگەیاند، پێویستە عیراق كار لەسەر هەمەجۆركردنی داهاتەكانی بكات و دەبێت گرنگی زیاتر بە وەبەرهێنان و پەرەی زیاتر کەرتە جیاجیاکان بدات و تەنها پشت بە نەوت نەبەستین.

قوباد تاڵەبانی ئاشکراشیکرد، خەڵکی بەسرە و هەندێک لە پارێزگاکانی دیکەی عیراق لە ئەدای حکومەت ناڕازین.

زیادکردنی پارێزگاکانی عیراق یەکێکی دیکە بوو لە پرسیارەکانی پانێڵەکەی قوباد تاڵەبانی و لە وەڵامدا وتی، دەبێت دەسەڵاتەکان رێکبخرێنەوە و دواتر ژمارەی پارێزگاکانی عیراق زیاد بکرێت، نەوەک تەنها لە رووی مەعنەوەییەوە ژمارەی پارێزگاکان زیاد بکرێن و لە رووی مادیەوە، هیچ بودجەیەکی بۆ تەرخان نەکرێت و هیچ پرڕؤژەیەکیشی بۆ جێبەجێ نەکرێت، هەروەها دەبێت دەسەڵاتی زیاتر بدرێتە پارێزگاکان.

دەشڵێت: ئێمە خوێندکاری سەرۆک مام جەلالین، لەسەر رێباز و سیاسەتی مام جەلال بەردەوام دەبین، لەپێناو خزمەتکردنی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان و بە تایبەت لە کەرکوک، بۆیە سیاسەتەکانى یەکێتیى نیشتمانیى کوردستان لە سەرۆکى یەکێتییەوە بیگرە هەتا هەریەک لە ئەندام و کادرەکانى چ لە ناو حزب چ لەناو حکومەت، باوەڕمان بە روئیاى مام جەلال هەیە بۆ کەرکوک، لە کەرکوک دەبێت هەموو پێکهاتەکان پێگەیان هەبێت و کەرکوک بە هى خۆیان بزانن.

قوباد تاڵەبانی تیشکی خستەسەر رەوشی ئێستای کەرکوک ئاماژەی بەوەکرد، دەستخۆشی لە پارێزگاری کەرکوک دەکەم چونکە خزمەتی هەموو پێکهاتەکان دەکات لە شارەکە و تەنها خزمەتی کورد ناکات، هەروەها بە شێوەیەکی زیرەکانە پڕۆژەکانی بەسەر ناوچە جیاوازەکانی کەرکوک دابەشکردووە و پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان لە ئاستێکی زۆر باشدایە لە پاریزگاکە.

ئەمرۆ پەیوەندییەكانی نێوان یەكێتی و پارتی لە ئاستێکی باشدایە، هاوکات پەیوەندی یەكێتی و توركیا کەمێک باشترە، قوباد تاڵەبانی "وادەڵێت"

جەختیشیکردەوە، مێژوو سەماندویەتی هەر کاتێک لایەنە کوردستانییەکان پەرت بوونە کورد پێگەی لاوازبووە، هەرکاتێکیش لایەنەکان یەکدەنگ بوونە پێگەی کورد بەهێزبووە.

توركیا بڕیاری دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بۆ ئازادكردنی دەمیرتاش رەتدەكاتەوە و پەرلەمانتارێكی دەم پارتی دەڵێت، ئازادنەكردنی دەمیرتاش زیان بە كورد و پرۆسەی ئاشتیی لە توركیا دەگەیەنێت.

دوای ئەوەی داداگای مافی مرۆڤی ئەوروپا داوای ئازادكردنی سەڵاحەدین دەمیرتاش، هاوسەرۆكی پێشوتری پارتی دیموكراتی گەلان هەدەپەی لە دۆسیەی كۆبانێ دەركرد توركیا تانەی لەو بڕیارە داوە و رەتی كردەوە دەمیرتاش ئازاد بكرێت.

دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بێتاوانیی دەمیرتاشی لە دۆسیەی كۆبانێ راگەیاند و  داوای لە دادگای توركیا كردبو كە بە بڕی 55 هەزار و 745 یۆرۆ وەك قەرەبو دەمیرتاش قەرەبو بكرێتەوە.

لای خۆشییەوە جەنگیز چاندار، پەرلەمانتاری پارتی یەكسانی و دیموكراتی گەلان -دەم پارتی- رایگەیاند ئازادنەكردنی دەمیرتاش دەریدەخات و هەستی كورد و داواكاریی جەماوەری توركیا پشت گوێ خراوە كە ئەوەش زیان بە پرۆسەی ئاشتی دەگەیەنێت چونكە ئەو قۆناغە هیوایەكی بەهێزی بۆ ئاشتی لێكەوتبوەوە.
 

ئەمڕۆ، لیژنەی باڵای ئارامیی پارێزگای سلێمانی بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی فیدراڵ کۆبووەوە و بڕیاریدا هەر کاندیدێک و قەوارەیەکی سیاسی سەرپێچی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن بکات بەپێبژاردن سزا بدرێن .

