(رۆبەرت جینریک) وەزیری کۆچی بەریتانیا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی (بی بی سی) رایگەیاند، لەئێستاوە بەدوای توندترین بژاردەدا دەگەڕێن تاکو بیانکە یاسا بۆ بەرەنگاربوونەوەی کۆچی نایاسایی، ھەر کۆچبەرێکیش بەھۆکاری ئابوری روو لە وڵاتەکەیان دەکات دیپۆرتی دەکەنەوە تاکو کەسانی تریش سڵ بکەنەوە لە رووکردنە بەریتانیا.

وتیشی، ناکرێت وڵاتەکەیان وەک فاکتەرێکی سەرنجراکێش بمێنێتەوە بۆ ئەو کەسانەی بەھۆکاری ئابوری کۆچ دەکەن.

بەپێی داتاکانی حکومەتی بەریتانیا لەمساڵدا ٤٠ ھەزار کۆچبەر بە بەلەمی بچوک لە رێگەی کەناڵی ئینگلیزەوە پەڕیونەتەوە بۆ وڵاتەکەیان.

سەبارەت بەو داتایەش سویلا براڤرمان وەزیری ناوخۆی بەریتانیا لێشاوی کۆچبەرانی بۆ کەناراوەکانی باشوری ئینگلتەرا بە داگیرکاری ناوبرد. وتیشی، رۆژانە حکومەت ٧.٨ ملیۆن دۆلار بۆ داڵدەدانی کۆچبەران خەرجدەکات.

 

ئەمە چوارەمین جارە کە جەزائیر میوانداری ئەو لوتکەیە بکات و ١٧ سەرکردەی وڵاتانی عەرەبی بەشداری تێدا دەکەن و لەژێر ناونیشانی "یەکگرتنەوە" بەڕێوەدەچێت.

ھاوکات لە یەکەم سەردانی رەسمیدا بۆ دەرەوەی وڵات، د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عێراق بە یاوەری وەفدێک گەیشتە جەزائیر و لە فڕۆکەخانەی "بومدین" لەلایەن عەبدولمەجید تەبون سەرۆک کۆماری جەزائیر و ئەحمەد ئەبوغەیت ئەمینداری گشتی کۆمکاری عەرەبی پێشوازی لێکرا.

بڕیاریشە ئەمڕۆ سەرۆک کۆماری عێراق وتارێک لەبارەی کۆی پەیوەندییەکانی عێراق لەگەڵ وڵاتانی ناوچەیی و نێودەوڵەتی  پێشکەش بکات و ئاماژە بە پلان و بەرنامەکانی حکومەتی نوێی عێراق بکات.
٣١مین لوتکەی وڵاتانی عەرەبی بڕیاربوو لە ساڵی ٢٠٢٠ ببەسترێت، بەڵام بەھۆی پەتای کۆرۆناوە دواخراوە.

گرنگترین ترەوەرەکانیش بریتی دەبن لە کێشەی فەڵەستین و قەیرانەکانی سوریا و یەمەن و لیبیا و لێکەوتەکانی جەنگی روسیا و ئۆکراین و قەیرانی وزە، ھەروەھا دەستوەردانەکانی تورکیا و ئێران و چاکسازی لە کۆمکاری عەرەبی.

"پوتن" پەیامێکی ئاڕاستەی سەرکردە بەشداربووەکان لە لوتکەی کۆمکاری عەرەبی لە جەزائیر کرد و رایگەیاند، جیھان روبەڕووی گۆڕانکاری سیاسی و ئابوری گرنگ بووەتەوە، دروستکردنی سیستمێکی فرە جەمسەریش لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان، لەسەر بنەمای یەکسانی و دادپەروەری و رێزگرتن لە بەرژەوەندییە گشتییەکان دەبێت. 

پوتن جەختیشیکردەوە، لە گرنگی رۆڵی وڵاتانی عەرەبی و وڵاتانی خۆرھەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریقا، کە نیوەی ژمارەی دانیشتووانەکانیان نیو ملیار کەس دەبێت، ئەوەش رۆڵی گەورەی لە گۆڕانکاری جیھان ھەیە.

 

وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە راگەیەندراوێکدا ئاشکرایکرد، سزاکان ئەو کەسایەتی و دامەزراوە ئەمریکییەکانە دەگرێتەوە کە تۆمەتبارن بە (مامەڵەکردن دژ بە مافەکانی مرۆڤ، دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی ئێران، ھاندانی کردەی توندوتیژی و کردەی تیرۆریستی لە ئێران.

