جیهان
تیمەکانی فریاکەوتن و ڕوانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویانکردەوە ڕایگەیاندووە، ھێرشی یەکەم کراوەتە سەر گوندی ئیبلین لە باشوری ئیدلب و بەھۆیەوە ژنێک و کچێکی و منداڵێک کوژراون و چوار کەسی تر بریندار بوون، ھێرشی دووەمیش کراوەتە سەر گوندێکی ناوچەی فوعە و بەھۆیەوە شەش کەس کوژراون.
لەگەڵ ئەوەی لە ئاداری ٢٠٢٠ەوە لە پارێزگای ئیدلب ئاگربەست ڕاگەیەندراوە، بەڵام ناوبەناو پێکدادان لە نێوان ھێزەکانی ئۆپۆزسیۆن و حکومەتی سوریادا سەرھەڵدەدات و ٤ ملیۆن دانیشتووی ناوچەکەش لە ڕەوشێکی سەختدا ژیان دەگوزەرێنن.
نادر نادری ئەندامی وەفدی دانوستانکاری حکومەتی ئەفغانستان لەگەڵ تاڵیبان ڕایگەیاند، بەرپرسانی بزوتنەوەکە وتوویانە ئەگەر حکومەت حەوت ھەزار دەستگیرکراویان ئازاد بکات بۆ ماوەی سێ مانگ تەواوی ھێرشەکانیان ڕادەگرن و ئەوەش بە لای حکومەتی ئەفغانستانەوە مەرج و داواکاریەکی گەورەیە.
ئەندامێکی وەفدی تاڵیبانیش ئاماژەی بەوە کردووە بەرامبەر ئازادکردنی حەوت ھەزار دەستگیرکراویان تەنھا بەشێکی ھێرشەکانیان ڕادەگرن نەک ھەمووی.
حکومەتی ئەفغانستانیش بێئومێدە لە داواکارییەکەی بزوتنەوەی تاڵیبان، چونکە پێشتر پێنج ھەزار گیراوی بزوتنەوەکەیان ئازاد کرد و ھیچ ئاشتییەکیش لە نێوان ھەردوولادا نەھاتە ئاراوە.
بە پێی زانیارییەکان لە کۆی ١٥٠ ئەندام ١٣٩ ئەندامی پەرلەمانی بەلژیکا دەنگیان بە پڕۆژەی بە جینۆساید ناساندنی تاوانەکانی داعش دژ بە ئێزدییەکان داوە و ھەموو فراکسیۆنەکانیش پشتیوانییان لە پڕۆژەکە کردووە.
بە پێی بڕیارەکەی پەرلەمانی بەلژیکا، ھەموو کۆمەڵە بەلژیکییەکان دەبێت دانبەوەدا بنێن ئەوەی داعش بەرامبەر ئێزدییەکان ئەنجامی داوە جینۆسایدە، ھەروەھا نابێت تاوانبارانی تاوانەکەش لە عێراق و سوریا بە بێ سزا ڕزگاریان ببێت.
ھەروەھا پەرلەمانی بەلژیکاش داوا لە حکومەتی وڵاتەکەی دەکات، ھاوکاری پێشکەش بە ئێزیدییەکان بکات بە مەبەستی گەڕانەوەیان بۆ شوێنەکانی خۆیان.
ئەو بڕیارەی پەرلەمانی بەلژیکا لە کاتێکدایە، لە مانگی ئابی ٢٠١٤ تیرۆریستانی داعش قەزای شەنگالیان داگیر کرد و بە ھەزاران ژن و منداڵی ئێزدییان ڕفاند و ژمارەیەکی زۆریش بێ سەروشوێن بوون، تا ئێستاش زیاتر لە ٧٠ گۆڕی بە کۆمەڵی ئێزدییەکان دۆزراونەتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا جەختی لەوەش کردەوە، لەگەڵ ھاوپەیمانەکانیان لە ھەوڵی بەردەوام دان بۆ ئازادکردنی زیندانییەکانیان لە ئێران و بابەتەکە زۆر لەوە گەورەترە کە تاران ئەو پرسە وەک خاڵێکی فشار بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی بەکاربھێنێت.
واڵاس لەبارەی بزوتنەوەکەوە دەڵێت، تاڵیبان ھەوڵی بەدەستھێنانی متمانەی نێودەوڵەتی دەدات، بۆیە پێویستە لەسەری دەستبەرداری توندڕەوی ببێت، چونکە دروستکردنی دەوڵەت بە تیرۆر نابێت و پێویستی بە پشتیوانییە.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەرچی لەناوخۆ و دەرەوەی وڵات بانگەشەی ئەوە دەکرا، پیشەسازی ئەتۆمی فرۆشراوە، بەڵام بە بەھێزی مایەوە و رێکخراوی وزەی ئەتۆمی ئێران لە چەند مانگی رابردوودا سەلماندی کە دەتوانێت لە ماوەیەکی کورتدا یۆرانیۆمی بەڕیژەی لەسەدا ٢٠ و لەسەدا ٦٠ بەرھەمبھێنێت.
