هەواڵەکان
بۆ دووەمجار شەپۆلێكی بەهێزی گەرما ئەوروپای گرتووەتەوە و بەهۆیەوە لە فەرەنسا 15 كەس گیانیان لەدەستداوە كە دوانیان منداڵن.
لەماوەی كەمتر لە یەك مانگدا دووەم شەپۆلی بەهێزی گەرمای بەشێك لە وڵاتانی ئەوروپای گرتووەتەوە و لە زۆرینەی وڵاتانی رۆژئاوای ئەوروپاش پلەكانی گەرما گەیشتوونەتە زیاتر لە 43 پلە و بەهۆی بەرزی رێژەی شێ ئەو پلەیە بۆ وڵاتانی ئەوروپا بە مەترسیدار و بكوژ ناودەبرێت.
لە فەرەنساش بەهۆی بەرزی پلەكانی گەرماوە باری مەترسی لە 94 هەرێمدا راگەیەنراوە و تائێستاش 15 كەس گیانیان لەدەستداوە كە دوانیان منداڵ و لەناو ئۆتۆمبێلدا گیانیان لەدەستداوە.
میدیاكانیش بڵاویانكردووەتەوە، لەسەر ئاستی وڵاتانی ئەوروپاش باری لەناكاو راگەیەنراوە و بە هەزاران ناوەندی پەروەردەیی و خوێندنگە داخراون و كاتی دەوامیش لە زۆرینەی دامەزراوەكان كەمكراوەتەوە و بەشێك لەو كارانەشی لەسەر شەقام ئەنجام دەدرێن راگیراون.
لێپرسراوانی ئەوروپاش داوایان لە لایەنە پەیوەندیدارەكان كردووە، رێكاری بەپەلە بگرنەبەر و كاری پێویست بكەن بۆ كەمكردنەوەی كاریگەرییەكانی شەپۆلی گەرما لەسەر هاووڵاتیان.
گفتوگۆكان لەسەر تەواوكردنی كابینەی حكومەتی عیراق بەردەوامە و پێشبینی دەكرێت لە دوای 10ی مانگی موحەرەمەوە پێكهاتەی وزاری حكومەت تەواو بكرێت.
سەرچاوەیەكی نزیك لە چوارچێوەی هەماهەنگی شیعەكان بە رۆژنامەی سەباحی راگەیاند، چوارچێوەی هەماهەنگی لە كۆبوونەوەكانیاندا پرسی دەنگدان بە تەواوی كابینەی نوێی حكومەت تاوتوێ دەكەن، بە مەرجێك لەسەر بنەمای لێكتێگەیشتنی سیاسی و دیدگای هاوبەشی حكومەت بێت.
ئەو سەرچاوەیە راشیگەیاندووە، پێشبینی دەكرێت لە دوای 10ی موحەرەمەوە پێكهاتەی وزاری حكومەتی نوێی عیراق تەواو بكرێت و دەشڵێت، دیاریكردنی وەزیرە ئەمنییەكان لە دەسەڵاتی عەلی زەیدی سەرۆك وەزیران دەبێت.
هاوكات سەڵاح دلیمی ئەندامی هاوپەیمانی عەزم ئەوەی پشتڕاستكردووەتەوە كە، دانوستانەكان لەنێوان هێزە سیاسییەكان بۆ تەواوكردنی كابینەی وزاریی حكومەت بەردەوامە.
تۆڕی هەواڵی CNN بڵاوی کردەوە کە بەڕێوەبەری بەوەکالەتی هەواڵگریی نیشتمانیی ئەمریکا، بیڵ بۆڵتی، دەستی بە جێبەجێکردنی پلانێکی فرەوان کردووە بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی فەرمانبەرانی دەزگاکە، ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵەکان بۆ دووبارە رێکخستنەوەی پێکهاتەی دامەزراوەی هەواڵگرییدا.
ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکادایە بۆ دووبارە رێکخستنەوەی دامەزراوە ئەمنی و هەواڵگرییەکان و کەمکردنەوەی خەرجییەکانی حکومەت، ئەمەش لە ناوەڕاستی مشتومڕێکی بەردەوامدا سەبارەت بە رۆڵ و هەژموونی ئاژانسە فیدراڵییەکان لەناو دەوڵەتی ئەمریکادا.
