کوردستان
دەقی پەیامەکە...
بەناوی خوای گەورە و میھرەبان
برای بەڕێزمان دکتۆر عەلی قەرەداغی
بەبۆنەی ھەڵبژاردنتان وەک سەرۆکی یەکێتیی جیھانیی زانایانی موسڵمان، پیرۆزبایی خۆمان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانتان ئاڕاستە دەکەم.
ھیوادارم ئەم بەرپرسیارێتییە نوێیە ببێتە مایەی خزمەتکردنی زیاتری موسڵمانان، یەکڕیزیی گەلی کورد و قووڵکردنەوەی ئاشتی و پێکەوەژیان لەنێوان سەرجەم ئایین و نەتەوەکاندا، کە دڵنیاین بە ئەزموونی قووڵ و لێھاتوویی خۆتان لە رابردوودا، ھەوڵەکانی داھاتووشتان لەو پێناوەدا دەبێت.
خوای گەورە سەربەرز و سەرکەوتووتان بکات
دڵسۆزتان
بافڵ جەلال تاڵەبانی
سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
پەیامنێری کوردسات نیوز لە زاری سەرچاوەیەکی باڵای کۆمسیۆنەوە رایگەیاند، بڕیارە لە چەند رۆژی داھاتوودا کۆمیسیۆن خشتەیەکی نوێ بۆ بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ئامادە بکات و رەوانەی سەرۆکایەتی ھەرێمی بکات.
لەبارەی وادەیەکی نوێش بۆ ئەنجامدانی ھەڵبژاردن لەمساڵدا رایگەیاند، کۆمسیۆن پێشنیاز بۆ سەرۆکایەتی ھەرێم دەکات کۆتایی مانگی ئایاری ئەمساڵ بۆ ئەنجامدانی پرۆسەکە دیاری بکات، بەوپێیەی کۆمیسیۆن ئەو ماوەیەی پێویستە بۆ ئامادەکاری ھەڵبژاردن.
پێشتر نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان لە مەرسومێکدا رۆژی ٢٥ی شوباتی ئەمساڵی بۆ بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستانی دەستنیشان کردبوو، بەڵام دواتر بەھۆی تۆمارکردنی دوو سکاڵا لە دژی یاسای ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە دادگای فیدراڵی، ئامادەکارییەکانی کۆمیسیۆنی بۆ ھەڵبژاردنەکە راگیران.
بەپێی راگەیەندراوی فەرمانگەی میدیا و زانیاری، ئەنجومەنی وەزسران کۆبوەتەوەو لەکۆبوونەوەکەدا، گفتوگۆ کراوە لەبارەی مووچەی مووچەخۆرانی ھەرێم و ھەموارکردنەوەی یاسای بودجەی فیدڕاڵ و دەستپێکردنەوەی ھەناردەکردنی نەوتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ تێچووی بەرھەمھێنان و گواستنەوەی نەوت.
ھەروەھا باسی لە خستنەڕووی پڕۆژە و پێشنیارەکانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان کراوە کە بۆ ھەمواری بوودجە پێشکەش بە حکومەتی فیدراڵ کراوە.
دەشڵێت، ئەنجومەنی وەزیران خۆشحاڵە بەرامبەر تێگەیشتنەکانی ئەم دواییەی حکومەتی فیدڕاڵ و بەرەوپێشچوونەکان بە ئاڕاستەی ھەموارکردنەوەی یاسای بودجەی فیدڕاڵ، سەبارەت بە شایستە دواکەوتووەکانی مووچەی مووچەخۆران جەختی لەوەشکردۆتەوە، دەبێت حکومەتی فیدڕاڵ بەرپرسیارێتی خۆی بەجێ بگەیەنێت بۆ ناردنی ئەو مووچانەو بۆ ئەم مانگەش، ھاوشێوەی ناوچەکانی دیکەی عێراق، مووچەی مووچەخۆرانی ھەرێم خەرج بکات.
