هەواڵەکان
بەڕێوەبەرایەتیی دەروازەی نێودەوڵەتیی حاجی ئۆمەران ئاگادارییەکی بۆ هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان و هەڵگرانی پاسپۆرتی عیراقی بڵاوکردەوە، کە تێیدا بڕیار دراوە بە راگرتنی هاتووچۆی ئۆتۆمبێلی گەشتیاری بۆ وڵاتی ئێران.
بەپێی راگەیەندراوەکە، بە مەبەستی دانانی رێکار و میکانیزمی گونجاو و رێکخستنی کاروبارەکان، لە رێکەوتی 1ـی ئازاری 2026 بەدواوە، گەشتکردن بە ئۆتۆمبێلی تایبەت لە رێگەی دەروازەی حاجی ئۆمەرانەوە بۆ وڵاتی ئێران رادەگیرێت. دەروازەکە ئاماژەی بەوەش کردووە کە بڕیارەکە لەپێناو جێبەجێکردنی رێنمایی وەزارەتە پەیوەندیدارەکانە.
لە کۆتایی ئاگادارییەکەدا هاتووە، کە لە کاتی تەواوبوونی ڕێکارەکان و دەستپێکردنەوەی هاتووچۆی ئۆتۆمبێلە تایبەتەکان، گەشتیاران لە بڕیاری نوێ ئاگادار دەکرێنەوە.
دەزگای ئاسایشی هەرێم رایگەیاند، مەفرەزەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی شارەزوور توانیویانە باندێکی بازرگانیی چەک و تەقەمەنی لە شارەدێی تەوێڵە دەستگیر بکەن و دەست بەسەر بڕێکی زۆر چەکدا بگرن.
بەپێی راگەیەندراوێکی دەزگای ئاسایش، پڕۆسەی دەستگیرکردنی ئەم باندە دوای کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری و چاودێرییەکی وردی مەیدانی هاتووە، کە لە ئەنجامدا رۆژی 16ـی شوباتی 2026 سێ بازرگانی چەک لە سنووری تەوێڵە دەستگیر کراون. لەم چالاكییەدا دەست بەسەر 50 دەمانچەدا گیراوە کە تۆمەتباران بە نیازبوون مامەڵەی پێوە بکەن.
لە ئێستادا هەر سێ تۆمەتبارەکە بەپێی ماددەی 13 لە یاسای چەک راگیراون و پەڕاوی لێکۆڵینەوەیان بۆ کراوەتەوە تا ڕێکاری یاسایی پێویستیان بەرانبەر بگیرێتە بەر.
بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی رایگەیاند، مەفرەزەکانی بنکەی پۆلیسی عەربەت شەش تۆمەتباری ژنیان دەستگیر کردووە کە لەسەر رێگای سەرەکیی سلێمانی-عەربەت بوبوونە مایەی بێزارکردنی هاووڵاتیان.
پۆلیسی سلێمانی ئاماژەی بەوە کردووە، دەستگیرکردنی ئەو تۆمەتبارانە دوای ئەوە دێت کە ژمارەیەک هاووڵاتی گلەیی و نیگەرانییان دەربڕیوە لە بڵاوبوونەوەی ئەو ژنانە بە شێوەیەکی نەشیاو لە نزیک عەلوەی سلێمانی. تۆمەتبارەکان تەمەنیان لە نێوان 19 بۆ 36 ساڵیدایە و لە ئێستادا بە بڕیاری دادوەر و بەپێی ماددەی 240 لە یاسای سزادانی عیراقی راگیراون.
لە ئێستادا پەڕاوی لێکۆڵینەوە بۆ روداوەکە رێکخراوە و رێکاری یاسایی پێویست بەرانبەر تۆمەتباران گیراوەتە بەر.
کۆمیسیۆنی "یەکێتی نیشتمانی، هاوپشتی و دیموکراسی" لە پەرلەمانی تورکیا، ڕاپۆرتی کۆتایی پڕۆسەی ئیمرالی کە پێشنیازی یاسایی بۆ چارەسەری لەخۆ دەگرێت، بە زۆرینەی دەنگی ئەندامانی پەسەند کرد.
