قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکوەزیران پێشوازیکرد لە لى جۆن ئيل، باڵيۆزى نوێى كۆرياى باشوور و پێکەوە گفتوگۆیان کرد لەبارەی چۆنییەتی پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان کۆریای باشوور و هەرێمی کوردستان.

لە دەستپێکی کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ دووشەمە بە ئامادەبوونی سێنچول لیم، کونسوڵی گشتیی کۆریای باشوور لە هەرێم بەڕێوەچوو، هەڵسەنگاندن کرا بۆ ئەنجامەکانی هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق. جێگری سەرۆکوەزیران هیوای خواست حکومەتی نوێی عیراق بەزوویی پێکبهێنرێت و تیایدا مافەکانی هەموو پێکهاتەکان پارێزراوبێت.

قوباد تاڵەبانی هاوکارییەکانی حکومەتی کۆریای باشووری بۆ هەرێمی کوردستان بەرز نرخاند و رایگەیاند کۆریای باشوور دەتوانێت رۆڵێکی کاریگەرتر لە پرۆسەی گەشەپێدانی ئابوری هەرێمی کوردستاندا بگێڕێت بە تایبەتیش کە هەرێم پێویستیی بە ئەزمونی دەوڵەمەندی کۆریا هەیە لە بواری گەشەپێدانی کەرتە جیاوازەکان.

لە تەوەرێکی دیکەدا باس لە بەڕێوەچوونی کۆبوونەوەیەک کرا لە ماوەکانی داهاتوودا کە تیایدا گفتوگۆ دەکرێت لەبارەی بەشداریی ستراتیژیی کۆریای باشوور لە پرۆسەی گەشەپێدانی هەرێمی کوردستاندا.

قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، ئەمڕۆ دووشەمە، لە هەولێر پێشوازی لە وەفدێکی ئەنجومەنی بازرگانیی ئەمریکا – کوردستان کرد بە سەرۆکایەتی دەیڤد تەفوری و رایگەیاند، حکومەتی هەرێم ئامادەیە هەموو کارئاسانییەک پێشکەش بە کۆمپانیا ئەمریکییەکان بکات.

لە کۆبوونەوەکەدا، گفتوگۆ لەبارەی چۆنیەتی پەرەپێدانی پەیوەندییە بازرگانییەکانی نێوان ئەمریکا و هەرێمی کوردستان کرا. قوباد تاڵەبانی جەختی لەوە کردەوە کە هەرێمی کوردستان خوازیارە کۆمپانیا ئەمریکییەکان بەشدارییەکی گەورەتر و کاریگەرتریان لە پرۆسەی گەشەپێدانی ئابوریی هەرێمدا هەبێت.

تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکە تایبەت بوو بە پرسی نەوت و گاز. لەمبارەیەوە، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران روونیکردەوە کە پێویستە لەم خولەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقدا پەلە بکرێت لە پەسەندکردنی یاسای نەوت و گاز، بە جۆرێک کە کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغدا یەکلابکاتەوە و دەسەڵاتە دەستورییەکانی هەرێمی کوردستان لەبەرچاو بگرێت.

قوباد تاڵەبانی دووپاتیشیکردەوە، ئەولەویەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەوەیە کە گازی سروشتی لە خزمەتی هاووڵاتیان و گەشەپێدانی بونیادی پیشەسازی و ئابوریی کوردستاندا بەکاربهێنرێت.

 

دادگاى فیدراڵى بڕیاریدا بە کۆتایی هێنان بە کارەکانی خولى پێنجەمى ئەنجومەنى نوێنەرانی عیراق و بەمەش حکومەتی ئێستای عیراق دەبێتە حکومەتی کاربەڕێکەر.

