ئەمڕۆ سێشەممە، د. لەتیف جەمال رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، دوای سەردانێکی رەسمی بۆ دەوڵەتی قەتەر و بەشداریکردنی لە کارەکانی دووەمین لووتکەی جیهانیی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی، گەڕایەوە وڵات.

سەرۆک کۆمار لە لووتکەکەدا کە لە دەوحەی پایتەخت بەڕێوەچوو، وتارێکی گرنگی پێشکەشکرد و تێیدا جەختی لە گرنگیی بەهێزکردنی هاریکاریی نێودەوڵەتی کردەوە بۆ بەدیهێنانی گەشەپێدانی گشتگیر و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی.

هەروەها تەئکیدی لە پێویستیی پشتیوانیکردنی هەوڵەکان کردەوە بەمەبەستی باشترکردنی بارودۆخی کۆمەڵگاکان و ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان لە جیهاندا.

لە وتارێکی دیکەدا، سەرۆک کۆمار بەناوی "گروپی 77 و چین"ـەوە قسەی کرد و هەڵوێستی گروپەکەی سەبارەت بە پرسەکانی پەرەپێدانی بەردەوام و ئەولەویەتەکانی وڵاتانی گەشەسەندوو لەم بوارەدا خستەڕوو.

لەسەر پەراوێزی لووتکەکەشدا، سەرۆک کۆمار لەگەڵ ئاسف عەلی زەرداری، سەرۆکی پاکستان کۆبووەوە و رێگاکانی پەرەپێدانی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و هاریکاریی هاوبەشیان تاوتوێکرد.

دەقی چاوپێکەوتنەکەی د.لەتیف رەشید:

پێش ئەوەی رژێم لە ساڵی 2003دا بڕوخێت ئێمە وەك ئۆپۆزسیۆنی كوردی و عیراقی بە شێوەیەكی چالاكانە بەشداریمان لە هەوڵەكاندا دەكرد، لە پەیوەندیدا بووین و پلانمان دادەڕشت چ لەگەڵ ئەمریكا یان ووڵاتانی ئەوروپا، زۆربەی ووڵاتانی ئەوروپا دانیان بە ئێمەدا نابوو لە ئاستی نێودەوڵەتی پێگەیەكی باشمان هەبوو بۆ داكۆكیكردن لە مافەكانی گەلی عیراق. بۆیە ئێمە لە 2003دا چاوەڕێی ئەو گۆڕانەمان دەكرد، تەنانەت سوپای عیراق و بەرپرسانی ڕژێمیش چاوەڕوانی ئەو رووداوە بوون. بەڵام دیكتاتۆر سوور لەسەر ئەوەی كە لە دژی عیراقییەكان شەڕ بكات، لە ڕاستیدا ئێمە وەك ئۆپزسیۆni عیراقی لەگەڵ ئازادیكردنی گەلی عیراقدا بووین نەك داگیركردنی عیراق.

كاتێك كە هێزە نێودەوڵەتیەكان هاتنە ناو عیراق، ئێمەی عیراقیەكان پلانی جیاوازمان هەبوو، نەماندەویست گەلی عیراق نەهامەتی زیاتر بچێژێژێت ، نەماندەویست ئۆپەراسیۆنی سەربازی گەورە ئەنجامبدرێت، ڕژێم چەندین گروپی جیاوازی هەبوو كە بە ناوی ئەوەوە كار و چالاكیان دەكرد، نابێت ئەوەشمان لەبیربچێت كە پێش 2003 عیراق لە ژێر گەمارۆی ئابووریدا بوو كە زیانێكی گەورەی بە گەلی عیراق گەیاندبوو. بۆیە كاتێك كە ئێمە هاتین، عیراق ئەو عیراقە نەبوو كە كاتی بەجێمانهێشتبوو، ئەوەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە پێشتر هەواڵەكانی ناو عیراق نەدەگەیشتنە دەرەوە. بۆیە كەس پێشبینی ئەو زیانە زۆرەی نەدەكرد كە بەر عیراق كەوتبوو.

پێش 2003 هەموو لایەنە سیاسیەكانی عیراق پشتیوانیان لە گۆڕینی ڕژێم دەكرد، بەردەوام لە پەیوەندییەكانماندا لەگەڵ ووڵاتانی ئەوروپا و ئەمریكا داوای گۆڕینی ڕژێمی دیكتاتوریمان دەكرد، چونكە گەیشتبووینە ئەو بڕوایەی كە گەلی عیراق لە سایەی ئەو ڕژێمەدا ڕزگاری نابێت و لە سایەی ئەو ڕژێمەدا ژیانێكی ئاسایی نابێت. بەڵام پێش ئەوەی ئێمە بێین، هەندێ لێكتێگەیشتنمان لەگەڵ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ووڵاتانی ئەوروپا هەبوو كە دەبێت پرۆگرامی داهاتووی حكومەتی عیراق دەبێت لەلایەن خوودی عیراقیەكانەوە دابڕێژرێت و جێبەجێ بكرێت. بەڵام بە داخەوە كاتێك بەڕێز برێمەر بووە حاكمی عیراق یەكەمین كارێك كە كردی بریتی بوو لە هەوڵوەشاندنەوەی سوپای عیراق. ئەوەش كارێكی ژیرانە نەبوو، زیانێكی زۆری بە ڕەوشی عیراق گەیاند.

