هەواڵەکان
محەمەد خالید حەنەفی، وەزیری فەرمان بە چاکە و نەهی لە خراپە لە حکومەتی تاڵیبان، رەخنە نێودەوڵەتییەکانی دژ بە توندکردنی یاساکانی پۆشینی جلوبەرگی ژنان لە شاری هیرات رەتکردەوە و رایگەیاند: ئەم رێوشوێنانە بۆ "پاراستنی کەرامەتە" و پێچەوانەی پروپاگەندەی میدیاکان، ئەمانە رێسای تاڵیبان نین بەڵکو "فەرمانی خودان".
ئەم لێدوانانەی وەزیری تاڵیبان لە کاتێکدایە کە لە سەرەتای مانگی حوزەیرانی رابردووەوە، پۆلیسی ئادابی ئەو وڵاتە کەمپینێکی توندی بۆ دەستبەسەرکردنی ئەو ژنانە دەستپێکردووە کە پابەندی پۆشینی باڵای تەواو (حیجاب و نیقاب) نین، ئەمەش ترس و دڵەڕاوکێیەکی زۆری لەناو ژناندا دروستکردووە.
بەپێی راپۆرتەکان، ئەم بڕیارە نوێیانە کاریگەریی نەرێنی راستەوخۆیان لەسەر ژیانی رۆژانە و کەرتی ئابووری هیرات جێهێشتووە، خاوەن دوکان و شۆفێران دەڵێن بازاڕ بە تەواوی کز بووە، چونکە زۆربەی ژنان لە ترسی دەستبەسەرکردنیان لەلایەن پۆلیسی ئادابەوە، مانەوەیان لە ماڵەوە هەڵبژاردووە و تەنها بۆ کاری زۆر پێویست نەیەنە دەرەوە.
وتەبێژی سوپای ئێران دەڵێت، دەستبەرداری گەروی هورمز نابن و بەرپرسیارێتی هەر جۆرە تێپەڕبوونێكیش لەو گەروە لە ئەستۆی ئێراندایە.
محەممەد ئەكرەمی نیا وتەبێژی سوپای ئێران رایگەیاند، تەنها رێگە بۆ كردنەوەی گەروی هورمز رێزگرتنە لە مافەكانی گەلی ئێران و پابەندبوونی ئەمریكا بە بڕگەكانی یاداشتنامەی لێكتێگەیشتن بۆ كۆتایی هێنان بە شەڕ.
وتیشی، ئەمریكا هەوڵ دەدات بە دەستوەردانی نەگونجاو رێڕەوێكی نادروست لە باشوری گەروی هورمز بچەسپێنێت، ئەوەش پێچەوانەی ئەو لێكتێگەیشتنەیە كە لە نێوان ئێران و ئەمریكا ئیمزاكراوە و بووەتە هۆی نائارامی بۆ ناوچەكە.
وتەبێژی سوپای ئێران ئاماژەی بەوەشكردووە، بەپێی یاداشتی لێكتێگەیشتن، بەرپرسیارێتی هەر جۆرە هاتووچۆ و تێپەڕبوونێك لە گەروی هورمزدا خراوەتە ئەستۆی ئێران، ئیرانیش هەوڵ دەدات لەگەڵ عومان، بگاتە لێكتێگەیشتن و رێوشوێنی هاوبەش لە ناوچەكەدا جێگیر بكات.
جەختیشیكردووەتەوە، ئێران بەپێی ئەو بڕگانەی لە لێكتێگەیشتنەكەدا هاتووە، بەرگری لە مافەكانی خۆی دەكات و پێویستە ئەمریكاش دەست لە دەستوەردانی ناوچەكە هەڵبگرێت و ملبدات بۆ ناوەڕۆكی لێكتێگەیشتنەكە، ئاسایشی وڵاتانی ناوچەكە لەبەرچاو بگرێت.
رێباز بێرکۆتی، ئەندامی سەرکردایەتی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە میانی بەشداریکردنی لە بەرنامە(پرسی رۆژ) رایگەیاند: هەموو لایەنە کوردییەکان لە خەمی هەرێمی کوردستاندان، بەڵام کاتێک مژارەکە دەگاتە سەر شێوازی کارکردن، پڕۆژەی جێبەجێکردنی ئەجێندای حکومەت و دابەشکردنی پۆستەکان، لێکتێگەیشتنەکان دەگۆڕێن.