ئەمڕۆ دادگای فیدراڵی عیراق كۆبووەوە و لەسەر داوای سەرۆك كۆمار لێكدانەوەی بۆ ماددەی 56ـی دەستور كرد سەبارەت بە چارەنووسی دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێكردن. 
دادگای فیدراڵی بڕیاریدا بە كۆتاییهێنان بە كارەكانی خولی پێنجەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق و لەمەبەدوا هەر كارێك بكات نادەستوری و نایاسایی دەبێت، حكومەتی ئێستای وڵاتەكەشی كرد بە كاربەڕێكەر، تا ئەو كاتەی حكومەتی نوێ پێكدەهێنرێت. 
 هەروەها دادگای فیدراڵی بڕیاریدا دەسەڵاتی د.لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق بمێنێتەوە ، وەك بەشێك لە دەسەڵاتی جێبەجێكردن و تا خولی نوێی ئەنجومەنی نوێنەران دەستبەكاردەبێت.

به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی حه‌ج و عومره‌ی كوردستان رایگەیاند، گەشتی وشکانیان نابێت بۆ ساڵی ئایندە و تێچوی  حەجکردنیش بۆ هەر کەسێک حەوت ملیۆن و  100 هەزار دینارە، ئاماژەیان بەوەشکردوە؛ ئەو هاووڵاتیانەی دوێنێ ناویان هاتوەتەوە دەتوان لە سبەینێوە سەردانی نووسینگه‌كانی حه‌ج و عومرە بکەن بە مەبەستی تەواوکردنی مامەڵەکانیان.

ئەمڕۆ دووشەممە، به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی حه‌ج و عومره‌ی كوردستان، راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە  و تێیدا تێچوی حەجکردنی ئاشکرا کردوە و ئەو هاووڵاتییانەیشی کە دوێنێ لە تیروپشکەکەدا ناویان هاتوەتەوە ئاگادار دەکاتەوە.

به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی حه‌ج و عومرە راشیدەگەیەنێت؛  به‌ پێی ئه‌و داتای له‌ ژمێریاری حه‌ج و عومره‌ وه‌رگیراوه‌ ئه‌مساڵ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌ بڕه‌ پاره‌یه‌كی باش پاڵپشتی پرۆسه‌ی حه‌جی كردووه‌ به‌مه‌به‌ستی كه‌مكردنه‌وه‌ی تێچووی حه‌ج له‌سه‌ر هاووڵاتیان، هاوشێوەی ساڵانی رابردوو.

لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژەیان بەوەشکردوە؛ ئه‌مساڵ گه‌شتی وشكانی له‌ هه‌رێمی كوردستان بۆ حەجخوازان نابێت و تەواوی ئەو کەسانەی ناویان هاتوەتەوە بۆ حەج  لە هەرێمی کوردستان بە گەستی ئاسمانی گەشت دەکەن.

سه‌باره‌ت به‌ پێداویستییه‌كانیش بۆ دەستپیکردنەوەی مامەڵەکان،  بەڕێوەبەرایەتییەکە، ئاگاداری ئەو کەسانە دەکاتەوە کە ناویان هاتوەتەوە پێویسته حەوت ملیۆن و 100 هەزار دینار ئاماده‌ بكه‌ن، له‌گه‌ڵ پاسپۆرت و هه‌ریه‌ك له‌ كۆپی ره‌نگاوڕه‌نگی پاسپۆرت و كارتی نیشتیمانی و كارتی زانیاری، کە هەموویان لەیەک لاپەرەدا کۆپی کرابن.

حەج و عومرەی هەرێم هۆشداریشیداوە؛ دوا کات بۆ وەرگرتنی پارە و مامەڵەکانیان رۆژی پێنج شه‌ممه‌یە کە دەکاتە رێکەوتی27-11-2025.

 

 

ئەمڕۆ دووشەممە، دادگای تاوانەکانی داکا، کە پایتەختی بەنگلادیشە سزای لە سێدارەدانی بۆ  شێخ حەسینە، سەرۆک وەزیرانی پێشوی وڵاتەکەی دەرکرد بە تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی و ناوبراویش کە لە ئێستادا لە هیندستانە تۆمەتەکان رەت دەکاتەوە.

