هەواڵەکان
سەرچاوە سیاسییەكانی عیراق ئاشكرایانكردووە، بەپێی ئەو لێكتێگەیشتنە سەرەتاییانەی لەنێوان حزبە سیاسییەكان ئەنجامدراوە، تەواوكردنی كابینەی نوێی حكومەتی عیراق دەكەوێتە مانگی ئەیلولی داهاتوو.
سەرچاوە سیاسییەكانی عیراق بە ماڵپەری "عەرەبی جەدید"یان وتووە، لە دوای ئەو لێكتێگەیشتنە سەرەتاییانەی لەنێوان حزب و هێزە سیاسییەكاندا كراوە، تەواوكردنی كابینەكەی حكومەت دەكەوێتە مانگی نۆ، كە تائێستا نۆ وەزارەت بە بەتاڵی ماونەتەوە، لە دیارترینیان وەزارەتەكانی بەرگریی و ناوخۆ.
ئیبراهیم سكینی ئەندامی ئیئتیلافی دەوڵەتی یاسا بە "عەرەبی جەدید"ی وتووە، دواخستنی پڕكردنەوەی ئەو وەزارەتانەی حكومەتی عیراق، كاریگەری لەسەر كارەكانی دەوڵەت و بەرژەوەندی عیراقییەكان دەبێت و پێویستە سەرجەم هێزە سیاسییەكان هەڵوێستی یەكلاكەرەوە و یەكگرتوویان هەبێت و رێگە بە دەستوەردانی هەرێمیی و نێودەوڵەتی لە كاروباری عیراقدا نەدەن.
عەقیل ردینی وتەبێژی هاوپەیمانی نەسریش دەڵێت، هێزەكانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی سوورن لەسەر تەواوكردنی كابینەی حكومەت، بەڵام هێزە عیراقییەكان نایانەوێت بكەونە ژێر ویست و ئارەزووی دەرەكی و حكومەتەكەی عەلی زەیدیش دەزانێت چۆن مامەڵە لەگەڵ كێشەكان بكات.
بومەلەرزەیەكی بەهێز بە گوڕی 7.1 پلە بە پێوەری رێختەر ژاپۆنی هەژاند و هۆشداری لەبارەی روودانی تسونامی دراوە.
ئاژانسی كەشناسی ژاپۆن بڵاویكردەوە، ناوەندی بومەلەرزەكە لە پارێزگای "كوماموتو" بووە و هۆشداری بۆ چەند پارێزگایەكی تر بڵاوكراوەتەوە، مەترسی روودانی تسونامیش دەكرێت، ئەگەرچی تائێستا هیچ چالاكییەكی تسونامی رووینەداوە.
بەپێی میدیاكانی ژاپۆن، ئەو ناوچەیەی بومەلەرزەكە گرتییەوە كارگە و كۆمپانیای تێدایە وەك سۆنی و تی ئێس ئێم، كە گەورەترین كۆمپانیای دروستكردنی پارچە ئەلكترۆنییەكانن لە جیهاندا.
كۆمپانیای "كیوشو" بۆ وزەی كارەبایی بڵاویكردەوە، كارەبای نزیكەی 40 هەزار ماڵ بەهۆی بومەلەرزەكەوە پچڕاوە، كۆمپانیایەكی هێڵی ئاسنینیش خزمەتگوزاریی شەمەندەفێری راگرتووە.
تۆڕی تەلەفزیۆنی "تی بی ئێس"یش بڵاویكردەوە، ژمارەیەكی زۆر لە خەڵك لە ناوەندێكی بازرگانیی گیانیان لەدەستداوە، كە بەهۆی بومەلەرزەكەوە زیانی بەركەوتووە.
سانای تاكایچی سەرۆك وەزیرانی ژاپۆنیش تۆماركردنی ژمارەیەك بریندار و روخانی باڵەخانە و ئاگركەوتنەوەی لە باشوری رۆژئاوای وڵاتەكەی بەهۆی بومەلەرزەكەوە راگەیاند.
ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبوونەوەی ئاسایی خۆی ئەنجام دەدات و تێیدا چەند دۆسیەیەکی گرنگی پەیوەست بە سوتەمەنی و کارەبا تاووتوێ دەکات.