لە کۆی 50 ئەندامی کۆمیسیۆنەکە، 47 ئەندام کە نوێنەرایەتی زۆربەی حزبە سەرەکییەکانی وەک (ئاکپارتی، جەهەپە، مەهەپە، دەم پارتی، هوداپار و چەند لایەنێکی دیکە) دەکەن دەنگی "بەڵێ"یان بە ڕاپۆرتەکە دا. تەنیا دوو ئەندام لە پارتی کرێکارانی تورکیا (TİP) و پارتی ڕەنج (EMEP) دەنگی "نەخێر"یان دا، و تورکان ئێڵچی لە فراکسیۆنی جەهەپەش دەنگی "بێلایەن"ی بەکارهێنا. بە پەسەندکردنی ئەم ڕاپۆرتە، ئەرکی کۆمیسیۆنەکە کۆتایی هات و ڕێگە بۆ هەموارکردنەوەی هەندێک یاسا لە تورکیا خۆش دەبێت.
هاوکات لەگەڵ پەسەندکردنی ڕاپۆرتەکە، دەم پارتی پەیامێکی نوێی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، ڕێبەری زیندانیکراوی پەکەکەی بڵاوکردەوە کە لە دوای کۆبوونەوەی 16ـی شوبات لەگەڵ وەفدێکی ئەو پارتە نووسیویەتی. ئۆجەلان لە پەیامەکەیدا جەخت لەسەر چەمکی "هاووڵاتی ئازاد" دەکاتەوە و دەڵێت دەبێت مرۆڤ لە ئایین، نەتەوە و بیرکردنەوەیدا ئازاد بێت. سەبارەت بە پرسی خۆبەڕێوەبەریش، ئاماژەی بەوە کردووە کە داوای دەوڵەتی جیاواز ناکات، بەڵکو دەکرێت "پەیماننامەی ئەوروپی بۆ خۆبەڕێوەبەری ناوخۆیی" بکرێتە بنەما بۆ مۆدێلێکی گونجاو لەگەڵ ڕاستییەکانی کۆمەڵگە، ئەوەش لە چوارچێوەی سنوورە دیموکراتییەکان و پاراستنی یەکپارچەیی دەوڵەتدا.
سەعید مەعین، سەرۆکی شانەی راگەیاندنی ئەمنی، رایگەیاند، لە چەند مانگی داهاتوودا پرۆسەی دادگاییکردنی دەستگیرکراوانی چەکدارانی داعش دەستپێدەکات. ئاماژەی بەوەش کرد کە تا ئێستا لێکۆڵینەوەی سەرەتایی بۆ 500 کەسیان لە دادگای لێکۆڵینەوەی کەرخی یەکەم و لەژێر چاودێری دادوەراندا کۆتایی هاتووە.
سەرۆکی شانەی راگەیاندنی ئەمنی ئاماژەی بەوەکردوە، پرۆسەی رەوانەکردنی چەکدارە دەستگیرکراوەکان بۆ دادگا بەپێی پلەی مەترسیی تاوانەکانیان بە شێوەیەکی پلەبەندی دەبێت، وەک پابەندبوون بە یاسا و پێوەرە نێودەوڵەتییەکان 157 مێرمنداڵ کە لەنێو دەستگیرراوەکاندان جیاکراونەتەوە کە تەنها دووانیان عیراقین و رەوانەی دادگای لێکۆڵینەوەی مێرمنداڵان کراون بۆ ئەوەی لە خانەکانی چاکسازیدا بن.
ناوبراو جەختیشی کردەوە ، کە تەواوی پرۆسەی دادگاییکردن و جێبەجێکردنی سزاکان لەناو خاکی عیراقدا دەبێت، چونکە ماددەی شەش لە یاسای سزادانی عیراقی دەسەڵاتی تەواوی بە عیراق داوە بۆ لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنی ئەو تاوانانەی لەسەر خاکەکەی ئەنجام دراون.