تۆڕی ناوبراو لە زاری سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە گواستوویەتییەوە کە پرۆسەی دەرکردنی فەرمانبەران لە ئێستاوە دەستی پێکردووە، ئاماژەی بەوەش کردووە کە پرۆسەکە ئەو کەسانە دەکاتە ئامانج کە وەک "توخمەکانی دەوڵەتی قووڵ" لەناو دەزگاکەدا وەسف دەکرێن، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو فەرمانبەرانەی کە پێدەچێت نوێنەرایەتی رەوتە بیرۆکراتییە دژبەرەکانی ئاڕاستەکانی ئیدارەی ئێستا بکەن.
بەپێی ڕاپۆرتەکە، ترەمپ ڕاستەوخۆ دوای دەستنیشانکردنی بۆڵتی لەسەرۆکایەتی هەواڵگریی نیشتمانی بەوەکالەت، رایسپاردووە بۆ جێبەجێکردنی پلانێک بە مەبەستی کەمکردنەوەی ژمارەی کارمەندان لەو دامەزراوەیەی کە سەرپەرشتی 18 ئاژانس و دەستەی هەواڵگریی ئەمریکی دەکات.
تۆڕی CNN ئاماژەی بەوەش کردووە، بۆڵتی یەک ڕۆژ پێش وادەی چاوەڕوانکراو دەستبەکاربووە، و دەستبەجێ دوای گەیشتنی، داوای لیستی تەواوی ناوی هەموو فەرمانبەرانی کردووە، وەک ئامادەکارییەک بۆ دەستپێکردنی پرۆسەی دووبارە رێکخستنەوەی پێکهاتەکە.
سەرۆک کۆماری ئێران پێشکەوتنی پرۆسەی گفتوگۆکان بە پابەندبوونی کرداریی لایەنەکان دەبەستێتەوە و هۆشداریش دەدات لەوەی هەر لێدوانێک لە دەرەوەی دەقی رێککەوتنەکان بێت، زیان بە ئاڕاستەی دانوستانەکان دەگەیەنێت.
سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، کاریگەری و سەرکەوتنی دانوستانەکان تەنیا بە پابەندبوونی تەواو و جێبەجێکردنی وردی ئەو بەڵێنانەوە بەندە کە لەسەری رێککەوتوون.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران لە پەیامێکدا سەبارەت بە بەڕێوەچوونی دانوستانەکان رایگەیاند: "پێشکەوتن لەم رێڕەوەدا، تەنها لە رێگەی پابەندبوونی کردارییەوە بە بەرپرسیارێتییە پەسەندکراوەکان دەپێورێت."
پزیشکیان هۆشداریشیدا لە تێکدانی رەوشی گفتوگۆکان و ئەوەی خستەڕوو، "هەر لێدوانێک لە دەرەوەی دەقی رێککەوتنەکە بێت، هیچ خزمەتێک بە پێشخستنی پرۆسەی دانوستانەکان ناکات."
کۆشکی سپی ئاشکرایکرد، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە هیچ شێوەیەک ئامادە نییە ئیمزا لەسەر رێککەوتنێک لەگەڵ ئێراندا بکات کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی واشنتۆن نەکات، هاوکات ترەمپیش هۆشداریدەداتە تاران لە پابەند نەبوون بە بەڵێنەکانی.
کارۆلین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی لە لێدوانێکدا بۆ کەناڵی "فۆکس نیوز" رایگەیاند: "ترەمپ هەمیشە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا دەخاتە پێشینەی کارەکانی، بۆیە هەرگیز ئیمزا لەسەر رێککەوتنێک ناکات کە لە خزمەت ئاسایشی نەتەوەیی و بەرژەوەندییەکانی وڵاتەکەماندا نەبێت."
ئاماژەی بەوەشکرد، "سەیرە کەسێک پێشبینی ئەوە بکات ترەمپ رێککەوتنێک ئیمزا بکات کە هاوشێوەی رێککەوتننامە ئەتۆمییە کارەساتبارەکەی سەردەمی باراک ئۆباما بێت، بەڵکو پێویستە هەر رێککەوتنێکی نوێ، لە بەرژەوەندی گەلی ئەمریکا و ئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەکەدا بێت."