لە 2004 و 2005دا كە تیرۆر لە عیراق سەریهەڵدا هەموو شتێكی لەناوبرد، تیرۆر هیوا و ژێرخانی لە ناوبرد، لەو كاتەوە تاكو 2015 بە دەست تیرۆرەوە نەهامەتی زۆرمان چەشت، جاری وا هەبوو لە ڕۆژێكدا 25 بۆ 30 ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژكراو دەتەقینەوە، هەزاران كەس بوونە قوربانی، بەڵام گەلی عیراق سووربوو لەسەرئەوەی كە كار بكات ڕەوشی ژیانی باشتر بكات، تیرۆریستان یەك لەسەر سێی ووڵاتیان داگیركرد. شارە گەورەكانیان داگیركرد، ووڵاتیان وێرانكرد، تەلار و مزگەوت و كڵێساكان و زانكۆكان و قوتابخانەكان و نەخۆشخانەكان و یاریگاكانیان وێرانكرد، بەڵام لە 2018ەوە دۆخەكە گۆڕا..

هەموو لایەن و پارتە سیاسیەكان لە عیراق ئاشتی و ئاسایش و سەقامگیریان بۆ عیراق دەوێت، هەردوو گەلی كورد و عەرەب لەگەڵ پێكهاتەكانی تردا دیموكراسی بۆ عیراق و بەدیهێنانی مافەكانی كورد دەوێت لەگەڵ چەسپاندنی ئاشتی سەقامگیر بۆ عیراق.

ئێمە لە سەردەمی كاری ئۆپزسیۆندا بە هیچ شێوەیەك پەیوەندیمان لەگەڵ ووڵاتانی دراوسێ و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی نەبچڕاندووە و گەلی عیراق بە هەموو پێكهاتەكانیەوە ئارەزووی پەیوەندی دۆستانە دەكەن لەگەڵ هەموو لایەك. بۆیە لە پرسی ئاشتی و سەقامگیریدا ئێمە پەیوەندی بە هەموو وڵاتانی دراوسێوە دەكەین و واقیعی بارودۆخەكە دەخەینە بەردەمیان، ئەو كارەمان لەگەڵ ووڵاتانی عەرەبی و ئێران و توركیا و تەنانەت ووڵاتەكانی تریشدا كردووە ئەوەش لە ڕێگەی ناردنی نێردە و پێشوازیكردن لە نێردەكانیان. عیراق ووڵاتێكی دەوڵەمەندە و دراوسێی شەش ووڵاتین لەگەڵ هەندێكیشیان لە ئاو و كارەبا و كشتوكاڵ و لە باری ئاینیشەوە هاوبەشین، بۆیە ناتوانین ناوچەكەی خۆمان پشتگوێ بخەین، ئەگەر پەیوەندی دۆستانەمان لەگەڵیان نەبێت و هاریكاری لە نێوانمان نەبێت زیان بە ووڵات و گەلەكەشمان دەكات، ئێمە ڕۆڵێكی باشمان گێڕا لە نێوان ئێران و سعوودیە، من بۆ خۆم ڕۆڵم هەبوو لە نێوان ئازەربایجان و ئەرمینیا. ئێمە خۆمان بە بەشێك لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەزانین بۆیە دەبێت ئاشتی و سەقامگیریی و نەرمیمان هەبێت.

ئێمە لە ئێستادا ڕووبەڕووی كێشەی نوێ بووین، بۆ نموونە ژمارەی دانیشتوانی عیراق نزیكەی 50 ملیۆنە ئەوە كێشەیە. دەبێت پلانمان هەبێت، نزیكە لە 80% داهاتمان كە هەمووی داهاتی نەوتە بۆ خەرجكردنی مووچە تەرخان دەكرێت، هیچ ووڵاتێك نیە كاری وا بكات، ناشكرێت بۆ هەتاهەتایە بەردەوام بێت، بۆیە دەبێت هەنگاوی زیاتر بگرینە بەر بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشانە، بۆ ئەو كارەش ئێمە كەسانی لێهاتوو و شارەزامان هەیە و هەروەها دەبێت ڕاوێژ بەو ووڵاتانەش بكەین كە پێشتر ڕووبەڕووی ئەو كێشانە بوونەتەوە.

ئاواتەخوازم لە چەند ساڵی داهاتوودا چەند پرۆژە یاسایەكمان هەبێت بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی ووڵات، هەروەها بەهێزكردنی پەیوەندییەكانمان لەگەڵ كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، ئێستا هەلی زۆر هەیە بۆ ئەنجامدانی وەبەرهێنان لە عیراق، لە هەمان كاتدا پێمخۆشە هانی كەرتی تایبەت بدەین و ئاسانكاری باشتریان بۆ بكەین، ئەنجامدانی وەبەرهێنان لە سامانی مرۆیی عیراقدا شتێكی ئێجگار گرنگە، ئێستاشی لەگەڵ بێت هەندێك لەو یاسانەی كە حكومەت كاریان پێدەكات یاساكانی سەردەمی دیكتاتۆریەتن كە بەهایەكی ئەوتۆیان نییە و دەبێت پەرلەمان چارەسەری بكات، هەروەها ڕێككەوتن لەسەر مەسەلەی نەوت و غاز لە نێوان حكومەت و هەرێمی كوردستان بە جۆرێك كە زۆرترین سوود لە بەرهەمی نەوت و گاز وەربگرین.