بێرکۆتی لەبارەی دروستبوونی گرژییەکان و هاوپەیمانێتییەکەیان لەگەڵ نەوەی نوێ ئاماژەی بەوە کرد: هیچ رێگرییەکی یاسایی یان شەرعی نییە بۆ ئەوەی هەر لایەنێکی سیاسی، پێش هەڵبژاردن یان دوای راگەیاندنی ئەنجامەکان هاوپەیمانی لەگەڵ هێزێکی تردا بکات.
ئەو ئەندامەی سەرکردایەتی یەکێتی جەختی لە ئامادەیی لایەنەکەی بۆ گفتوگۆ کردەوە و ئاشکرای کرد: برایانی یەکگرتووی ئیسلامی و بەتایبەت مامۆستا سەلاحەدین بەهادین هەوڵێکی باشیان داوە؛ پێشبینی دەکرێت لە چەند رۆژی داهاتوودا کۆبوونەوەی سەرجەم ئەو هێزە سیاسییانە بکرێت کە خاوەن فراکسیۆنن لە پەرلەمانی کوردستان، هاوکات ئەگەری سازدانی کۆبوونەوەیەکی سێقۆڵیش لەئارادایە بۆ ئەوەی هەموو لایەک بە بەرپرسیارێتییەوە ئەرکی سەر شانی خۆیان جێبەجێ بکەن.
لە كۆبوونەوەی وڵاتانی بەخشەر سەر بە یەكێتیی ئەوروپا لە برۆكسل، دەستپێشخەرییەكی نێودەوڵەتی بە ناوی تیمی غەززە بە بڕی 883.6 ملیۆن یۆرۆ راگەیاند، كە دەكاتە زیاتر لە یەك ملیار دۆلار، بۆ پشتگیریكردنی ئاوەدانكردنەوەی كەرتی غەززە.
بەپێی راگەیەنراوێكی كۆمیسیۆنی ئەوروپاش، ئەو دەستپێشخەرییە لەلایەن كۆمیسیۆنەكە و زیاتر لە 12 وڵاتەوە پشتیوانی دەكرێت، لەوانەش، ئیسپانیا، ئەڵمانیا، دانیمارك و بەریتانیا، جگە لە دامەزراوە داراییە نێودەوڵەتییەكانی وەك بانكی جیهانی و بانكی ئەوروپا بۆ وەبەرهێنان.
ئاماژە بەوەشكراوە، پرۆژەكە سەرنج دەخاتە سەر نۆژەنكردنەوەی ژێرخانی سەرەكی كەرتی غەززە، وەك تۆڕەكانی ئاو و ئاوەڕۆ، كەرتی تەندروستی و لادانی پاشماوەی خانوو و باڵەخانە روخاوەكان، بەپێی خەمڵاندنەكانی نەتەوە یەكگرتووەكانیش، ئاوەدانكردنەوەی كەرتی غەززە پێویستی بە نزیكەی 70 ملیار دۆلارە.
دوای ئەوەی لە سەرەتای ئەم مانگەدا قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم لەگەڵ کۆمپانیای جێبەجێکاری پڕۆژەی ئاوی گۆپتەپە – چەمچەماڵ کۆبووەوە، ئەمڕۆ لە سەردانێکی مەیدانیی و لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ چۆنییەتی بەڕێوەچوونی کارەکانی پڕۆژەکەی کرد.
قوباد تاڵەبانی لەکاتی گفتوگۆ لەگەڵ سەرپەرشتیار و ئەندازیارانی پڕۆژەکە رایگەیاند، دانیشتووانی چەمچەماڵ و تەکیە و ئاغجەلەر و گوندەکانی ئەو دەڤەرە ساڵانێکی زۆرە بە دەست کێشەی کەمئاوییەوە دەناڵێنن، هەربۆیە ئەم پڕۆژەیە ئەولەوییەتی ئێمەیە و بە هەر نرخێک بێت، دەبێت لە وادەی دیاریکراوی خۆیدا تەواو بکرێت و بخرێتە خزمەتی دانیشتووانی ئازیزی دەڤەرەکەوە.
