هەواڵەکان
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە بۆنەی رۆژی جیهانیی کرێکاران پەیامێکی بڵاوکردەوە و دەڵێت؛ وەک هەمیشە پاڵپشت و داکۆکیکاری مافی کرێکاران دەبین.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رایگەیاند، بەبۆنەی 1ـی ئایار، رۆژی جیهانیی کرێکاران گەرمترین پیرۆزبایی ئاراستەی سەرجەم کرێکارانی کوردستان، عیراق و جیهان دەکەین، بە رێز و پێزانینێکی زۆرەوە لە دەستە ماندووەکانیان دەڕوانین کە بزوێنەری سەرەکی گەشەپێدانی نیشتمانن.
ئاماژەی بەوەشکرد، کرێکاران تەنها هێزی کار نین، بەڵکو سامانێکی نیشتمانیی گەورە و بێوێنەن، بەبێ کۆشش و عارەقی ناوچەوانی ئەوان هیچ وڵاتێک بەرەو پێشەوە هەنگاو نانێت، بۆیە کاری لەپێشینەمان دابینکردنی ژیانێکی شایستە و پاراستنی شکۆ و مافە یاساییەکانیانە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی راشیگەیاند، دووپاتی دەکەینەوە وەک هەمیشە پاڵپشت و داکۆکیکاری مافی کرێکاران دەبین و پابەندین بە هەوڵەکانمان بۆ دەستەبەرکردنی ژینگەیەکی کاری تەندروست و سەردەمیانە، کە تێیدا دادپەروەری کۆمەڵایەتی فەراهەم بکرێت و مافەکانیان پێشێل نەکرێت.
ماڵپەڕی "ئەکسیۆس" لە راپۆرتێکی نوێدا ئاشکرای کرد کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لەلایەن ئەدمیراڵ براد کووپەر، فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم)، زانیاریی وردی پێدراوە دەربارەی چەند پلانێکی سەربازیی نوێ دژی ئێران. ئامانج لەم پلانانە شکاندنی بنبەستی دانوستانە ئەتۆمییەکان یان وەشاندنی "لێدانی کۆتاییە" لە تاران.
ئەو پلانانەی کە پێشکەش بە ترەمپ کراون و جەنەڕاڵ دان کین، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئەمریکاش تێیدا ئامادە بووە، چەن خاڵێکی لەخۆ گرتوە تییدا: ئەنجامدانی زنجیرە هێرشێکی ئاسمانی "کورت و بەهێز" بۆ سەر ژێرخانی ئێران، وکۆنترۆڵکردنی بەشێک لە گەرووی هورمز لە رێگەی هێزی زەمینییەوە بۆ پاراستنی هێڵە بازرگانییەکان، وئۆپەراسیۆنی هێزە تایبەتەکان بۆ دەستبەسەرداگرتنی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراو.
ئەم ئامادەکارییانە دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵی دەرهێنانەوەی مووشەکە ژێرخاکییەکانی ئێران دێت، کە وای کردووە ترەمپ بیەوێت پێش سەردانەکەی بۆ چین، بڕیارێکی یەکلاکەرەوە بدات.
هاوکات بەرپرسێکی باڵا لە ئیدارەی ترەمپ رایگەیاند، کە کردەوە شەڕەنگێزییە راستەوخۆکانی نێوان واشنتۆن و تاران لە رووی یاساییەوە کۆتاییان هاتووە، ئەمەش دوای ئەوەی هەردوولا پابەند بوون بە ئاگربەستێک کە لە 7ی نیسانی رابردووەوە دەستی پێکردووە.
لەلایەکی دیکەوە، ترەمپ ئەمڕۆ هەینی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی "نیوزماکس" دووپاتی کردەوە کە جەنگ بە کردەیی کۆتایی هاتووە و وتی: ئێمە پێشتر لە جەنگەکەدا بردوومانەتەوە، بەڵام من سەرکەوتنم بە جیاوازییەکی گەورەتر دەوێت.