رۆحانی راشیگەیاند، ھەرکات پێویست بکات، دەتوانن یۆرانیۆمی بەڕێژەی لەسەدا ٩٠ بەرھەم بھێنن و لەچوارچێوەی چالاکییە ئاشتی ئامێزەکان، ھەر کارێک بیانەوێ، دەتوانن ئەنجامی بدەن.
(زامیر کابولۆڤ) نێردەی تایبەتی سەرۆکی ڕووسیا بۆ کاروباری ئەفغانستان ڕایگەیاند، دامەزراندنەوەی میرنشینێکی ئیسلامی لە ئەفغانستان، لای ڕووسیا و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش قبوڵکراو نییە، ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، ئەوەی ئێستا لەو وڵاتە دەگوزەرێت، دەرەنجامی بەکارھێنانی ڕێگەی ھێز بوو بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکانی ئەفغانستان لەلایەن ئەمریکاوە.
وتیشی، سوپای ئەفغانستان لە باکوری ئەو وڵاتە شەڕی تیرۆریستانی داعشی نەکردووە، لە ئێستاشدا چەکدارانی تاڵیبان دەتوانن ڕێگری بکەن لە بەھێزبوونی داعش و پەلامارە تیرۆریستییەکان.
ئەو ھۆشدارییەی تاڵیبان بۆ تورکیا دوای ئەوە دێت کە ڕایانگەیاندبوو ھەر ھێزێکی بیانی دوای مانگی ئەیلول لە خاکی ئەفغانستان بمێنێتەوە، بە داگیرکەر ئەژمار دەکرێن.
لەلایەکی ترەوە، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند، دانوستانەکانیان لەگەڵ تورکیا بەردەوامە، سەبارەت بە پاراستنی ئەمنییەتی فڕۆکەخانەی "کابول".
.jpeg&w=2048&q=75)
"پرایس" ڕایگەیاندووە، ئەمریکا ھیچ فشارێک دروست ناکات بۆ دەستپێکردنی خولی حەوتەمی دانوستانەکانی "ڤییەنا" سەبارەت بە ڕێککەوتنی ئەتۆمی، تەنھا "ئێران" خۆی دەتوانێت وادەیەک بۆ دەستپێکردنەوەی ئەو دانوستانانە دیاری بکات.
نیگەرانیشی دەربڕی لە پێشڕەوییەکانی ئەو وڵاتە لە دۆسیەی ئەتۆمی کە کاریگەری لەسەر تێڕوانینەکانی "واشنتۆن" لە گەڕانەوە بۆ ڕێککەوتنی ئەتۆمی دروست دەکات.
پێشتریش "میخائیل ئیلیانۆڤ" نوێنەری ھەمیشەیی ڕووسیا لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان وتبووی، لە ماوەی ١٠ ڕۆژی تردا دانوستانەکانی ڤییەنا دەستپێدەکەنەوە.
"جان ئیڤ لۆدریان" وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا لە "برۆکسل"ەوە وتی، کۆدەنگییەکی سیاسی ئەوروپی ھەیە بۆ سزادانی بەشێک لە سەرکردە و لێپرسراوانی لوبنان، بەر لە ساڵیادی تەقینەوەکەی بەندەری "بەیروت" کە دەکەوێتە ٤ی مانگی داھاتووەوە.
وتیشی ئەو سزایانە فشار دروست دەکەن، بە تایبەت کە ماوەیەکی زۆرە داوایان لە لێپرسراوانی لوبنان کردووە حکومەت پێکبھێنن و چاکسازی بکەن، بەڵام ھیچ وەڵامێکیان نەبووە.
"جۆزێب بۆریل" کۆمسیاری سیاسەتەکانی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپاش وتی، ڕەوشی "لوبنان" ھیچ بەرەو پێشچوونێکی بەخۆوە نەبینیوە و ڕەوشەکە ئاڵۆزە.
ئاماژەی بەوەشکرد، ھەر ھەنگاوێک بۆ چارەسەرکردنی کێشەی نێوان ئیسڕائیل و فەڵەستین، یارمەتی بەرەوپێشبردنی پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا و ئیسڕائیل دەدات.
