جیهان
پێش كەوتنی "رژێمەكەی"، بەشار ئەسەد بە وەزیری دەرەوەی ئێرانی راگەیاندووە توركیا پشتیوانیی لە گرووپە چەكدارەكان دژی دەسەڵاتەكەی دەكات.
ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویكردەوە، بەشار ئەسەد لە دوایین دیداریدا لەگەڵ عەباس عیراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، بێ هیوا بووە لە پشتیوانیی روسیا و نیگەرانی بە روخساریەوە دیار بووە و بە عیراقچی راگەیاندووە، توركیا بە هەموو شێوەیەك پشتیوانیی لە گرووپەچەكدارەكان دەكات، ئەوەش وایكردووە ئەو گرووپانە بە خێرایی بەرەو دیمەشق پێشڕەویی بكەن.
رۆیتەرز لە زاری چەند سەرچاوەیەکەوە ئاماژەی بەوەكردووە، وتەكانی بەشار ئەسەد وای لە عەباس عیراقچی كردوە، دوای ١٣ ساڵ بە گەشتێكی فڕۆكەی راستەوخۆ لە دیمەشقەوە بچێتە ئەنكەرەی پایتەختی توركیا و گفتوگۆی توند لە نێوان عێراقچی و هاكان فیدان، وەزیری دەرەوەی توركیا روویداوە.
بەپێی ئاژانسەكە، روسیا و ئێران لەگەڵ یەكەم رۆژی دەستپێكردنی هێرشی گروپە چەكدارەكان بە بەشار ئەسەد-یان راگەیاندووە، كە ناتوانن لە رووی سەربازییەوە هاوكاریی بكەن، بەڵام ئەسەد تا رۆژی هەڵاتنی لە دیمەشق، كەسی ئاگادارنەكردووەتەوە و سوپای سوریا هەر لە چاوەڕوانیی گەیشتنی پشتیوانیی روسیادا بووە.
ژمارەی كوژراوانی هێرشەكانی ئیسرائیل بۆ غەززە زیاتر بەرزبووەوە و وەزارەتی تەندورستیش دەڵیت، نزیكەی ٥٠ هەزار كەس كوژراون.
وەزارەتی تەندروستی غەززە بڵاویكردووەتەوە تەنها لە ٢٤ سەعاتدا بەهۆی هێرشەكانی ئیسرائیل بۆسەر كەرتی غەزە لانیكەم ٥٥ كەس كوژراون و ١٧٠ كەسیش برینداربون و ئەوەش ئاماری قوربانییانی بەرز كردوەتەوە.
بەپێی ئامارەكانی وەزارتی تەندروستی غەززە، لە ماوەی ٤٣٥ رۆژی هێرشەكانی ئیسرائیل ٤٤ هەزار و ٩٣٠ كەس لە غەززە كوژراون، ١٠٦ هەزار و ٦٢٤ كەسیش برینداربوون.
حكومەتی دانیمارك ٢٧ هەزار یۆرۆ دەبەخشێتە هەر پەناربەرێكی سوری كە بەشێوەیەكی ئارەزوومەندانە بگەڕێتەوە وڵاتەكەی خۆی.
حكومەتی دانیمارك رایگەیاند، ژمارەیەكی زۆر پەنابەری سوری لە وڵاتەكەیدا دەژین و داوای مافی پەنابەرێتیان كردووە.
دەشڵێت، هەر پەنابەرێكی ئەو وڵاتە بیەوێت بە شێوەیەكی ئارەزوومەندانە بگەڕێتەوە سوریا ئەوا بڕی ٢٧ هەزار یۆرۆی پێدەدرێت و بۆ هەر منداڵێكیش شەش هەزار و ٧٠٠ یۆرۆ خەرجدەكرێت.
باس لەوەشدەكات، لە ساڵی ٢٠١٥ دا زیاتر لە پێنج هەزار پەنابەری سوری دانیماركیان جێهێشتووە و ٦٠٠ پەنابەریش لە ساڵی ٢٠١٩ پشتیوانی داراییان بۆ خەرج كراوە، ئەوەش لە پێناو گەڕانەوەیان بۆ سوریا.