لەگەڵ ئەم لێدوانانەشدا، پیت هیگسێس، وەزیری بەرگریی ئەمریکا رایگەیاند، گەمارۆی دەریایی سەر بەندەرەکانی ئێران "تا ئەو کاتەی پێویست بێت" بەردەوام دەبێتم، ئاماژەی بەوەش کرد کە مەودای ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکانیان بۆ زەریای هیندی و هێمن فراوانتر کردووە، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ بەردەوامیی سیاسەتی "فشاری زۆرینە" سەرەڕای وەستانی شەڕی مەیدانی.
ماڵپەری شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان داهاتی ئەم هەفتەیەی بڵاوکردەوە کە زیاتر لە هەشت ملیار دینارە.
ئەمڕۆ هەینی، ماڵپەری شەفافیەت بڵاویکردەوە، داهاتی یەک هەفتەی سلێمانی لە رۆژی(25ـی 4ـی 2026 بۆ 1ـی 5ـی 2026) داهاتی نانەوتی، لە سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان، هەشت ملیار و 144 ملیۆن و 130 هەزار دینار بووە.
دەشڵێت؛ لەو داهاتە لە 99%ی بەشێوەی نەختینەیە و 1%ی داهاتەكە بەشێوەی چەكە و بەراورد بە هەفتەی رابردوو داهات کەمی کردوە.
هەر بەپێی داتاکانی شەفافیەت، داهاتی مانگی رابردوو، 43 ملیار و 405 ملیۆن دینار بووە.
جێگەی ئاماژەیە، پڕۆژەی شەفافییەت لە داهات و خەرجی، لەسەر راسپاردەی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم دامەزرا، ئێستا رۆژانە لە رێگەی ئەو ماڵپەڕەوە دەتوانیت سەرجەم داهاتە نانەوتییەکانی هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارە سەربەخۆکانی راپەڕین و گەرمیان بزانیت.
بڕیارە رۆژی شەممەی داهاتوو سەرۆك وەزیرانی راسپێدراوی عیراق سەردانی هەرێمی كوردستان بكات و تاوتوێی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق بکەن
پەیامنێری كوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، بڕیارە رۆژی شەممە عەلی فالح زەیدی سەرۆك وەزیرانی راسپێردراوی عیراق بۆ تاوتوێكردنی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق سەردانی هەرێمی كوردستان بكات.
وتیشی، عەلی زەیدی لەسەردانەكەیدا سەردانی هەولێر و سلێمانی دەكات و لەگەڵ لایەنە سیاسیەكان كۆدەبێتەوە بۆ تاوتوێكردنی پێكهێنانی حكومەتی داهاتووی عیراق.
رۆژنامەی سەباح نزیك لە حكومەت ئاماژەی بەوە كردووە، سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو، زنجیرەیەك دیداری چڕوپڕی لەگەڵ سەرۆك و سەركردەی هێزە سیاسییەكانی عیراق دەستپێكردووە بۆ پیكهێنانی كابینەكەی، پێشبینیشی كردووە لە ماوەیەكی كورتدا و بەبێ كێشە كابینەی نوێ رابگەیەندرێت.
رۆژنامەكە پێشبینی كردووە، پێكهێنانی كابینەی نوێ تەنها 15 رۆژ بخایەنێت، ئەمەش نیوەی ئەو ماوە دەستوورییەیە كە لە بەردەم زەیدی دایە بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق.
قوباد تاڵەبانی، لێپرسراویی مەکتەبی سکرتارییەتی سەرۆک مام جەلال، لە بەردەوامی هەوڵەکان بۆ نوێکردنەوە و خۆڕێکخستنەوەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەگەڵ ژمارەیەک لە کادرانی پێشکەوتووی یەکێتی لە دەڤەری بادینان کۆبووەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا ئەمڕۆ لە بارەگای مەکتەبی سیاسیی یەکێتی لە هەولێر بەڕێوەچوو، باس لە پێویستیی کارکردنی زیاتر و خۆڕێکخستنەوەی یەکێتی لە دەڤەری بادینان کرا، لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی روونیکردەوە، ئامانجی یەکێتی لەم قۆناغەدا ئەوەیە پێگەی خۆی لە دەڤەری بادینان بەهێزتر بکات و بۆ ئەمەش پێشوازی لە هەموو بیرۆکەیەکی نوێی کادرانی ئەو سنورە دەکات و بە پشت بە توانا و شارەزایی کادرە پێشکەوتووەکانی خۆی دەبەستێت.