پێموابێت تاوەكو ساڵی 2045 دەبێت كۆمەڵگەكەمان فێربكەین كە زۆر پشت نەبەستن بە نەوت لە هەمان كاتدا تاكەكان لە سیستەمێكی دیموكراتێكی ڕاستەقینەدا بیروڕای ڕاستەقینەی خۆیان دەرببڕن.

 

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، رایگەیاند، سەرۆکی ئەمریکا هەوڵدەدات بە بەڵێنی بەتاڵ و یاریی سیاسی، سەربەخۆیی و خۆشگوزەرانیی گەلی ئێران بکڕێت، بەڵام سەربەخۆیی وڵاتەکەیان بە هیچ ئیمتیازێک مامەڵەی پێوە ناکرێت.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران ئاماژەی بەوەدا کە ئەمڕۆ "چەکی کوشندەی دەستیان، بڵاوکردنەوەی نائومێدی و خۆبەکەم زانینە." وتیشی: "لە رێگەی میدیاوە هەوڵدەدەن بە گەنجان بڵێن کە بەبێ وابەستەبوون بە رۆژئاواوە، پێشکەوتن ئەستەمە، لە کاتێکدا دەستکەوتەکانی ئێران لە بوارەکانی ئەتۆمی، نانۆ، بایۆ، بەرگری و پزیشکیدا، ئەم درۆیە گەورەیەیان بەتاڵکردووەتەوە."

"دروشمی 'مردن بۆ ئەمریکا' رقێکی کوێرانە نییە"

قالیباف لەبارەی دروشمی "مردن بۆ ئەمریکا" وتی: "با وا نەزانن ئەم دروشمە بەخەیاڵ بەرهەمهێنراوە؛ بەڵکو لە یادەوەریی مێژوویی و ویژدانی گشتیی گەلی ئێرانەوە هەڵقوڵاوە. ئەم هاوارە، رەنگدانەوەی کینەی قوڵایی خەڵکە لەبەرامبەر سوکایەتی و ژێردەستەییدا، نەک دروشمی رقێکی کوێرانە."

وتیشی: "دروشمی مردن بۆ ئەمریکا، واتە مردن بۆ لۆژیکی دەسەڵاتخوازی، نەک مردن بۆ گەلان.

ئەمڕۆ سێشەممە، هاوپەیمانیی نیشتمانی لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ وەفدێکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، پشتیوانیی تەواوی خۆی بۆ سەرخستنی لیستی ٢٢٢ی یەکێتی لە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق راگەیاند.

لە کۆبوونەوەکەدا کە لە سلێمانی بەڕێوەچوو، وەفدی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە سەرۆکایەتیی سالار سەرحەد، لێپرسراوی پەیوەندییە کوردستانییەکان و شاندی باڵای هاوپەیمانیی نیشتمانی بە سەرۆکایەتیی کارزان لوقمان، سەرۆکی هاوپەیمانێتییەکە، ئامادەبوون.

لایەنەکان بە گرنگییەوە باسیان لە هەڵبژاردنی داهاتووی عیراق کرد و جەختیان لە پێویستیی پاراستنی سەنگ و یەکڕیزیی کورد لە بەغداد کردەوە.

هاوپەیمانیی نیشتمانی رایگەیاند، پاراستن و بەهێزکردنی پێگەی کورد لە بەغداد و ناوچەکە ئەرکێکی نیشتمانییە. هەروەها دووپاتیانکردەوە کە "ئەو هەنگاوە بۆ داهاتوویەکی گەشتر و بەهێزتر لە بەغداد، بە هێزی یەکێتی و سیاسەتی حەکیمانەی سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی دێتەدی."

ئەمڕۆ سێشەممە، سەعدی ئەحمەد پیرە، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لە هەولێر پێشوازیی لە وەفدێکی نوێنەرایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عیراق (یونامی) کرد و نیگەرانیی یەکێتیی لە بڕیاری حکومەتی عیراق بۆ کۆتاییهێنان بە ئەرکی یونامی لە وڵاتەکەدا دەربڕی.

لە دیدارەکەدا، کە فەیسەڵ کەریم خان برادۆستی، ئەندامی سەرکردایەتیی یەکێتی ئامادەی بوو، بارودۆخی سیاسیی عیراق و هەرێمی کوردستان و ئامادەکارییەکان بۆ هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی عیراق تاوتوێ کران.