دوای روخانی حكومەتەكەی ئەسەد زۆربەی وڵاتانی ئەوروپی پێدانی مافی پەنابەرییان بە پەنابەرانی سوری راگرت، بەپێی دواین ئاماری ئاژانسی یەكێتی ئەوروپا بۆ كاروباری پەنابەران زیاتر لە ١٠٠ هەزار سوری لە ئەوروپا داوای مافی پەنابەریان كردووە.
بەهۆی راگەیاندنی باری نائاسایی سەربازییەوە، پەرلەمانی كۆریای باشور بە زۆرینەی دەنگ بڕیاریدا بە سڕكردنی سەرۆكی وڵاتەكەی.
لە دانیشتنێكی تایبەتدا پەرلەمانی كۆریای باشور بە زۆرینەی دەنگ بڕیاریدا بە سڕكردنی یون سوك یول سەرۆكی وڵات ئەوەش بەهۆی راگەیاندنی باری نائاسایی سەربازی لە وڵاتە و داخستنی پەرلەمان.
رۆژی ٣ی ئەم مانگە سوك یول بڕیاریدا بەداخستنی پەرلەمان و راگەیاندنی باری نایاسایی سەربازی ئۆپۆزسیۆنیشی تۆمەتبار كرد كە كار لە بەرژەوەندی كۆریای باكور دەكات.
لە ٧ی ئەم مانگە لەسەر پێشنیازی ئۆپۆزسیۆن بۆ سڕكردنی سەرۆكی وڵاتەكەیان پەرلەمانی كۆریای باشور كۆبوەوە، بەڵام بەهۆی تەواونەبوونی رێژەی یاساییەوە كۆبونەوەكە دواخرا.
ئەو سەرباز و ئەفسەرانەی سوپای سووریا، کە لە رۆژی 7ـى ئەم مانگەدا لە دوای رووداوەکانی ناوخۆیی سووریا هاتنە ناو عێراقەوە، داوای گەڕانەوە دەکەن بۆ وڵاتەکەیان.روانگەی سوریش دەڵێت بە هەزاران ئەفسەر و سەرباز دیار نەماون
روانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، ئەو سەرباز و ئەفسەرانە سەر بە لیوای 103ـى گاردی کۆماریی و پاسەوانی سنوور و گومرک بوون و ژمارەیەک هاوڵاتی فەرمانبەری مەدەنیشیان سەدان ئەفسەر و سەرباز لە ناوخۆیی خاکی سووریادا، چارەنووسیان نادیارە، رۆژی 7ـى ئەم مانگە بەنزیکەی ٢٠٠٠هەزار سەربازی حکومەتی ئەسەد بە هەماهەنگی هاتنە نێو خاکی عێراقەوە لەگەڵدایە
سوپای ئیسرائیل بۆردومانی دیمەشق و چەند ناوچەیەكی پارێزگای حەمای كرد، حكومەتی نوێی سوریاش داوا لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەكات بڕیارێك بۆ وەستاندنی هێرشەكانی ئیسرائیل بدات.
سوپای ئیسرائیل بەچڕی بۆردومانی دەوروبەری دیمەشقی پایتەختی سوریا و حەمای كرد و دەنگی تەقینەوەی بیستراوە.
میدیاكان باس لەوەدەكەن، ئیسرائیل چەند كارخانەیەكی سەربازی و ناوەندی توێژینەوەی سەربازی بە موشەك بۆردومان كردووە.
لە بەرانبەریشدا، حكومەتی نوێی سوریا نامەیەكی ئاڕاستەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كردووە و داوایكردووە بڕیار لەبارەی راگرتنی هێرشەكانی ئیسرائیل بۆ سەر وڵاتەكەی بدات و سوپای ئیسرائیل لەو ناوچانەدا بكشێتەوە كە كۆنتڕۆڵیكردوون.
ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری دەڵێت، هیچ لێكتێگەیشتنێك لەگەڵ دیمەشق ئەنجام نەدراوە.
بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر لە رۆژهەڵات و باكوری سوریا لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بۆ ئەوەكردوە، تائێستا هیچ رەشنوس و لێكتێگەیشتنێك لە نێوان ئیدارەی خۆسەر و لێپرسراوانی دیمەشق ئەنجام نەدراوە، بەڵام ئامادەكاری دەكەن بۆ كۆبونەوە و گفتوگۆ لەگەڵ لێپرسراوانی دیمەشق، بۆ بە یەكخستنی هەوڵەكان بۆ خزمەتكردنی سوریا.
ئەو رونكردنەوەش دوای ئەوەش دێت پێشتر دەنگۆی ئەوە بڵاوكرایەوە بە ئامانجی رێككەوتنی نێوان كۆبونەوەی لێپرسراوانی خۆبەڕێوەبەری و دیمەشق بەڕێوەچووە.
تورکیا داوا لە دەسەڵاتدارانی نوێی دیمەشق دەكات دان بە یەكینەكانی پاراستنی گەلدا نەنێن،و پێویستە هێزەکانی پاراستنی گەل سوریا بەجێبهێڵن
هاكان فیدان، وەزیری دەرەوەی توركیا رایگەیاند، ئامانجی ستراتیجی تورکیا لەناوبردنی هێزەكوردیەكانی سوریایە پێویستە سوریا بەجێبهێڵن یان چەك دابنێن، پێویستە لەسەر ئەو ئەندامانەی یەكینەكانی پاراستنی گەل كە خەڵكی سوریا نین بەزووترین كات وڵاتەكە بەجێبهێڵن و ئەوانەی دەشمێننەوە دەبێت چەكەكانیان دابنێنن.
ئەمە لە کاتێکدایە لە ماوەی رابردوودا ئەو گروپانەی تورکیا پاڵپشتیان دەکات،چەند جارێک هێرشیان کردۆتە سەر هێزە کوردەکان لە عەفرین و مەنبج
روسیا و سەرۆكی دەستەی تەحریر شام نزیكن لە ئەنجامدانی رێككەوتن.
ئاژانسی بلومبێرگ لە سەرچاوەیەكی باڵای روسیاوە رایگەیاندووە، روسیا جوڵەكانی دەستپێكردووە بۆ ئەوەی هێزەكانی لە سوریا بمێنێتەوە و لەو چوارچێوەیەشدا نزیكە لەوەی رێككەوتن لەگەڵ دەستەی تەحریر شام بكات بۆ پاراستنی دوو بنكەی سەربازی خۆی لەو وڵاتەدا.
هاوكات، میخائیل بوگدانۆڤ جێگری وەزیری دەرەوەی روسیا جەختیلەوە كردوەتەوە، مۆسكۆ لەگەڵ تەحریر شام لە گفتوگۆدایە لە پێناو سەلامەتی دیبلۆماتكارە بیانییەكان و پاراستنی بنكە سەربازییەكانی بۆ درێژەدان بە شەڕی داعش.
پێشتر روسیا بە رێكەوتنی لەگەڵ حكومەتی بەشار ئەسەد لە ساڵی ٢٠١٧دا بنكەی سەربازی تەڕتوسی لە سوریا دامەزراند.