جێگری سەرۆک وەزیران، پشتیوانی خۆشی بۆ کۆمپانیای جێبەجێکار دووپات کردەوە و جەختی کردەوە هەموو هاوکارییەکیان پێشکەش دەکات بۆ دابینکردنی پێداویستییەکان و رێگە نادات کارکردن لە پرۆژەکەدا پەکی بکەوێت.
پڕۆژەی ئاوی گۆپتەپە – چەمچەماڵ بە گوژمەی 139 ملیارد دینار لە ساڵی 2024وە کەوتووەتە بواری جێبەجێکردنەوە و تا ئێستا نزیکەی 50٪ کارەکانی تەواو بووە. بە تەواوبوونی پڕۆژەکە جگە لەوەی کێشەی کەمئاوی چەمچەماڵ و تەکیە و ئاغجەلەر و ژمارەیەکی بەرچاو لە گوندەکانی ناوچەکە بە یەکجاری چارەسەر دەبێت، کەرتی کشتوکاڵیش لە سنورەکە دەبووژێنێتەوە و زیاتر لە 30 گوند لە پڕۆژەکە سوودمەند دەبن.
بە 19 کەشتیی جەنگیی، ئەمریکا ئامادەکارییەکانی بۆ سەپاندنەوەی گەمارۆیەکی دەریایی توند بەسەر ئێراندا دەکات و لە ئێوارەی ئەمڕۆوە سەرجەم ئەو کەشتییە بازرگانییانە دەکاتە ئامانج کە مامەڵە لەگەڵ بەندەرەکانی تاراندا دەکەن.
لێپرسراوێکی ئەمریکی بە رۆژنامەی "واشنتۆن پۆست"ی راگەیاندووە، واشنتۆن لە ئێستادا 19 کەشتیی جەنگیی زەبەلاحی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێگیر کردووە. ئەم هەنگاوە هێزێکی ئاگرینی بێپێشینە بە ئەمریکا دەبەخشێت بۆ جێبەجێکردنی ئەو گەمارۆ دەریاییەی کە بەسەر ئێراندا سەپاندوویەتی.
رۆژنامەکە ئاشکرایکردووە، ئەو هێزە دەریاییەی ئەمریکا کە لە ناوچەکە جێگریرکراون بریتین لە، دوو کەشتی فڕۆکەهەڵگری گەورە بە ناوەکانی "یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵن" و "یو ئێس ئێس جۆرج ئێچ دەبلیو بوش"، لەگەڵ 13 کەشتی هێرشبەر و تێکشکێنەر و چەند کەشتییەکی دیکە.
بەپێی راپۆرتی رۆژنامەکە، گەمارۆ نوێیەکەی ئەمریکا بۆ سەر ئێران لە سەعات ٤ی ئێوارەی ئەمڕۆ سێشەممە (بە کاتی ئەمریکا) دەستپێدەکاتەوە، کە تێیدا سەرجەم ئەو کەشتییە بازرگانییانە دەکرێنە ئامانج کە روو لە بەندەرەکانی ئێران دەکەن یان لێیانەوە دەردەچن.
لە ماوەی گەمارۆدانی پێشوودا، هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا رێگرییان لە زیاتر لە 140 کەشتیی بازرگانی کردووە یان ناچاریان کردوون بگەڕێنەوە، تەنانەت تەقە لە ژووری بزوێنەری نۆ کەشتی کراوە بۆ پەکخستنیان، دوای ئەوەی رەتیانکردووەتەوە فەرمانەکانی ئەمریکا جێبەجێ بکەن.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، داوای قەرەبووی دارایی لە شەش وڵات دەکات لە بەرانبەر ئەوەی پێی دەڵێت پاراستنیان لە هەڕەشەکانی ئێران و پاسەوانیکردنی گەروی هورمز.
ترەمپ لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بەوەی کێ بە دیاریکراوی قەرەبووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکاتەوە، دوای ئەوەی ئاماژەی بەوە کردبوو: ئەمریکا کرێ لە بەرانبەر پاراستنی گەروی هورمز وەردەگرێت، پەیامەکەی بە شێوەیەکی راستەوخۆ ئاراستەی پایتەختەکانی کەنداوی عەرەبی کرد و وتی: بۆ نموونە، سعودیە، ئیمارات، قەتەر، بەحرێن، کوێت و ئیسرائیل.