وەفدی یونامی، بە سەرۆکایەتیی فرانسیسک لاناو، بەرپرسی یونامی لە هەرێمی کوردستان، ئەو قۆناغانەیان شیکردەوە کە بە هەماهەنگی لەگەڵ کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان گرتوویانەتەبەر، بۆ دڵنیابوون لە بەڕێوەچوونێکی پاک و سەرکەوتووانەی پرۆسەکە.

لەلایەن خۆیەوە، سەعدی ئەحمەد پیرە، وێڕای دەستخۆشی لە کارەکانی یونامی لە عیراق و هەرێمی کوردستان، نیگەرانیی خۆی بەرامبەر بڕیاری حکومەتی عیراق بۆ کۆتاییهێنان بە ئەرکی یونامی نیشاندا، کە بڕیارە لە کۆتایی ئەمساڵدا عیراق بەجێبهێڵن.

هەڤاڵ سەعدی پیرە هیوای خواست بەرپرسانی عیراق پێداچوونەوەیەک بەو بڕیارەدا بکەن، چونکە "تا ئێستاش عیراق و هەرێمی کوردستان پێویستیان بە یونامی و ئاژانسەکانی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان هەیە."

سەعدی ئەحمەد پیرە رایگەیاند، خواستی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ئەوەیە کە هەڵبژاردن لە کەشێکی ئارامدا بەڕێوەبچێت و زۆرترین دەنگدەر بەشداری بکەن بۆ دیاریکردنی نوێنەرانیان.

سەبارەت بە پرسی کورسیی کۆتاکانیش، تەئکیدی کردەوە کە "یەکێتی لەگەڵ ئەوەدایە نوێنەری کۆتاکان، ئەو کەسانە بن کە لەلایەن خودی کەمینەکانەوە هەڵدەبژێردرێن، بۆئەوەی ببنە دەنگ و رەنگی راستەقینەی نەتەوە و پێکهاتەکانیان."

بڕیارە سبەی، چوارشەممە، بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، سەردانی خانەقین بکات و لە وتارێکدا پەیامی یەکێتی بۆ هەڵبژاردنەکان و دانیشتووانی ناوچەکە رابگەیەنێت.

لە کەرنەڤاڵێکی جەماوەریدا کە لەژێر دروشمی "هێزی تۆین لە بەغداد" بەڕێوەدەچێت، کاندیدانی لیستی (٢٢٢)ی یەکێتی لە بازنەی دیالە-خانەقین دەناسرێنرێن.

وتارەکەی سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی کاتژمێر ٤ی دوانیوەڕۆ لە هۆڵی وەرزشیی خانەقین، بەرامبەر بینای قایمقامییەت، پێشکەش دەکرێت.

ئەمڕۆ سێشەممە، لە پەراوێزی دووەمین لووتکەی جیهانیی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی لە دەوحەی پایتەختی قەتەر، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق لەگەڵ ئاسف عەلی زەرداری، سەرۆک کۆماری پاکستان کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا، کە وەفدی یاوەری هەردوولاشیان ئامادەیبوون، پەیوەندییە دووقۆڵییەکان، رێگاکانی پەرەپێدانیان لە بوارە جیاجیاکاندا و دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکە و جیهان تاوتوێکران.

سەرۆک کۆمار لەتیف رەشید، جەختی لە پەرۆشیی عیراق بۆ پتەوکردنی پەیوەندییە دۆستانەکانی لەگەڵ پاکستان کردەوە و رایگەیاند، پێویستە هەماهەنگی لەسەر پرسە هاوبەشەکان بکرێت بۆ چەسپاندنی سەقامگیری و بەدیهێنانی گەشەپێدانی بەردەوام لە ناوچەکەدا.

لای خۆیەوە، سەرۆکی پاکستان خواستی وڵاتەکەی بۆ پەرەپێدانی پەیوەندییەکان و فراوانکردنی بوارەکانی هاریکاریی دوولایەنە و ئاڵوگۆڕی ئەزموونەکان دووپاتکردەوە و ستایشی رۆڵی گرنگی عیراقی کرد لە پتەوکردنی ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکەدا.

سەرۆک کۆمار، د. لەتیف رەشید داوای کۆتاییهێنان بە دەستدرێژییەکان بۆ سەر غەززە کرد و لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی خواست بەرپرسیارێتییەکانی خۆی لە ئەستۆ بگرێت بۆ دڵنیابوون لە گەیاندنی خۆراک و هاوکاریی پزیشکی بە گەلی فەلەستین.

هاوکات، سەرۆک کۆمار هەڵوێستی نەگۆڕی پاکستانی لە پشتیوانیکردنی دۆزی فەلەستین و مافە رەواکانیان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ بەرز نرخاند.

هەردوولا جەختیان لە گرنگیی پشتیوانیکردنی هەوڵەکان بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکان و بەهێزکردنی زمانی دیالۆگ کردەوە، بەشێوەیەک کە یارمەتیدەر بێت بۆ پتەوکردنی ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی.

هەروەها، هەردوو سەرۆک بیروڕایان لەبارەی بابەتەکانی کارنامەی لووتکەی جیهانیی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی ئاڵوگۆڕکرد و تەئکیدیان لەوە کردەوە کە بڕیارەکانی کۆنفرانسەکە یارمەتیدەر بن بۆ پاڵپشتیی کێشەکانی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی لەسەر ئاستی هەرێمی و جیهان.