لەلایەکی ترەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان هۆشداری توندی دایە تاران و رایگەیاند: "ئەگەر ئێران پابەندی رێککەوتنەکەی نەبێت و بە شێوازێکی گونجاو رەفتار نەکات، ئەوا ئەوەی پێویست بێت لە دژی ئەنجامی دەدەم." وتیشی: "تا ئەو کاتەی ئێران رێزمان لێبگرێت، هیچ کێشەیەکمان نابێت."
ترەمپ ستایشی تیمی دانوستانکاری وڵاتەکەی کرد بە سەرۆکایەتی (جەی دی ڤانس) و رایگەیاند کە کارێکی باشیان کردووە، ئەوەشی خستەڕوو "ئێمە بەشێکی زۆری توانای سەربازی ئێرانمان لەناوبردووە و هێڵەکانی ئاستی یەکەم، دووەم و سێیەمی سەرکردایەتی ئەو وڵاتەمان سڕیوەتەوە."
ئەمڕۆ سێشەممە، گەڕێکی نوێی دانوستانەکانی نێوان لوبنان و ئیسرائیل بە نێوەندگیریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە واشنتۆنی پایتەخت دەست پێ دەکات، بە مەبەستی تاوتێکردنی چەند دۆسیەیەکی ئەمنی و سیاسی گرنگ بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکانی نێوانیان.
وەفدی لوبنانی لە دوو تیمی ئەمنی و سیاسی پێکهاتووە و باڵیۆز "نەدا مەعوەز" نوێنەرایەتی دەکات و ئیمزا لەسەر بڕیارەکان دەکات، لە بەرانبەردا باڵیۆز "یەحیێل لیتەر" سەرۆکایەتیی وەفدی ئیسرائیلی دەکات، هه‌روه‌ها "مارکۆ روبیۆ" وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بە شێوەیەکی راستەوخۆ سەرپەرشتیی بەڕێوەچوونی دانوستانەکان دەکات.
به‌پێی زانیارییه‌كان، رێڕەوی ئەمنی دانوستانەکە تیشک دەخاتە سەر جێگیرکردنی ئاگربەست و میکانیزمی کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل لە ناوچەی "زۆتەر" و رادەستکردنی بە سوپای لوبنان. لایەنی لوبنانی هەوڵ دەدات ئەم هەنگاوە فرەوانتر بکات بۆ خێراکردنی کشانەوەی تەواوەتی، لە کاتێکدا ئیسرائیل پێداگری لەسەر هێشتنەوەی ئەوە دەکات کە پێی دەڵێت "هێڵی زەرد" وەک ناوچەیەکی ئەمنیی دابڕاو.
لە لایەکی ترەوە، میکانیزمی چاودێریی مەیدانی وەک خاڵی سەرەکیی ناكۆكییەكان لە نێوان هەردوولادا دەمێنێتەوە؛ چونکە لوبنان داوای چاودێرییەک دەکات کە ئەمریکا سەرکردایەتی بکات یان لە رێگەی هێزەکانی یونیفێل (UNIFIL)ـەوە بێت، بەڵام ئیسرائیل داوای پێکهێنانی لیژنەیەکی ئەمنیی هاوبەش دەکات کە لە لایەن لوبنانەوە رەت دەکرێتەوە.
سەبارەت بە رێڕەوی سیاسی، گفتوگۆکان لەسەر داڕشتنی "راگەیاندنی نیازپاکی هاوبەش" دەبن، کە تێیدا رێزگرتن لە سەروەری و سنوورەکانی یەکتر بچەسپێنرێت، لەگەڵ دیاریکردنی ملامح و سروشتی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لە قۆناغی دوای کۆتاییهاتنی جەنگدا.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایدەگەیەنێت: پێشکەوتنی باش لە دانوستانەکانیاندا لەگەڵ تاران بەدیهاتووە و گەروی هورمز بە تەواوی کراوەیە، هاوکات سەرۆکی پەرلەمانی ئێرانیش ئاشکرایکرد، لە سویسرا لەسەر ئازادکردنی 12 ملیار دۆلاری بلۆکەکراوی وڵاتەکەی رێککەوتوون.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکی نوێدا پەرەسەندنی ئەرێنی لە دۆسیەی دانوستانەکانی لەگەڵ تاران ئاشکرا کرد و رایگەیاند؛ پێشکەوتنی زۆر باش لە پرۆسەی گفتوگۆکاندا بەدیهاتووە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی دادپەروەرانە و ژیرانە لەگەڵ ئێران.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئێستادا گەروی هورمز بە تەواوی کراوەیە و توانراوە بڕێکی زیاتری نەوت بەراورد بە رابردوو بگوازرێتەوە، جەختیشی کردەوە، ئێران لەبارەی ئاسایشی گەروی هورمزەوە "کارێکی زۆر باش دەکات" و "هەرگیزیش نابێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی".