ترەمپ وتیشی: ئێمە پارەیەکی زۆر بۆ ئەم وڵاتە دەوڵەمەندانە خەرج دەکەین، بۆیە لە بەرا نبەر ئەو پاراستنەدا قەرەبوو لەو وڵاتانە وەردەگرین کە یارمەتی پاراستنیان دەدەین. سەیری ئەم پێنج وڵاتە بکەن؛ ئەم ناوچەیە بە بەشێکی زۆر دەوڵەمەندی جیهان دادەنرێت.
ترەمپ لە قسەکانیدا تیشکی خستە سەر لایەنی سەربازی و ستراتیژی، بەوەی کە: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پارەکانی لە بەرانبەر پاسەوانیکردنی گەروی هورمزدا دەستدەکەوێت، کە پێش دەستدرێژییەکانی ئەمریکا و سەهیۆنیزم بۆ سەر ئێران، لە بنەڕەتدا کراوە و ئارام بووە.
کاتێک لەلایەن یەکێک لە دەزگاکانی راگەیاندنەوە پرسیاری لێکرا سەبارەت بەو لایەنەی کە بە دیاریکراوی تێچووی ئەم کارە بە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەدات، بە تایبەت دوای جەختکردنەوەی لەسەر ئەوەی کە ئەمریکا باجی پاراستن وەردەگرێت، ترەمپ میکانیزمی پارەدانەکەی دەستنیشان نەکرد، بەڵام بە هێنانەوەی ناوی ئەو پێنج وڵاتەی ناوچەکە دەرگاکەی بە کراوەیی هێشتەوە.
پێشتریش ترەمپ رایگەیاندبوو: ئەگەری زۆرە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکات، و پێویستە قەرەبوو بکرێتەوە لە بەرانبەر بەڕێوەبردنی ئەم رێڕەوە ئاوییە گرنگەدا.
بەڕێوەبەرایەتی پاسپۆرتی پارێزگای سلێمانی ئاگادارییەکی بەپەلە ئاراستەی هاووڵاتییان دەکات و رایدەگەیەنێت، بەهۆی پشووی رەسمی ئەمڕۆ سێشەممە 14ی تەمموز، گۆڕانکاری لە کاتی سەرە ئەلیکترۆنییەکاندا کراوە.
بەپێی ڕاگەیەندراوی بەڕێوەبەرایەتییەکە، بڕیارەکان بەم شێوازەی خوارەوە دەبن: سەرجەم ئەو نۆرە ئەلیکترۆنییانەی کە بۆ ئەمڕۆ سێشەممە دیاریکرابوون، بە هەمان کاتی پێشوویان دەگوازرێنەوە بۆ رۆژی یەکشەممەی داهاتوو، رێکەوتی 19ی تەمموز، هەروەها ئەو هاووڵاتییانەی کە کاتی سەرەکەیان بۆ دوای کاتژمێر 12:00ی نیوەڕۆ داناوە، پێویستە لە رۆژی یەکشەممەدا رێک کاتژمێر 12:00 لە ناو بەڕێوەبەرایەتی پاسپۆرتی سلێمانی ئامادە بن بۆ راییکردنی مامەڵەکانیان.
ئەمڕۆ رێوڕەسمێكی تایبەت بۆ گۆڕینی ناوی فڕۆكەی نێودەوڵەتی سلێمانی بۆ فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی جەلال تاڵەبانی بەڕێوەدەچێت.
وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن بڵاویكردەوە، لەسەر داواكاری بەڕێوەبەرایەتی گشتی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی، رەزامەندی سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران وەرگیرا، بۆ گۆڕینی ناوی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی بۆ فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی جەلال تاڵەبانی.
سەرۆك مام جەلال رۆڵێكی سەرەكی و یەكلاكەرەوەی هەبوو لە دامەزراندن و هێنانەدیی پڕۆژەی فڕۆكەخانەیەكی نێودەوڵەتی لە سلێمانی، لە سەرەتای ساڵی 2000 بڕیاریدا فڕۆكەخانەكە دروستبكرێت، لە ساڵی 2003 كاركردن لە پڕۆژەكە دەستپێكرد و دوای تەواوبوونیشی لە 21ی تشرینی یەكەمی 2005 یەكەم گەشتی ئاسمانیی بەرەو شاری عەمانی پایتەختی ئوردن ئەنجامدرا.