بڕیارە سبەینێ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆببێتەوە و یەکێک لە تەوەرە سەرەکییەکانی کۆبوونەوەکە تەرخان کراوە بۆ تاووتوێکردنی بڕیاری چارەسەرکردنی کێشەی بەنزین و دۆزینەوەی رێگەچارەی بەپەلە بۆ ئاساییکردنەوەی نرخ و بڕەکەی لە بازارەکانی هەرێمدا.
لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا، ئامادەکاری و هەنگاوەکانی حکومەت بۆ دەستپێکردنەوەی بەرهەمهێنانی غاز لە وێستگەکانی کارەبا باسی لێوە دەکرێت، بە مەبەستی راگرتنی هاوسەنگی و باشترکردنی ئاستی پێدانی کاتژمێرەکانی کارەبای نیشتمانی بە هاوڵاتییان.
لەكاتێكدا جەنگی ئێران لە قۆناغێكی یەكلاكەرەوەدایە، ئەمڕۆ دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا و بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل لە واشنتۆن كۆدەبنەوە.
رۆژنامەی یەدیعوت ئەحرنوتی ئیسرائیلی بڵاویكردەوە، ناتانیاهۆ لە كۆبوونەوەكەیدا لەگەڵ ترەمپ زانیاری هەواڵگریی نوێ لەبارەی چیای فەئس لە ئێران دەخاتەڕوو، بەوپێیەی ئێران دەیەوێت سامانە ستراتیژییەكەی لە قوڵایی ئەو چیایە بشارێتەوە.
رۆژنامەكە ئاشكراشیكردووە، ناتانیاهۆ دەیەوێت دڵنیایی ئەوە وەربگرێت كە ئابوری ئێران بە خێرایی نەبوژێتەوە، جەختیشدەكاتەوە ئامانجە سەرەكییەكەیان كە ئێران نەبێتە خاوەن چەكی ئەتۆمی.
سەردانەكەی ناتانیاهۆ بۆ واشنتۆن بە مەبەستی بەشداریكردنە لە رێوڕەسمی ماڵئاوایی لە لیندسی گراهام سیناتۆری كۆمارییەكان، میدیاكانیش باس لەوە دەكەن پەیوەندییەكانی ناتانیاهۆ و ترەمپ ئاڵۆزی تێكەوتووە.
وەزارەتی جەنگیی ئەمریكا پێداچوونەوە بە بوونی سەربازیی وڵاتەكەی لە ئەوروپا دەكات و رەخنەش لە ئەندامانی ناتۆ دەگرێت.
ئێلبرێدج كۆڵبی بریكاری وەزارەتی جەنگیی ئەمریكا رایگەیاند: ئەو هەنگاوە پێداچوونەوەیەكی راستەقینەیە و ئامانجەكەی دڵنیابوونەوەیە لەوەی ناتۆ بەخێرایی هەنگاو بنێت بۆئەوەی ئەوروپا بەرپرسیارێتی سەرەكی بەرگریی لەئەستۆ بگرێت، وەك چۆن پیت هێگسێت وەزیری جەنگیی ئەمریكا لە كۆبوونەوەی وەزیرانی بەرگریی ناتۆ لە مانگی حوزەیران باسی كرد.
ئەمریكا رەخنەی توندی ئاراستەی ئەو وڵاتانەی ئەوروپا كردووە كە رەتیانكردووەتەوە رێگە بە هێزەكانی ئەمریكا بدەن لە كاتی جەنگی دژی ئێراندا سوود لە بنكەكانی ناتۆ وەربگرن كە لە وڵاتەكانیانن.
سەعدی ئەحمەد پیرە جەخت لەسەر بەشداریی هێزە سیاسییەکان لە کۆبوونەوە هاوبەشەکان دەکاتەوە و رایدەگەیەنێت کە کۆبوونەوەی داهاتوو جیاوازتر دەبێت، هاوکات هۆشداری لە گرانیی نرخی سووتەمەنی و بارگرانیی سەر هاوڵاتییان دەدات.