سەبارەت بە دۆسیەی داراییە بلۆکەکراوەکانی تاران، ترەمپ مەرجێکی نوێی ئاشکرا کرد و رایگەیاند؛ ئەو پارە سڕکراوانەی ئێران کە بڕیارە ئازاد بکرێن، بە شێوەیەکی بەدەرکراو و تەنها بۆ کڕینی مادەی خۆراکی لە جووتیارانی ئەمریکی بەکاردەهێنرێن.
ترەمپ راشیگەیاند، ئەگەر ئێران رەفتاری خراپ بکات ئەوا چی پێویست بێت ئەنجامی دەدەم.
لە درێژەی لێدوانەکانیدا سەبارەت بە نەخشە رێگەی نوێی نێوان واشنتۆن و تاران وتی؛ پێویستە و لەسەر بنەمای رێککەوتنەکە وایە کە ئێران داهاتەکانی نەوت بۆ بونیاتنانەوە و بەهێزکردنەوەی سوپاکەی بەکارنەهێنێت.
سەرۆکی ئەمریکا جەختیشی کردەوە، دەبێت تاران ئەو پارە و داهاتانە تەنها بۆ کڕینی پێداویستیی کتوپڕ و دابینکردنی خۆراک بۆ گەلەکەی بەکاربهێنێت.
لە بەرانبەردا محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران لە لێدوانێکی گرنگدا لە مەسقەتی پایتەختی عومان، ئەنجامی دانوستانەکانی سویسرای ئاشکرا کرد و رایگەیاند؛ لە چوارچێوەی گفتوگۆکاندا لەگەڵ لایەنی ئەمریکی، رێککەوتن کراوە لەسەر ئازادکردنی دارایی و پشکی بلۆکەکراوی ئێران بە بەهای 12 ملیار دۆلار.
بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان سەردانی کەنیسەی ماریوسفی کرد لە سلێمانی و لەلایەن پاتریارک مارپۆڵسی سێیەم نۆنا، سەرۆکی کەنیسەی کلدانی لە عیراق و جیهان و مەتران دکتۆر یوسف تۆما، مەترانی ئەساقیفەی کەرکوک و سلێمانی بۆ کڵێسای کلدان پێشوازی لێکرا.
لە دیدارێکدا مەحموود سەنگاوی، جەلال شێخ ناجی، سەرۆکی ئاژانسی پاراستن و زانیاری/ زانیاری، جەزا سەید مەجید لێپرسراوی بۆردی کۆمەڵایەتی و پۆڵا شەهید سیروان، ئەندامی سەرکردایەتی ئامادەبوون، سەرۆک بافڵ پیرۆزبایی گەرمی لە پاتریارک مارپۆڵسی سێیەم نۆنا کرد، بەبۆنەی دەستبەکاربوونی وەک سەرۆکی نوێی کەنیسەی کلدانی لە عیراق و جیهان و بەخێرهاتنی کرد بۆ سلێمانی و وتی، هەرێمی کوردستان هەمیشە بەشێکە لە لانکەی پێکەوەژیان و جەخت لە قووڵکردنەوەی گیانی برایەتی نێوان هەموو ئایین و نەتەوە جیاوازەکان دەکەینەوە.
هەر لە دیدارەکەدا بافڵ جەلال تاڵەبانی ئامادەیی تەواوی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی دەربڕی بۆ پشتیوانیکردن و سەرخستنی ئەرکەکانی پاتریارک مارپۆڵسی سێیەم نۆنا.