سەعید مەعین دەشڵێت؛ دوای تەواو بونی دادگاییەکان، لە رێگەی وەزارەتی دەرەوە و کەناڵە دیپلۆماسییەکانەوە چارەنوسی ئەو دەستگیرکراوەنەی، کە خاوەنی رەگەزنامی بیانین یەکلایی دەکرێتەوە لەگەڵ وڵاتەکانیاندا.
دەم پارتی لە راگەیەندراوێکدا دەڵێت، عەبدوڵا ئۆجـ.ـەلان رایگەیاندووە، "سەردەمی نكۆڵیكردن لە زمان و نەتەوەی كورد كۆتاییهاتووە، پێویستە راپۆرتی كۆمیسیۆنی ئەنجومەنی نیشتمانیی توركیا لەگەڵ واقیعە كۆمەڵایەتییە بنەڕەتییەكان یەكبگرێتەوە".
لە پەیامێکی نوێدا کە لە رێگەی وەفدی ئیمرالی پارتی دەم (DEM Parti) بڵاوکرایەوە، عەبدوڵڵا ئۆجەلان دوای کۆبوونەوەیەکی سێ سەعاتی، نەخشەڕێگایەکی بۆ قۆناغی داهاتووی تورکیا و پرسی کورد خستەڕوو.
ئۆجەلان جەختی لەوە کردەوە کە سەردەمی چەک و تووندوتیژی کۆتایی هاتووە و ئێستا کاتی "تەواوکاریی دیموکراتی" و گۆڕانکارییە لە رێگەی سیاسەتی مەدەنییەوە.
ئەو ئاماژەی بەوە کرد کە کۆماری تورکیا لە بنەڕەتدا لەسەر هاوبەشیی کورد و تورک دامەزراوە و هەر جۆرە نکۆڵیکردنێک لەم راستییە، دەبێتە هۆی بەردەوامیی قەیرانەکان، نەک چارەسەرکردنیان.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ئۆجەلان پێشنیاری مۆدێلی "هاوڵاتیی ئازاد" دەکات کە تێیدا پێناسەی هاووڵاتیبوون لەسەر بنەمای ئیتنیکی و ئایینی نەبێت، بەڵکو مافی هەموو پێکهاتەکان بۆ گوزارشتکردن لە ناسنامەی خۆیان پارێزراو بێت.
هەروەها جەختی لە گرنگیی "دیموکراسیی خۆجێیی" کردەوە وەک بنەمایەکی سەرەکی بۆ بەڕێوەبردن، بەبێ ئەوەی ئەمە وەک هەوڵێک بۆ جیابوونەوە یان تێکدانی یەکپارچەیی دەوڵەت لێکبدرێتەوە. ئەو داوای کرد کە پرسی کورد لە چوارچێوەی ئەمنییەوە بگوازرێتەوە بۆ کایەی سیاسی و یاسایی، و جەختی کردەوە کە "یەکێتیی دیموکراتی" باشترین بژاردەیە بۆ پەیوەندیی نێوان کوردان لە ناوچەکەدا، کە دوور بێت لە توندوتیژی و پشتبەستوو بێت بە مافە گەردوونییەکان.
ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، کە دانوستانەکانی دوێنێ لەگەڵ لایەنی رووسی زۆر سەخت بوون و مۆسکۆ بەوە تۆمەتبار دەکات کە هەوڵ دەدات پرۆسەی گفتوگۆکان دوابخات، لە کاتێکدا دەکرا دانوستانەکان بگەنە قۆناغی کۆتایی.
سەرۆکی ئۆکراین جەختی لەوە کردەوە، کە بەشداریی وڵاتانی ئەوروپا لەم پرۆسەیەدا زۆر پێویستە بۆ گەرەنتی کردنی جێبەجێکردنی رێککەوتنە چاوەڕوانکراوەکان.