لە کۆبوونەوەکەدا جەخت لەسەر یاسا و رێنماییەکانی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراقی فیدراڵ و لیژنەی باڵای ئارامیی هەرێمی کوردستان و پارێزگای سلێمانی کرایەوە، لەگەڵ پابەندبوون لەسەر یاسا و رێنمایی و رێکارەکانی پێشوو، ئەم رێنماییانەش پەسەندکران بەمەبەستی بەڕێوەچوونی بانگەشەیەکی ئارام و هاوسەنگ و هەڵبژاردنێکی دروست و تیوار.

لە کۆبوونەوکەدا بڕیادرا، پێویستە هەموو کاندید و لیست و قەوارە بەشداربووەکانی هەڵبژاردن، پابەندی تەواوی یاسا و بڕیار و رێنمایی و راسپاردەکان ببن.

ئاماژە بەوەشکراوە، سەرۆکایەتیی شارەوانیی شارەکان بە هەماهەنگیی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی هاتوچۆی پارێزگای سلێمانی، رێنمایی پێویست بۆ هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن دەردەکات، هەر کاندید و لیست و قەوارەیەک سەرپێچی ئەو رێنماییانە بکات، لەلایەن سەرۆکی یەکە کارگێڕی و بەتایبەتی سەرۆکایەتیی شارەوانیی شارەکانەوە پێبژاردن دەکرێن.

هەر لە کۆبوونەوەکەدا ئەوەشخراوەتەڕوو، کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراقی فیدراڵ و ئۆفیسەکانیان لە پارێزگاکاندا سزای یاسایی و پێبژاردنی دارایی هەر کاندیدێک دەکەن، کە دامەزراوە حکومیی و ئایینیەکان بۆ بانگەشە بەکاربهێنن، یان کەلوپەل و کەرەستەی دامەزراوە حکومییەکان بەکاربهێنن.

لیژنەی باڵای ئارامیی پارێزگای سلێمانی بۆ هەڵبژاردنەکان ئاشکراشیکرد، وێنەگرتنی کارتی دەنگدان و بردنە ژورەوەی تەلەفون و هەر هۆکارێکی وێنەگرتن بۆ ناو ناوەند و وێستگەکانی دەنگدان لە رۆژی دەنگدانی تایبەت و گشتیشدا بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە.

راشیگەیاند، لەلایەن کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراقی فیدراڵەوە بنکەی چاودێریکردنی بانگەشە لە سۆشیاڵ میدیاکاندا دیاریکراوە و سەرپێچیکار بەپێی رێنماییەکانیان تاڕادەی دورخستنەوەی کاندیدەکان لە کاندیدبوون دەڕوات، بۆیە پێویستە هەموولایەک پابەندی رێنماییەکان بن.

هیچ کەس و دامەزراوەیەک لە رۆژی دەنگدانی تایبەت و گشتیدا بەبێ باجی رەسمیی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراقی فیدراڵ مافی چاودێریکردن و سەردانیکردنی ناوەند و وێستگەکانی دەنگدانی نابێت، لیژنەی باڵای ئارامیی پارێزگای سلێمانی بۆ هەڵبژاردنەکان "وا دەڵێت".

لە کۆتایی کۆبوونەوکەشدا ئاماژە بەوەشکراوە، پێویستە چاودێر و راگەیاندنکار و نوێنەری وڵاتان و رێکخراوە ناوخۆیی و دەرەکیی و نێودەوڵەتییەکان، باجی ڕێپێدانی رەسمیی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراقی فیدراڵیان هەبێت.

ئەمڕۆ چوارشەممە نرخی یەک ئۆنسە زێڕ چوار هەزار دۆلاری تێپەڕاند و بەرزترین ئاستی لە مێژوودا تۆمارکرد.

نرخی زێر بەردەوامە لە بەرزبوونەوە و نرخی ئۆنسەیەک لە بازاڕە جیهانییەکان ئاستی پێوانەیی تۆمارکرد و  چوار هەزار و 33 دۆلاری تێپەڕاند.

هۆکاری سەرەکی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ دەگەڕێتەوە بۆ بڕیارەکانی یەدەگی فیدراڵی 'بانکی ناوەندی ئەمریکا'  کە رێژەی سودی بانکی لە  4.50ـوە بۆ 4.25 کەمکردەوە.

لە سەرەتای ئەمساڵەوە نرخی زخی زێر بە رێژەی ٪52 بەرزبووەتەوە، ئەمەش دوای ئەوە دێت لە ساڵی 2024دا بەڕیژەی ٪27 رووی لە بەرزبوونەوەکرد.

هاوکات، لە هەرێمی کوردستان نرخی ئۆنسەیەک زێڕ بەرانبەر بە چوار هەزار و 33 دۆلارە، هەروەها زێڕی عەیارە 21 بە 819 هەزار دینارە.