لە بڕیارەکەی دادگادا هاتووە؛ سەرۆک وەزیرانی پێشوو بە سێ تاوان تۆمەتبارە، هاندان بۆ کوشتن، فەرمانی کوشتن و هاندان بۆ ئەنجامدانی تاوانێک بۆ سەرکوتکردنی دڕندانەی خۆپیشاندەران، بە تاوانبار ناسێندراوە.

دادگا دەشڵێت؛ هەموو ئەو هۆکارانەی کە پێویستن بۆ دەستنیشانکردنی تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی لەم تاوانانەدا هەیە و دادگا پابەندە  بە دەرکردنی یەک سزا ئەویش لە سێدارەدانە.

شێخ حەسینەی تەمەن 78 ساڵ، هاوینی رابردوو دوای چەند هەفتەیەک نائارامی، وەک سەرۆک وەزیرانی بەنگلادیش بەرەو هیندستان هەڵات و لە ئێستادا لەوێ پەنابەرە.

ناوبراو  تۆمەتەکان رەتدەکاتەوە و رایگەیاندوە؛ ناترسێت لە دادگایەکی دروست و بێ لایەندا رووبەڕووی تۆمەتەکان ببێتەوە کە دراونەتە پاڵی و حکومەتی کاتی وڵاتەکەشی خستوەتە ژێر پرسیارەوە  و پێی وتون؛ با کەیسەکەی ببرێتە دادگای تاوانە نێودەوڵەتییەکان لە لاهای.

  ئەو شانازی بە کارەکانیەوە دەکات لە حکومەتەکەیدا لە بوارەکانی مافەکانی مرۆڤ و گەشەپێدان، دەڵێت؛ لەو بوارەدا زۆرترین کاریان کردوە.

کەشناسی رێژەی باران بارینی 24 سەعاتی رابردوی لە شار و ناوچەکانی هەرێم بڵاوکردەوە و بە گوێرەی داتاکان، لە نێوان پارێزگاکاندا لە  سلێمانی زۆترین باران باریوە و لە کەرکوکیش کەمترین رێژەی بارانبارین تۆمارکراوە،  خانەقینیش تاکە ناوچەیەکە هیچ بڕە بارانێکی لێ نەباریوە.

ئەمڕۆ دووشەممە، بەڕێوەبەرایەتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێم رێژەی بارانبارینی 24 سەعاتی رابردوی بڵاوکردەوە و بە گوێرەی داتاکان لە سنوری مێرگەسور 72 ملم و لە سنوری نازەنینیش 64.5 ملم باریوە، لە خانەقینیش هیچ بڕە بارانێک نەباریوە و لە ناحەییەی مەیدانیش کە سەر بە قەزای کەلارە تەنها یەک ملم باریوە.

بە گوێرەی داتاکانی کەشناسی کە لە سەعات نۆی دوێنێ بەیانی تا نۆی ئەمڕۆ تۆمارکراون، لە پارێزگاکانی هەولێر 5.8 ملم، لە سلێمانی 21.8ملم، لە دهۆکیش 8.1ملم و لە کەرکوکیش کەمترینە لە چاو شارەکانی هەرێم کە تەنها 1.2 ملم بارانباریوە.

بەڕێوەبەرایەتییەکە پێشبینیشی کردوە؛ لە 48 سەعاتی داهاتوودا  بارانبارنی تێدانییە و پلەکانی گەرماش کەمێک نزمدەبنەوە.

دەروازەی نیودەوڵەتی زێت رایگەیاندوە؛ بەهۆی درووستبوونی کێشەیەکی تەکنیکی، هاووڵاتییان و گەشتیاران ئاگادار دەکەنەوە دەروازەی نێودەوڵەتی (زێت _ دەرەجیک) بۆ ماوەیەکی کاتی دادەخرێت هاتوجۆکردن لێوەی دەوەستێت، ئاماژەیان بەوەشکردوە کێشە تەکنییکیەیکە لە دیوی تورکیاوەیە نەک هەرێم.

ئەمڕۆ دووشەممە، دەروازەی نیودەوڵەتیزێت راگەیاندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛ هاووڵاتییان و گەشتیاران ئاگاداردەکەنەوە، دەروازەکە بۆ ماوەیەکی کاتی بەهۆی دروستبوونی کێشەیەکی تەکنیکیە بۆ سیستەمی دەروازەی دەرەجیک لە دیوی تورکیا دادەخرێت.