گەڕان و پشکنینەکان لە ئیسرائیل بەردەوامە بۆ دۆزینەوەی مۆبایلی یفعات تۆمەر یەروشالمی، داواکاری گشتیی پێشووی سوپا، کە پۆلیس گومانی هەیە بە ئەنقەست فڕێیدابێتە دەریاوە بۆ ئەوەی دەستیان بە بەڵگەکان نەگات و نەزانن چی تێدایە.

رۆژنامە ئیسرائیلییەکان وێنەی ئۆپەراسیۆنەکانی گەڕانیان لە کەناری هاتسوک لە تەلئەبیب و تەنانەت لەناو ئاوی دەریاشدا بڵاوکردووەتەوە.

پێشتر ترسی ئەوە هەبوو کە ئەو بەرپرسەی پێشوو زیانی بەخۆی گەیاندبێت، بەهۆی ئەو لێکۆڵینەوەیەی کە لەسەر دزەپێکردنی گرتەیەکی ڤیدیۆیی کرابووەوە و کاردانەوەی گەورەی لە ئیسرائیل لێکەوتبووەوە. دواتر یەروشالمی بە زیندوویی دۆزرایەوە، بەڵام مۆبایلەکەی نەدۆزرایەوە.

بەپێی راپۆرتەکان، ناوبراو بە لێکۆڵەرانی وتووە کە بیری نایەت چی بەسەر مۆبایلەکەیدا هاتووە، لە کاتێکدا پۆلیس گومان دەکات رەنگە هەوڵی لەناوبردنی بەڵگەی دابێت کە لە دۆسیەکەدا لە دژی بەکاردەهێنرێت.

رۆژی دووشەممە، ئیسرائیل دەستگیرکردنی داواکاری گشتیی پێشووی سوپای راگەیاند، ئەمەش چەند رۆژێک دوای دەستلەکارکێشانەوەی و دانپێدانانی بەوەی کە نووسینگەکەی گرتەیەکی ڤیدیۆیی دزەپێکردووە کە تێیدا سەربازان دەستدرێژی دەکەنە سەر دەستگیرکراوێکی فەلەستینی لە زیندانێکی سەربازیدا لە ساڵی 2024.

دزەپێکردنی ڤیدیۆی ئەشکەنجەدان:

سوپا رۆژی هەینی رایگەیاندبوو، یەروشالمی لە چوارچێوەی لێکۆڵینەوەیەکی رەسمیدا دەستی لەکارکێشاوەتەوە کە لەسەر دزەپێکردنی ڤیدیۆی ئەشکەنجەدانی دەستگیرکراوێک بە چاوبەستراوی لە بنکەی سدی تێمان کرابووەوە. بەپێی نامەی دەستلەکارکێشانەوەکەی، داواکارە گشتییەکە دانی بەوەداناوە کە فەرمانگە یاساییەکەی ساڵی رابردوو ڤیدیۆکەی داوەتە میدیاکان.

لە مانگی شوباتی رابردوودا، پێنج سەربازی یەدەگ بە تۆمەتی خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ دەستگیرکراوێکی فەلەستینی لە تەموزی 2024 تۆمەتبار کران، کە بەهۆی "توندوتیژییەکی زۆرەوە" توشی "برینی سەخت" بووبوو، لەوانە شکانی پەراسوەکانی و کونبوونی سییەکانی.

ئیتامار بن گڤیر، وەزیری ئاسایشی نیشتمانیی ئیسرائیل، رایگەیاند: "رێککەوتن کراوە کە دەزگای زیندانەکان وریایی زیاتر بنوێنێت بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتیی دەستگیرکراوەکە." هەروەها جەختی لە "گرنگیی بەڕێوەچوونی لێکۆڵینەوەکان بە شێوەیەکی زۆر پیشەییانە بۆ دەرخستنی راستیی تەواوی دۆسیەکە کردەوە، کە بووە هۆی هەڵمەتێکی شێواندن دژی سەربازانی سوپای ئیسرائیل."

بەپێی میدیاکانی ئیسرائیل، دادگایەک لە تەلئەبیب بڕیاریداوە تا نیوەڕۆی رۆژی چوارشەممە بە دەستبەسەرکراوی بمێنێتەوە.

دەستەی پەخشی ئیسرائیلی بڵاویکردەوە، داواکاری گشتیی پێشوو رووبەڕووی چەندین تۆمەت بووەتەوە، لەوانە "فێڵکردن، خیانەت لە ئەمانەت، خراپ بەکارهێنانی پۆست، رێگریکردن لە دادپەروەری و ئاشکراکردنی زانیاری لەلایەن فەرمانبەرێکی گشتییەوە."

کەناڵی 12ی ئیسرائیلیش بڵاویکردەوە، پۆلیس گومانی هەیە کە داواکاری گشتیی پێشوو نیازی خۆکوشتنی نەبووە، بەڵکو رووداوی دیارنەمانەکەی دروستکردووە بۆ ئەوەی لە مۆبایلەکەی رزگاری بێت، کە پێیان وایە زانیاریی هەستیاری تێدایە.