کەشناسیی هەرێم ئاشکرایدەکات، ئەمڕۆ و سبەینێ پلەکانی گەرما لە سەرجەم ناوچە جیاجیاکان روو لە نزمبوونەوە دەکەن.
بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان پێشبینییەکانی کەشوهەوای بۆ 48 سەعاتی داهاتوو بڵاوکردەوە و رایگەیاند، پلەکانی گەرما لە ناوچە جیاجیاکانی هەرێم بەراورد بە رۆژانی رابردوو ڕوو لە نزمبوونەوە دەکەن.
بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمان بە تەواوی ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما بە بەراورد بە دوێنێ یەک بۆ دوو پلەی سیلیزی نزم دەبنەوە، هاوکات ئاراستەی با بەرەو باکوری رۆژئاوا دەبێت و خێراییەکەی لەسەرخۆ بۆ مامناوەند دەبێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، سبەینێ چوارشەممە ئاسمان بە ساماڵی دەمێنێتەوە، بەڵام لە کاتەکانی بەیانی تا دوای نیوەڕۆ ئەگەری بەرزبوونەوەی تۆزێکی کەم لە ناوچەکانی باشوری هەرێم و ئیدارەی گەرمیاندا هەیە.
کەشناسی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، پلەکانی گەرما کەمێکی تر نزمبوونەوە بەخۆیانەوە دەبینن بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر: 42 پلەی سیلیزی
پیرمام: 37 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 41 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە:43 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ: 42 پلەی سیلیزی
دهۆک: 40 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 41 پلەی سیلیزی
ئاکرێ:41 پلەی سیلیزی
گەرمیان:45 پلەی سیلیزی
سۆران: 40 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران:33 پلەی سیلیزی
خولێكی نوێی دانوستان لەنێوان ئیسرائیل و لوبنان لە رۆمای پایتەختی ئیتاڵیا دەستپێدەكات و بڕیارە دوو رۆژ بخایەنێت.
بەپێی زانیارییەكانی میدیا عەرەبییەكان، ئەمڕۆ خولێكی نوێی دانوستانە راستەوخۆكانی نێوان لوبنان و ئیسرائیل لەسەر ئاستی باڵیۆزان لە رۆمای پایتەختی ئیتاڵیا دەستپێبكات و ماوەی دوو رۆژ بەردەوام بێت كە شەشەم خولی دانوستانەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە دەبێت و راستەوخۆش بە سەرپەرشتی ئەمریكادا دەبێت، كە ئامانج لێی گەیشتنە بە رێككەوتنێك بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕ و چەكداماڵینی حزبوڵا و كشانەوەی قۆناغ بە قۆناغی سوپای ئیسرائیل لە باشوری لوبنان و جێگیركردنی سوپای لوبنان لە دوو ناوچە.
سەرۆكایەتی لوبنانیش رایگەیاندووە، وەفدی وڵاتەكەی رێنمایی كراوە پێش هەر گفتوگۆیەك، داوای كشانەوەی دەستبەجێی سوپای ئیسرائیل لەو دوو ناوچەیە بكات.
حزبوڵای لوبنانیش رایگەیاندووە، بە توندی لە دژی ئەو رێككەوتنە دەوەستێتەوە و بەهیچ شێوەیەك پابەندی نابێت.
مۆبایلە زیرەکەکان دەبنە سیخوڕ بەسەر خاوەنەکانیانەوە؛ ئێران کەمپینێکی بەرفراوان بۆ چاودێریکردنی سوپای ئەمریکا لە ناوچەکە دەستپێدەکات و سێنتکۆمیش لە مەترسیی دزەکردنی زانیاریی سەربازەکانی هۆشداریدەدات.
لە سێبەر و چوارچێوەی گرژی و پێكدادانە سەربازییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران، چەند راپۆرتێکی میدیایی ئاشکرایان کردووە، کێبڕکێ و ململانێی دیجیتاڵی نێوان هەردوو وڵات گەیشتووەتە ئاستێکی نوێ، بە شێوەیەک ئێران کەمپینێکی رێکخراوی بۆ چاودێریکردن و شوێنپێهەڵگرتنی مۆبایلی ئەو سەربازە ئەمریکییانە دەستپێکردووە کە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا جێگیرکراون.