هەر لەبازاڕەکانی هەرێم، نرخی زێڕی عەیارە 18 بە 702 هەزار دینارە و عەیارە 24ـیش بە 935 هەزار دینارە.

جێگەی ئاماژەیە، رۆژی 17ـی 9ـی2025، یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا رێژەی سودی بانکی بەرێژەی 0.25 کەمکردەوە، ئەو بڕیارە نرخی دراوە سەرەکییەکانی بەرزکردەووە و نرخی زێڕیشی لە بازاڕەکانی جیهان ناجێگیر کرد.

هەردوو نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا گەیشتنە شەرم شێخ بۆ بەشداریکردن لە دانوستانەکان لەبارەی غەززە.

ماڵپەڕی ئەکسیۆس بڵاویکردوەتەوە، هەر یەک لە ستیف ویکتۆف و جارێد کوشنەر نوێنەرانی سەرۆکی ئەمریکا دانوستانەکانی غەززە گەیشتوونەتە میسر و بەشداری لە دانوستانەکانی نێوان ئیسرائیل و حەماس دەکەن.

ئەکسیۆس ئاماژەی بەوەشکردووە، لە کۆبوونەوەکانی شەرم شێخ گفتوگۆی چڕ و پڕ لە ئاستی باڵا لە نێوان نێوەندگرانی ناوچەیی و نوێنەرانی لایەنە پەیوەندیدارەکان ئەنجام دەدرێت.

ماڵپەڕەکە ئەوەشی خستەڕوو، دۆناڵد ترەمپ فشارێکی توند دەخاتە سەر ئیسرائیل و حەماس، بۆ ئەوەی لەچەند رۆژی داهاتوودا بگەنە رێککەوتنێکی هەمەلایەنە، لەنێویاندا ئاگربەستی هەمیشەیی و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان.

جێگەی ئاماژەیە ئەم هەوڵەی ئەمریکا لە رێگەی نوێنەراکانییەوە لە قاهیرە و دەوحە، دوای دوو ساڵ شەڕی خوێناوی دێت لەغەززە، بۆ چەسپاندنی پرۆسەی ئاشتی لە ناوچەکە

وەزارەتی دارایی هەرێم روونكردنەوەیەكی لەبارەی شایستەی شەش مانگی مۆڵەتی كۆكراوەی خانەنشینان بڵاوكردەوە و رایگەیاندووە، شایستەی شەش مانگی ئەو خانەنشینانە دابەشدەکرێت، کە سەرەتای ئەمساڵەوە بڕیاری خانەنشینبوونیان بۆ دەرکراوە.

وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێم بەپێی بڕیای ئەنجومەنی وەزیران رۆژی چوارشەممە شایستەی شەش مانگی مۆڵەتی کۆکراوەی سەرجەم ئەو خانەنشینانە بەشێوازی قۆناغ بە قۆناغ دابەش دەکرێت، کەلەسەرەتای ئەمساڵەوە بڕیاری خانەنشینبونیان بۆ دەرکراوە و تا ئێستا ئەو شایستەیەیان وەرنەگرتووە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، چەند جارێک بەنوسراوی رەسمی داوا لە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ کراوە ئەو شایستەیەی خانەنشینانی هەرێمی کوردستان هاوشێوەی هاوتاکانیان لە پارێزگاکانی تری عێراق خەرج بکات، بەڵام تا ئێستا رەزامەندی لەسەر نەداوە، بۆیە بڕیاردرا سەرجەم ئەو شایستانە لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان خەرج بکرێت.

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە هەولێر پێشوازی لە یان برێم، کونسوڵی گشتیی فەرەنسا لە هەرێمی کوردستان کرد و رایگەیاند، شەڕ بۆ تەواوی مافەکانی خەڵکی کوردستان دەکەین.

لە دیدارێکدا کە دەرباز کۆسرەت رەسوڵ، لێپرسراوی مەکتەبی پەیوەندییەکان ئامادەبوو، جەخت لە هەماهەنگی زیاتر و پەرەپێدانی پەیوەندی دۆستانەی نێوان هەردوولا کرایەوە.

لەبارەی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان گفتوگۆ کرا و بافڵ جەلال رایگەیاند، شەڕ بۆ تەواوی مافەکانی خەڵکی کوردستان دەکەین.

دیداری ساڵانەی ئینستیتیوتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ تویژینەوە 'مێری' لەهەولێر دەستیپێکرد و  تێیدا 7 پانێڵ پێشکەشدەکرێت، کە بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە پانێڵێکدا بەناونیشانی 'خواست و ئاڵۆزییەکان: هەرێمی کوردستان لە دیمەنێکی عیراقی گۆڕاودا'، رایگەیاند: یەکێتی لە ئێستادا زیاتر لە هەموو کاتێکی تر یەکگرتووە و لە پێگەیەکی زۆر بەهێزدایە و بەسەر ئاستەنگەكاندا زاڵ بووە.