حکومەتی کاتیی سوریا داوای لە ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد، ئیسرائیل ناچار بکات دەستبەجێ هێرشەکانی بۆ سەر خاکی سووریا بوەستێنێت و لەو ناوچانەی کە داگیری کردووە بکشێتەوە، چونکە ئەوە پێشێلکردنی ڕێککەوتنی ساڵی ١٩٧٤، دادەنرێت
باڵیۆزی سووریا لە نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند،یەکەم پەیامم لەلایەن حکوومەتی کاتیی سووریاوە بە سەرۆکایەتیی محەممەد بەشیر، ئاراستەی نەتەوە یەکگرتووەکانم کرد، دوادەکەم بەزووترین کات هێرش و داگیرکاریەکانی ئیسرائیل بۆ سەر شام رابگیرێت
هاوکات، باڵیۆز زەحاک نووسیویەتی: "لە کاتێکدا کە سوریا بە قۆناغێکی نوێ لە مێژوی خۆیدا تێ دەپەڕێت، گەلەکەی ئاواتەخوازن دەوڵەتێکی ئازادی و یەکسانی و سەروەری یاسا دابمەزرێنن و هیواکانیان بۆ خۆشگوزەرانی و سەقامگیریی بەدی بهێنن.بەڵام " سوپای ئیسرائیل خاکەکەی "جبل الشیخ و پارێزگای قونەیترە" بۆمباران و داگیر دەکات."
لە لایەکی دیکەشەوە بە وتەی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، ئەو ڕێککەوتنەی لەگەڵ سووریا لە ساڵی 1974 مۆر کرابوو، دوای گۆڕینی دەسەڵات لە دیمەشق، کۆتایی پێ هات.
سەرەڕای ئازادبوونی هەزاران بەندكراو لە گرتووخانەكانی سوریا لە دوای رووخانی دەسەڵاتەكەی بەشار ئەسەد، تائێستاش زیاتر لە ٣٥ هەزار كەس بێسەروشوێنن كە لەماوەی ١٣ ساڵی رابردوودا دەستگیركراون.
لیژنەی نێودەوڵەتی سەر بە رێكخراوی خاچی سور رایگەیاندووە، لە دوای رووخانی دەسەڵاتەكەی بەشار ئەسەد و دەستبەرداگرتنی سەرجەم شارەكانی ژێردەسەڵاتی حكومەتەكەی ئەسەد لەماوەی چەند هەفتەی رابردوودا بە دیمەشقی پایتەختیشیەوە، هەزاران بەندكراو لە گرتووخانەكان ئازادكران كە هەندێكیان زیاتر لە ٤٠ ساڵە بێسەروشوێنن و لە ناو گرتووخانەكاندا لەلایەن هێزە ئەمنییەكانی سوریاوە بە توندترین شێوە ئەشكەنجەدراون.
ئاماژەی بەوەشكردووە، لە رۆژی ١٠ی ئەم مانگەوە دوای پشكنینی سەرجەم گرتووخانەكانی سوریا، كۆتاییان بە گەڕان بە دوای بێسەروشوێنبوواندا هێناوە، بەپێی ئەو بەڵگە و زانیاری و لیستی ناوانەی كۆیانكردوونەتەوە، تائێستاش زیاتر لە ٣٥ هەزار كەس بێسەروشوێنن كە لەماوەی ١٣ ساڵی رابردوودا لەلایەن هێزە ئەمنییەكانی سەر بە دەسەڵاتەكەی بەشار ئەسەدەوە دەستگیركراون.
روانگەی سوری بۆ مافی مرۆڤ رایگەیاند، لەژێر چاودێری گروپی چەكداری تەحریر شام، كشانەوەی هێزەكانی روسیا لە دیمەشق دەستیپێكردووە و دەگەڕێنەوە سەربازگەی حەمیمیم لە دەوروبەری لازقیە.
روانگەی سوریا بۆ مافی مرۆڤ بڵاویكردەوە، هێزەكانی روسیا لە دیمەشقەوە بە ئاڕاستەی سەربازگەی حەمیمیم لە دەوروبەری لازقیە دەكشێنەوە و تائێستا زیاتر لە ٢٥٠ ئۆتۆمبێلی سەربازی روسیا كە سەربازانی روسی و بیلاروسی و كۆری و دیپلۆماتكارانیان تێدابووە لە دیمەشق كشاونەتەوە.
ئاماژەی بەوەشداوە، گروپی چەكداری تەحریر شام بەڵێنیداوە لەوناوچانەی لەژێ كۆنترۆڵیاندایە پارێزگاری لە هێزەكانی روسیا بكات لەمیانی كشانەوەیاندا.