رۆژنامەی "فاینانشاڵ تایمز"ی بەریتانی بڵاویکردەوە، ئێران سود لەو داتا و زانیارییە جوگرافیانە وەردەگرێت کە لەلایەن ئەپڵیکەیشنە بازرگانییەکان و تۆڕەکانی ریکلامی دیجیتاڵییەوە کۆدەکرێنەوە، ئەمەش بە مەبەستی چاودێریکردنی وردی جوڵە و شوێنی مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا.
چاودێری بەبێ پێویستی بە هاککردن
بەپێی راپۆرتەکە، ئەم جۆرە سیخوڕی و چاودێریکردنە پێویستی بە هاککردنی راستەوخۆی سیستمە سەربازییە پارێزراوەکانی ئەمریکا نییە، بەڵکو تەنها پشت بە کۆکردنەوەی زانیاریی ئاسایی ئەو ئەپ و خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییانە دەبەستێت کە سەربازەکان رۆژانە لەسەر مۆبایلە تایبەتەکانیان بەکاریان دەهێنن، ئەمەش یارمەتی تاران دەدات وێنەیەکی روون و دروستی لەسەر شێوازی ژیانی رۆژانە، رێڕەوی هاتوچۆ و شوێنی کۆبوونەوەی هێزە ئەمریکییەکان دەستبکەوێت.
ئەم پەرەسەندنە ترس و دڵەڕاوکێی زۆری لای لایەنە ئەمنییەکان دروستکردووە سەبارەت بە بەکارهێنانی داتا بازرگانییەکان بۆ مەرامی هەواڵگری و سەربازی.
هۆشدارییەکانی سێنتکۆم
لەلای خۆشیەوە فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' پێشتر هۆشداریی دابوو لە ئەگەری بەکارهێنانی داتای ئەپڵیکەیشنە بازرگانییەکان لەلایەن نەیارەکانیانەوە بۆ چاودێریکردن یان بەئامانجگرتنی هێزەکانیان لە ناوچەکانی ململانێدا، بە تایبەت لە کەنداو و گەروی هورمز کە گرژییەکان تێیدا لە لوتکەدان.
تائێستا لایەنە رەسمییەکانی ئێران هیچ لێدوانێکیان لەسەر ئەم راپۆرتە نەداوە، هاوکات وەزارەتی جەنگی ئەمریکاش 'پنتاگۆن' هیچ زانیارییەکی زیاتری لەسەر قەبارەی ئەم کەمپینە سیخوڕییە و کاریگەرییەکانی لەسەر ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی ئاشکرا نەکردووە.
ئەم روداوە تیشک دەخاتە سەر ئاستەنگە ئەمنییە نوێیەکانی بەردەم سوپا مۆدێرنەکان لە سەردەمی جەنگی دیجیتاڵیدا، کە تێیدا مۆبایلە زیرەکەکان و ئەپڵیکەیشنە مەدەنییەکان بوونەتە مەترسییەکی گەورەی ئەمنی بۆ سەر ژیانی سەربازان.
کەمپینی هێرشی (SS7 Pings) چییە؟
بەپێی ئەو داتایانەی کە لەلایەن پڕۆژەی توێژینەوەی 'Mobile Surveillance Monitor' ـەوە دراونەتە فاینانشاڵ تایمز، تۆڕەکانی مۆبایلی ناوچەکە تووبەڕووی شەپۆلێکی بەرفراوان لە ناردنی داواکاریی گوماناوی بوونەتەوە کە پێی دەوترێت "SS7 pings".
پڕۆتۆکۆلی SS7 سیستمێکی کۆنە لە تۆڕەکانی پەیوەندیدا کە رێگە دەدات بە دیاریکردنی شوێنی نزیکەیی ئەو مۆبایلانەی کە هێڵی "رۆمینگ" (Roaming) بەکاردەهێنن کاتێک لە دەرەوەی وڵاتی خۆیانن.