ئاماژەی بەوەشکرد، کە هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان دەتوانن رۆڵی کاریگەر بگێڕن لە سەرخستنی گفتوگۆکان و گەیشتن بە ئەنجامێکی باش کە ئامانج لێی گەیشتنە بە ئاشتییەکی بەردەوام و ئاسایشێکی مسۆگەر بۆ ئۆکرانیا.
لە بارەی دانوستانەکانەوە، سەرۆکی شاندی دانوستانکاری روسیاش لە جنێف دەڵێت؛ گفتوگۆکان سەختن، بەڵام کرداری بوون و رایگەیاند، کە گەڕێکی نوێی دانوستانەکان لە ئایندەیەکی نزیکدا بەڕێوەدەچێت.
هاوکات لەگەڵ ئەم هەوڵە دیپلۆماسییانە، بڕیارە ئەمڕۆ پرسی ئاڵوگۆڕی دیلەکان لە نێوان کیێڤ و مۆسکۆدا وەک هەنگاوێکی کردەیی تاوتوێ بکرێت.
وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی عیراق رایگەیاند، تا ئێستا 47 هەزار کرێکاری بیانی بە فرەسمی تۆمارکراون، دەشڵێت؛ ژمارە راستەقینەکە زۆر لەوە زیاترە.
وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی عیراق جەختی لەوە کردەوە، کە هێنانی کرێکاری بیانی تەنها بۆ پیشە دەگمەنەکان سنووردار کراوە و دەبێت خاوەنکارەکان پابەندبن بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران بۆ ساڵی 2024، کە تێیدا هاتووە دەبێت 80٠٪ـی هێزی کار عیراقی بن (واتە چوار کرێکاری ناوخۆیی بەرانبەر یەک بیانی.
لە لایەکی دیکەوە، حەسەن خەوام، وتەبێژی وەزارەت، ئاماژەی بە کەمیی ژمارەی پشکێنەران کرد بەراورد بە قەبارەی دیاردەکە و رایگەیاند کە هەوڵ بۆ زیادکردنی کادرەکانیان دەدەن.
وەزارەتەکە هۆشداری دا، کە هەر سەرپێچییەک لە یاسای کار و مەرجەکانی نشینگە، دەبێتە هۆی دەرکردنی کرێکارە نایاساییەکان و سزادانی خاوەنکارەکان، کە رەنگە بگاتە داخستنی پڕۆژەکانیان.
ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەم توندکردنەوەیە بە ئامانجی رەخساندنی هەلی کارە بۆ ئەو ملیۆن عیراقییەی، کە وەک بێکار لە بنکەکانی زانیاری وەزارەتدا تۆمارکراون.
جەعفەر شێخ مستەفا، جێگری سەرۆکی هەرێمی كوردستان و خاتوو وێندی گرين، كونسوڵی گشتیی ئەمەریکا، بە ئامادەبونی شۆڕش ئیسماعیلی وەزیری پێشمەرگە لە هەرێمی كوردستان بۆ پرسی چاکسازیەکانی وەزارەتی پێشمەرگە کۆبونەوە و وێڕای جەختکردنەوە لە گرنگیی سەرخستنی پرۆسەی چاکسازیی هێزەکانی پێشمەرگە، دوا هەنگاوەکانی پرۆسەکە خرانەڕوو.
ئەمڕۆ چوارشەممە، سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان بڵاویکردوتەوە، لە سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان، گەڕێکی تری کۆبوونەوە هاوبەشەکانی نێوان بەرپرسانی دامەزراوە پەیوەندیدارەکانی هەرێمی کوردستان و وەفدێکی دیپلۆماسی و سەربازیی ئەمەریکا بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پرۆسەی چاکسازی و یەکگرتنی هێزی پێشمەرگە، بەڕێوە چوو.