ئاماژەیان بەوەشکردوە؛ لە دیوی سنووری هەرێمی کوردستان (زێت) هیچ کێشەی نییە و هەوڵەکانیش بەردەوامن بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە.

راگەیاندنی دەروازەکە ئەوەشیان خستوەتەروو، لەگەڵ چارەسەرکردنی کێشەکە هەمووان ئاگادار دەکەنەوە.

دەروازەی  زێت دەکەوێتە سنووری ئیدارەی سۆران و لە نێوان هەرێمی کوردستان و تورکیا دایە، یەکێکە لە دەروازە نێودەوڵەتیەکان  و لە ساڵی 2023وە  بە رەسمی کراوەتەوە.

هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا رایگەیاند، بوونی تورکیا لە سوریا "تەواو ئاساییە"، ئاماژەی بەوەشکرد، تورکیا لە روانگەیەکی تەسکی بەرژەوەندی خۆیەوە مامەڵە ناکات، بەڵکو لە روانگەی مێژووی ستراتیژیەوە  مامەڵە دەکات.

هاکان فیدان لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ یەکێک لە کەناڵەکانی وڵاتەکەی رایگەیاندوە ، "تورکیا لە روانگەیەکی تەسکی بەرژەوەندی خۆیە مامەڵە ناکات، بەڵکو لە روانگەی مێژووی ستراتیجی خۆی و هاوئاهەنگی لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی تەواوی ناوچەکەدا مامەڵە دەکات، بونی سوپای وڵآتەکەشی لە سوریادا بە مەبەستی سەقامگیریە لە ناوچەکەدا.

ئاماژەی بەوەشکردوە، پەیوەندیان لەگەڵ واشنتۆن بەردەوامە  سەبارەت بە یەکخستنی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) لەگەڵ سوپای سوریادا و جەختیکردوەتەوە لە پێویستی کۆتاییهێنان بە هەموو جۆرە داگیرکارییەک  کە هەڕەشە لە یەکپارچەیی خاکی سوریا بکات.

وەزیری دەرەوەی تورکیا ئاماژەی بەوەدا کە دانوستانەکانی نێوان دیمەشق و هێزەکانی سوریای دیموکرات بۆ ماوەیەکی کاتی راگیراون بەهۆی دەستوەردانی ئیسرائیل لە باشووری سوریادا و وەزیرەکەی تورکیا راشیگەیاندوە؛ ئامانجی تورکیا رێزگرتنە لە یەکپارچەیی خاک و سەروەری سوریا.

پێشتریش فیدان رایگەیاندبوو کە پێشبینی دەکەن دانوستانەکانی نێوان هێزەکانی  هەسەدەو حکومەتی کاتی سوریا بگاتە قۆناغێکی پێشکەوتوو.

سەعید خەتیب زادە، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت، سەرباری هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل، بەڵام پرۆگرامی ئەتۆمی وڵاتەکەی سەلامەتە. 

سەعید خەتیب زادە لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ تۆڕی سی ئێن ئێنی ئەمریكی دانی بەوەداناوە، كە بۆردومانەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل زیانی گەورەیان بە ژێرخان و ئامێر و بیناكانیان گەیاند، بەڵام جەختی لەوەشكردەوە كە پرۆگرامی ئەتۆمی وڵاتەكە سەلامەتە و كاردەكەن بۆ پاراستنی.

هەڵسەنگاندنەكەی خەتیب زادە لەكاتێكدایە، عەباس عیراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاندبوو، لە ئێستادا پیتاندنی یۆرانیۆم ناكەن، چونكە دامەزراوەكانی پیتاندنی یۆرانیۆم رووبەڕووی هێرش بوونەتەوە.

تا ئێستاش بە وردی ئەو زیانانە ئاشكرانەكراون، کە لە جەنگی 12 رۆژەی نێوان ئیران و ئیسرائیل بەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران کەوت.