بافل جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دیداری مێری لە پانێڵێکدا رایگەیاند، یەکێتی بەشداری لە حکومەتی فیدراڵی عیراق کردووە، هەروەها لەچاو ساڵانی رابردوودا یەکێتی لە پێگەیەکی بەهێزدایە، هاوکات یەکێتی بەسەر هەموو کۆسپ و تەگەرەکاندا سەرکەوت.

راشیگەیاند، لەدوای نەخۆشکەوتنی سەرۆک مام جەلال و کاک کۆسرەت و هێرۆ خان ترسمان هەبوو لە حوکمڕانی، بەڵام هەموو حزبێکی سیاسی بەبارودۆخی جیاوازدا تێدەپەڕێت و هەر حزبێکی سیاسی تر بوایە نەیدەتوانی بەسەر ئەو بارودۆخە سیاسییە ناوخۆییەدا زاڵ بێت، سەرکەوتنی گەورەمان دەبێت بەهۆی ئەزمونێکی زۆر و حیکمەتێکی زۆر کەئەم حزبە هەیەتی.

یەکێتی حزبی یەکەمە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، "بافڵ جەلال تاڵەبانی وادەڵێت"

هەر لە پانێڵەکەدا، بافڵ جەلال تاڵەبانی ئاماژەی بە دیدگا و مەرج و داواكارییەكانی یەكێتی بۆ كابینەی نوێی حكومەتی هەرێم كرد و باسیلەوەكرد،  وەكو یەكێتی كێشەیان لەگەڵ سیستمی حكومڕانی هەیە لە هەرێمی كوردستان نەك پۆستەكان، لەسەر بنەمای ئەوەی هیچ لایەنێكیش لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان زۆرینە نەبووە، پێویستە حكومەتەكە بە هاوبەشی پێكبهێنرێت، یەكێتی دەیەوێت لە كابینەی نوێدا هاوبەشی راستەقینە بێت و لە كاتی كێشە و گیروگرفتەكاندا بەرپرسیارێتی لە ئەستۆبگرێت.

سەبارەت بە کار و پڕۆژەکان لە شاری سلێمانی، سەرۆکی یەکێتی ئەوەی خستەڕوو، ئەگەر سەیری شاری سلێمانی بکەیت لە ماوەی سێ ساڵی رابردوودا سەڕەرای قەیرانە داراییەکان لە لایەن جێگری سەرۆکی حکومەت و تیمەکەی زۆرترین وەبەرهێنان و پڕۆژە لە شاری سلێمانی کراوە، دەشڵێت، سلێمانی زۆر گەشەی کردووە و بەرەوەپێشچووە.

ئاشکراشیکرد، هەرکەسێک لە سلێمانی دەستگیرکراوە بەڵگەی گەورە لەسەری هەیە، چونکە هەبوونی حزبی سیاسی هۆکار نییە بۆراکردن لە هەڵەکان و بەڵگەی گەورە هەیە و ئەو بەڵگانە دروستناکرێن بەئاسانی، کاتێک سەرکردەیەکی سیاسی بیت مانای ئەوە نییە لەسەرەوەی یاسا بیت، هیچ کەسێک ناتوانێت لە یەکسانی یاسا و دادوەری بتپارێزێت.

بافڵ جەلال تاڵەبانی سەبارەت بەهێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان و هێزە یاساییەکانی حکومەتی هەرێم ئاماژەی بەوەکرد، هیچ هێزێکمان نییە لەدەرەوەی یاسا بێت و یەکەی 70 هێزێکی یاساییە و لە عیراق دانی پێدانراوە.

سەبارەت بە رەوشی سوریا، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رایگەیاند، هەسەدە و دیمەشق پێویستە بە کۆبوونەوە و بە گفتوگۆ کێشەکان چارەسەربکەن، هەروەها دەبێت ئەمنییەت هەبێت بۆ پاراستنی کوردەکانی سوریا و پێویستە مافەکانیان پارێزراوبێت.

وتیشی، مەزڵوم کۆبانێ یەکێکە لە هەرە هاوڕێ نزیکەکانم و لە زۆربەی پرسەکاندا هاوڕاین.

بافڵ جەلال تاڵەبانی تیشکی خستەسەر دوایین پێشهاتەكان لە پرۆسەی ئاشتی لە توركیا بافڵ تاڵەبانی وتی، هاوشێوەی سەرۆك مام جەلال گەشبینن بە پرۆسەی ئاشتی و هیوادارن ئەنجامێكی باشی هەبێت، بەڵام پێویستی بە کاتی زیاترە، چونکە پرۆسەیەکی ئاڵۆزە.

هەر لە پانێلەکەدا سەبارەت بە پەیوەندییەکانی یەکێتی لەگەڵ وڵاتان، سەرۆک بافڵ وتی، یەکێتی پەیوەندییەکی زۆر باشی لەگەڵ ئەمریکا و ئێران و روسیا و چین و وڵاتانی دیکە هەیە، ئەمەش وایکردووە پێگەی یەکێتی بەهێز بێت و کاریگەری لەسەر ناوچەکە هەبێت.