فەھمی بورھان سەرۆکی دەستەی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم و سەفین دزەیی لێپرسراوی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکومەتی ھەرێم سەبارەت بە دواین پێشھات و رووداوەکانی کەرکووک کۆبوونەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا فەھمی بورھان باسی لە رەوشی ناوچە کوردستانییەکان بە گشتی و شاری کەرکوک بە تایبەت کرد و رایگەیاند، پاڵپشتی و ھاوکاریی تەواوی خەڵکی کەرکوک دەکەن و دەیانەوێت دەنگیان بگەیەننە دوونیایی دەرەوە، چونکە سوپا ترس و تۆقاندن و بێڕێزی بە کوردی رەسەنی ئەو ناوچانە کردووە.
ھەروەھا باسی لە کێشەی سەربازگەی تۆبزاوە و کێشەی زمانی کوردی کرد و رایگەیاند، تەعریب لەو ناوچانەدا بەردەوامە.
لای خۆشیەوە سەفین دزەیی لێپرسراوی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکومەتی ھەرێم، جەختی لە کاری ھاوبەش و بەردەوام کرد لەو ناوچانەو رایگەیاند، پرسی خاک پرسێکی گرنگە و کارکردن لەسەری بەردەوامی پێویستە.
جەعفەر شێخ مستەفا جەختیکردەوە لە بەردەوامبوونی پەیوەندییەکانی ھەرێم و ھۆڵەندا، ھەروەھا گفتوگۆکانی نێوان لایەنە سیاسییەکانی عێراق و ھەرێمی بەپێویست زانی بۆ چارەسەری کێشەکان بەپێی دەستور و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی دەوڵەت.
ھەروەھا تیشکی خستە سەر ھەنگاوەکانی پڕۆسەی چاکسازی و یەکخستنەوەی پێشمەرگە و خێراکردنی ئەو میکانیزمانەی کە گرنگە بۆ خزمەتکردنی پڕۆسەی یەکخستنەوەکە.
کونسوڵی ھۆڵەنداش جەختی کردەوە لەوەی، بەردەوام دەبن لە برەودان بە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ھەرێم، ھەروەھا یارمەتیدەر دەبن بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و پاراستنی سەقامگیری لە عێراق و ھەرێم، پاشان رۆڵی ھەرێم و پێشمەرگەیان لە بەرەنگاربوونەوەی داعش بەرز نرخاند، ھیواشی خواست گفتوگۆکانی نێوان بەغداد و ھەرێم ببێتە ھۆکارێک بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و جێگیربوونی سەقامگیری ئەمنی و سیاسی و ئابوری.
بەگوێرەی دەستوری رۆژئاوای کوردستان، ئەندامانی دادگاکە لە دادوەر و شارەزایانی یاسایی پێکدێن و بەڕەچاوکردنی نوێنەرایەتی پێکھاتەیی و رەگەزیی دیاری دەکرێن، ھاوکات نابێت ژمارەی ئەندامەکانیشی لە ھەشت ئەندام کەمتر و لە ١٠ ئەندام زیاتر بێت.
دادگای دەستوری رۆژئاوای کوردستان ئەندامەکانی بە دەنگی دوو لەسەر سێی ئەنجومەنی گەلانی باکور و رۆژھەڵاتی سوریا ھەڵدەبژێردرێن و ئەرکیان شیکردنەوەی مادەکانی دەستور و یەکلاییکردنەوەی ناکۆکی نێوان بڕیار و رێنماییەکانی ئەنجومەنی گەلان و ئەنجومەنی جێبەجێکردن و ئەنجومەنی کانتۆنەکان دەبێت، بڕیارەکانیشی بۆ ھەمووان پابەندکاریین تانەیان لێنادرێت.