 

تەڤگەری ئازادیی کە دوای خۆهەڵوەشاندنەوەی "پەکەکە" دروست بوون، رایگەیاندوە؛ لە 16ـی تشرینی دووەمی، کە دەکاتە دوێنێ ئەو هێزانەیان، کە لە زاپ بوون و مەترسیی شەڕیان لەسەر بوو کشاندوەتەوە بۆ ناوچە جیاوازە گونجاوەکان، ئاماژەیان بەوەشکردوە ، باوەڕیان وایە ئەم هەنگاوەیان هاوکاریی چارەسەری پرسی کورد و ئاشتی لە تورکیا دەکات.

تەڤگەری ئازادیی کوردستان راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە؛ لە 26ـی تشرینی یەکەم کە لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەنووسییدا رایانگەیاند  25 گەریلایان لە سنوورەکانی تورکیاوە کشاونەتەوە بۆ هەرێمەکانی پاراستنی میدیا، و لەو شوێنانەی مەترسی شەڕیان لەسەرە لەسەر سنوور، ڕێوشوێنی دژە شەڕ دەگرینەبەر.

ئاماژەیان بەوەشکردوە لەو کاتەوە بە پشتبەستن بەو کارانەی ئۆرگانەکانی پەیوەندیدار ئەنجامیانداوە، لە هەرێمی زاپ گەیشتووینەتە ئەنجامێکی گرنگ و لە ئێوارەی دوێنێوە 16ـی تشرینی دووەم، هێزەکانیان لە هەرێمی زاپ کە مەترسی شەڕی تێدابوو کشانەوە بۆ ناوچە جیاوازە گونجاوەکان و  لە دۆخی ئێستادا مەترسی شەڕ لە ناوچەی ئاماژەپێکراودا بە تەواوی نەماوە.

تەڤگەری ئازادی دەشڵێت؛ دوای کشانەوەی هێزەکانی گەریلایان بەهۆی مەترسی شەڕ لەناو سنوورەکانی تورکیاوە، ئەم خۆگونجاندن و کشانەوەیە لە هەرێمی زاپ بووەتە بەشدارییەکی پراکتیکی گرنگ لە سەرکەوتنی پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیکی رێبەر عەبدوڵا ئۆجالان و ئیرادەی ئەوان بۆ پرۆسەکە نیشان دەدات.

جەختیشیان کردوەتەوە؛ لەو بڕوایەدان کە ئەم هەنگاوە نوێیەیان خزمەت بە چارەسەری پرسی کورد و ئاشتی و دیموکراتیزەکردنی تورکیا دەکات.

دەستەی پەخشی ئیسرائیل بڵاویکردوەتەوە، حەماس کار لەسەر گواستنەوەی چەکەکانی دەکات بۆ ئەو وڵاتانی پاڵپشتی دەکەن بە نهێنی، بە ئامانجی گواستنەوەی بە قاچاخ بۆ شوێنە ستراتیژییەکان، دەستەکە ئەوەشی خستوەتەروو، ئەم کارەی حەماس ئامادەکارییە بۆ ئەگەری ناچارکردنیان بە چەک دانان.

دەستەی پەخشی ئیسرائیل راپۆرتێکی بڵاوکردوەتەوە و ئاماژەی بەوەکردوە؛ بزووتنەوەی حەماس ئامادەکاری دەکات بۆ ئەگەری  ناچارکردنی بە رادەستکردنی چەکەکانی و ماوەی دوو هەفتەیە چەکەکان دەگوازێتەوە بۆ وڵاتانی پاڵپشت، بە ئامانجی گواستنەوە و بە  قاچاخبردنی بۆ شوێنە ستراتیژییە جیاوازەکان و بەکارهێنانەوە لەکاتی پێویستدا.

دەستەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو لە کاتێکدا قۆناغەکانی داهاتووی پلانەکەی دۆناڵد ترەمپ چەکداماڵینی حەماس لەخۆدەگرێت، بەڵام بزوتنەوەکە لە چەند هەفتەیەکە دەستیکردووە بە کۆکردنەوەی چەک لە ئەفریقا و یەمەن و وڵاتانی دیکەی پشتگیریی حەماس.