چاودێرانی ئەمنی توانیویانە شوێنپێی ئەم داواکارییە سیخوڕییانە هەڵبگرن و بەشێکیان بەستراونەتەوە بە "کۆمپانیایەکی مۆبایلی ئێرانییەوە"، ئەمەش وەک پەنجەمۆرێک وایە کە بیسەلمێنێت هێرشەکە لەلایەن ئێرانەوە کراوە.
یاسادانەران و کۆنگرێس هۆشداریدەدەن
ئەم بابەتە بووەتە هۆی نیگەرانییەکی توند لە کۆنگرێسی ئەمریکا. سیناتۆری دیموکراتەکان "رۆن وایدن" (Ron Wyden)، کە مێژوویەکی دوورودرێژی هەیە لە هۆشداریدان لەسەر مەترسییەکانی کڕینی داتای بازرگانی لەلایەن وڵاتانی ترەوە، بە رۆژنامەکەی راگەیاندووە :ئەمە یەکەمجارە لە جەنگێکی راستەقینەدا نەیارەکانی ئەمریکا داتای بازرگانیی شوێنپێهەڵگرتن بەکاربهێنن بۆ بەئامانجگرتنی راستەوخۆی هێزەکانمان."
ئەمە یەکەمجار نییە کە تەکنەلۆجیای مەدەنی دەبێتە مەترسی بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا، لە ساڵی 2018دا، دوای ئەوەی ئەپڵیکەیشنی وەرزشیی ناسراوی "Strava" نەخشەیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا شوێنی راکردن و راهێنانی بەکارهێنەرانی دیاری دەکرد، بەهۆیەوە شوێنی ورد و نەخشەی ناوخۆیی چەندین بنکەی سەربازیی نهێنیی ئەمریکا لە سوریا و ئەفغانستان بۆ رای گشتی ئاشکرا بوو، لەو کاتەوە، وەزارەتی جەنگی ئەمریکا بەکارهێنانی سەعاتی زیرەک و جی پی ئێسی لە زۆربەی ناوچە هەستیارەکاندا قەدەغە کردووە، بەڵام دۆسیەی مۆبایلە شەخسییەکان هێشتا وەک گەورەترین درزی ئەمنی ماوەتەوە.
لە چوارچێوەی سەردانەکەیدا بۆ واشنتۆن، سەرۆک وەزیرانی عیراق لەگەڵ نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا کۆبووەوە و تێیدا پەرەپێدانی پەیوەندییە ئابورییەکان و رۆڵی سەرەکی بەغداد بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکانی ناوچەکە تاوتوێ کران.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆک وەزیرانی عیراق بڵاویکردەوە، ئێوارەی دوێنێ دووشەممە عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، لە شوێنی مانەوەی خۆی لە واشنتۆنی پایتەختی ئەمریکا، پێشوازی لە "تۆم باراک" نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا بۆ عیراق کرد.
لە دیدارەکەدا چەندین پرسی گرنگی پەیوەندیدار بە پەیوەندییەکانی نێوان بەغداد و واشنتن تاوتوێ کران.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆک وەزیرانی عیراق ئاشکرایکرد، لە کۆبوونەوەکەدا پەیوەندییە دوقۆڵییەکان و ئاسۆکانی هاوکاریی هاوبەش و پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان عیراق و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تاوتوێکرا
ئەوەشی خستەڕوو، لە تەوەرێکی تردا پێداچوونەوە بە رەوتی پەیوەندییە ئابورییەکانی نێوان هەردوو وڵات و ئەو گەشەسەندنەی لەم دواییانەدا بەخۆیانەوە بینیوە گفتوگۆی لەبارەوە کرا، لەگەڵ گەڕان بەدوای رێگاکانی فراوانکردنی هاوبەشیی ئابوری.
هەر کۆبوونەوەکەدا، هەردوولا باسیان لە دواین پێشهات و پەرەسەندنەکانی ناوچەکە کرد و جەختیان کردەوە لەسەر گرنگیی پاڵپشتیکردنی ئەو هەوڵانەی کە ئامانجیان بەهێزکردنی ئاسایش و سەقامگیری و کەمکردنەوەی گرژییەکانە.
هەر لە دیدارەکە رۆڵی سەرەکی عیراق کە دەتوانێت بیگێڕێت لە لێک نزیککردنەوەی دیدگاکان و بەشداریکردن لە هێورکردنەوەی بارودۆخی ناوچەکەدا خرایە بەرباس.