لە لێدوانێکیدا بۆ کوردسات نیوز، سەعدی ئەحمەد پیرە رایگەیاند: بەشداری لە کۆبوونەوەی حزبەکان دەکەین.
ئاماژەی بەوەش کرد: کۆبوونەوەی داهاتوو جیاوازتر دەبێت.
جەختیشی کردەوە کە لەم قۆناغەدا گەلەکەمان زیاتر لە هەر کاتێک پێویستی بە یەکڕیزی و رێزگرتن لە بەرژەوەندییە باڵاکان هەیە.
سەبارەت بە ئاڵۆزییەکان و دۆخی سیاسیی هەرێم، سەعدی ئەحمەد پیرە بە راشکاوی رایگەیاند: ئەوەی مەترسی لەسەر قەوارەی هەرێمی کوردستان دروست دەکات خۆمانین.
لە تەوەرێکی دیکەی قسەکانیدا سەبارەت بە گوزەرانی هاوڵاتییان، تیشکی خستە سەر قەیرانی وزە و رایگەیاند: کەمیی بڕی سووتەمەنی گرفتێکی گەورەی بۆ هاوڵاتییانی هەرێمی کوردستان دروستکردووە، بەوپێیەی هاوڵاتییان ناتوانن بەو نرخە بەرزەی ئێستا سووتەمەنی بکڕن و پێویستە ئاسانکارییان بۆ بکرێت.
وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان بڕیاری دا بە کۆتا بەخشین و داشکاندن بە رێژەی تاوەکو 50٪ بۆ قەرزی کۆنی پێش پڕۆژەی روناکی، لە هەمان کاتدا ئاگادارییەک ئاڕاستەی هاووڵاتییان دەکات سەبارەت بە راگرتنی کاتیی خزمەتگوزارییەکانی پارەدان.
بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی کارەبا، داشکاندنەکە تەنها قەرزە کۆنەکانی پێش پڕۆژەی رووناکی دەگرێتەوە و پارەی پسوولەکانی پڕۆژەی رووناکی ناگرێتەوە.
بڕیارەکە لە رێککەوتی 3ی ئاب تاوەکو 10ی ئەیلولی 2026 جێبەجێ دەکرێت، بە مەرجێک هاووڵاتیان بە یەکجار تەواوی بڕی داشکێندراوی قەرزەکانیان بدەنەوە.
وەزارەتی کارەبا ئاماژەی بەوەش کردووە، وەک ئامادەکارییەکی تەکنیکی، پارەدانی کارەبا لە رێگەی (ئی-پسوولە) و هۆبەکانی فرۆشتنی وزە بۆ ماوەیەکی کاتی لە نێوان 30ی تەمموز تاوەکو 3ی ئاب دەوەستێت، بەوهۆیەوە داوا لە هاووڵاتیان دەکات بەر لە 30ی تەمموز پارەی پسوولەکانی رووناکی بدەن.
وەزارەتەکە جەختی کردووەتەوە کە خێراترین رێگە بۆ دانەوەی قەرزەکان بەکارهێنانی (ئی-پسوولە)یە بۆ دوورکەوتنەوە لە قەرەباڵغی، هەروەها روونی کردووەتەوە کە ئەم داشکاندنە ئەو پارەدانانە ناگرێتەوە کە لە رێگەی کارمەندانی کۆکەرەوەی پسوولەوە دەکرێن.
لە کۆتاییدا وەزارەتی کارەبا رایگەیاندووە، ئەمە دوایین دەرفەت و ئاسانکارییە بۆ سڕینەوەی قەرزە کۆنەکان بەرەو چوونە ناو قۆناغی نوێی جێبەجێکردنی سیستمی 50 رۆژیی پارەدان، و هاووڵاتیان دەتوانن بۆ هەر پرسیارێک پەیوەندی بە سەنتەری خزمەتگوزاریی رووناکی لە رێگەی ژمارە 1992 بکەن.
وەزارەتی تەندروستیی ئێران کوژرانی 60 کەس و برینداربوونی 670 کەسی تری لە هێرشە 12 رۆژەیییەکەی ئەمریکا بۆ سەر باشوری وڵاتەکەی راگەیاند، ئەمەش دوای ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەکان و پێشێلکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوانیان.