لە راپۆرتەکەدا ئەوەش هاتووە؛ ئەم هەوڵەی حەماس لە کاتێکدایە کە هەموو لایەنەکان باس لە چەکداماڵینی حەماس دەکەن و ئەم کۆکردنەوەش بەڵگەی زیاترە لەسەر ئەوەی حەماس مەبەستی راستەقینەی درێژەدانە بە پلانە درێژخایەنەکانی.

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە سلێمانی سەردانی د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراقی کرد.

لە سەردانەکەدا بافڵ جەلال تاڵەبانی پرسە و سەرەخۆشی خۆی گەیاندە سەرۆک کۆماری عیراق بۆ کۆچی دوایی مامۆستا (شەماڵ رەشید)ـی برای و هیوای خواست دوایین ماتەمی بنەماڵە سەربەرزەکەیان بێت و گیانی کۆچکردووش بۆ هەمیشە شادبێت.

لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی سلێمانییەوە  351 کارتۆن جگەری بەستو دەستی بەسەردا گیرا. 

بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی سلێمانی دەستی بەسەر بڕی 351 کارتۆن جگەری بەستوی مریشکدا گرت، کە بەشێوەیەکی شاراوە و لە بارهەڵگرێکدا بەقچاگ ‌هێندراوەتە شاری سلێمانی، بەپێی یاسا و رێنماییە تەندروستییەکان رێگە پێنەدراوە.

بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، تۆمەتبار کە شۆفێری بار هەڵگرەکەیە بەپێی مادەی  10 لەیاسای پاراستنی بەکاربەر راگیراوە و دۆسیەی بۆ کراوەتەوە دەستیش بەسەر بار هەڵگرەکەدا گیراوە .

حکومەتی بەریتانیا خەریکی ئامادەکردنی پرۆژە یاسایەکی گەورەیە بۆ گۆڕانکاری لە سیاسەتی پەنابەریدا، کە بەپێی پلانە نوێیەکان، ئەو کەسانەی مافی پەنابەرییان پێدەدرێت، دەبێت 20 ساڵ چاوەڕێ بکەن دوای ئەوە دەتوانن داوای مافی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی بکەن.

شەبانا مەحمود، وەزیری ناوخۆی بەریتانیا، بڕیارە رۆژی دووشەممە وردەکاریی ئەم چاکسازییە رابگەیەنێت کە بە "گەورەترین گۆڕانکاری لە سیاسەتی کۆچدا لە مێژووی هاوچەرخدا" وەسفکراوە و ئامانج لێی کەمکردنەوەی ژمارەی ئەو کۆچبەرانەیە کە بە بەلەمی بچوک دەپەڕنەوە و داوای مافی پەنابەری دەکەن.

• مافی مانەوەی کاتی: بەپێی پلانی نوێ، ئەو کەسانەی مافی پەنابەرییان پێدەدرێت، تەنها مافی مانەوەی کاتییان لە بەریتانیا دەبێت. پێگەی پەنابەرییان بەشێوەیەکی بەردەوام پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت و ئەگەر وڵاتی دایکیان بە "ئارام" هەژمار کرا، داوایان لێدەکرێت بگەڕێنەوە.

• درێژکردنەوەی ماوەی چاوەڕوانی: لە ئێستادا، پەنابەران دوای پێنج ساڵ مانەوە دەتوانن داوای مافی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی (Indefinite Leave to Remain) بکەن. بەڵام بەپێی پلانی نوێ، ماوەی سەرەتایی لە پێنج ساڵەوە بۆ دوو ساڵ و نیو کەم دەکرێتەوە و دواتر بەردەوام پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت، لە هەمان کاتدا ماوەی چاوەڕوانی بۆ نیشتەجێبوونی هەمیشەیی لە پێنج ساڵەوە بۆ 20 ساڵ درێژ دەکرێتەوە.