 

سەرۆكی مەهەپە دەڵێت، پێویستە كۆمیسیۆنی ئاشتی سەردانی ئۆجەلان بكات، چونكە ئۆجەلان بەڵێنەكانی جێبەجێكردووە و دەبێت گوێی لێبگیرێت.

دەوڵەت باخچەلی سەرۆكی پارتی نەتەوە پەرستی توركیا "مەهەپە" لە پەرلەمانی توركیا قسەی بۆ فراكسیۆنەكەی كرد و رایگەیاند، مەهەپە ئامادەیە سەردانی ئۆجەلان بكات و كۆبوونەوەش لەگەڵیدا پرۆسەی ئاشتی بەهێزتر دەكات.

وتیشی، ئۆجەلان هەموو بەڵێنەكانی جێبەجێكردووە و دەبێت كۆمیسیۆنی ئاشتیش گوێی لێبگرێت، هەنگاوەكانی كۆمیسیۆنی ئاشتی و برایەتیش بەرەو كۆتایی دەڕوات و دەبێت بە دەستورێكی دیموكراسییانە پرۆسەی ئاشتی مسۆگەر بكرێت.

باخچەلی لەسەر نێوانی ئۆجەلان و دەمیرتاش وتی، هیچ كێشەیەك نییە و ئەوانەی دەیانەوێت نێوانیان تێكبدەن ئەجێندای دەرەكین، ئازادكردنی دەمیرتاشیش خێری بۆ توركیا دەبێت.

دادگای ئەوروپا تانەیەكی توركیای بۆ مانەوەی دەمیرتاش لە زیندان رەتكردەوە، دەمیرتاشیش دەڵێت، بڕیارەكەی دادگای ئەوروپا بۆ 86 ملیۆن هاووڵاتی گرنگە.

دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، تانەیەكی توركیای رەتكردەوە كە داوای پێداچوونەوەی بە بڕیاری ئازادكردنی سەڵاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆكی پێشوتری "هەدەپە" كردبوو، دادگاكە جەختیشیكردووەتووە، بنەماكانی بڕیاری دەستگیركردنی دەمیرتاش كۆنكرێتی نەبووە و هیچ پەیوەندییەك لە نێوان روداوەكانی 2014 و تۆمەتەكان لە دژی دەمیرتاش نەبووە، دەستگیركردنەكەش دەستوەردانێكی سیاسی بووە.

سەڵاحەدین دەمیرتاشیش لە پەیامێكدا رایگەیاندووە، بڕیارەكەی دادگای ئەوروپا نەك تەنها بۆ ئەو، بەڵكو بۆ 86 ملیۆن هاووڵاتی توركیا گرنگە.

وتیشی، دەركردنی یاسای برایەتی لە هەموو بابەتێك بەنرخترە و دەبێت دەركردنی یاساكەش ببێتە هۆی بەهێزكردنی ئەو كارە كۆمەڵایەتی و ئابوری و یاساییانەی ئەنجام دەدرێن.

پارتی یەكسانی و دیموكراسیی گەلان "دەم پارتی"ش لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، دەستگیركردنی دەمیرتاش بە هۆكاری سیاسی بەردەوامە و بە لەبەرچاوگرتنی چەندین بڕیاری دادگای ئەوروپاش، دەبێت دەستگیركراوانی دۆسیەی كۆبانێ‌ ئازاد بكرێن.

 

شاناز ئیبراهیم ئەحمەد پەیامێکی هاوخەمی بۆ کۆچی دوایی هۆگر شاڵی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، گەلەکەمان ئەندازیارێکی لێوەشاوە و دەوڵەتمەدارێکی راستەقینەی لەدەستدا.

 

 دەقی پەیامی هاوخەمی خانمی یەکەمی عیراق بۆ کۆچی دوایی هۆگر حەمە فەرەج شاڵی:

 

بەبیستنی هەواڵی ماڵئاوایی یەکجارەکی (هۆگر حەمە فەرەج شاڵی)، زۆر غەمباربووم.

 

بەکۆچی دوایی ئەم کەسایەتییە دڵسۆزە، گەلەکەمان ئەندازیارێکی لێوەشاوە و دەوڵەتمەدارێکی راستەقینەی لەدەستدا. پرسەو سەرەخۆشی لەخێزان و کەسوکارەکەی ئەکەم، هاوبەشی خەم و پەژارەیانم.

 

خواى گەورە لەکۆچکردوو خۆش بێت، وجێگەی بەهەشت بێت، سەبرو ئارامی بەهەمووان ببەخشێت و ئەمە دوایین ناخۆشیمان بێت.

قوباد تاڵەبانی، لێپرسراوی مەکتەبی سکرتارییەتی سەرۆک مام جەلال پێشوازیکرد لە عوسمان بایدەمیر، سیاسەتمەداری ناسراوی باکوری کوردستان و سەرۆکی پێشووی شارەوانی دیاربەکر و پێکەوە تاوتوێی رەوشی ناوچەکە و پرۆسەی ئاشتییان کرد لە تورکیا.