محەمەد رەزا زەفەر قەندی وەزیری تەندروستی ئێران رایگەیاند: لە هێرشەكانی ئەم دواییانەی ئەمریكادا بۆ سەر ناوچەكانی باشوری ئێران، لە ماوەی 12 رۆژدا 60 كەس كوژراون و 670 كەسیش برینداربون، رۆڵی تیمە تەندروستییەكانیش لە فریاكەوتنی برینداراندا بەرز نرخاندووە .
لەماوەی رابردوودا هەریەك لە ئەمریكا و ئێران یاداشتی لێكتێگەیشتنی نێوانیان پێشێلكرد و ئەمریكا بۆ ماوەی بۆ ماوەی 12 رۆژ هێرشەكانی بۆ سەر ئێران دەستپێكردەوە ، لە بەرامبەریشدا تاران چەندین هێرشی كردە سەر بەرژوەندییەكانی ئەمریكا لە ناوچەكەدا .
دەزگای ئاسایشی هەرێم رادەستکردنی 682 سکەی زیوی مێژوویی سەدەی 12_13ی زایینی بە مۆزەخانەی سلێمانی راگەیاند، دوای ئەوەی توانیی رێگری لە مامەڵەکردن پێیانەوە بکات و سێ تۆمەتبار دەستگیر بکات.
عەقید کارزان شێرکۆ، وتەبێژی دەزگای ئاسایشی هەرێم ئاشکرای کرد، ئاسایش توانیویەتی دەست بگرێت بەسەر 682 سکەی زیوی کۆندا کە مێژووەکەیان بۆ سەدەی (12 - 13)ی زایینی و دەسەڵاتداریەتیی ئیلخانییەکان دەگەڕێتەوە، و ئەمڕۆ لە مەراسیمێکدا پێشکەشی مۆزەخانەی سلێمانی کران.
سەبارەت بە وردەکاریی کەیسەکە، وتەبێژی دەزگای ئاسایش ڕوونی کردەوە، بڕی سکەکان لە لایەن دوو هاوڵاتیی دانیشتووی شارەزوورەوە دۆزرابوونەوە کە پیشەیان شوان بووە و تەمەنیان لە نێوان 20 بۆ 25 ساڵیدایە. تۆمەتباران هەوڵیانداوە مامەڵە بەو سکە مێژووییانەوە بکەن.
ئاماژەی بەوەش کرد، لە ئۆپراسیۆنێکدا ئەو دوو هاوڵاتییە لەگەڵ کەسێکی تر کە ویستوویەتی سکەکانیان لێ بکڕێت، لە لایەن هێزەکانی ئاسایشەوە بەپێی مادەی (24) لە یاسای ژمارە (5)ی ساڵی 2021ی تایبەت بە شوێنەوار، دەستگیر کراون و رووبەڕووی رێکاری یاسایی بونەتەوە.
وەزارەتی دارایی عیراق دەستپێکردنی دابەشکردنی موچەی فەرمانبەرانی دەوڵەتی بۆ مانگی تەمووز راگەیاند.
وەزارەتەکە لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە: فەرمانگەی ژمێریاری دەستی کردووە بە تمویلکردنی موچەی فەرمانبەرانی دەوڵەت بۆ مانگی تەمووز، لە ئەمڕۆ سێشەممەوە.
نوێ دەکرێتەوە..
وەزیری دەرەوەی ئێران پەیوەندیی تەلەفۆنی لەگەڵ هاوتا سعودی و عومانییەكەی ئەنجامدا و ئاسایشی گەروی هورمز و رەوشی ناوچەكە تاوتوێكرا .
بەپێی میدیاكانی ئێران ، عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە رێی دوو پەیوەندی تەلەفۆنیی جیاوازەوە لەگەڵ فەیسەڵ بن فەرحان وەزیری دەرەوەی سعودیە و بەدر بوسەعیدی وەزیری دەرەوەی عومان ، ئاسایشی كەشتیوانیی لە گەروی هورمز و رەوشی ناوچەكەی تاوتوێكردوە و عراقچی جەختی لە گرنگیی پاراستنی سەلامەتی و ئازادیی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز كردوەتەوەو رایگەیاندوە كە ئاسایشی ئەم رێڕەوە ئاوییە گرنگە بەرپرسیارێتییەكی هاوبەشی وڵاتانی ناوچەكەیە دور لە دەستوەردانی دەرەكی.