سەرۆک کۆماری عیراق، لەوتارێکدا بۆ سی ئێن ئێن عەرەبی  رایگەیاندووە، ئامانجمان داخستنی کەمپی هۆڵ و کەمپە هاوشێوەکانی و رێگریکردنە لە گەڕانەوەی تیرۆر

د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، بابەتێکی لە سی ئێن ئێن عەرەبی بڵاوکردەوە، تیشک دەخاتە سەر ئەو هەوڵانەی کە دراون بۆ بەستنی کۆنفرانسی نێودەوڵەتی لەبارەی کەمپی هۆڵ، لە پەراوێزی 80هەمین دانیشتنی ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لەنیویۆرک بەڕێوەچوو، هەروەها پلانەکانی عێراق بۆ گەڕانەوەی دانیشتوانی کەمپەکە.

ئەمەی خوارەوە دەقی ووتارەکەیە:

بەغدا سەرپەرشتی هەوڵەکان دەکات بۆ داخستنی کەمپی هۆڵ و هۆشداری دەدات لە پشتگوێ خستنی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی

لەنوسینی د.لەتیف جمال ڕەشید

کۆتایی هەفتەی ڕابردوو عێراق لە پەراوێزی 80هەمین دانیشتنی کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک کۆنفرانسێکی باڵای سەبارەت بە کەمپی ئەلهۆڵ سازکرد، ئەم کۆنفرانسە تەنها ڕێوشوێنێکی پرۆتۆکۆڵی نەبوو، بەڵکو بانگەوازێکی بەپەلە بوو بۆ بەرپرسیارێتی هاوبەش لە ڕووبەڕووبوونەوەی یەکێک لە جددیترین قەیرانە مرۆیی و ئەمنییەکان کە جیهان لە مێژە پشتگوێی خستووە.

کەمپی ئەلهۆڵ لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا هێشتا ژینگەیەکی ناجێگیرە و زۆر مەترسیدارە و نزیکەی ١٠ هەزار توندڕەو و خێزانەکانیان لە زیاتر لە ٦٠ وڵاتەوە نیشتەجێن، زەمینەیەکی لە بارە بۆ توندڕەویی، کارەساتێکی مرۆیی بەردەوامە و وێنایەکی زیندووە بۆ شکستی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە چارەسەرکردنی وێرانکارییەکانی جەنگ و تیرۆر و ئاوارەبوون.

عێراق زۆر باش ئەم ڕاستیانە دەزانێت، هێشتا شوێنەوارەکانی داگیرکارییە دڕندانەکانی داعش لە یادەوەرییەکەیدا ماوون، لە نێوان ساڵانی 2014 بۆ 2017 بە مەزەندەکردنی 95 بۆ 115 هەزار کەس لە عێراق کوژراون کە  کەسانی سیڤیل و سەربازی بوون، سەرەڕای ڕاگەیاندنی سەرکەوتن لەلایەن حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی عێراق لەساڵی ٢٠١٧، بەڵام ئەو کۆمەڵگانەی کە ململانێکان ماندویان کردبوون ،بووبونە نێچیرێکی ئاسان بۆ توندڕەوەکان تەنانەت لە کاتێکدا حکومەت بەردەوامە لە هەوڵە ماندوو نەناسەکانی بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی خزمەتگوزارییەکان و بنیاتنانی سەقامگیرییەکی بەردەوامی هیوا بەخش.

مێژوو فێری کردووین کاتێک قەیرانەکان،بەبێ چارەسەر بمێننەوە، دەبنە هەڕەشەیەکی هەمیشەیی، لە ئۆردوگای ئاوارەکانی دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە لە ئەوروپا تا قەیرانی پەنابەران لە ڕواندا و زائیر، دەرئەنجامەکەش وەک یەک بووە: کاتێک ئاوارەکان پشتگوێدەخرێن لەلایەن کۆمە‌ڵگەی نێودەوڵەتیەوە  ئاوارەیی دەگۆڕێت بۆ بۆمبێکی کاتی.

لەبەرئەوە عێراق چاوەڕێی ئەوەی نەکرد کە ئەوانی تر هەنگاو بنێن، بەڵکو بەرپرسیارێتی تەواوی خۆی لەئەستۆ گرت، هەنگاوی سەخت و چارەنووسسازمان ناوە بۆ گەڕاندنەوەی هاووڵاتیانمان لە کەمپی ئەلهۆڵ، لە ڕێگەی پرۆسەیەکی هەماهەنگەوە کە ڕەهەندە ئەمنییەکان و مرۆیی و یاساییەکانی لەخۆگرتبوو. تا ئێستا عێراق 4,915 خێزان (18,830 تاک)ی گەڕاوەتەوە بۆ ناوەندی ئەمەل لە ناوخۆی وڵاتدا، لەنێویاندا 3,407 خێزان (12,557 تاک) کەپێشتر تێکەڵ بە کۆمەڵگە ناوخۆییەکانیان بوون. هەروەها عێراق سێ هەزار و 206 دەستگیرکراوی لەهێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە) پێشوازی لێکرد، لەچوارچێوەی هەوڵێکی چڕ و پڕی نیشتمانی بۆ داخستنی ئەم لاپەڕە پڕ ئازارە و کردنەوەی لاپەڕەیەکی نوێ لەسەر بنەمای ئاسایش و سەقامگیری وەرگرتووە.