پاش گفتوگۆ و هەڵسەنگاندن بۆ بیرۆکە و پێشنیازەکان، قوباد تاڵەبانی بڕیاریدا لەسەر پێکهێنانی ئەنجومەنێکی راوێژکاری تایبەت، کە ئەنجومەنە راستەوخۆ سەر بە مەکتەبی سکرتارییەتی سەرۆک مام جەلال دەبێت و ئەرکەکەشی پێدانی راوێژ دەبێت بە سەرکردایەتی یەکێتی بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی باشتر کاروبارە حزبییەکان لە سنووری بادینان بەڕێوەبچێت و پێگەی یەکێتی بەهێزتر بکرێتەوە.
شارەوانی سلێمانی زانیاری نوێ لەبارەی دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەراندا بڵاوکردەوە و ئاشکرایکرد، تا کۆتایی ساڵی رابردوو 21 هەزار پارچە زەوییان دابەشکردووە.
ئەنجومەن حسێن بەڕێوەبەری راگەیاندنی سەرۆكایەتی شارەوانی سلێمانی لەلێدوانێکدا كوردسات نیوزی راگەیاند، ساڵی رابردوو 21 هەزار پارچە زەوی بەسەر فەرمانبەراندا دابەشكراوە.
وتیشی، پێویستیان بە 75 هەزار پارچە زەوییە بۆ ئەوەی تەواوی فەرمانبەرانی سلێمانی سودمەند بن.
بەڕێوەبەری راگەیاندنی سەرۆكایەتی شارەوانی سلێمانی ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئێستادا پرسی دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەراندا بە لیژنەیەک راسپێردراوە، کە ئەم لیژنەیە ئەرکیان ئەوەیە پێگە و شوێنی گونجاو دیاری بکەن کە بۆ نیشتەجێبوون بگونجێت و دواتر بەسەر فەرمانبەراندا دابەشبکرێت.
ئەنجومەن حسێن راشیگەیاند، لە ئایندەیەکی نزیکدا قۆناغێکی نوێی دابەشکردنی زەوی بەسەر فەرمانبەراندا دەستپێدەکات.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم پێشبینییەکانی بۆ کەشوهەوای 48 سەعاتی داهاتوو بڵاوکردەوە و ئاماژە بە گۆڕانکاری لە پلەکانی گەرما و ئەگەری بارانبارین دەکات.
کەشناسی هەرێم رایگەیاند ئەمڕۆ، ئاسمانی هەرێم لەنێوان پەڵەهەور و نیمچە هەوردا دەبێت، بەڵام لە ناوچە شاخاوییەکاندا هەورەکان چڕتر دەبنەوە و ئەگەری کەمێک تاوەباران و هەورەبروسکە لە زنجیرە شاخە سنورییەکاندا هەیە.
ئەوەشی خستەڕوو، بۆ کاتەکانی ئێوارە، پێشبینی دەکرێت کەشوهەوا بە گشتی سەقامگیر ببێتەوە، پلەکانی گەرماش هاوشێوەی تۆمارکراوەکانی دوێنێ دەبن.
کەشناسی راشیگەیاند، سبەینێ ئاسمان بە پەڵەهەور دەستپێدەکات و لە کاتەکانی ئێوارەدا دەگۆڕێت بۆ نیمچەهەور، هاوکات لە درەنگانی شەودا ئەگەری نمەباران لە ناوچەکانی سنوری رۆژئاوای هەرێم هەیە.