هەروەها باس لە پەیوەندییەكانی تاران لەگەڵ ریاز و مەسقەت كراوە و دوپاتیكردوەتەوە كە هێرشەكانی ئێران بۆ سەر وڵاتانی ناوچەكە تەنها دژی بەرژوەندییەكانی ئەمریكایە، هەروەها هەوڵەكانی عومانی بەرز نرخاندوە كە وەكو كەناڵێكی دیپلۆماسیی سەرەكی بۆ نزیككردنەوەی دیدگا و چارەسەركردنی ناكۆكییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەكان دەیدات.
ئێران دەڵێت، ئەمریكا هەڕەشەی لە كەشتییە بازرگانیی و نەوتهەڵگرەكانی وڵاتەكەی كردووە، بەڵام ئەو هەڕەشانە بێوەڵام نامێننەوە.
بارەگای ناوەندیی خاتەمولئەنبیای ئێران لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، ئەمریكا لە بەردەوامی دەستدرێژییەكان و دروستكردنی نائارامی لە ناوچەكەدا، لە هەوڵی جێبەجێكردنی گەمارۆی دەریایی نایاساییدایە بۆسەر ئێران، لەو چوارچێوەیەشدا لە سێ رۆژی رابردوودا دەستیكردووە بە هەڕەشەكردن لە كەشتییە بازرگانیی و نەوتهەڵگرەكانی ئێران.
راشیگەیاندووە، ئەو هەنگاوەی ئەمریكا بە بەرفراوانكردنی شەڕ لە ناوچەكەدا ئەژمار دەكرێت و چۆن هێزە چەكدارەكانی ئێران سەلماندیان هیچ جۆرە هەڕەشە و خراپەكارییەكی ئەمریكا بێوەڵام ناهێڵنەوە و روبەڕووی دەبنەوە، بە هەمان شێوە ئەو هەڕەشانە بێ وەڵام نابن.
دەستەی دەستپاکی بڕی دوو ملیار و 500 ملیۆن دیناری لە ماڵی بەڕێوەبەری پێشووی بەشی ژمێریاری لە پارێزگای سەلاحەدین دەستبەسەردا گرت، هاوکات شەش موڵکی وەبەرهێنانیشی ئاشکرا کرد کە لەسەر ناوی هاوسەری تۆمەتبارەکە تۆمارکراون.
دەستەی دەستپاکی عیراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاوی کردەوە، کە تیمی نووسینگەی لێکۆڵینەوەی سەلاحەددین، بە گوێرەی فەرمانی دادوەر، هەڵیانکوتاوەتە سەر ماڵی بەڕێوەبەری پێشووی بەشی ژمێریاری لە پارێزگای سەلاحەددین (کە لە ئێستادا دەستبەسەرە) و توانیویانە بڕی(2،500،000) دوو ملیار ونیو ملیۆن دینار بدۆزنەوە و دەستی بەسەردا بگرن.
دەستپاکی ئاماژەی بەوەش کردووە، لە ئەنجامی هەمان ئۆپراسیۆندا زانیاری لەسەر شەش موڵک لە کۆمەڵگە وەبەرهێنانەکاندا ئاشکرا کراوە، کە بە ناوی هاوسەری تۆمەتبارەکەوە تۆمارکراون.
دەستەکە ئەوەشی روونکردەوە، تۆمەتبارەکە لە ئێستادا بەپێی ماددەی (340) لە یاسای سزادانی عیراقی راگیراوە، لەسەر کەیسێکی گەندەڵی کە تایبەتە بە نوسین و خەرجکردنی چکێکی راکێشراو لە بەنکی رافیدەین، بە پاساوی خەرجکردنی شایستە داراییەکان و جیاوازیی موچەی فەرمانبەرانی پارێزگا، لە کاتێکدا مامەڵەی خەرجکردنەکە وەصڵی پووچەڵی تێدا بەکارهێنراوە.