رۆژی شەشی ئەم مانگە هێزەكانی روسیا كە لە رۆژهەڵاتی حمس و لەناوچەیەكی سەر رێگای نێودەوڵەتی بەغداد دیمەشق جێگیرببوون كشانەوە بۆ سەربازگەی حەمیمیم.
لە دوایین ساتەكانی پێش هەڵاتنی لە سوریا، بەشار ئەسەد یاریدەدەر و لێپرسراوی باڵا و كەسە نزیكەكانی فریوداوە و پێی رانەگەیاندوون، كە پلانی هەیە سوریا بەجێبهێڵێت و بەرەو روسیا هەڵبێت.
ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویكردووەتەوە، رۆژی شەممەی رابردوو، بەشار ئەسەد بە چەند سەعاتێك بەر لە هەڵاتنی، كۆبوونەوەیەكی لەگەڵ نزیكەی ٣٠ لێپرسراوی سەربازی و ئەمنی لە وەزارەتی بەرگری سوریا ئەنجامداوە و پێی راگەیاندوون پشتیوانی روسیا لە رێگایە و داوای لێكردوون، خۆڕاگربن دژی هێرشی گروپە چەكدارەكان، بەبێ ئەوەی ئاماژە بەوەبكات پلانی داناوە وڵات بەجێبهێڵێت.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، هیچ كام لە لێپرسراوە سەربازییەكان و تەنانەت كەسوكاری نزیكی بەشار ئەسەد، ئاگاداری پلانی هەڵاتنی ناوبراو نەبوون، بەجۆرێك رۆژی شەممەی رابردوو بەڕێوەبەری نووسینگەكەی ئاگاداركردوەتەوە، دوای كارەكەی دەچێتەوە ماڵەوە، بەڵام چووەتە فڕۆكەخانە و دواتر وڵاتی جێهێشتوە.
ئاژانسەكە راشیگەیاندووە، بەشار ئەسەد داوای لە راوێژكارە رۆژنامەوانییەكەی كردووە، سەردانی ماڵەكەی بكات و وتارێك بۆ ناوبراو ئامادەبكات، بەڵام كاتێك سەردانی ماڵەكەی كردووە، بەشار ئەسەد لەوێ نەبووە، ئەوەشی خستووەتەڕوو، لەئێستادا بەشار ئەسەد لە روسیایە و ئەو وڵاتە مافی پەنابەری بەخۆی و كەسوكارەكەی داوە.
روسیا هێرشێكی گەورەی كردەسەر دامەزراوەكانی وزەی ئۆكراین لە وەڵامی بەكارهێنانی موشەكی ئەمریكی لەلایەن ئۆكراینەوە دژی ڵاتەكەی، ترەمپیش دژایەتی خۆی بۆ بەكارهێنانی موشەكی ئەمریكی لەلایەن ئۆكراینەوە دەربڕی، كرملینیش دەڵێت بۆچوونی ترەمپ لەگەڵ هەڵوێستەكانیان یەكدەگرێتەوە.
ڤۆلۆدیمیر زیلینسكی سەرۆكی ئۆكراین لەسەر هێرشەكە دەڵێت، روسیا بە ٩٣ مووشەك و نزیكەی ٢٠٠ فڕۆكەی بێفڕۆكەوان بۆردومانی سیستمی وزەی وڵاتەكەی كردووە، وتیشی ئەمە یەكێكە لەهێرشە گەورەكانی مۆسكۆ لەوەتەی شەڕ دەستی پێكردووە.
لای خۆیەوە، روسیا دووپاتیكردەوە، هێرشی كردووەتەسەر ژێرخانی وزەی ئۆكرانیا لە وەڵامی بەكارهێنانی مووشەكی ئاتاكام بەرامبەر روسیا، لەلایەن كیێڤەوە كە دروستكراوی ئەمریكایە.
هاوكات دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئەمریكا رایگەیاند، بە توندی دژی ئەوەیە جۆ بایدن رێگە بە ئۆكرانیا بدات، ئەو چەكانە بەكار بهێنێت كە ئەمریكا بۆی دابین دەكات بۆ هێرشكردنە سەر روسیا.