ڕێکخراوی کەشناسی ئێران لە ڕاگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، بە پێی پێشبینییەکانیان، لە ئێوارەی ئەمڕۆوە شەپۆلێکی باران بارین و ھەورەبروسکە و بای توند، بەشێک لە پارێزگاکانی باکور و باکوری خۆئاوا و باشوری وڵات دەگرێتەوە و ڕۆژی چوارشەممە و پێنجەشەمەش، پارێزگاکانی ورمێ، ئازەربایجانی خۆرھەڵات، ئەردەبیل، گوڵستان، گیلان، مازندەران، خۆراسانی باکور، بەرزاییەکانی سیستان و بەلوچستان، خۆرئاوای کرمان، ھۆرموزگان و پارێزگای فارس دەکەونە ژێر کاریگەری ئەو شەپۆلە باران بارینەوە.
کەشناسی ئێران داواشی لە ھاوڵاتیانی ئەو پارێزگایانە کردووە، خۆیان بپارێزن لە نزیکبوونەوە لە ڕووبارەکان، چونکە مەترسی دروستبوونی لافاو لە ئارادایە.
ئاماژەی بەوەشکرد، یەکێتی ئەوروپا بۆ پاراستنی پرەنسیپەکانی سنورەکانی دەپارێزێت و ئەو دوو شتە نابێت پێچەوانەی یەکتربن، بۆیە پێویستە یۆنان کۆتایی بە دەرکردنی پەنابەران لەناو سنورەکانی بھێنێت.
لە ساڵی ٢٠١٥ەوە، شەپۆلی گەورەی پەنابەران ڕووی لە یۆنان کردووە کە زۆربەیان لە ترسی شەڕ و پێکدادانەکانی سوریا و ئەفغانستان و بە ئامانجی گەیشتن بە ئەوروپا لە ڕێی ئەو وڵاتەوە، سنورەکان دەبەزێنن.
(ئیلھام ئەحمەد) سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری ئەنجومەنی سوریای دیموکرات ڕایگەیاند، مەرجی پێشوەختیان بۆ دانوستان لەگەڵ حکومەتی سوریا نیە بەڵام پڕۆژەیەکیان ئامادەکردووە.
بە پێی پڕۆژەکە دەبێت سیستمی خۆبەڕێوەبەری لە باکور و خۆرھەڵاتی سوریا بمێنێتەوە و ھەسەدەش بە پێی میکانیزمێک ببێتە بەشێک لە سیستمی بەرگری سوریا و سوپا وەک دەزگایەکی نیشتمانی تاکە ھێزی چەکدار بێت و دەست لە کاروباری سیاسی وەرنەدات.
وتیشی، ھۆکاری سەرنەگرتنی دانوستانەکانی ڕابردوو، حکومەتی دیمەشق لێی بەرپرسیارە، بەو پێیەی ئامادە نییە دان بە واقعی نوێ لە باکور و خۆرھەڵاتی سوریا بنێت.
جەختیشیکردەوە، ئەنجومەنی سوریا ئامادەیە بە نێوەندگیری ڕووسیا دانوستان دەستپێبکاتەوە.
پنتاگۆنیش ھۆشداریی دەدات و دەڵێت ھەر ھێرشێک بکرێتە سەرمان گورزی سەربازی توند دەوەشێنین.
ئاژانسی رۆیتەرز ئاشکرایکردووە، فەرماندەیەکی باڵای سوپای پاسدارانی ئێران لە کۆبوونەوەیەکدا لە بەغدا داوای لە گروپەکانی حەشدی شەعبی کردووە ھێرشەکانیان دژی ھێزەکانی ئەمریکا زیادبکەن، لەبەرامبەردا وەزارەتی بەرگری ئەمریکا "پنتاگۆن" رایگەیاندووە، ھەر ھێرشێک لەلایەن گروپەکانی حەشدی شەعبیەوە بکرێتە سەر ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و سوریا بە گورزی سەربازی وەڵام دەدرێتەوە.
ئێران داوا لە حەشدی شەعبی دەکات ھێرشەکانیان دژی ئەمریکا لە عێراق زیاد بکەن
ناوەندی تۆمارکردنی پێشێلکارییەکان لە باکوری سوریا رایگەیاند، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی سەر بە سوپای تورکیا بە ھاوەن ناوەڕاستی شاری تەل رەفعەتی لە ریفی حەلەب کردووەتە ئامانج، بەھۆیەوە پێنج کەس برینداربوون، کە ژن و منداڵ لە نێویاندایە و رەوشی تەندروستی منداڵێکیش ناجێگیرە.
شاری تەل رەفعەت سەدان خێزانی ئاوارەی ناوچەی عەفرینی لە خۆگرتووە، بە بەردەوامیش روبەڕوی بۆردوومانی ھێزەکانی تورکیا و ھاوپەیمانەکانی دەبێتەوە، کە لە دەوروبەری ریفی باکوری حەلەب جێگیر بوون.