لە کۆتاییدا ئاماژە بەوە کراوە، تیمی لێکۆڵینەوەکە پەڕاوی دەستبەسەرداگرتنی ئۆصولییان بۆ پارە و کەلوپەلە دۆزراوەکان رێکخستووە و رادەستی دادوەری لێکۆڵینەوەی تایبەتمەندیان کردووە تا رێکارە یاساییە پێویستەکانی بەرانبەر بگرێتە بەر.
عەلی زەیدی جەختی کردەوە عیراق و تورکیا خاوەنی دەرفەتێکی مێژوویین بۆ بنیاتنانی گرنگترین شەراکەتی ئابووری لە ناوچەکەدا، بە جۆرێک کە ئیدارەدانی ئاو، ئاسایش و سنوورەکان بگوێزرێنەوە بۆ قۆناغی تەواوکاریی راستەقینە.
سەرۆک وەزیرانی عیراق، ئەمڕۆ سێشەممە، جەختی کردەوە کە عیراق و تورکیا رووبەرێکی بەربلاویان هەیە بۆ خاوەنی گرنگترین شەراکەتی ئابووری لە ناوچەکەدا، ئاماژەی بەوەش کرد کە عیراق رێگەی سەقامگیری، چاکسازی و گەشەپێدانی هەڵبژاردووە، و کارنامەکەی لەسەر بنەمای بنیاتنانی ئابوورییەکی بەهێز و دەوڵەتێکی کارا داڕشتووە.
جەختیشی کردەوە: پڕۆژەی رێگەی گەشەپێدان تەنها گواستنەوەی کەلوپەل نیە، بەڵکو ناوچەکە بە بازاڕە جیهانییەکانەوە دەبەستێتەوە و ئابووریی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە نوێ پێناسە دەکاتەوە.
سەبارەت بە دۆسیەی ئاو، سەرۆک وەزیران روونی کردەوە کە ئاو بووەتە پرسێکی گەشەپێدان و داوای ئیدارەدانێکی هاوبەشی لەگەڵ تورکیا کرد لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی دووقۆڵی و تەکنەلۆژیای نوێ بۆ دەستەبەرکردنی ئاسایشی ئاو و خۆراک.
لە کۆتاییدا جەختی کردەوە کە ئاسایشی هەردوو وڵات بەندە بە هاوکاریی هاوبەش و رێزگرتن لە سەروەریی خاک، و ئاماژەی بەوە کرد کە سەقامگیریی ناوچەکە بە ململانێ نایەتە دی، بەڵکو بە پڕۆژە و شەراکەتی ئابووریی هاوبەش دەستەبەر دەکرێت.
ئەمڕۆ عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق بە سەرۆكایەتی وەفدێكی گەورە كە پێكهاتووە لە وەزیر و كەسایەتی سیاسی و بازرگان و سەرمایەدار، سەردانی ئەنكەرەی پایتەختی توركیا دەكات. رۆژی پێنجشەممەش دەچێتە سعودیە.
بڕیارە زەیدی لە سەردانەكەیدا بۆ توركیا، هەناردەكردنەوەی نەوتی عیراق لەڕێی بەندەری جەیهانەوە تاوتوێ بكات.
هەروەها پرسی جێبەجێكردنی بڕیاری دادگاكەی پاریس تایبەت بە سەپاندنی قەرەبوو بەسەر توركیادا بەبڕی یەك ملیار و 471 ملیۆن دۆلار بابەتێكی تری كۆبوونەوەكانی دەبێت.
لە دۆسیەی ئاو و بەنداوەكان، باس لە جێبەجێكردنی بەنداوەكان لەلایەن توركیاوە دەكرێت، هەروەها باس لە كشانەوەی هێزەكانی توركیا لە خاكی عیراق دەكرێت.
دوای سەردانەكەشی بۆ ئەنكەرە، زەیدی رۆژی پێنجشەممە دەچێتە سعودیە و میكانیزمی زیندووكردنەوەی هێڵی گواستنەوەی نەوتی عیراق لەڕێگەی سعودیە بەرەو بەندەری عەقەبە و دەریای سوور، لەگەڵ هەماهەنگی ئەمنی و تاوتوێكردنی پێشهاتەكانی ناوچەكە و كاریگەریی جەنگەكان لەسەر سەقامگیری ئابوری، لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە تاوتوێدەكات.
وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا لە چوارچێوەی هەڵمەتێکدا بۆ کەمکردنەوەی بارگرانی سەر بەنکەکان و ئاسانکاری لە سیستەمی سزاکاندا، 84 کەس و دامەزراوەی لە "لیستی رەش" سڕییەوە کە ناوی پەیوەندیدار بە عیراقیان تێدایە، ئەمەش وەک بەشێک لە مراجەعەیەکی گشتگیر کە لەلایەن سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەوە جێبەجێ دەکرێت.
لەمای رابردوودا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا دەستی کرد بە پێداچوونەوەیەکی گشتگیر بۆ بەرنامە و لیستەکانی سزاکانی سەر بە وەزارەتەکەی، بە مەبەستی لادانی ئەو ناوانەی بەسەرچوون و کەمکردنەوەی باری پابەندبوون لەسەر دامەزراوە داراییەکان. دواتریش رایگەیاند کە لە قۆناغی یەکەمی پێداچوونەوەکەدا 78 ئامانج سڕدراونەتەوە.
بەرپرسێک لە وەزارەتی گەنجینە رایگەیاند: ئامانج لەم هەنگاوە دڵنیابوونەوەیە لەوەی کە سزاکانی وەزارەت بە کاریگەری، وردی و سەرنجڕاکێشی بپێزرێن، هەروەها لادانی زێدەڕۆییە نا پێویستەکانی ئیدارەکانی پێشوو.
ئاماژەی بەوەش کرد کە ژمارەی ناوە تۆمارکراوەکان لە لیستەکانی سزادا لە ساڵی 2024دا گەیشتبووە زیاتر لە 3,000 ناو، لە بەرانبەردا لە ساڵی 2017دا تەنها 880 ناو بووە، و وتیشی: سزاکان بۆ ئەوە دروست نەکراون کە ببنە ئامرازێکی هەمیشەیی.
بێسێنت چەندین جار ئامادەیی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپی دووپاتکردەوە بۆ سەپاندنی سزا بەسەر دوو گەورەترین کۆمپانیای نەوتی رووسیادا (رۆسنەفت و لوک ئۆیل)، کە ئەو هەنگاوە ئیدارەی جۆ بایدن، سەرۆکی پێشوو خۆی لێ دەپاراست لە ترسی بەرزبوونەوەی زیاتری نرخەکانی نەوت.
قۆناغی دووەمی سڕینەوەکان لە "لیستی هاوڵاتیانی تایبەت دیاریکراو و کەسانی قەدەغەکراو" (SDN) پێکدێت لە 36 کەسی کۆچکردوو و تۆمارە پەیوەندیدارەکانیان، 33 دامەزراوەی پەیوەندیدار بە عیراق کە بۆ یەکەمجار لە ساڵانی 1991 یاخود 1992دا تۆمارکرابوون، حەوت ئامانجی بەسەرچوو کە پەیوەندییان بە قاچاغچێتی دەرمان لە کۆڵۆمبیا هەبوو، و هەشت ناوی بارزگانی ماددە هۆشبەرەکان کە چالاکییەکانیان پەکخراوە.
هاوکات، نوسینگەی کۆنتڕۆڵکردنی سەرمایە دەرەکییەکانی سەر بە وەزارەتی گەنجینە زانیارییەکانی 22 کەس و دامەزراوەی نوێکردەوە بە مەبەستی زیاکردن یان روونکردنەوەی زانیارییە ناسنامەیییە سەرەکییەکان.
وەزارەتی گەنجینە ئاماژەی بەوەش کردووە کە هەر سڕینەوەیەک لە لیستەکەدا دوای پێداچوونەوەی ئاژانسەکانی تر ئەنجام دەدرێت بۆ دڵنیابوونەوە لە نەبوونی زیان بۆ سەر سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا یان بەرژەوەندییەکانی ئاسایشی نەتەوەیی، بە جەختکردنەوە لەسەر ئەگەری سەرلەنوێ تۆمارکردنەوەی ناوەکان لە کاتی پێویستدا.