ئاماژەیان بەوەکردوە، لە گفتوگۆکاندا کە بە ئامادەبونی جەعفەر شێخ مستەفا، جێگری سەرۆکی هەرێمی كوردستان و خاتوو وێندی گرين، كونسوڵی گشتیی ئەمەریکا لە هەرێمی كوردستان و بە ئامادەبونی شۆڕش ئیسماعیلی وەزیری پێشمەرگە بەڕێوەچوو، وێڕای جەختکردنەوە لە گرنگیی سەرخستنی پرۆسەی چاکسازیی هێزی پێشمەرگە، دوا هەنگاوەکانی پرۆسەکە خرانە روو.
ئەوەش خراوەتەڕوو، هەنگاوی هاوبەش بۆ خێراکردنی پرۆسەکە و چارەسەرکردنی ئاستەنگەکانی بەردەمی دووپات کرایەوە و بیروڕا سەبارەت بە فراوانکردنی هەماهەنگی و هاریکاری لەنێوان هەردوولادا ئاڵوگۆڕ کرا.
بەبۆنەی بەستنی کۆنفرانسی بزوتنەوەی گۆڕان و هەڵبژاردنی جڤاتی نیشتمانی و رێکخەری گشتییەوە، مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، پەیامێکی پیرۆزبایی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە؛ هیوادارین رێکخستنەوە و پەرەپێدانی گۆڕان ببێتە مایەی پتەوکردنی بەشداری کاراتان لە پرۆسەی سیاسی وڵات و توندوتۆڵکردنی هاوخەباتیتان لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.
دەقی پەیامەکە
بەڕێزان جڤاتی نیشتمانی بزوتنەوەی گۆڕان
بەبۆنەی بەستن و سەرکەوتنی کۆنفرانسی بزوتنەوەکەتان، بزوتنەوەی گۆڕان و هەڵبژاردنی جڤاتی نیشتمانی و ڕێکخەری گشتییەوە ، پیرۆزبایی گەرم لە بەڕێزان کاک دانا ئەحمەد مەجید ڕێکخەری گشتی و ئەندامانی جڤاتی نیشتمانی و سەرجەم هەڵسوراوانی و لایەنگرانی بزوتنەوەکەتان دەکەین، هیوادارین ڕێکخستنەوە و پەرەپێدانی گۆڕان ببێتە مایەی پتەوکردنی بەشداری کاراتان لە پرۆسەی سیاسی وڵات و توندوتۆڵکردنی هاوخەباتیتان لەگەڵ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و گشت لایەنە سیاسییەکانی کوردستان، لە پێناو خزمەتکردنی زیاتری گەل و نیشتمانە خۆشەویستەکەمان.
جارێکی تر پیرۆزە و سەرکەوتووبن.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
18-2-2026
کەشناسی هەرێم رایگەیاند ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور هەندێ کات نیمچە هەور دەبێت بە گشتی و پلەکانی گەرماش نزیک دەبن لە تۆمارکراوەکانی دوێنێ، رۆژی پێنجشەممە، باران نابارێت و پلەکانی گەرما بەهۆی بارسەت هەوایەکەوە چوار بۆ شەش پلە نزمدەبنەوە .
ئەمڕۆ چوارشەممە، بەڕێوەبەرایەتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینی بۆ 48 سەعاتی داهاتوو بڵاوکردوەتەوە، بە گوێرەی پێشبینییەکان باران بارینی تێدا نییە و ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ نیمچە هەور، تەنها لە ناوچە شاخاوییەکان ئەگەری نمەبارانکی کەم هەیە.
لەبارەی پلەکانی گەرماوە، ئاماژەی بەوەکراوە، ئەمڕۆ نزیک دەبێت لە تۆمارکاروەکانی دوێنێ و رۆژی پێنجشەممەش، بەهۆی بارستە هەوایەکەوە کەڕوو لە ناوچەکە دەکات پێشبینی دەکەن چوار بۆ شەش پلە نزمببێتەوە.