لە پشت ئەم ژمارانەوە چیرۆکی مرۆڤی زیندوو هەن، هەر تاکێک کە لە کەمپەکەوە گەڕێنرایەوە بۆ وڵاتەکەی نمونەی ژیانێکە کە جەنگ شێواندبووی و ئێستا دەستی بە ڕێگای چاکسازی و یەکگرتنەوە لەگەڵ کۆمەڵگە کردووە، ئێمە پلانێکی نیشتمانی گشتگیرمان داڕشتووە کە پاڵپشتی دەروونی، فێرکردن، ڕاهێنانی پیشەیی، و ئاشتەوایی کۆمەڵگە لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن چوار گروپی تەکنیکییەوە جێبەجێ دەکرێت کەپێکهاتوون لەدامەزراوە عێراقییەکان وهاوبەشە نێودەوڵەتییەکان، ئەم مۆدێلە چوارچێوەیەکی پراکتیکی دەستەبەر دەکات کە بۆ وڵاتانی دیکە ڕووبەڕووی ئاستەنگی هاوشێوە دەبنەوە، بەکاربهێنرێت. عێراق بە هەوڵە نیشتمانییەکانی ناوەستێتەوە هەروەها پشتگیری لە لۆجستیکی ئۆپەراسیۆنەکانی گەڕانەوە بۆ وڵاتەکانی دیکە دەکات و ئامادەیی خۆی دووپات دەکاتەوە بۆ یارمەتیدانی هەر وڵاتێک کە هەوڵی بەڕێوەبردنی ئەم پرسە ئاڵۆزە بدات.

بەڵام ڕاستییە دووفاقییەکە ئەوەیە کە قەیرانی ئەلهۆڵ تەنیا بەرپرسیارێتی عێراق و سووریا نییە، قەیرانێکی جیهانییە، پشتگوێخستنی یان خراپ مامەڵەکردن لەگەڵیدا دەبێتە هۆی ئەوەی کاردانەوەکانی زۆر لە سنوورەکانمان زیاتر درێژببنەوە، هەندێک وڵات دەستیان کردووە بە گەڕاندنەوەی هاووڵاتیانیان بۆ وڵاتەکانیان، بەڵام بەشێکی زۆریان بە دوودڵی ماونەتەوە و ئاستەنگی سیاسی یان یاسایییان بۆ دەهێننەوە، لەم نێوەندەدا منداڵان لە کەمپەکاندا و بێ یاسا گەورە دەبن، کە زۆربەیان توندڕەو بوون و بە "بەچکەکانی داعش" ناسراون، ژنان لە بارودۆخێکی ناخۆشدا بە دەستبەسەری ماونەتەوە لە کاتێکدا توندڕەوەکان بەردەوامن لە پلاندانان ودامەزراندنی کارمەندان، لەوەش ترسناکتر ئەوەیە کە ڕاپۆرتەکانی دامەزراوە باوەڕپێکراوەکان و ڕێکخراوە مرۆییەکان پێشێلکارییە ترسناکەکانیان ئاشکرا کردووە، لەنێویاندا دەستدرێژی سێکسی بۆ سەر منداڵان لەناو کەمپەکەدا، هەر ڕۆژێک کە بەبێ چارەسەر تێدەپەڕێت، دەرفەتێکی لەدەستچووە و مەترسییەکی گەشەسەندووە دێتە ئاراوە.

کۆنفرانسی ئەم دواییە کەعێراق سپۆنسەری کردبوو، بانگەوازێکی بەپەلە بوو بۆ کاری بەکۆمەڵ و ئاماژەیەک بوو بۆ پەرەسەندنی کۆدەنگی نێودەوڵەتی بۆ چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە، هاوبەشەکانمان کە لە پێشەنگییانەوە نوسینگەی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری نەتەوە یەکگرتووەکان (UNOCT) و زۆربەی وڵاتانی ئەندام پێشوازییان لەدەستپێشخەرییەکەمان کرد و پشتگیری خۆیان بۆ چارەسەری بەپەلە و کاریگەر دووپاتکردەوە، بەڵام بە تەنیا نیەتی باش بەس نییە، دەبێت کۆدەنگی بگۆڕدرێت بۆ هەنگاوی پراکتیکی خێراتر و فراوانتر، کاتی ئەوە هاتووە ئەوانەی  لە دورەوە  سەیر دەکەن، هەنگاو بنێن بۆ پێشەوە و جێگەی خۆیان لەسەر مێزی چارەسەر بگرن.