هاوکات لەگەڵ بەردەوامبوونی گفتوگۆ تەکنیکییەکان لە سویسرا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس نووسیویەتی، ئێران رازی دەبێت بە ئەنجامدانی پشکنینی سەرەکی و بەرفراوان بۆ چەکەکانی، ئەمەش بە مەبەستی دەستەبەرکردنی "شەفافییەتی ئەتۆمی" بۆ ماوەیەکی درێژخایەن.
ئەم لێدوانەی ترەمپ دوای چەند سەعاتێک دێت لە لێدوانێکی جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا کە تێیدا ئاشکرای کردبوو؛ تاران رازی بووە بە گەڕانەوەی پشکنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی، و پێشبینیشی کرد گفتوگۆکانی تایبەت بە پشکنینە ئەتۆمییەکان لە چەند رۆژی داهاتوودا یان لە سەرەتای ئەم هەفتەیەوە دەستپێبکەن.
لەلایەکی ترەوە و لە وەڵامی ئەم لێدوانانەی لێپرسراوانی واشنتۆندا، ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند؛ هاوکارییەکانی تاران لەگەڵ ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی لە چوارچێوەی یاسا و رێککەوتنە بنەڕەتییەکاندا بەردەوامە.
بەقائی جەختیشی کردەوە، هەر بڕیارێک لەم دۆسیەیەدا، بەندە بە مەرجی رەزامەندیی پەرلەمانی ئێران و ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی وڵاتەکەوە.
دوای جێبەجێکردنی مەرجەکانی رێکخراوی نێودەوڵەتی بۆ بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە، بانکی ناوەندیی عیراق قۆناغی کۆتایی لابردنی سزای دۆلاری لەسەر ژمارەیەک بانکی ناوخۆیی راگەیاند.
بانکی ناوەندیی عێراق لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، سەرجەم رێکار و پێداویستییە تایبەتەکانی بە گەڕانەوە و تێکەڵکردنەوەی ئەو بانکانە تەواو کردووە کە پێشتر قەدەغەکردنی مامەڵەکردنیان بە دۆلاری ئەمریکی لەسەر بوو لە پرۆسەی حەواڵەی دەرەکی و دراوە بیانییەکاندا.
ئاماژەی بەوە کردووە، ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی بەرنامەی چاکسازیی بانکەکەدایە بە هەماهەنگی لەگەڵ دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان، بۆ بەهێزکردنی سەقامگیریی نەقدی و دارایی و بەرزکردنەوەی ئاستی تێکەڵبوونی کەرتی بانکیی عیراق لەگەڵ سیستمی دارایی جیهانی.
بانکی ناوەندی جەختیشیکردەوە، دۆسیەکە گەیشتووەتە قۆناغی کۆتایی بۆ گەڕانەوەی قۆناغ بە قۆناغ و رێکخراوی ئەو بانکانە، ئەمەش دوای ئەوەی سەرجەم مەرجەکانی پابەندبوون بە بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و دارایی تیرۆریان جێبەجێ کردووە.
لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش هاتووە، سەرجەم پێداویستییە تەکنیکی و رێکارییەکان بۆ بەرزکردنەوەی کارتی پارەدانی ئەلیکترۆنی تایبەت بە کۆمپانیا تۆمارکراوەکان و بازرگانان تەواو کراون، بە ئامانجی فراوانکردنی خزمەتگوزارییە داراییە دیجیتاڵییەکان و دابینکردنی پێداویستیی بازاڕ.
بانکی ناوەندیی عێراق پابەندبوونی خۆی دووپاتکردەوە بە دابینکردنی داواکاری لەسەر دۆلاری ئەمریکی بۆ کەرتی گشتی و تایبەت بەپێی پێوەرە پەسندکراوەکان، بە پشتبەستن بە یەدەگێکی بەهێزی دراوی بیانی و سیاسەتێکی نەقدی کە ئامانجی پاراستنی سەقامگیریی نرخی دینار و سەلامەتی کەناڵە داراییەکانە بۆ ماوەیەکی درێژخایەن.
وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا مۆڵەتێکی گشتیی سەبارەت بە ئێران دەرکرد کە رێگە بە بەرهەمهێنان، گەیاندن، فرۆشتنی نەوتی خاو و بەرهەمە پترۆکیمیاییەکان و بەرهەمە نەوتییەکانی ئێرانی دەدات، مۆڵەتەکەش تا 21ـی ئابی داهاتوو بەردەوام دەبێت.
وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند، بەپێی ئەو رێککەتنەی لەنێوان واشنتن و تاراندا ئیمزا کرا، ئەمریکا رەزامەندی نیشاندا لەسەر بەخشینی مۆڵەتی لێخۆشبوون بۆ هەناردەکردنی نەوتی خاوی ئێران، بەرهەمە پترۆڵیۆمییەکان و سەرجەم ئەو خزمەتگوزارییانەی پەیوەستن پێیانەوە، لەوانەش مامەڵە بانکییەکان، دڵنیایی و گواستنەوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو مامەڵانەی کە لەژێر مۆڵەتە گشتییە نوێیەکەی ئەمریکادا رێگەیان پێدراوە، هاوردەکردنی نەوتی خاو، بەرهەمە پترۆکیمیاییەکان و بەرهەمە نەوتییەکان بۆ ناو ئەمریکا دەگرێتەوە.
پێشتر ئاژانسی "تەسنیم"ی ئێرانی رایگەیاندبوو، ئێران و ئەمریکا لە میانی دانوستانەکانیاندا لە سویسرا، تاوتوێی هەڵگرتنی ئەو سزایانەی کردووە کە بەسەر هەناردەکردنی نەوتی ئێراندا سەپێنراون.
سوپای پاسدارانی ئێران ئاشکرایدەکات؛ موجتەبا خامنەیی، دوای دیاریکردنی مەرجەکانی تاران، مۆڵەتی دەستپێکردنی دانوستانی لەگەڵ لایەنی ئەمریکی بەخشیوە.
یەدوڵڵا جەوانی، یاریدەدەری کاروباری سیاسی لە سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند؛ پەیامی ئەم دواییەی موجتەبا خامنەیی رابەری باڵای ئێران بە واتای دژایەتیکردنی پرۆسەی دانوستان لەگەڵ واشنتۆن نایەت، بەڵکو هەندێک کەس بەپێی ئارەزووی خۆیان لێکدانەوەیان بۆ پەیامەکە کردووە و بە بەڵگەی رەتکردنەوەی بنەمای گفتوگۆیان داناوە؛ لە کاتێکدا ئێران هەمیشە لە ناو پرۆسەی دانوستاندا بووە.
هاوکات لەگەڵ ئەم پێشهاتە سیاسییەدا، ناوەندە نێودەوڵەتییەکان کۆتاییهاتنی خولی یەکەمی گفتوگۆکانی نێوان لێپرسراوانی باڵای ئەمریکا و ئێرانیان لە سویسرا راگرت؛ ئەمەش دوای سەرەتایەکی ئاڵۆز کاتێک تاران هەڕەشەی داخستنی گەروی هورمزی کرد و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکاش هەڕەشەی دەستپێکردنەوەی هێرشەکانی بۆ سەر ئێران کردەوە.
لەلایەکی ترەوە، هەردوو وڵاتی نێوەندگیر (قەتەر و پاکستان) لە راگەیەنراوێکی هاوبەشدا ئاشکرایان کرد، ئەمریکا و ئێران لەسەر نەخشە رێگەیەک رێککەوتوون بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتایی لە ماوەی 60 رۆژدا، بڕیاریشە گفتوگۆ تەکنیکییەکان لەم هەفتەیەدا لە هاوینەهواری "بۆرگنشتاک" لە سویسرا بەردەوام بن.
ئیتامار بن غەفیر، وەزیری ئاسایشی نەتەوەیی ئیسرائیل رایگەیاند، ئەگەر ئیسرائیل ئارام و پارێزراو نەبێت، ئەوا دەبێت شاری بەیروت هاوشێوەی شارۆچکەی وێرانکراوی "بێت حانوون"ی کەرتی غەززەی لێ بێت.