ئامانجی حکومەت لەم پلانە چییە؟

شەبانا مەحمود بە رۆژنامەی "سەندی تایمز"ی راگەیاندووە، "ئەم چاکسازیانە بۆ ئەوە داڕێژراون کە بە خەڵک بڵێین: وەک کۆچبەرێکی نایاسایی مەیەنە ئەم وڵاتە، سواری بەلەم مەبن." وتیشی: "کۆچی نایاسایی وڵاتەکەمان پەرتەوازە دەکات" و ئەرکی حکومەتە کە "وڵات یەکبخاتەوە."

ئەم سیاسەتە نوێیە لەسەر مۆدێلی دانیمارک داڕێژراوە، کە یەکێک لە توندترین سیستمەکانی پەنابەری و کۆچی لە ئەوروپادا هەیە و لەوێش پەنابەران مۆڵەتی نیشتەجێبوونی کاتییان پێدەدرێت.

• ئەنجومەنی پەنابەران: ئینڤەر سۆلۆمۆن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ئەنجومەنی پەنابەران، رایگەیاندووە کە ئەم پلانە لەبری رێگریکردن لە کۆچبەران، "خەڵک بۆ ماوەی چەندین ساڵ لە دڵەڕاوکێ و بێئومێدیدا دەهێڵێتەوە."

• لیبراڵ دیموکراتەکان: ماکس ویلکینسن، وتەبێژی حزبی لیبراڵ دیموکرات بۆ کاروباری ناوخۆ، رایگەیاندووە "گونجاوە کە حکومەت بەدوای رێگەی نوێدا بگەڕێت بۆ چاککردنی ئەو سیستمە شپرزەیەی کە پارتی پارێزگاران دروستی کردووە."

بەپێی ئامارە فەرمییەکان، لە ماوەی 12 مانگی منتهی بە مانگی ئازاری ئەمساڵدا، 109343 کەس لە بەریتانیا داوای مافی پەنابەرییان کردووە، کە بەراورد بە ساڵی پێشتر بە رێژەی 17% زیادیکردووە. لە ساڵی 2025شدا زیاتر لە 39,000 کەس بە بەلەمی بچوک گەیشتوونەتە بەریتانیا.

ئەرکانی گشتیی هێزە چەکدارەکانی ئۆکراین، نوێترین ئاماری زیانەکانی سوپای روسیای لە شەڕەکەدا بڵاوکردەوە و رایگەیاند، لە سەرەتای هێرشەکانەوە لە 24ی شوباتی 2022، سوپای روسیا ملیۆنێک و 158 هەزار و 260 سەربازی لەدەستداوە.

بەپێی راگەیاندنەکەی ئەرکانی گشتی کە ئەمڕۆ16ی تشرینی دووەم بڵاوکراوەتەوە، تەنها لە ماوەی24 سەعاتی رابردوودا، هێزەکانی روسیا 860 کوژراو و برینداریان هەبووە.

هاوکات، زیانە کەلوپەلییەکانی سوپای روسیا بەم شێوەیە بووە:

• تانک: 11,353 (3ـی زیادیکردووە)

• ئۆتۆمبێلی زرێپۆشی شەڕکەر: 23,591 (3ـی زیادیکردووە)

• ئۆتۆمبێل و تانکەری سووتەمەنی: 67,464 (68ـی زیادیکردووە)

• سیستمی تۆپخانە: 34,469 (26ـی زیادیکردووە)

• سیستمی موشەکی فرەهاوێژ: 1,543 (2ـی زیادیکردووە)

• سیستمی بەرگریی ئاسمانی: 1,244

• فڕۆکە: 428

• هێلیکۆپتەر: 347

• درۆن: 81,286 (409ـی زیادیکردووە)

• کەشتی و بەلەم: 28

• ژێردەریایی: 1
  
  ئەمە لە کاتێکدا دێت کە بە پێی هەواڵی میدیاکانی روسیا، سوپای روسیا بەردەوامە لە پێشڕەوی و بەسیک لە ناوچەکانی ئۆکراینی داگیرکردووە.