لە سزاکاندا جگە لە کەسایەتییە پلە باڵاکانی وەک (مایکل کوریلا) فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا، (گریگۆری گیلۆت) جێگری فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا و (والی ئادێیمۆ) جێگری وەزیری گەنجینەی ئەمریکا و (ئیسکات دسۆرمیکس) فەرماندەی بنکەی ئاسمانی ئەمریکا لە ھەولێر و ھێزی نۆیەمی ئاسمانی و دەزگای ھەواڵگری "CIA"ی ئەمریکا و پاسەوانی نیشتمانیی خراونەتە لیستی سزاکانەوە.

ئاماژە بەوەشکراوە، پێدانی ڤیزا لەو کەسانە قەدەغەدەکرێت کە ناویان لە لیستی سزاکاندا ھاتووە، ھەروەھا دەستبەسەر موڵک و سامانی داراییاندا دەگیرێت و ھەژمارە بانکییەکانیان بلۆک دەکرێت.

لاڤرۆڤ لە لێدوانێکدا ئاماژەی بەوەکرد، ئامادەیی روسیا و سەرۆکەکەی  بۆ ئەنجامدانی دانوستان سەبارەت بە ئۆکراین نەگۆڕاوە و ھەمیشە ئامادەن گوێ لە ھاوبەشە رۆژئاواییەکانیان بگرن بە ئامانجی نەھێشتنی ئاڵۆزییەکان، لەبەرئەوە ئەگەر پێشنیازی گونجاویان ئاراستە بکرێت کە لەسەر بنەمای ھاوسەنگی و رێزگرتن لە بەرژەوەندییەکانی ھەردوولا بێت و بەئامانجی دۆزینەوەی چارەسەری مامناوەند و بەدیھێنانی ھاوسەنگی بێت لەنێوان بەرژەوەندی سەرجەم وڵاتان بەدڵنیایی لەگەڵی دەبن.

لەبەرامبەردا وەزارەتی دەرەوەی ئۆکراین رایگەیاند، مەرجی وڵاتەکەی بۆ دانوستان لەگەڵ روسیا ئەوەیە ئەو وڵاتە ھێزەکانی بکشێنێتەوە بۆ سنوری ساڵی ١٩٩١.

میدیاکانی ھندستان بڵاویانکردوەتەوە، بەھۆی رووخانی پردە ھەڵواسراوەکەی شاری موربی لە ھندستان، زیاتر لە ١٤٠ کەس گیانیانلەدەستداوە و سەدان کەسیش تائێستا بێسەروشوێنن و زۆربەی ئەو کەسانەشی گیانیانلەدەستداوە ژن و منداڵن.

ئاماژە بەوەشکراوە، دوای چەند مانگێک لە نۆژەنکردنەوەی پردەکە، لەکاتی ئاھەنگی دووبارەکردنەوەی پردەکەدا ئەو رووداوە رویداوە و بەپێی زانیارییەکانیش لەو کاتەدا نزیکەی ٥٠٠ کەس لەسەر پردەکە بوون کە ژمارەیەکی زۆر ژن و منداڵیان تێدا بووە و تائێستاش تەنھا ٨٠ کەس رزگارکراون.

پردی ھەڵواسراوی موربی لە ھندستان مێژووی دروستکردنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی فەرمانڕەوایی بەریتانییەکان لەو وڵاتە کە ٢٣٣ مەتر بەرزە و درێژییەکەشی ھەزار و ٥٠٠ مەترە.

 

کۆبوونەوەکە تایبەتە بەو تۆمەتانەی روسیا ئاڕاستەی ئۆکراینی کردووە سەبارەت بە بەکارھێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بۆ سەر کەشتییەکانیان لە دەریای رەش. 

پێشتر وەزارەتی بەرگری روسیا رایگەیاندبوو، ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی ئۆکراین کە ناوچەی کریمای بۆردومان کردووە، ناوچەی ئارامی کردووەتە ئامانج کە تایبەتە بە ھەناردەکردنی دانەوێڵە.

راشیگەیاند، بەپێی بەدواداچوونەکانیان، پارچەی کەنەدی لە دروستکردنی درۆنەکان بەکارھاتووە و ھێرشەکەش لەلایەن ھێزەکانی ئۆکراین بە فەرمانی راوێژکاران و شارەزایانی بەریتانیا ئەنجامدراوە.

پێشتریش ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی دووجار کۆبوونەوەی لەسەر درۆنی ئێرانی کردووە کە لەلایەن روسیاوە لە ئۆکراین بەکاردەھێندرێن.