ئاشکراشیکرد، پلەکانی گەرما بەراورد بە ئەمڕۆ یەک بۆ دوو پلە بەرزتر دەبنەوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر 26پلەی سیلیزی
پیرمام 23 پلەی سیلیزی
سۆران 20 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران 14 پلەی سیلیزی
سلێمانی 25 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ 26 پلەی سیلیزی
دهۆک 26 پلەی سیلیزی
زاخۆ 26 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە : 26 پلەی سیلیزی
گەرمیان : 28 پلەی سیلیزی
سەرۆک کۆماری ئێران جەختدەکاتەوە، هەوڵەکان بۆ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر تاراندا بێ ئەنجام بووە و پێچەوانەی یاسا نێودەوڵەتییەکانە.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران ڕایگەیاند، هەر هەوڵێک بۆ سەپاندنی سنوردارکردن و گەمارۆی دەریایی بەسەر ئێراندا، پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکانە و سەرکۆنەکراوە و دان پێدانانە بە شکست.
پزیشکیان ئاماژەی بەوەکرد، "دوژمن" شێوازەکەی گۆڕیوە و پەنای بۆ سەپاندنی فشارە ئابورییەکان و گەمارۆی دەریایی بردووە دژی حکومەت و گەلی ئێران. وتیشی: "ئاوە هەرێمییەکان جێگەی سەپاندنی بڕیاری تاکلایەنە نین، بەڵکو بەشێکن لە سیستمی نێودەوڵەتی و پاراستنی ئاسایشەکەی تەنها لەڕێگەی هەماهەنگییەوە دەبێت."
سەرۆک کۆماری ئێران جەختی کردەوە، بوونی هێزە بیانییەکان لە ناوچەکەدا، تەنها دەبێتە هۆی زیادبوونی گرژییەکان و ناسەقامگیرکردنی ئاوە هەرێمییەکان، ئەوەشی خستەڕوو، بوونی ئەو هێزانە هیچ خزمەتێک بە ئاسایشی ناوچەکە ناکات.
بڕیارە ئەمرۆ سەرۆكی ئەمریكا، تاوتوێی پلانێكی نوێ بۆ دەستپێكردنەوەی هێرشی سەربازی دژ بە ئێران بكات.
ماڵپەڕی ئەكسیۆس لە زاری دوو سەرچاوەی ئاگادارەوە بڵاویكردووەتەوە، بڕیارە ئەمڕۆ دۆناڵد ترەمپ كارنامەیەكی سەربازی دەربارەی پلانە نوێیەكان بۆ هێرشكردنە سەر ئێران پێبگات كە لە لایەن براد كوپەر، فەرماندەی سێنتكۆمەوە ئامادەكراوە.
راشیگەیاندووە، پلانەكەی براد كوپەر بریتییە لە هێرشێكی كورت و بەهێز بۆ سەر ژێرخانەكانی ئێران، بە ئامانجی ناچاركردنی تاران بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مێزی گفتوگۆ و نیشاندانی نەرمی زیاتر لە دۆسیە ئەتۆمییەكەیدا.
پێشبینی دەكرێت پلانەكە ئەگەری بڵاوكردنەوەی هێزی زەمینی و ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی هێزە تایبەتەكان بۆ دەستبەسەرداگرتنی كۆگاكانی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران و كۆنترۆڵكردنی بەشێك لە گەروی هورمز لەخۆبگرێت.
بەهۆی ئەگەری سەرهەڵدانەوەی جەنگ لە ناوچەكە، نرخی بەرمیلێك نەوتی خاوی برێنت 125 دۆلاری تێپەڕاند.
ئەمڕۆ نرخی نەوت لە بازاڕەكانی جیهاندا بەرزبوونەوەیەكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، ئەمەش دوای ئەوەی كۆشكی سپی ئاماژەی بە ئەگەری سەپاندنی گەمارۆیەكی درێژخایەن بۆ سەر گەرووی هورمز كرد.
لەگەڵ كردنەوەی بازارەكانی ئاسیادا نرخی نەوت لە جیهاندا بە رێژەی 5.6% بەرزبوویەوە، بەجۆرێك نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت گەیشتە 125.2 دۆلار، نرخی بەرمیلێك خاوی تەكساسیش بە 110.1 سەنت مامەڵەی پێوە كرا، ئەمەش بەرزترین ئاستە لەم دواییانەدا تۆماری كردبێت.