لەلایەکی دیکەشەوە دوای پەسەندکردنی دەستور، لەم کاتەدا رۆژئاوای کوردستان سەرقاڵی دەرکردنی یاسای کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان، یاسای ھەڵبژاردن و یاسای ئەنجومەنی کانتۆنەکانە کە بەشێکن لە ھەنگاوەکانی جێبەجێکردنی ئەو دەستورەی رۆژی ١٢-١٢-٢٠٢٣ پەسەندکرا.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی ھەرێم رایگەیاند، ئەنجومەنی وەزیران لە بڕگەی یەکەمدا، دەرئەنجامی سەردانی وەفدی دانوستانکاری ھەرێمی کوردستان تایبەت بە گفتوگۆکردن لەسەر مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێم و ھەمواری یاسای گشتی بودجەی فیدراڵی و دەستپێکردنەوەی ھەناردەی نەوتی ھەرێمی کوردستان و تێچووی بەرھەمھێنان و گواستنەوەی نەوت دەخرێنەڕوو، ھەروەھا پڕۆژە و پێشنیارەکانی حکومەتی ھەرێم لەسەر ئەو پرسانە کە پێشکەشی حکومەتی فیدراڵی کردووە، دەخرێنەڕوو.
لە بڕگەی دووەمیشدا، ئەنجومەنی وەزیران بەدواداچوون دەکات سەبارەت بە رێکاری وەزارەتە پەیوەندیدارەکان بۆ لابردنی زیادەڕۆیی سەر رێگا و شەقام و شوێنە گشتییەکان.
دەقی ڕاگەیەندراوەکەی خاوەن نانەواخانەکانی هەولێر...
بۆ بەڕێز سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان
ئێمە وەکو خاوەنی ٦١٠ نانەواخانەی ھەولێر کە ئەمڕۆ کارمان نەکردوە بەھۆی ئەو ھەموو فشارەی لەسەرمانە، دەست خراوەتە گیرفانمان و چاو بڕاوەتە نانی دەمی منداڵەکانمان، تکامان وایە ئەو بڕیارە بە بەرپرسانی ھەولێر رابگرە چونکە بەڕاستی ئەوان رێنادەن کار بکەین.
ئێمە دەمانەوێت کاری خۆمان بکەین راستە ئێستا ئارد ھەزران بووە، بەڵام کاتێک شەڕی ئۆکراینا و رووسیا بوو فەردەیەکی ئاردمان بە ٤٥ ھەزار دینار دەکڕی ئەو کات بۆ ئەوەی کاریگەری لەسەر ھاوڵاتیان نەکات ئێمە لە فرۆشتنی نان بە نرخی خۆی بەردەوام بووین، ئێستاش خاوەن نانەواخانە ھەیە زیاتر لە ٤٠ ملیۆن دینار قەرزی ئەو کاتەیە، بە نرخی ئاردی ئێستاش نە قازانجە نە زەرەرە.
بەپێی ئەو بڕیارەی پارێزگاری ھەولێر و قائیمقامی ھەولێر جێ بەجێ دەکەن دەیانەوێت ئێمە پێشێلی یاسای بکەن، چونکە بەو نرخەی نان دەبێت ئێمە کرێکاری خۆمان دەربکەین و کرێکاری تر بھێنین بۆ شوێنەکانیان ئەمەیش پێشێلی یاسای کار و دەستەبەری کۆمەڵایەتییە کە نازانین بۆچی ھێندە دژی کرێکاری خۆمان کار دەکەن و رقیان لێیان دەبێتەوە.
بەڕێزسەرۆکی حکوومەت، ئەمڕۆ ٦١٠ نانەواخانە کارمان نەکردووە واتا ١٨٣٠ کرێکار کاریان نەبووە، ئێمە دژی شاری خۆمان نین، دژی ھیچ کەسێک نین، بەڵکو قرقرتۆکمان گیراوە ناھێڵن کار بکەین، ئەو ھەموو ھەڕەشەیەی لەلایەن بەرپرسانی ھەولێر لێمان دەکرێت بەناوی بەڕێزت کە خۆمان بڕوا ناکەین ئەوە قسەی تۆ بێت و تۆ ھێندە لەگەڵ ئێمە توند بیت بۆیە تکامان وایە خۆت بیانوەستێنە چیتر بێزارمان نەکەن.