میدیاکانی بەریتانیا بڵاویانکردووەتەوە، ھاووڵاتییەکی ئەو وڵاتە لە شاری دوفەر کە دەکەوێتە کەناراوەکانی باشووری بەریتانیا، بە بۆمبی ئاگرین ھێرشیکردووەتە سەر کەمپێکی پەنابەران و بەھۆی تەقینەوەی بۆمبەکانیشەوە ئاگر لە کەمپە کەوتووەتەوە، بەڵام بە زوویی کۆنترۆڵکراوە و زیانەکانیشی تەنھا برینداربوونی کەسێک بووە بە سوکی.

ئاماژەیان بەوەشکردووە، ئەو ھاووڵاتییە بەریتانییە دوای ئەنجامدانی ھێرشەکە، ھەڵاتووە و ھێزەکانی پۆلیسیش ھەوڵی زۆریانداوە دەستگیری بکەن، بەڵام خۆی گەیاندووەتە بەنزینخانەیەکی نزیک رووداوەکە و لەوێ خۆی کووشتووە.

سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، دوای چاودێرێکردنێکی ورد، ھێزەکانیان لە ئاوەکانی کەنداو دەستییان بەسەر کەشتییەکدا گرتووە کە ١١ ملیۆن لیتر سوتەمەنی ھەڵگرتبوو و دڵنیاشبوونەتەوە کە ئەو نەوت بەشێوەیەکی نایاسایی ھێنراوە و تیمی کەشتییەکەش دەستبەسەرکراون و لێکۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت.

میدیاکانی ئێرانیش بڵاویانکردووە، تائێستا سوپای پاسداران ھیچ زانیارییەکی لەسەر خاوەندارێتی کەشتییەکە بڵاونەکردووەتەوە، باسی لەوەشنەکردووە ئەو نەوتە لە کوێوە ھێنراوە و بەنیازبوون بۆ کۆی بەرن.

سەرچاوە ئەمنییەکان رایانگەیاندووە، ئەم بەیانییە دەنگی نزیکەی پێنج تەقینەوە لە کیێڤی پایتەختی ئۆکراین و ناوچەکانی تر بیستراوە.

دوای ئەوەش سوپای ئۆکراین بڵاویکردەوە، روسیا بە ٥٠ مووشەکی کروز بۆردومانی خاکی ئۆکراینی کردووە. 

"ڤیتالی کلیچکو" سەرۆکی شارەوانی کیێڤ رایگەیاند، بەھۆی بۆردومانەکانی روسیاوە بەشێکی کێیڤی پایتەخت و چەندین شار و شارۆچکەی تر لە ئاو و کارەبا بێبەش بوون.

سەرۆکایەتی ئۆکراینیش رایگەیاند، روسیا ھێرشی چڕ دەکاتە سەر دامەزراوەکانی وزە و داوای لە دانیشتووان کرد لە پەناگە و حەشارگەکاندا بمێننەوە، تا ئەو کاتەی مەترسی نامبَنێت.

وەزارەتی بەرگری بەریتانیاش بڵاویکردەوە، روسیا ھەزاران سەربازی یەدەگی لە ھێڵی پێشەوەی جەنگ لە ئۆکراین جێگیرکردووە.

رۆژی سێ شەممە دەنگدەرانی ئیسرائیل روو لە سندوقەکانی دەنگدان دەکەن بۆ ھەڵبژاردنی ١٢٠ ئەندامی کنێست، لە ساڵی ٢٠١٩ ەوە  ئەوە پێنجەم ھەڵبژاردنە لەو وڵاتە بەڕێوەدەچێت و لە چوار ھەڵبژاردنی رابردوودا ھیچ ھێزێک نەیتوانیوە زۆرینەی کورسییەکان بباتەوە ، بە پێی راپرسییەکانیش، لەم ھەڵبژاردنەدا بەرەی بنیامین ناتانیاھۆ سەرۆکی پارتی لیکۆد و رکابەرەکانیشی ناتوانن زۆرینە مسۆگەر بکەن و ھەریەکەکەیان ٦٠ کورسی کنێست بەدەستدەھێنێت.

لەوتەیەکیشدا ناتانیاھۆ ھەڕەشەی ھەڵوەشاندنەوەی رێککەوتنی دیاریکردنی سنوری نێوان وڵاتەکەی و لوبنانی کرد، ئەگەر لە ھەڵبژاردنەکەدا سەرکەوتن بەدەستبھێنێت .

وتیشی، چۆن مامەڵەی لەگەڵ رێککەوتنامەی ئۆسلۆ کردوە بەو جۆرەش مامەڵە لەگەڵ رێککەوتنەکەی لوبنان دەکات و رێککەوتنەکەی بە خۆبەدەستەوەدانێکی تر ناوبرد. 