پێشبینی بەرزترین پلەکانی گەرماش بۆ رۆژی پێنجشەممە بەم شێوەیەیە؛
هەولێر: 22 پلەی سیلیزی
پیرمام: 19 پلەی سیلیزی
سۆران: 18 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران: 14 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 21 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ: 22 پلەی سیلیزی
دهۆک: 21 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 21 پلەی سیلیزی
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر: 17 پلەی سیلیزی
پیرمام: 15 پلەی سیلیزی
سۆران: 15 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران: 7 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 16 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ: 16 پلەی سیلیزی
دهۆک: 15 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 17 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە: 17 پلەی سیلیزی
گەرمیان: 18 پلەی سیلیزی
وەزارەتی ناوخۆ، بڵاویکردوەتەوە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەدیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییەکان، ئێستا شۆفێران دەتوانن لە رێگەی ئەپڵیکەیشنی KRDPassـەوە کۆپییەکی ئەلیکترۆنیی مۆڵەتی نوێی شۆفێرییەکەیان ببینن و لە کاتی پێویستدا بەکاری بهێنن.
ئەمڕۆ چوارشەممە، وەزارەتی ناخوۆی هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و ئاماژەی بەوەکردوە، ئێستا هەڵگرانی مۆڵەتی نوێی شوفێری دیجیتاڵی، دەتوانن کۆپی ئەلیکترۆنی مۆڵەتەکەیان لە موبایلەکانیاندا هابێت بۆ رایکردنی کارەکانیان،
دەشڵێت؛ ئەم خزمەتگوزارییە نوێیە کە لە بەشی "جزدان"ی ئەپەکەدا بەردەستە، رێگە بە هاووڵاتیان دەدات لە کاتی نەبوونی مۆڵەتەکەیاندا بە هەر هۆکاریک، کۆپییەکی دیجیتاڵی نیشانی مەفرەزەکانی هاتووچۆ بدەن و کارەکانیانی پێ رایی بکەن.
بۆ سوودمەندبوون لەم تایبەتمەندییە، پێویستە بەکارهێنەرانی سیستمی ئەندرۆید و ئایفۆن وەشانی نوێی ئەپڵیکەیشنەکە دابەزێنن تاوەکو هەموو وردەکارییەکانی مۆڵەتەکەیان بەشێوەیەکی پارێزراو بکەوێتە بەردەستیان.
سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاند وڵاتەكەی نایەوێت چەكی ئەتۆمیی دروست بكات بەڵام دەستبەرداری بەرنامەی ئەتۆمیی نابێت.
مەسعود پزیشكیان، سەرۆك كۆماری ئێران، لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ تەلەفیزیۆنی رەسمی وڵاتەكەی رایگەیاند؛ دانوستانە ئەتۆمییەكان بە هەماهەنگیی تەواو لەگەڵ رێبەری كۆماری ئیسلامی ئێران ئەنجام دەدرێت و ئامانج لە دانوستانەكانیش چارەسەری ناكۆكییەكان و سەلماندنی ئاشتیخوازانەبونی بەرنامەی ئەتۆمییە.
پزیشكیان وتیشی: ئامانجی ئێران لە بەرنامەی ئەتۆمی دروستكردنی چەكی ئەتۆمیی نییە و ئامادەش نییە دەستبەرداری ئەو بەرنامەیە بێت .
سەرۆك كۆماری ئێران جەختی لەوە كردەوە؛ وڵاتەكەی ئامادەیە بیسەلمێنێت كە ئامانجی دروستكردنی چەكی ئەتۆمیی نییە و ئامادەشن بۆ ئاشكراكردنی بەرنامەكەش هەنگاوی پێویست بنێن.
كۆمسیۆنی ئاشتی پەرلەمانی تورکیا کۆدەبێتەوە و بڕیار وایە دەنگ لەسەر کۆتا راپۆرتی کۆمیسۆنەکە بدرێت و تاکە رێگر لەبەردەم کۆمیسیۆنەکەدا هەوڵەکانی دەم پارتیە بۆ مسۆگەرکردنی "مافی هیوا" بۆ عەبدوڵڵا ئۆجەلان.