ئامانجی ئێمە ڕوون و بێ دوو دڵی... داخستنی کەمپی ئەلهۆڵ و کەمپەکانی هاوشێوەی، ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی تیرۆر و گەڕاندنەوەی هیوا و کەرامەت بۆ هەموو ئەوانەی ئازاریان چەشتووە، ئێمە دان بەوەدا دەنێین کە یەکگرتنەوە و ئاشتەوایی نەکارێکی ئاسانە و نەکارێکی خێرا، چونکە گەڕاوەکان لەم کەمپانە تووشی برینێکی قووڵ دەبن کەپێویستیان بە پشتیوانی درێژخایەن هەیە، بەڵام عێراق زۆر باش باجی بێکردەوەیی دەزانێت و بڕیاریداوە هەڵەکانی ڕابردوو دووبارە نەکاتەوە، بەڵکو ئەو ئاڵنگارییانە بگۆڕێت بۆ دەرفەتێکی ڕاستەقینە بۆ بەرەوپێشبردنی ئاشتی و چەسپاندنی سەقامگیری.

بۆ ئەو هاوبەشانەی لەجەنگی لەناوبردنی داعش لەگەڵمان وەستان، دەڵێین: کاتی ئەوە هاتووە ئێوە بۆ ئاشتییەکی هەمیشەیی لەگەڵمان بوەستن. گەڕانەوەی هاوڵاتیانی کەمپەکە بەرپرسیارێتییەکی دەستەجەمعییە و پێویستە جیهان بە ئیرادە و هاوکارییەوە ڕووبەڕووی ئەم قەیرانە ببێتەوە نەک ترس و بێباکی، کارەساتی ئۆردوگای ئەلهۆڵ نابێت ببێتە پەڵەیەک لەسەر ویژدانی مرۆڤایەتی، بەڵکو چیرۆکێکی یەکگرتوویی جیهانی و توانای زاڵبوون بەسەر ناخۆشیەکانیدا.

لە ڕاگەیاندنی بانگەوازەکەی ئەمڕۆدا، عێراق تەنها بەرگری لە سنوورەکانی ناکات، بەڵکو لەداهاتووی مرۆڤایەتی بە گشتی، ڕۆڵی خۆی بەتەواوی بەجێگەیاندووە، ماوەتەوە ئەوانی تر بەرپرسیارێتی خۆیان لەئەستۆ بگرن بۆ ئەوەی ئۆردوگاکانی ئاوارە نەبنە کارگەی ڕق و کینە و تیرۆر، بەڵکو سەرەتایەکی نوێ بن کە دەرفەتی ئاشتی و کەرامەت تێیدا بنیات بنرێت.

میدیا عیراقییەكان رایانگەیاند، بەرەبەیانی ئەمڕۆ روداوێكی هاتوچۆ لەسەر رێگای بەغداد- دیالە لەنێوان سێ ئۆتۆمبێلی جۆری بارهەڵگر و هیوندای ئەكسێنت و كیا كادێنزادا رویدا و بەهۆیەوە 13 كەس گیانیان لەدەستدا.

ئاماژە بەوەشكراوە، لەناو ئۆتۆمبێلی جۆری ئەكسێنتەكەدا حەوت كەس گیانیان لەدەستداوە كە چواریان منداڵ بوون، شەش كەسەكەی تریش كە لەناو ئۆتۆمبێلی جۆری كادێنزاكەدا بوون و سەرجەمیان گیانیان لەدەستداوە.

بەپێی روونكردنەوەیەكی بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی دیالەش، روداوەكە بەهۆی هەڵەی ئۆتۆمبێلی كیا كادێنزاكەوە رویداوە و شۆفێری بارهەڵگرەكەش كە لە روداوەكەدا بە سوكی بریندار بووە، لەلایەن پۆلیسەوە راگیراوە.

هاوکات لەگەڵ دووەم ساڵیادی هێرشەکەی حەوتی ئۆکتۆبەر، گفتوگۆ ناڕاستەوخۆکان لە میسر لەنێوان ئیسرائیل و بزوتنەوەی حەماسدا بەردەوامە، لە کاتێکدا وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی قەتەر رایگەیاندووە کە ئەمریکا پابەندە بەوەی ئاگربەست لە غەززە کاتی نەبێت.

وتەبێژەکەی وەزارەتی دەرەوەی قەتەر ئەمڕۆ سێشەممە رایگەیاند، وردەکاری زۆر ماوە کە دەبێت لە چوارچێوەی پلانە 21 خاڵییەکەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، کاری لەسەر بکرێت بۆ غەززە. هەروەها ئاماژەی بەوەشکرد کە نێوەندگیران پابەندن بە ئاسانکاریکردنی گفتوگۆکان بۆ سەرخستنی ئاگربەست و گەیاندنی هاوکارییەکان بۆ کەرتی غەززە.