ترەمپ وتیشی، بەناردنی چەك بۆ ئۆكرانیا ئەم شەڕە توندتر و خراپتر دەكەین، نەدەبوو رێگە بدرایە و پێم وایە ئەمە هەڵەیەكی زۆر گەورەیە.
لەسەر هەڵوێستەكەی ترەمپ، دیمتری بیسكوف وتەبێژی كۆشكی سەرۆكایەتی روسیا كرملن رایگەیاند، قسەكانی ترەمپ بەتەواوی لەگەڵ هەڵوێستەكانیان یەكدەگرێتەوە.
ئەحمەد شەرع ناسراو بە ئەبو محەمەد جۆلانی سەركردەی تەحریر شام، داوای لە گەلی سوریا كرد بچنە گۆڕەپانەكان بەمەبەستی ئاهەنگگێڕان و دڵخۆشی دەربڕین بەبۆنەی سەركەوتنی شۆڕشەكەیان.
ئەبو محەمەد جۆلانی لە وتارێكدا جەختی لەسەر گرنگی دەربڕینی خۆشی بەبێ بەكارهێنانی چەك یان ترساندنی خەڵكی مەدەنی كردەوە و رایگەیاند، پیرۆزبایی لە گەلی گەورەی سوریا بەبۆنەی سەركەوتنی شۆڕشەوە دەکەم .
سەركردەی تەحریر شام باسی لە قۆناغی داهاتوو كرد و وتی، پێویستی بە هاوكاری و كاركردن هەیە بۆ بنیاتنانی سوریایەكی نوێ.
ئە, پەیامەی سەركردەی تەحریر شام لەكاتێكدایە، محەمەد بەشیر وەكو سەرۆكی حكومەتی راگوزەر لە سوریا دەستبەكاربووە و نزیكەی ٣ مانگ لە پۆستەكەی دەمێنێتەوە و كاروبارەكانی حكومەت رایی دەكات.
ئامادەكارییەكان بۆ پێكهێنانی وەفدێك لە ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری باكور و رۆژهەڵاتی سوریا بەمەبەستی سەردانیكردنی دیمەشق دەستیپێكردووە، ئاڵدار خەلیل دەڵێت قۆناغی داهاتوو مێژوییە و پێشبینی دەكەن پەیوەندییەكانیان لەگەڵ تەحریر شام بگۆڕێت بۆ پەیوەندی راستەوخۆ.
پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، شاندێكی ئەمریكی و فەرەنسی سەردانە لایەنەكانی رۆژئاوای كوردستان و ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری دەكەن بەمەبەستی گفتگۆكردن لەسەر پێكهێنانی وەفدێك تا سەردانی دیمەشق بكات و قۆناغی نوێی سوریا لەدوای روخانی رژێمی ئەسەد لەگەڵ تەحریر شام و حكومەتی راگوزەر تاوتوێ بكات.
لای خۆیەوە، ئاڵدار خەلیل ئەندامی دەستەی سەرۆكایەتی پەیەدە رایگەیاند، هەوڵ هەیە بۆ بەرەوپێشبردنی پەیوەندییەكانیان لەگەڵ دەستەی تەحریر شام و لە ئێستاشدا پەیوەندییەكانیان ناڕاستەوخۆیە و لەرێگەی نێوەندگیرەوەیە، بەڵام پێشبینی دەكەن بگاتە ئاستی راستەوخۆ و گفتوگۆ لەبارەی چارەسەری كێشەكان و داهاتووی سوریا بكەن.
وتیشی تەحریر شام تەنها لایەن نییە كە لە دیمەشقە، بەڵكو گروپ و لایەنی دیكەی كاریگەر بوونیان هەیە و سەرجەم لایەنەكان پێویستە ئەوە بزانن كە قۆناغی داهاتوو مێژوییە و پێویستە هەموو لایەنەكان بەرپرسیارێتییەكەی هەڵبگرن.