بڕیارە ئەمڕۆ چوارشەممە، سەعات 11:00ی پێشنیوەڕۆی کۆمسیۆنی "دیموکراسی، برایەتی و یەکڕیزی نیشتمانی" بە سەرپەرشتی نوعمان کورتولمووش، سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا، حەوتەمین کۆبوونەوەی خۆی بۆ دەنگدان لەسەر راپۆرتی کۆتایی پرۆسەی ئاشتی ئەنجام بدات.
لەم کۆبوونەوەیەدا کە نوێنەرانی ئاک پارتی، دەم پارتی، جەهەپە، مەهەپە و رێگەی نوێ تێیدا بەشدارن، بڕیار لەسەر چارەنووسی راپۆرتێک دەدرێت کە پاش درێژکردنەوەی تەمەنی کۆمسیۆنەکە بۆ دوو مانگ ئامادە کراوە.
چاوەڕوان دەکرێت پەسندکردنی راپۆرتەکە پرۆسەی ئاشتی بخاتە قۆناخێکی نوێوە، بەڵام هەوڵەکانی دەم پارتی بۆ مسۆگەرکردنی "مافی هیوا" بۆ عەبدوڵڵا ئۆجەلان، وەک ئاستەنگێکی جددی لەبەردەم کۆدەنگی لایەنەکان و دەنگدان بە راپۆرتەکە دەبینرێت.
کۆمیسۆنی ئاشتی، لە ئابی 2025 دا بە بەشداری سەرجەم لایەنە سیاسییەکانی پەرلەمانی تورکیا پێکهێنراو سەرەڕای کۆتایی هاتنی تەمەنەکەی، بەهۆی تەواو نەبوونی کاروچالاکییەکانی دوو مانگ بۆ تەمەنی کۆمیسۆنەکە درێژکرایەوە، بە مەبەستی تەواوکردنی کارەکانی .
چەند توێژینەوەیەکی زانستی نوێ، کە لە زانکۆ بەناوبانەگەکانی جیهان بڵاوکراوەنەتەوە دەریدەخەن،رۆژوگرتن، جیا لە ئەرکە دینییەکەی گۆڕانکاریی ریشەیی لە سیستەمی بایۆلۆژی جەستەی مرۆڤدا دروست دەکات و چەندین سودی تەندروستی بۆ جەستە هەیە.
لە زنجیرەیەک توێژینەوەی نوێدا، کە لە زانکۆکانی هارڤارد و ستانفۆرد ئەنجامدراون، زانایان گەیشتوونەتە چەند ئەنجامێکی ئەرێنی، بەپێی راپۆرتێکی زانکۆی هارڤارد، رۆژووگرتن دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بەرگری خانەکان بۆ ئینسۆلین، ئەمەش وەک چارەسەرێکی سروشتی بۆ رێگریکردن لە نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم ئەژمار دەکرێت.
لایەکی ترەوە، توێژەرانی بەشی پزیشکی لە زانکۆی ستانفۆرد لە رێگەی تاقیکردنەوەیەکی نوێی زانستییەوە سەلماندوویانە، کە رۆژوگرتن دەبێتە هۆی چالاککردنی پڕۆتینێکی دەگمەن لە مێشکدا بە ناوی BDNF، کە ئەم پڕۆتینە وەک "خۆراکی دەمارەکان" کار دەکات و یارمەتی گەشەکردنی خانە نوێیەکانی مێشک دەدات.
توێژەرانی زانکۆی تۆکیۆش پشتراستیان کردوەتەوە، لە کاتی رۆژوودا جەستە دەست دەکات بە "خۆخاوێنکردنەوە" و لەناوبردنی خانە پیر و تێکچووەکان.
ئەم دۆزینەوەیە کە لە گۆڤاری Nature بڵاوکراوەتەوە، ئاماژە بەوە دەکات، کە رۆژوگرتن دەبێتە هۆی بەهێزکردنی سیستەمی بەرگری و پاراستنی مێشک لە نەخۆشییەکانی وەک ئەلزهایمەر لە رێگەی زیادکردنی پرۆتینی BDNF کە گەشەی دەمارەکان دەپارێزێت.