ئەمریکا شەپۆلێکی نوێی هێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر چەندین ئامانجی سەربازی لە ئێران راگەیاند.
سوپای ئەمریکا بە رەسمی رایگەیاند، هێزەکانیان شەپۆلێکی نوێی هێرشە ئاسمانییان بۆ سەر چەندین بنکە و ئامانجی سەربازی لە ناوخۆی ئێران بە سەرکەوتوویی کۆتایی پێهێناوە.
فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' بەیانیی ئەمڕۆ سێشەممە لە راگەیەنراوێکدا لە هەژماری رەسمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ئێکس" بڵاویکردەوە: "لە ئۆپراسیۆنێکی تایبەتدا کە پێنج سەعاتی خایاندووە، هێزەکانی ئەمریکا توانیویانە چەندین ئامانجی سەربازی لە ناوچە جیاجیاکانی ئێران بە وردی بپێکن."
بەپێی راگەیەنراوەکەی سێنتکۆم، ئەو ناوچە و شارانەی کە کراونەتە ئامانج بریتین لە، بوشەهر، چابەهار، جاسک، کۆنارەک، دورگەی ئەبو موسا و بەندەر عەباس.
سێنتکۆم ئەوەشی خستەڕوو، ئامانجی سەرەکیی ئەم هێرشانە، بۆ "بەردەوامبوون لە لاوازکردن و تێکشکاندنی تواناکانی تارانە لە هێرشکردنە سەر کەشتییە بازرگانییەکان لە ئاوەکانی ناوچەکەدا."
سوپای پاسداران رایگەیاند، ناوەندی كۆنترۆڵی ئاسمانی دەستەی پێنجەمی دەریایی ئەمریكایان لەناوبردووە.
سوپای پاسداران سەبارەت بە هێرشەكانی ئەمریكا بۆسەر وڵاتەكەی لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بۆ ئەوەكردوە، لە قۆناغی دووەمی هێرشەكاندا، ناوەندی كۆنترۆڵكردن و چاودێریكردنی بەلەمە بێسەرنشینەكان لە بەحرین و سیستمێكی راداری ئاگاداركردنەوەی پێشوەختەی سی رام لەناوبراون.
راشیگەیاندووە، بە هێرشێكی موشەكی و فڕۆكەی بێفڕۆكەوان ناوەندی كۆنترۆڵكردن و چاودێریكردنی بەلەمەكان بەتەواوی لەناوبراون.
جەختی لەوەشكردوەتەوە، لە بەردەوامی هێرشەكانی ئەمریكا، وەڵامدانەوەی هاوشێوە بەردەوامە.
وتەبێژی بارەگای خاتەمولئەنبیا دەڵێت، بە هیچ شێوەیەك رێگە نادەن ئەمریكا دەستوەردان لە بەڕێوەبردنی گەرووی هورمزدا بكات.
ئیبراهیم زولفەقاری، وتەبێژی بارەگای خاتەمولئەنبیا رایگەیاند، بەرپرسیارێتی هەموو نائارامییەكان و پەرەسەندنی جەنگ لە ناوچەكەدا، دەكەوێتە ئەستۆی ئەمریكا و ئەو وڵاتانەی هاوكاری دەكەن.
وتیشی، هاوكاری هەندێك لە وڵاتانی ناوچەكە بووەتە هۆی ئەوەی مەترسی پەرەسەندنی جەنگ لە سەرانسەری ناوچەكەدا زیاد بكات، لەسەر ئەو بنەمایەش بەهیچ شێوەیەك رێگە بە ئەمریكا نادەن دەستوەردان لە بەڕێوەبردنی گەروی هورمزدا بكات.
لە بەشێكی تری پەیامەكەیدا هۆشداری بە وڵاتانی ناوچەكە دەدات و دەڵێت، سەركردەی وڵاتانی ناوچەكە هەر جۆرە هاوكاریی و پشتیوانی لۆجستی لە سوپای ئەمریكا، بە واتای جەنگ دژی سەروەری و ئاسایشی ئێران دادەنرێت، لە ئەگەری پەرەسەندنی جەنگ لە ناوچەكەدا، ئاگری شەڕەكە هەموو وڵاتانی ناوچەكە دەگرێتەوە.