ئاژانسی بلۆمبێرگ هۆكاری بەردەوامیی هەڵكشانی نرخی نەوتی بۆ ئاڵۆزییەكانی ناوچەكە و مەترسییەكان سەبارەت بە پچڕانی درێژخایەنی دابینكردنی وزە لە گەروی هورمز گەڕاندووەتەوە، بەتایبەت بە بنبەست گەیشتنی هەوڵە دیپلۆماسییەكان بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگی ئەمریكا و ئیسرائیل دژی ئێران.
ئابووریناسان ئەم بارگرژییە بە گەورەترین پشێوی و شڵەژانی بازاڕەكانی وزە لە جیهاندا دادەنێن كە لە چەند دەیەی رابردوودا وێنەی نەبووە.
كۆمەڵەی مانگی سووری لیبیا و سەرچاوە ئەمنییەكان رایانگەیاند، تەرمی 17 كۆچبەر لە دەریای ناوەڕاست دەرهێنراون و 9ی دیكەش بێسەروشوێنن.
بەپێی راپۆرتەكان، بەهۆی پەككەوتنی بەلەمەكەیانەوە بۆ ماوەی هەشت رۆژ، ئەو كۆچبەرانە لەناو دەریادا گیریان خواردبوو، تیمەكانی رزگاركردن توانییان حەوت كەس بە زیندوویی رزگار بكەن.
سەرچاوە ئەمنیەكان دەڵێن، ئەم ئۆپراسیۆنە بە هاوكاری هێزی دەریایی و پاسەوانی كەناراوەكان لە نزیك شاری توبڕوق لە رۆژهەڵاتی لیبیا ئەنجامدراوە.
هاوكات دادگای تەرابلوس سزای 22 ساڵ زیندانیی بەسەر چوار قاچاخچیدا سەپاند كە تێوەگلابوون لە رفاندن و ئەشكەنجەدانی كۆچبەران.
لیبیا وەك وێستگەیەكی سەرەكی كۆچبەرانی ئەفریقا و وڵاتانی ناوچەكە دەبینرێت كە بەهۆی هەژاری و جەنگەوە روودەكەنە ئەوروپا.
بەهۆی داڕمانی ئابوری و تێکشانی هێزە سەربازییەکان، سەرۆکی ئەمریکا داوایەکی بەپەلە ئاڕاستەی لێپرسراوانی ئێران دەکات و داوای خۆ بەدەستەودانی تاران دەکات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، داوای لە ئیران دەکەم ئێستا خۆیان بەدەستەوە بدەن، دەشڵێت "تەنها شتێک کە پێویستە ئێران بیکات ئەوەیە بڵێت ئێمە خۆمان بەدەستەوە دەدەین."
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوە کرد، وڵاتەکەی توانیویەتی "سوپای ئێران تێکبشکێنێت و هێزە دەریاییەکانیان لەناو ببات"، هەروەها وتیشی تاران ئێستا تەنها خاوەنی رێژەیەکی زۆر کەمی کارگەکانی دروستکردنی موشەکە.
ترەمپ باسی لە داڕمانی ئابوریی ئێران کرد و وتی: "ئابورییەکەیان لە لێواری هەرەسهێناندایە و دراوەکەیان هیچ بەهایەکی نەماوە."
سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرایکرد، کە لەگەڵ ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا تاوتوێی دۆسیەی ئێرانی کردووە و ئاماژەی بەوەکرد، پوتن "ئارەزووی پێشکەشکردنی هاوکاری دەکات" و ئەویش نایەوێت تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، هاوکات پەیوەندییە تەلەفۆنییەکەی لەگەڵ پوتین بە "زۆر باش" وەسف کرد.
سەبارەت بە جەنگی ئۆکراین، ترەمپ رایگەیاند، پێشنیازی ئاگربەستێکی کاتی کردووە و بە وردی لەگەڵ پوتن باسیان لەو قەیرانە کردووە.
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم پێشوازیکرد لە ماکسیم روبین، کونسوڵی گشتیی روسیا لە هەرێمی کوردستان و پێکەوە لەبارەی رەوشی ناوچەکە و عیراق گفتوگۆیان کرد.