بن غەفیر لە لێدوانێکدا جەختی لەوە کردەوە کە: هاوکێشەی ئاسایش دەبێت سادە و زۆر روون بێت، ئەویش ئەوەیە کە دەبێت دەوڵەتی ئیسرائیل بە هەر نرخێک بێت ئارام بێت"، ئاماژەی بەوەش کرد کە "ئیسرائیل دەبێت بەپێی بنەمایەکی ڕوون کار بکات".
ناوبراو رێزی خۆی بۆ هاوڕێکانی و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دەربڕی، بەڵام جەختی کردەوە کە: کار لەپێشینەی هەرە سەرەکی بۆ سەربازان، شەڕڤانان و دانیشتووانی ئیسرائیلە، و پێویستە دەستبەرداری سیاسەتی ئاگربەستی 'لاواز' بین.
ئەو وەزیرە ئیسرائیلییە زیادیکرد کە ئیسرائیل لە رۆژانی رابردوودا باجێکی قورسی داوە و ژمارەیەک شەڕڤانی لەدەستداوە، کە هەر لایەکیان خێزان، خەون و چیرۆکێکی ژیانیان هەبووە کە بەردەوام نابێت، و پێی وابوو بەدیاریکراوی لە ناخی ئەم ئازار و بەرپرسیارێتییەوە دەبێت بە راشکاوی بوترێت کە سیاسەتی 'کات بەڕێکردن' و دواخستن شکستیکێناوە.
بن غەفیر وتی، چەندین ساڵ لە وەڵامدانەوەی حیساببۆکراو، هاوکێشەی وەهمی و هەوڵدان بۆ کڕینی هێمنییەکی کاتی، ئاسایشی بۆ ئیسرائیل بەدی نەهێناوە، بەڵکو دوژمنان ئەمەیان وەک لاوازی لێکداوەتەوە، جەختیشی کردەوە: هەرکەسێک تەقە لە ئیسرائیل بکات یان هەڕەشەی لێ بکات، دەبێت بزانێت کە باجەکەی بۆ ئەو تاقەتپڕووکێن دەبێت.
ئاماژەی بەوەش کرد: ئێستا کۆمەڵگە نیشتەجێبووەکانی ئیسرائیل لە باکوور زیاتر ئامادەن، بەهۆی بوونی تیمەکانی دەستێوەردانی ناوخۆیی لە تەواوی ناوچەکەدا، و پڕچەککردنی ناوچەگەلێکی فراوان، و بوونی پاسەوانی نیشتیمانی و هێزێکی گەورەی پۆلیس، وێڕای سوپایەکی بەهێز و مەزن.
له کۆتاییدا وەزیرە ئیسرائیلییەکە جەختی لەسەر پێویستیی هێرشبردنی ئیسرائیل کردەوە، و هۆشداریی دایە لوبنان کە: ئەگەر رێگە بدات خاکەکەی ببێتە بنکەیەکی تیرۆر دژی ئیسرائیل، ئەوا دەبێت بەیروت ئەوە تێبگات کە ناتوانێت وەک هەمیشە و بە شێوەیەکی ئاسایی بەردەوام بێت لە ژیان.
ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق، ئەمڕۆ دووشەممە، رایگەیاند کە کۆی گشتیی ئەو پارانەی لە دۆسیەی بریکاری دەستبەسەرکراوی وەزارەتی نەوت بۆ کاروباری پاڵاوتن (عەدنان ئەلجومەیلی) دەستیان بەسەردا گیراوە، بۆ 10ملیۆن دۆلار و 31 ملیار دینار بەرزبووەتەوە.
راگەیاندنی ئەنجومەنی باڵای دادوەری لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند: لە ئەنجامی بەدواداچوونی ورد بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو داهاتە داراییانەی کە لە ئەنجامی بەفیڕۆدانی سامانی گشتی لەو پڕۆژانەی لەلایەن تۆمەتبار و لایەنەکانی دیکەی دۆسیەکەوە جێبەجێ کراون، کۆی گشتیی بڕی پارە دەستبەسەرداگیراوەکان بەرزبووەتەوە بۆ (10) ملیۆن دۆلاری ئەمریکی و (31) ملیار دیناری عیراقی.
بەیاننامەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، کە: هەوڵە بەردەوامەکانی دادگا، دوێنێ یەکشەممە بووە هۆی دەستبەسەرداگرتنی نزیکەی 20 ملیار دیناری عیراقی کە لە ناو کێڵگەیەکدا حەشاردرابوو، وێڕای سەرنەکەوتنی هەوڵێک بۆ قاچاخکردنی پێنج ملیار دیناری عیراقی لە یەکێک لە پارێزگاکاندا.
لەکۆتاییدا هاتووە: رێکارە یاساییەکان دەستبەسەرداگرتن و بلۆککردنی 70 خانووبەرە و 21 ئۆتۆمبێلی مۆدێل بەرز، لەگەڵ زێڕ و خشڵ بە کێشی نزیکەی سێ کیلۆگرام گرتووەتەوە، جەختیشی کردەوە کە لێکۆڵینەوەکان و راوەدووڕانی تێوەگلاوانی دیکەی دۆسیەکە تا تەواوبوونی سەرجەم رێکارە یاساییەکان بەردەوام دەبێت.
روانگەی عیراقی سەوز لە راپۆرتێکی نوێدا ئامارێکی مەترسیداری لەسەر قەبارەی پیسبوونی خاکی عیراق بەهۆی پاشماوەکانی جەنگەوە بڵاوکردەوە، و رایگەیاند کە چوار هەزار و 800 کیلۆمەتر چوارگۆشە لە خاکی وڵات بە مین و تەقەمەنی نەتەقیوەوە پیسبووە.
بەپێی راپۆرتەکە، عیراق پێویستی بە 10 بۆ 15ساڵ هەیە بۆ ئەوەی بتوانێت بە تەواوی لەو پاشماوە مەترسیدارانە رزگاری بێت، بەڵام جەختکراوەتەوە کە ئەمەش پێویستی بە تەرخانکردنی بودجەیەکی زەبەلاح و بەردەوامیی هاوکاری و پشتیوانییە نێودەوڵەتییەکان هەیە.
لەسەر ئاستی مرۆیی، رێکخراوەکە ئاشکرای کردووە کە قەبارەی کارەساتەکە زۆر گەورەیە، بەوپێیەی ژمارەی قوربانیانی مین و پاشماوەکانی جەنگ لە عیراق بە 50 هەزار کوژراو و بریندار دەخەمڵێندرێت، ئاماژە بەوەش کراوە کە زۆربەی هەرە زۆری قوربانییەکان منداڵان و ئاژەڵدارانن (شوانکارەکان).
ئەنجامی پشكنینی دی ئێن ئەی ئەو منداڵەی لە سنووری ئیدارەی سەربەخۆی راپەڕین ون ببوو پشتڕاستی كردووەتەوە ئەو ئێسك و پرووسكەی دۆزراونەتەوە ئێسك و پرووسكی یاد سەربازە.
دوای 26رۆژ بەسەر رووداوی ونبوونی یاد سەرباز و دۆزینەوەی پاشماوەی تەرمەكەی لە گوندی كۆیلێ، ئەمرۆ ، ئەنجامی پشكنینە پزیشكییەكان ئاشكرا كران.
بنەماڵەی یاد سەرباز رایانگەیاند، لە لایەن دادگا، ئاسایش و دامودەزگا رەسمییەكانی سنوری ئیدارەی سەربەخۆی راپەڕینەوە بە رەسمی ئاگادار كراونەتەوە كە ئەنجامی پشكنینی دی ئێن ئەی پۆزەتیڤ بووە.
ئەم دەرەنجامە دوای 10 رۆژ لە وەرگرتنی سامپڵی ئێسكە دۆزراوەكان و خوێنی دایك و باوكی منداڵەكە راگەیەندرا، كە تێیدا پشكنینەكان سەلماندیان پاشماوەی ئەو ئێسك و پروسكە هی یاد سەرباز عەلی-یە.
روداوی ونبوونی ئەو منداڵە لە ماوەی رابردودا دەنگدانەوەیەكی زۆری لە ناوخۆی هەرێمی كوردستاندا هەبوو و هێزە ئەمنییەكانی ناوچەكەش لێكۆڵینەوەكانیان بۆ ئاشكراكردنی تەواوی وردەكارییەكانی روداوەكە بەردەوامە.