عەمیدی مافپەروەر سالار عەبدوڵڵا، بەڕێوەبەری پاسپۆرتی پارێزگای سلێمانی رایگەیاند، لە چەند رۆژی ئایندەدا سیستمی نوێی پاسپۆرتی ئەلیکترۆنی بەروی ھاووڵاتیاندا لە ھەڵەبجە دەکرێتەوە و ھاوڵاتیان دەتوانن دوای تەواو بوونی مامەڵەکانیان لە ناو بەڕێوبەرایەتی پاسپۆرتی ھەڵەبجە لە زووترین ماوەدا ببنە خاوەنی پاسپۆرت.
دەشڵێت، بۆ کەمکردنەوەی نرخی پاسپۆرتی ئەلیکترۆنی نوسراویان بۆ بەغداد کردووە، بەڵام ئەوان پێیان راگەیاندون کە کوالێتی و تێچووەکەی زۆر بەرزە و ئەو ئامێرانەشی کە بەکاردێن لە بەڕێوەبەرایەتی و فرۆکەخانەکان وا دەکات کە نرخەکەی بەرز بێت و ناتوانرێت ساختە بکرێت.
ئاسۆ مامەند سەرپەرشتیاری کەرکوک - سەڵاحەدینی یەکێتی، لە بارەگای مەکتەبی سیاسی لە کەرکوک لەگەڵ وەفدێکی یونامی کۆبووەوە، بابەتی بەڕێوەچوونی پڕۆسەی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک و پێکھێنانیی ئیدارەی خۆجێیی کەرکوک تاوتوێکران.
وتیشی، دەبێت بە رەچاوکردنیی ئیستیحقاقی ھەڵبژاردن سەرلەنوێ ئیدارەی پارێزگای کەرکوک پێکبھێنرێتەوە و کۆتایی بەو ناحەقی و پەراوێزخستنە بھێنرێت کە بەرامبەر بە نەتەوەی کورد لەو پارێزگایەدا ئەنجامدەدرێت.
لای خۆیەوە، وەفدی یونامی ئاماژەی بۆ ئەوەکردووە، کەرکوک رەوشێکی تایبەتی ھەیە و نابێت ھیچ نەتەوە و پێکھاتەیەک لە بەڕێوەبردنی پارێزگاکەدا پەڕاوێز بخرێت.
ھونەر جەمال وتەبێژی وەزارەتی دارایی ھەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، چارەسەرکردنی پرسی موچەی فەرمانبەران و خەرجی گواستنەوەی نەوت تەوەری سەرەکی گفتوگۆکانی وەفدی ھەرێم و بەغداد بوون و کۆبوونەوەکان لەو بارەیەوە ئەرێنی بوون، وەفدی ھەرێم سەرنجەکانی خۆی لەو بارەیەوە گەیاندووەتە دەسەڵاتدارانی بەغداد.
وتیشی داوایانکردووە پارەی موچەی فەرمانبەران لە خەرجییەکانی دیکە جیابکرێنەوە، ھەروەھا خەرجی گواستنەوەی نەوت لە ھەموارەکە چارەسەر بکرێت.
ھونەر جەمال باسی لەوەشکرد، ھەرێم و بەغداد دەیانەوێت بەزویی ھەمواری یاسای بودجە رەوانەی ئەنجومەنی نوێنەران بکرێت و پەسەندکردنی ھەموارەکە کاری لە پێشینەی ئەنجومەنی نوێنەران دەبێت لە وەرزی نوێی یاساداناندا.
جەختیشیکردەوە، ھەرکات پێویست بکات وەفدی ھەرێم دەچێتەوە بەغداد بۆ گفتوگۆی زیاتر لەبارەی چارەسەری کێشەکان و ھەمواری یاسای بودجە.
بەھمەن عەبدوڵا، وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی ھاتوچۆی سلێمانی لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ھیچ وادەیەک بۆ کارپێکردنی کامێراکانی چاودێری تیژڕەوی ناوشاری سلێمانی دیارینەکراوە و ھیچ کامێرایەکیش نەکەوتووەتەکار، جگە لە کامێراکانی چاودێری تیژڕەوی سەر ڕێگەی تاسڵوجە – دوکان.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، لەھەر شوێن و ڕێگەیەک کامێرای چاودێری تیژڕەوی بکەوێتەکار، پێش ئەوەی بکەوێتە کار بە چەند رۆژێک شۆفێران ئاگاداردەکرێنەوە لە شوێنی کامێراکە و خێرایی رێگەپێدراو لە شوێنەکەدا.