لە کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ لە هەولێر بەڕێوەچوو، باس لە رەوشی ناوچەکە و قۆناغی ئاگربەستی نێوان ئەمریکا و ئێران کرا، هەردوولا هیوایان خواست لەم قۆناغەدا ئەو دوو وڵاتە بتوانن لەڕێگەی دیپلۆماسی و دانووستانەوە ناکۆکییەکانی نێوانیان چارەسەر بکەن و ئاشتی و سەقامگیری بۆ ناوچەکە بگەڕێتەوە.
لە تەوەرێکی تری کۆبوونەوەکەدا رەوشی عیراق و هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار و راسپاردنی سەرۆک وەزیرانی نوێ بۆ پێکهێنانی حکومەت تاوتوێ کرا. لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەدا لەم رەوشەدا پڕ لە گرژییەی ناوچەکەدا هەوڵەکان بۆ پێکهێنانی حکومەت و راسپاردنی سەرۆک وەزیران هەنگاوێکی ئەرێنییە و هیوای خواست سەرۆک وەزیرانی راسپێردراو سەرکەوتووبێت لە پێکهێنانی حکومەتی نوێ کە جێی رەزامەندیی هەموو پێکهاتەکان بێت و عیراق بە دوور بگرێت لە ئاڵۆزی و ناسەقامگیرییەکانی ناوچەکە.
بە پێویستیشی زانی حکومەتی نوێ هەوڵی جدی بدات بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێم بەپێی دەستور بە جۆرێک کە لە بەرژەوەندی هەردوولادا بێت.
پەیوەندییەکی تەلەفۆنی 90 خولەکی لە نێوان پوتین و ترەمپ؛ ئێران و ئۆکراین تەوەرە سەرەکییەکان بوون.
پاش پەرەسەندنی گرژییەکان، ڤلادیمێر پوتن و دۆناڵد ترەمپ بۆ تاوتوێکردنی رەوشی ناوچەکە و دۆسیەی ئەتۆمی ئێران گفتوگۆیان کرد.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، هاوتا ئەمریکییەکەی ئەنجامدا کە زیاتر سەعات و نیوێکی خایاند. تەوەرە سەرەکییەکانی پەیوەندییەکە بریتی بوون لە پەرەسەندنەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دۆسیەی ئێران، لەگەڵ جەنگی ئۆکراین.
یوری ئوشاکۆڤ، یاریدەدەری سەرۆکی روسیا رایگەیاند، گفتوگۆکە "راشکاوانە و کردەیی" بووە و هەردوو سەرۆک بایەخێکی تایبەتیان بە بارودۆخی ئێران و کەنداو داوە.
هۆشداریی پوتن و دەستخۆشی لە ترەمپ
لە پەیوەندییەکەدا، پوتن بڕیارەکەی ترەمپی بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەست لەگەڵ ئێران بە "راست و دروست" وەسف کرد، چونکە دەرفەت بۆ دانوستان دەڕەخسێنێت، بەڵام لە هەمان کاتدا هۆشداریی دایە ترەمپ کە ئەنجامدانی هەر ئۆپەراسیۆنێکی زەمینی لە دژی ئێران "مەترسیدار" دەبێت، پوتن چەند پێشنیازێکیشی بۆ چارەسەرکردنی کێشەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران پێشکەش بە سەرۆکی ئەمریکا کردووە.
ئۆکرانیا و یادی جەنگی جیهانی
سەبارەت بە دۆسیەی ئۆکراین، پوتین پێشنیازی ئاگربەستێکی کاتیی کردووە بەبۆنەی یادی کۆتاییهاتنی جەنگی جیهانی دووەم، لە بەرانبەردا، ترەمپ گەشبینی خۆی نیشانداوە کە گەیشتن بە رێککەوتن بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆکراین نزیکە، هەرچەندە پوتن جەختی کردووەتەوە کە ئێستا هێزەکانی روسیا "دەسپێشخەریی مەیدانی"یان لەدەستدایە.