لە کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ لە هەولێر بەڕێوەچوو، باس لە رەوشی ناوچەکە کرا، لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی بە ئاماژەدان بە دواین گۆڕانکارییەکان رایگەیاند، دوای ساڵانێکی زۆر لە شەڕ و ئاڵۆزی ناوچەکە پێویستیی بە سەقامگیری و هەنگاونان بەرەو ئاوەدانی و گەشەسەندن هەیە، هەربۆیە لە بەرژەوەندی هەموو گەلانی ناوچەکەیە کە بە ئەزمون وەرگرتن لە رابردوو کێشەکان لە رێگەی دیالۆگ و بە شێوەیەکی ئاشتییانە چارەسەر بکەن.

لە بەشێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا باس لە هەنگاوەکانی پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا کرا. لەمبارەیەشەوە لێپرسراوی مەکتەبی سکرتارییەتی سەرۆک مام جەلال پشتیوانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی بۆ سەرخستنی پرۆسەکە دووپات کردەوە و هەردوولاش هیوایان خواست پرۆسەکە بە شێوەیەک بچێتەپێش کە لە بەرژەوەندی هەردوو گەلی کورد و تورکدابێت.

لە کەرنەڤاڵێکی جەماوەریدا بۆ پشتیوانیکردن لە کاندیدانی لیستی "یەکێتیی خەڵکی نەینەوا"، بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، وتارێکی  پێشکەشکرد و رایگەیاند، "شانازی بە خوێن و مێژووی موسڵەوە دەکەین."

سەرۆک بافڵ لە وتارەکەیدا ئاماژەی بەوەکرد، "کەم شار هێندەی موسڵ ئازاری بینیوە" و هاوڵاتیانی نەینەوا نەهامەتیی زۆریان چەشتووە، بەڵام جەختیشی کردەوە کە "قاعیدە و داعش نەیانتوانی موسڵ بڕوخێنن." راشیگەیاند، "پێویستە خەڵکی موسڵ لە نوێبوونەوەی عیراقدا هاوبەش بن، چونکە بەبێ سەقامگیریی موسڵ، عیراق سەقامگیر نابێت."

بافڵ جەلال تاڵەبانی رایگەیاند، "یەکێتی پڕۆژەی هەیە بۆ نوێبوونەوەی نەینەوا" و پێویستە پرۆسەی نۆژەنکردنەوەی موسڵ خێراتر و باشتر بکرێت. ئاماژەی بەوەشکرد، "گەنجانی موسڵ داینەمۆی ئاوەدانکردنەوەی پارێزگاکەن" و پێویستە گرنگیی زیاتر بە زانکۆی موسڵ بدرێت.

سەبارەت بە پێکەوەژیانی پێکهاتەکانیش وتی: "نەینەوا نموونەی چەپکە گوڵەکەی سەرۆک مام جەلالە" و "یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پاڵپشتیی هەموو لایەنەکانی نەینەوا دەکات."

سەرۆکی یەکێتی پەیامێکی تایبەتی ئاڕاستەی ئێزدییەکان کرد و وتی: "خەبات دەکەین بۆ ئەوەی خوشک و برا ئێزدییەکانمان سەربەرزانە بژین و دەمانەوێت بە ئازادی بگەڕێنەوە زێدی خۆیان." هەروەها جەختی لەوەشکردەوە کە "پێویستە هەموو ئاوارەکان بگەڕێنەوە ناوچەکانی خۆیان."

لە کۆتایی وتارەکەیدا، بافڵ جەلال تاڵەبانی رایگەیاند: "نەینەوا شوێنی ئەجێندای هیچ لایەن و وڵاتێک نییە" و دووپاتیکردەوە، "ئێمە بڕوامان بە دادپەروەرییە، نەک تۆڵەکردنەوە."

نەتانیاهۆ پشتیوانی لە یاسای لەسێدارەدانی دیلە فەلەستینییەکان دەکات و حەماسیش داوای جوڵەی نێودەوڵەتی دەکات

بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، پشتیوانیی خۆی بۆ پڕۆژەیاسایەک دەربڕی کە رێگەخۆشکەرە بۆ سەپاندنی سزای لەسێدارەدان بەسەر دیلە فەلەستینییەکاندا. لە بەرامبەریشدا، بزوتنەوەی حەماس داوای هەنگاوی بەپەلەی نێودەوڵەتی دەکات بۆ راگرتنی ئەو پڕۆژەیاسایە.

بڕیارە رۆژی چوارشەممە، لیژنەی ئاسایشی نیشتمانی لە کنێست (پەرلەمانی ئیسرائیل) دەنگ لەسەر پڕۆژەیاسای لەسێدارەدانی دیل و راگیراوە فەلەستینییەکان بدات.

رۆژی دووشەممە، گاڵ هیرش، بەرپرسی حکومیی دۆسیەی بارمتەکان، لەبەردەم لیژنەی ئاسایشی نیشتمانی رایگەیاند کە ناتانیاهۆ "پشتیوانی لە یاساکە دەکات." گاڵ هیرش وتی: "هەڵوێستی سەرۆک وەزیران، کە پێش کۆبوونەوەکە قسەم لەگەڵدا کرد، پشتیوانیکردنی پڕۆژەیاساکەیە."