لەلایەک دانوستان و لەلایەکی دیکە نمایشی هێز، ئەمریکا و ئێران دووەم خولی دانوستانی نێوانیان بە بەرهەمهێن و ئەرێنی ناودەبەن، لەگەڵ ئەوەشدا هەریەک بە جیا بە نمایشی چەک و فڕۆکەکانیان قۆڵ و بازووی خۆیان دەردەخەن.
دوێنێ لە شاری ژنێڤی سویسرا خولی دووەمی دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بەڕێوەچوو و دوای کۆتاییهاتنی دانوستانەکەش، هەردوو وڵات ئەنجامەکانی بە ئەرێنی دادەنێن، جەی دی ڤانسی جێگری سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: ئەگەرچی هێشتا تاران ئامادە نەبوو سازش لەسەر هەندێك بابەت بكات کە بەلای ئەمریکاوە هێڵی سورە، بەڵام دانوستانەكان لە زۆر لایەنەوە بە باشی بەڕێوەچوون.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێرانیش رایگەیاند، پێشكەوتنی ئەرێنیی هەیە و لەگەڵ ئەمریكا گەیشتوونەتە لێكتێگەیشتن و ئێستا رێڕەوی گفتوگۆکان روونن.
بەپێی ئەنجامی دانوستانەکە بڕیارە هەردوولا کار لەسەر رەشنووسی رێککەوتن بکەن و پێشکەش بە یەکتری بکەن.
سەرەڕای ئەو لێدوانانە، بەڵام هەردوولا لە نمایشی هێزەکانیان بەردەوامن. ئەمریکا لەماوەی 24 سەعاتدا زیاتر لە 50 فڕۆكەی جەنگیی رەوانەی رۆژهەڵاتی ناوەراست كردووە، ئێرانیش مانۆڕی لە گەرووی هورمز دەستپێکردووە باس لەوە دەکات، چەکی شاراوەیان هەیە.
جیاواز لەو بابەتانە، رۆژنامەی نیویۆرک تایمز چەند خاڵێکی دانوستانەکانی ئاشکرا کردووە و ئاماژەی بەوەکردووە، ئێران ئامادەیی دەربڕیوە پیتاندنی یۆرانیۆم بۆماوەی پێنج ساڵ رابگرێت و لەماوەی خولی سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپدا پەیوەندی بە بلۆکێکی ناوچەییەوە بکات بۆ پیتاندنی مەدەنیانەی یۆرانیۆم، کە کاروباری وزەی وڵاتەکەی خۆی پێ بەڕێوە ببات.
ئاشکراشیکردووە، ئێران رازی بووە رێژەی کۆگاکردنی یۆرانیۆم لە وڵاتەکەیدا کەمبکاتەوە، هەموو ئەوانەشی لەپێناو هەڵگرتنی سزا دارایی و ئابورییەکان و لابردنی گەمارۆی سەر نەوتەکەی کردووە، هاوکات، ئێران پێشنیازی بۆ ئەمریکا کردووە کە دەست بکات بە وەبەرهێنان لە وڵاتەکەیدا، بەتایبەتیش لە کەرتی نەوت و وزەدا.
هەر لێدوان و جوڵەیەکی ئەو دوو وڵاتە گۆڕانکاریی لە سەکۆ ئابورییەکانی جیهاندا دروست دەکات و ئێستاش چاوەکان زیاتر لەسەر بەڕێوەچوونی خولێکی نوێی دانوستانەکانن. ڕای جیاواز میدیاکانی جیهانی کردووە بە دوو بەشەوە و بەشێکیان پێیان وایە رێککەوتن ئەستەمە، بەشێکی دیکەشیان باس لەوە دەکەن، ئەمریکا و ئێران نایانەوێت خۆیان بخەنە جەنگێکی نوێوە، کە جیاواز لە پرسی قوربانی مرۆیی و ئاوەرەبوونی بەلێشاوی هاووڵاتیانی ئێران، کە پشکی شێری بەر ئەوروپا دەکەوێت، تێچووی داراییشی بۆ هەردوولا زۆرە.