ئەمەش لەکاتێکدایە، ئەمڕۆ لەناو شاری سلێمانی چەند کامێرایەکی چاودێری تیژڕەوی بەشێوەی ئەزموونی خرابوونەکار و سەرپێچی شۆفێرانیان تۆماردەکرد.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ لە قەزای شێخانی سنووری ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ، ئاگر لە کەمپی مام ڕەشانی کوردانی ئێزدی کەوتەوە و بەھۆیەوە شەش کەرەڤان سووتان، بەڵام ڕووداوەکە ھیچ زیانێکی گیانی نەبووە.
ئاماژەی بەوەشدا، ھۆکاری کەوتنەوەی ئاگرەکە شۆڕتی کارەبا بووە و ئاگرەکە لەلایەن تیمەکانی بەرگری شارستانی زاخۆوە کۆنترۆڵ کراوە.
کاروان ستونی، بەرێوەبەری راگەیاندنی حەج و عومرەی ھەرێم رایگەیاند، دوای داواکاری بەڕێوەبەری گشتی حەج و عومرە لە کۆنگرە و پێشانگای وڵاتانی ئیسلامی، وەزیری کاروباری حەج و عومرەی سعودیە ڕەزامەندی داوە لەسەر زیادکردنی زمانی کوردی بۆ ڕێنماییەکانی حەج و عومرە، وەک ھەر زمانێکی تری نێودەوڵەتی.
وتیشی، ئەو ھەنگاوە دەستکەوتێکی گرنگە بۆ خەڵکی کوردستان و حاجیان و عومرەکاران.
سەڵاحەدین دەمیرتاش، ھاوسەرۆکی پێشوتری پارتی دیموکراتی گەلان (ھەدەپە) لەمیانەی دادگاییکردنیدا لە دادگای تاوانە قورسەکانی ئەنقەرە پەیوەست بە دۆسیەی روداوەکانی کۆبانێ قسەی کرد و داوایکرد تورکیا و پەکەکە جارێکی دیکە پرۆسەی ئاشتی دەستپێبکەنەوە.
دەمیرتاش دەستپێشخەرییەکیشی بۆ چارەسەری پرسی کورد لە تورکیا پێشکەش کرد کە خۆی لە حەوت خاڵ دەبینێتەوە، کە ئەوانیش بریتین لابردنی ئاستەنگییەکانی بەردەم بەدیموکراسیبوونی تورکیا لەرێگەی گۆڕینی دەستوور، چارەسەری پرسی کورد لە پەرلەمان، بەکارھێنانی ئازادانەی زمانی کورد و کۆتاییھێنانی بە شەڕی چەکداری.
لێکۆڵینەوە لە ئازار و تاوانەکانی ڕابردوو و ئاشکراکردنی ڕاستییەکان، لابردنی سەپاندنی ئایدۆلۆژیای فەرمی لە پەروەردەدا و گۆڕینی بە پەروەردەی ڕەخنەیی لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، بەشێکی دیکەن لە دەستپێشخەرییەکەی دەمیرتاش.
ھێزەکانی سوریای دیموکرات (ھەسەدە) بڵاویکردەوە، ئەو سەرکردەیەی داعش کە کوژراوە بە ئەبو مەحمود ناسراوە و لێپرسراوی راستەوخۆی ھێرشەکانی داعش بووە لە پارێزگاری درێرەزوری رۆژھەڵاتی سوریا و پلانداڕێژەری کوشتنی ئەندامانی ھێزە ئەمنییەکانی ناوچەکەش بووە.
ئەوەشی خستوەتەڕو، ئۆپەراسیۆنەکانی کێوماڵکردنی پێگەکانی داعش و بەئامانجگرتنی سەرکردەکانی رێکخراوەکە بە ھاوکاری ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە باکوری و رۆژھەڵاتی سوریا بەردەوام دەبێت، بە ئامانجی پاراستنی ئاسایش و ئارامی ناوچەکانیان.