پێشتر گاڵ هیرش دژایەتیی خۆی بۆ پڕۆژەیاساکە راگەیاندبوو کاتێک هێشتا بارمتەی زیندوو لە کەرتی غەززە مابوون، بەڵام بە لیژنەکەی راگەیاند، "ئێستا کە هەموویان گەڕاونەتەوە، من کۆتایی بە دژایەتییەکەم دەهێنم."

لە لایەکی دیکەوە، ئیتامار بن گڤیر، وەزیری ئاسایشی نیشتمانیی ئیسرائیل رایگەیاند: "تێڕوانینەکان گۆڕاون و هەمووان دان بەوەدا دەنێن کە یاسای سزای لەسێدارەدان بۆ چەکدارەکان دەتوانێت ببێتە هۆی رێگری."

ئەو وەزیرە راستڕەوە توندڕەوە وتیشی: "ئەو ساتەی چەکدارێک کە تاوانی کوشتنی ئەنجامداوە، بزانێت رووبەڕووی یاسای سزای لەسێدارەدان دەبێتەوە، هیچ گومان و دوودڵییەکی نامێنێت." بن گڤیر جەختی لەوەشکردەوە: "دەبێت ئەمە ئەرکێکی ناچاری بێت، نەک بەدەست دادگا بێت، تا هەر چەکدارێک بیەوێت کەسێک بکوژێت، بزانێت تەنها یەک سزا چاوەڕێی دەکات: لەسێدارەدان."

کاردانەوەی حەماس:
لە بەرامبەر ئەم هەنگاوانەدا، بزوتنەوەی حەماس لە راگەیەندراوێکدا داوای کرد:

• "داوا لە نەتەوە یەکگرتووەکان و دامەزراوە مافپەروەرەکان دەکەین بەپەلە بجوڵێن بۆ راگرتنی پڕۆژەیاسای لەسێدارەدانی دیلە فەلەستینییەکان."
• "داوای پێکهێنانی لیژنەی نێودەوڵەتی دەکەین بۆ چوونەناو زیندانەکان و ئاگاداربوون لە رەوشی دیلە فەلەستینییەکان و ئاشکراکردنی ئەو کارە قێزەونانەی تێیدا ئەنجام دەدرێن."

 

دەستەی دەستپاکی فیدراڵی رایگەیاند، توانیویانە بەڕێوەبەری وێستگەیەکی حکومیی دابەشکردنی سوتەمەنی لە پارێزگای نەینەوا دەستگیربکەن، بەهۆی بەهەدەردانی پارەی "فرۆشتنی بەرهەمە نەوتییەکانی وێستگەکە".

دەستەی دەستپاکی لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، تیمێکی بەڕێوەبەرایەتیی لێکۆڵینەوەی نەینەوا، چوونەتە یەکێک لە وێستگە حکومییەکانی دابەشکردنی سوتەمەنی لە پارێزگاکە و دوای لێکۆڵینەوە و وردبینی، بۆیان دەرکەوتووە کە بەڕێوەبەری وێستگەکە زیاتر لە (330,824,500) سێسەد و سی ملیۆن دیناری لە پارەی فرۆشتنی بەرهەمەکانی وێستگەکە بۆ مانگەکانی ئاب، ئەیلول و تشرینی یەکەمی ئەمساڵ بەهەدەرداوە.

لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوەشکراوە، تۆمەتبارەکە ئەو بڕە پارەیەی نەخستووەتە سەر هەژماری کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکان - لقی نەینەوا، سەرەڕای ئەوەی چەندین جار بە نووسراوی رەسمی داوایان لێکردووە پارەکە بگەڕێنێتەوە.

دەستەی دەستپاکی ئەوەشی خستەڕوو، دوای وەرگرتنی وتەی تۆمەتبارەکە و بەدەستهێنانی بڕیاری دادوەر، تیمەکە دەستیان بە پشکنینی ماڵی تۆمەتبارەکە کردووە و لە ماڵەکەیدا دەستیان بەسەر بەشێک لە پارە بەهەدەر دراوەکە، لەگەڵ چەندین مۆر و تۆمار و بەڵگەنامەی تایبەت بە دەرکردنی سوتەمەنی بۆ وێستگەکە و دوو کارتی ماستەرکاردی تایبەت بە تۆمەتبارەکەدا گرتووە.

لە کۆتاییدا، دەستەکە رایگەیاندووە کە پەڕاوی رەسمی بۆ ئۆپەراسیۆنەکە رێکخراوە و لەگەڵ تۆمەتبارەکە و کەلوپەلە دەستبەسەرداگیراوەکاندا، رەوانەی بەردەم دادوەری دادگای لێکۆڵینەوەی تایبەت بە دۆسیەکانی دەستپاکی لە نەینەوا کراوە، کە بڕیاری راگرتنی داوە بەپێی حوکمەکانی مادەی (315) لە یاسای سزادان.