فەرمانگەی فریاکەوتنی کۆریای باشوور بڵاویکردەوە، لە ئاھەنگێکی ھاڵۆوین لە شاری سیۆلی پایتەخت، دەیان ھەزار کەس بەشداریان کردووە، ئەوەش بووەتە ھۆی دروستبوونی قەرەباڵغی و پاڵەپەستۆوەیەکی زۆر، کە بەھۆیەوە لانی کەم ١٤٦ کەس گیانیان لەدەستداوە و دەیان کەسی تریش بریندار بوون و ئامارەکانیش سات بە سات لە بەرزبوونەوەدان.

یۆن سوک سەرۆکی کۆریای باشوور، راگەیەندراوێکی لەبارەی رووداوەکەوە بڵاویکردەوە و داوای لە تیمە پزیشکی و فریاگوزارییەکان کرد، بە ھانای بریندارەکانەوە بچن و نەخۆشخانەکانیش ھەموو ئامادەکارییەک بۆ وەرگرتن و چارەسەرکردنی بریندارەکان بکەن.

لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی کردوە بەوەی،  ئۆکراین بە بەشداری شارەزایانی بەڕیتانیا لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ئەمساڵ ھێرشێکی لە دژی کەشتییەکانی دەڕیای ڕەش و کەشتییە مەدەنییەکان لە رێگەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ئەنجامداوە کە بە ھۆکاری زامنکردنی ئاسایشی " ڕێڕەوی دانەوێڵە"، دادەنرێن.

ڕووسیا، ئۆکراین و تورکیا و نەتەوە یەکگرتووەکان پێکەوە دوو بەڵگەنامەی پەیوەست بە کێشەی دابینکردنی خۆراک، و پێداویستیان بۆ بازاڕەکانی جیھان ئیمزاکردبوو لە ٢٢ی تەمموزی ڕابردوودا لە ئەستەنبوڵ.

بە پێی "ڕێککەوتنی دانەوێڵە"، ڕێککەوتنەک نەتەوە یەکگرتووەکان پابەند دەبێت بە لابردنی سنووردارکردنی جۆراوجۆر لەسەر ھەناردەکردنی بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی ڕووسیا بۆ بازاڕەکانی جیھان.

ھاوکات بەشی یەکەمی ڕێککەوتنەکە بۆ ھەناردەکردنی بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی ئۆکرانیا لە بەندەرەکانی دەریای ڕەشەوە دیاریکراوە، کە لەلایەن ئۆکرانیا کۆنتڕۆڵ دەکرێن.

دوای ئەوەی چوار جار پەرلەمانی لوبنان سەرکەوتوو نەبوو لە دیاریکردنی سەرۆکێک بۆ وڵاتەکە کە تەنھا کاندید سەرۆکی ئێستا (میشال عون) بوو, بڕیارە ئەمڕۆ ناوبراو بە رەسمی دەستلەکار بکێشێتەوە و کۆشکی سەرۆکایەتی جێبھێڵێت.

بە وتەی چاودێرانی سیاسیش ئەو بڕیارەی (میشال عون) چارەسەری کێشەکانی لوبنان ناکات چونکە تا ئێستا پەرلەمانی ئەو وڵاتە لەسەر کاندیدێکی تر رێکنەکەوتووە و ئەوەش وادەکات لوبنان بکەوێتە بۆشایی دەستوری و قەیرانەکانی زیاتر قوڵ ببنەوە.

لە بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیا و پاریسی فەڕەنسا و رۆمای ئیتاڵیا لەگەڵ لەندەنی پایتەختی بەریتانیا، بە بەشداری ھەزاران کەس خۆپیشاندانی فراوان بۆ پاڵپشتی لە خۆپیشاندانەکانی رۆژھەڵات و ئێران بەڕێوەچوو، تیایدا کوردانی تاراوگە و ئێرانییەکان و چەند نەتەوەیەکی تر بەشدار بوون و بە رێپێوان و وتنەوەی دروشمی"ژن، ژیان، ئازادی" پاڵپشتییان دەربڕی و رەخنەیان لە حکومەتی ئێران گرت.

ماوەی ٤٤ رۆژە لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران خۆپیشاندان دەکرێت، سەرەڕای ئەوەی دوێنێ سەردار سەلامی، فەرماندەی سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، ئەمڕۆ دوایین رۆژی ئاژاوەگێڕییە و داوای لە خۆپیشاندەران کرد بچنە ماڵە و شەقامەکان چۆڵ بکەن، بەڵام  شەوی رابردوو لە چەندین شاری ئێران و رۆژھەڵاتی کوردستان، خەڵک رژانەوە سەر شەقامەکان و خۆپیشاندانیان کرد.