سەرکۆنەکردنی هەوڵی تیرۆرکردنی ترەمپ
لە بەشێکی تری پەیوەندییەکەدا، پوتن پشتگیری خۆی بۆ ترەمپ دەربڕی لە دوای ئەو هەوڵە تیرۆرکردنەی کە رووبەڕووی بووەوە و بە توندی روداوەکەی سەرکۆنە کرد، کرملنش دووپاتی کردەوە، مۆسکۆ بەردەوام دەبێت لە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئێران، وڵاتانی کەنداو، ئیسرائیل و ئەمریکا بە مەبەستی رێگریکردن لە پەرەسەندنی گرژییەکان و بەرەوپێشبردنی دانوستانەکان.
وەزارەتی كارەبای هەرێم دەڵێت، لە پسووڵەی كارەبای مانگی رابردوو بڕی 3.2 ملیار دینار داشكاندن بۆ ئەو هاوبەشانەی كارەبا كراوە، كە لە رێگەی ئی پسووڵەوە پارەی كارەبایان داوە.
وەزارەتی كارەبای هەرێم لە راگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە، لە پسووڵەی كارەبای مانگی ئادار بڕی 3.2 ملیار دینار داشكاندن بۆ ئەو هاوبەشانەی كارەبا كراوە، كە لەرێگەی ئی پسووڵەوە پارەی كارەبای مانگی شوباتیان داوە و داشكاندنی ٪20 ـیان بۆ كراوە لە پسووڵەی مانگی ئادار.
ئەوەشی خستووەتەڕو، ئەو هاوبەشانەی كارەبا كە بڕی داشكاندنەكەیان زیاتر بووە لە پسووڵەی كارەبای مانگی ئادار، بڕی ئەو داشكاندنەی كە ماویانە لە قەرزی پێش پرۆژەی رووناكی دەردەكرێت.
وەزارەتی كارەبا ئاماژەی بەوەشداوە، ژمارەی ئەو هاوبەشانەی سوودمەندبوون لە داشكاندنی ٪20، 133 هەزار هاوبەشە و بە تێكڕاش هەر هاوبەشێك 24 هەزار دیناری بۆ گەڕاوەتەوە لە پسووڵەی كارەبای مانگی ئادار، ژمارەی ئەو هاوبەشانەشی پسووڵەكەیان بووەتە سفر 20 هەزار و 600 هاوبەش بووە، دەشڵێت، تاوەكو ئەمڕۆ 5.5 ملیۆن هاوڵاتی كە دەكاتە 85٪ی هاوڵاتییانی هەرێم كارەبای پرۆژەی رووناكیان پێگەیشتووە.
دۆناڵد ترەمپ دەڵێت: ئەو گەمارۆ دەریاییەی خراوەتە سەر ئێران، ئامرازێکی زۆر کاریگەرترە بۆ فشارخستنە سەر تاران بەراورد بە بژاردەی سەربازی.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بە ماڵپەڕی ئاکسیۆس راگەیاند، "گەمارۆدان لە بۆردومانکردن کاریگەرترە، ئێستا ئەوان لە بارودۆخێکی زۆر خراپدان و خنکاون، رەوشەکە بۆیان خراپتریش دەبێت."
جەختیشی کردەوە، بە هیچ شێوەیەک رێگە نادەن ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەش کرد، ئێران لەژێر گەمارۆی دەریایی دەمێنێتەوە تا ئەو کاتەی رژێمەکەیان رازی دەبێت بە رێککەوتنێک کە تەواوی نیگەرانییەکانی واشنتۆن سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەیان بڕەوێنێتەوە.
لە لایەکی تریشەوە، سەرچاوە ئەمریکییەکان ئاشکرایان کردووە کە ترەمپ تاوەکو ئێوارەی سێشەممە فەرمانی هیچ هێرشێکی سەربازیی نەداوە، بەڵام فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم) پلانێکی بۆ وەشاندنی گورزی "کورت و بەهێز" ئامادە کردووە، بۆ ئەوەی ئەگەر رێڕەوی دانوستانەکان گەیشتە بنبەست، پەنای بۆ ببرێت.