دوو سەرچاوەی ئاگادار لە دانوستانەکان بە ئاژانسی فرانس پرێسیان راگەیاندووە کە گفتوگۆکان "ئەرێنی" بوون و بڕیارە ئەمڕۆ سێشەممە درێژەیان پێبدرێت.

یەکێک لە سەرچاوەکان کە بەرپرسێکی نزیکە لە دانوستانەکانەوە، وتی: "خولی یەکەمی گفتوگۆکان کە چوار کاتژمێری خایاند، تێیدا نەخشەڕێگای دانوستانەکان و میکانیزمەکان تاوتوێ کران."

بەپێی سەرچاوەکە، ئەو خاڵانەی گفتوگۆیان لەسەر دەکرێت بریتین لە:

• ئاڵوگۆڕی دیلەکان: میکانیزمی رادەستکردنی بارمتە ئیسرائیلییەکان (زیندوو و مردوو) لە بەرامبەر ئازادکردنی دیلەکانی فەڵەستین، بە دیلە باڵا و سەرکردەکانیشەوە.

• کشانەوەی ئیسرائیل: نەخشەی کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل و گەیاندنی هاوکارییەکان لەگەڵ دەستپێکردنی ئاگربەست.

• بەڕێوەبردنی غەززە: رادەستکردنی ئیدارەی کەرتەکە بە لیژنەیەکی شارەزایانی سەربەخۆی فەڵەستینی.
  

سەرچاوەیەکی دیکە ئاشکرای کرد کە حەماس بە نێوەندگیرانی وتووە، "پێویستە فڕینی فڕۆکەی جەنگی و سیخوڕی رابگیرێت، بۆردوومانەکان بە تەواوی بوەستێنرێن و هێزەکانی ئیسرائیل لەناو شارەکان بکشێنەوە بۆ ئەوەی پڕۆسەی رادەستکردنی بارمتەکان خێراتر بکرێت."

دووەم ساڵیادی هێرشەکەی ٧ی ئۆکتۆبەر

ئەمڕۆ ئیسرائیل یادی دووەم ساڵیادی هێرشە چاوەڕواننەکراوەکەی بزوتنەوەی حەماسی کردەوە. لە باشووری ئیسرائیل، دەیان کەس لە کەسوکاری قوربانیانی فێستیڤاڵی مۆسیقای نۆڤا لەو شوێنە کۆبوونەوە کە کراوەتە یادگارییەک بۆ قوربانیان. لەو هێرشەدا چەکدارانی حەماس زیاتر لە 370 کەسیان لە فێستیڤاڵەکەدا کوشت و دەیان کەسی دیکەیان رفاند.

بەپێی ئامارە رەسمیەکانی ئیسرائیل، هێرشەکەی حەماس بووە هۆی کوژرانی 1,219 کەس و رفاندنی 251 کەسی دیکە، کە تا ئێستا 47 کەسیان لە غەززە ماونەتەوە و سوپای ئیسرائیل دەڵێت 25 کەسیان کوژراون.

لە دوای هێرشەکەوە، ئیسرائیل هێرشێکی سەربازیی بەرفراوانی لە ئاسمان، دەریا و وشکانییەوە بۆ سەر کەرتی غەززە دەستپێکردووە. بەپێی دوایین ئاماری وەزارەتی تەندروستی غەززە، کە نەتەوە یەکگرتووەکان بە باوەڕپێکراوی دەزانێت، شەڕەکە بووەتە هۆی کوژرانی زیاتر لە 67 هەزار فەڵەستینی.

شەڕەکە وێرانکارییەکی گەورەی لێکەوتووەتەوە؛ گەڕەکەکان تەواو خاپوور کراون، زۆربەی نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان و ژێرخانی ئابووری لەناوچوون. سەدان هەزار فەڵەستینی ئاوارە بوون و لە دۆخێکی مرۆیی کارەساتباردا دەژین کە گەیشتووەتە ئاستی راگەیاندنی برسێتی لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.

پلانەکەی ترەمپ و فشاری نێودەوڵەتی

هەفتەی رابردوو، دۆناڵد ترەمپ پلانێکی 20 خاڵی ئاشکرا کرد کە داوای ئاگربەستی دەستبەجێ، ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان، چەکداماڵینی حەماس، و کشانەوەی پلەبەندی هێزەکانی ئیسرائیل لە غەززە دەکات.

لەگەڵ چوونە ناو ساڵی سێیەمی شەڕەکەوە، هەریەک لە ئیسرائیل و حەماس روبەڕووی فشاری نێودەوڵەتیی زیاتر دەبنەوە بۆ گەیشتن بە رێککەوتن.

لە لایەکی دیکەوە، ئەیال زامیر، سوپاسالاری ئیسرائیل، هۆشداری داوە کە ئەگەر گفتوگۆکان شکست بهێنن، سوپا "دەگەڕێتەوە بۆ شەڕکردن" لە غەززە.